5 daqiqada öqiladi

272 marta körilgan

Oltin qoboq

Qahramonning qaytişi

(“Göröğli” turkumidagi dostondan parça)

 

 Ot egarlaş

Göröğli sultonning Soqi bulbul degan, Ğirotga qaraydigan sayisi bor edi. Soqiga qiçqiryapti. Ey Soqi-ya, boşingga tillo taqi-yo, jonboşingda ovursmoq1 bilan paki2-ya, jeganing gulli qoqi-ya, Ğirotni sozlab kel tezroq, Soqi-ya, deb qiçqiraverdi. Ana Soqi ham qoldi şoşib, jurar jöldan adaşib, goh dustaman3 tuşib, goh öngmoqdan oşib, har jiğilganda manglayi örikday, yonğoqday şişib, bordi Ğirotga jetişib, Göröğli poşşoning siyosati oz bölama, sozlab kel deganda uning jon-poni qolmadi, örmalab borib jetişib, Ğirotning jilovidan uşladi, ana jilovdan uşlab, könglini xuşlab, otni yalonğoçlab, badanini qoşilab, otning ustiga egar-abzallarini taşlab, xirgoyi qilib, ikki oğiz ğazal aytib, Beksoqi Ğirotni sozlab turgan joyi ekan.

Oşa eldan oşganlar tortar xörliqdi,

Xudo bersin bandalarga borliqdi,

Körsatmasin sira xorliq,  zorliqdi,

Oq ötovga bejab solar törliq4di.

Bismilloh, deb soldi otning beliga,

Kimxobi mayindan bölgan terlik5di.

 

Mard odamlar qiladi mardlar bilan belgini,

Şogirdlar ham olar ekan ustozidan ulgi6ni,

Xudo bersin bizlarga doim öyin-kulgini,

Bismilloh, deb soldi otning beliga,

Boz ustiga taylayverdi çirgi7ni.

 

Çorvadorlar molga qilar oğildi,

Dolğir ot ham toş tablada boğildi,

Oxur8iga kişmiş mayiz tögildi,

Çor tarafga şam çiroqlar joğildi,

Bismilloh, deb soldi otning beliga

Zar soçoqli asl şoldan digil9di.

Quşlar uçadi arçadan, dunyo ötar barçadan,

Çol böp qolar odamzod, avval boşlab baççadan,

Toqim çirgini tayladi quroqlangan parçadan,

Soqi ham söziga rosti, körganlar qilsin havasdi,

Har kimning bor duşman-dösti, bilib yuring baland-pasti,

Bulğordan kelgan jahannik10, otning biqiniga botdi.

 

Sozlayotib tulpordi, yod etdi Parvardigordi,

Sozlab kel, deb Göröğli Soqibekka buyurdi,

Bismilloh, deb qöydi otning beliga

Tillo karson11, börikalla egar12di.

 

Lölilar tikar loçiq13di, hamma tomoni oçiqdi(r),

Eşik oldida saqlaydi gurji bilan kuçukdi,

Yaxşining köngli oçiqdi(r), jomonning köngli puçuqdi(r),

Ehtiyot böling bozorda, öğri olar qopçiq14di,

Egar ustidan qopladi banotdan bölgan köpçik15di.

 

Mardlarga hamma qoyil,

Dunyo ötmas bir zayil,

Har kimda bor har xil feʼl,

Ot belidan  oynaldi boz ustiga töş ayil16.

 

Yuguraversa dolğir ot  ötadi uçar quşdan,

Uni mingan jigitlar umid qilar bibişdan,

Abzali tilla-kumuşdan,

Oyil ustidan oynaldi, boz ustiga oq puştan17,

Jol quyruq dumdan uyrildi

Oltmiş  ğuppa18li quyuşqon19.

Otting belini tortdi, töğa töğaga jetti.

Ot belini berkitdi, Soqibek ğazalni aytdi,

Yetmiş ğuppali qatoğon20, otding ömgan21idan ötdi,

Ikkovi ham tilladandir uzangi22, ikki  joqqa taylatdi.

Olti çayrak23, oq juvan24, ot boşini jaynatdi.

Taqillatib Ğirotga  nuqra25 suvliq26 çaynatdi.

Sozlab böldi Ğirotdi, jetalab jilovdan tortdi.

Olib kelib Ğirotdi, jilovini Avazxonga uşlatdi.

Ana şunda Soqi bulbul Ğirotni sozlab kelib

Avazxonga jilovini tutdi.

Ot taʼrifi

Şunda Avazxon Soqi bulbuldan Ğirotni olib, özini şaylab, belini baylab, qöliga parangni olib, hay-haylab, oltin qoboqqa qarab Avazxonning ot haydab, otiga mamiz* berib ketayotgan joyi:

Jonim Ğirot, molim Ğirot,

Jeming kişmiş, törvang banot27,

Ustingda egang omonat,

Seni mingan topar murod,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Jemini körib jesin deb,

Şamçiroqlar joqtirdim,

Arpa tişin urar deb

Kişmiş mayiz töktirdim,

Erkakni nomahram dedim,

Qirqqina qizga boqtirdim,

Osti salqin bölsin deb

Majnuntollar ektirdim,

Yanayam soya bölsin deb

Hovuzdan suvlar septirdim,

Koyimasin-da otim deb

Salqin vaqtda çoptirdim,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Töbangdagi ikki köz

Ajdohaning köziday,

Gijing-a gijing öynaysan

Jögining erka qiziday,

Tovlardan öynab taylaşing

Tulkini quvgan toziday,

Gohida jurmay qolişing

Abdunazarning soziday,

Yaltillaydi közlaring

Çillada qişning muziday,

Sovriningdagi göştlaring

Xomkon kölning tuziday,

Badaning yupqaligi

Xitoyning qoğoziday,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Öng qölning soqqasiday,

Odamning erkasiday,

Tovdan öynab taylaşing

Qöylarning sarkasiday,

Tikka-tikka taylaysan

Molxör28ning takasiday,

Maydonga kirsang, jonivor,

Duldulning ukasiday,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Töbangdagi közlaring

Uyga ilingan oynaday,

Quloğingga qarasa,

Tötilar bilan maynaday,

Qoş-kipriging sölqillab,

Jövoldiz bilan ignaday,

Çu-ho, otamning  Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Quloğing orasidan

Mergan quyon otguday,

Iyiningga qarasa,

Kelin-kuyov jotguday,

Sovrining supasiga

Oq ötovdi  tikkuday,

Putingdi orasidan

Jukli karvon ötguday,

Oğzingni oçib jönashing

Asqartovdi yutquday,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

 

Böyningda joling, jonivor,

Kelinning biçgan sepiday,

Quloğingga qarasa,

Eşon quçgan bibiday29,

Tört oyoq gursillaydi

Boybiça30 pişgan kubiday,

Qoş-kipriging sölqillab

Kelinning öqlov sopiday,

Pirpiraydi lablaring

Dovulbozning dabiday,

Tovdan öynab taylaşing

Armanining töbiday,

Urtingning şişib jönashi

Sobonçining qopiday,

Çu-ho, otamning Ğiroti,

Yesang poşşong davlati.

Köringda Avaz marddi,

Hayday berdi Ğirotdi,

Şunday qilib, Avazbek

Qoboqqa borib jetdi.

 

Izoh:

  1. Ovursmoq – takaning terisidan tikilgan piçoq, çaqmoqtoş, paki kabi uskunalarni erkaklar beliga boğlab solib yuradigan qin (xaltaça). Ayrim hududlarda Takaki deb ham nomlangan.
  2. Paki – soç, soqol, möylab oladigan uskuna.
  3. Dustaman – yuz (bet) qismi bilan yotiş.
  4. Törliq – ötov uylarga yopiladigan kigiz.
  5. Terlik – ot terlaganda terni tortib oladigan, jun kigizdan qilingan töşama, otni jihozlaşda birinçi terlik yopiladi.
  6. Ulgi – andaza, namuna.
  7. Çirgi – qalin jundan töqilgan mato, terlikning ustidan yopiladi.
  8. Oxur – uy hayvonlari yem-xaşak yeyişi uçun qilingan moslama. Otlar uçun böyi barobar qilib loydan tayyorlangan.
  9. Digil – astari jundan töqiladigan, usti soçoqli şolça, çilgining ustidan yopiladi.
  10. Taqim çilgi – usti parça yupqa matodan, tagi kigiz jundan qilingan, digilning ustidan yopiladi.
  11. Jahannik – hökizning terisidan tayyorlanadi, egar tagida turadi. Ayrim hududlarda “jahazdirik, jahaldirik” deb ham nomlanadi.
  12. Karson – tovoq.
  13. Börikalla egar – yoğoçdan tayyorlanadigan, ötiradigan moslama.
  14. Loçiq – çodir. Köçmançi xalqlar yangi joyga joylaşganda tikiladigan çodir, soya uçun.
  15. Qopçiq – hamyon.
  16. Köpçik – egarning ustidan töşaladigan yumşoq şolça.
  17. Töş ayil – eçki qilidan töqilib, egar bilan ot abzallarini mahkam tortib turadi.
  18. Oq puştan – hökiz terisidan tayyorlanib, ot beliga tortiladigan qayiş.
  19. Ğuppa – ipakdan tayyorlanadigan pöpakli bezak.
  20. Quyuşqon – otning egari va dumining tagidan egar siljimasligi uçun aylantirib boğlanadigan ingiçka ayil.
  21. Qatoğon – ot böyni tagidan aylanib egarga berkitiladigan qayiş.
  22. Ömgan – otning oldi, kökrak qismi.
  23. Uzangi – otga miniş uçun oyoq qöyuvçi moslama.
  24. Olti çayrak – oğirlik ölçov birligi (1 çayrak –3-3,5 kg).
  25. Oq juvan(jugan, yugan) – hökiz terisidan tayyorlanadigan oq qayiş bölib, otni boşqaradigan asosiy moslama.
  26. Nuqra suvliq – temir metaldan  yasalgan otning oğziga solib boşqariladigan moslama.
  27. Mamiz – maqtov.
  28. Molxör – mol-dunyoga köngil qöygan odam.
  29. Bibiday – kelişgan, çiroyli.
  30. Boybiça – boyning ayoli.

Abdunazar Poyonov,

Özbekiston xalq baxşisi

1954-yili tuğilgan. U ustozlari Xöşboq baxşi Mardonaqulov, Çorşanbi baxşi Rahmatullayev va Qodir baxşi Rahimovdan doston sirlarini örgangan.

Abdunazar baxşidan “Alpomiş”, “Göröğlining tuğilişi”, “Oltin qoboq”, “Ravşanxon”, “Sanam bilan Gavhar”, “Turkiston”, “Ollonazar Olçinbek”, “Kelinoy”, “Suluvxon”, “Avazxon”, “Oyparça”,  “Malla savdogar” kabi dostonlar töliq yozib olingan.

Yozib oluvçi va izohlovçi

– folklorşunos Öktam Hakimov

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (147)