(“Göröğli” turkumidagi dostondan parça)
Ot egarlaş
Göröğli sultonning Soqi bulbul degan, Ğirotga qaraydigan sayisi bor edi. Soqiga qiçqiryapti. Ey Soqi-ya, boşingga tillo taqi-yo, jonboşingda ovursmoq1 bilan paki2-ya, jeganing gulli qoqi-ya, Ğirotni sozlab kel tezroq, Soqi-ya, deb qiçqiraverdi. Ana Soqi ham qoldi şoşib, jurar jöldan adaşib, goh dustaman3 tuşib, goh öngmoqdan oşib, har jiğilganda manglayi örikday, yonğoqday şişib, bordi Ğirotga jetişib, Göröğli poşşoning siyosati oz bölama, sozlab kel deganda uning jon-poni qolmadi, örmalab borib jetişib, Ğirotning jilovidan uşladi, ana jilovdan uşlab, könglini xuşlab, otni yalonğoçlab, badanini qoşilab, otning ustiga egar-abzallarini taşlab, xirgoyi qilib, ikki oğiz ğazal aytib, Beksoqi Ğirotni sozlab turgan joyi ekan.
Oşa eldan oşganlar tortar xörliqdi,
Xudo bersin bandalarga borliqdi,
Körsatmasin sira xorliq, zorliqdi,
Oq ötovga bejab solar törliq4di.
Bismilloh, deb soldi otning beliga,
Kimxobi mayindan bölgan terlik5di.
Mard odamlar qiladi mardlar bilan belgini,
Şogirdlar ham olar ekan ustozidan ulgi6ni,
Xudo bersin bizlarga doim öyin-kulgini,
Bismilloh, deb soldi otning beliga,
Boz ustiga taylayverdi çirgi7ni.
Çorvadorlar molga qilar oğildi,
Dolğir ot ham toş tablada boğildi,
Oxur8iga kişmiş mayiz tögildi,
Çor tarafga şam çiroqlar joğildi,
Bismilloh, deb soldi otning beliga
Zar soçoqli asl şoldan digil9di.
Quşlar uçadi arçadan, dunyo ötar barçadan,
Çol böp qolar odamzod, avval boşlab baççadan,
Toqim çirgini tayladi quroqlangan parçadan,
Soqi ham söziga rosti, körganlar qilsin havasdi,
Har kimning bor duşman-dösti, bilib yuring baland-pasti,
Bulğordan kelgan jahannik10, otning biqiniga botdi.
Sozlayotib tulpordi, yod etdi Parvardigordi,
Sozlab kel, deb Göröğli Soqibekka buyurdi,
Bismilloh, deb qöydi otning beliga
Tillo karson11, börikalla egar12di.
Lölilar tikar loçiq13di, hamma tomoni oçiqdi(r),
Eşik oldida saqlaydi gurji bilan kuçukdi,
Yaxşining köngli oçiqdi(r), jomonning köngli puçuqdi(r),
Ehtiyot böling bozorda, öğri olar qopçiq14di,
Egar ustidan qopladi banotdan bölgan köpçik15di.
Mardlarga hamma qoyil,
Dunyo ötmas bir zayil,
Har kimda bor har xil feʼl,
Ot belidan oynaldi boz ustiga töş ayil16.
Yuguraversa dolğir ot ötadi uçar quşdan,
Uni mingan jigitlar umid qilar bibişdan,
Abzali tilla-kumuşdan,
Oyil ustidan oynaldi, boz ustiga oq puştan17,
Jol quyruq dumdan uyrildi
Oltmiş ğuppa18li quyuşqon19.
Otting belini tortdi, töğa töğaga jetti.
Ot belini berkitdi, Soqibek ğazalni aytdi,
Yetmiş ğuppali qatoğon20, otding ömgan21idan ötdi,
Ikkovi ham tilladandir uzangi22, ikki joqqa taylatdi.
Olti çayrak23, oq juvan24, ot boşini jaynatdi.
Taqillatib Ğirotga nuqra25 suvliq26 çaynatdi.
Sozlab böldi Ğirotdi, jetalab jilovdan tortdi.
Olib kelib Ğirotdi, jilovini Avazxonga uşlatdi.
Ana şunda Soqi bulbul Ğirotni sozlab kelib
Avazxonga jilovini tutdi.
Ot taʼrifi
Şunda Avazxon Soqi bulbuldan Ğirotni olib, özini şaylab, belini baylab, qöliga parangni olib, hay-haylab, oltin qoboqqa qarab Avazxonning ot haydab, otiga mamiz* berib ketayotgan joyi:
Jonim Ğirot, molim Ğirot,
Jeming kişmiş, törvang banot27,
Ustingda egang omonat,
Seni mingan topar murod,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Jemini körib jesin deb,
Şamçiroqlar joqtirdim,
Arpa tişin urar deb
Kişmiş mayiz töktirdim,
Erkakni nomahram dedim,
Qirqqina qizga boqtirdim,
Osti salqin bölsin deb
Majnuntollar ektirdim,
Yanayam soya bölsin deb
Hovuzdan suvlar septirdim,
Koyimasin-da otim deb
Salqin vaqtda çoptirdim,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Töbangdagi ikki köz
Ajdohaning köziday,
Gijing-a gijing öynaysan
Jögining erka qiziday,
Tovlardan öynab taylaşing
Tulkini quvgan toziday,
Gohida jurmay qolişing
Abdunazarning soziday,
Yaltillaydi közlaring
Çillada qişning muziday,
Sovriningdagi göştlaring
Xomkon kölning tuziday,
Badaning yupqaligi
Xitoyning qoğoziday,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Öng qölning soqqasiday,
Odamning erkasiday,
Tovdan öynab taylaşing
Qöylarning sarkasiday,
Tikka-tikka taylaysan
Molxör28ning takasiday,
Maydonga kirsang, jonivor,
Duldulning ukasiday,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Töbangdagi közlaring
Uyga ilingan oynaday,
Quloğingga qarasa,
Tötilar bilan maynaday,
Qoş-kipriging sölqillab,
Jövoldiz bilan ignaday,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Quloğing orasidan
Mergan quyon otguday,
Iyiningga qarasa,
Kelin-kuyov jotguday,
Sovrining supasiga
Oq ötovdi tikkuday,
Putingdi orasidan
Jukli karvon ötguday,
Oğzingni oçib jönashing
Asqartovdi yutquday,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Böyningda joling, jonivor,
Kelinning biçgan sepiday,
Quloğingga qarasa,
Eşon quçgan bibiday29,
Tört oyoq gursillaydi
Boybiça30 pişgan kubiday,
Qoş-kipriging sölqillab
Kelinning öqlov sopiday,
Pirpiraydi lablaring
Dovulbozning dabiday,
Tovdan öynab taylaşing
Armanining töbiday,
Urtingning şişib jönashi
Sobonçining qopiday,
Çu-ho, otamning Ğiroti,
Yesang poşşong davlati.
Köringda Avaz marddi,
Hayday berdi Ğirotdi,
Şunday qilib, Avazbek
Qoboqqa borib jetdi.
Izoh:
- Ovursmoq – takaning terisidan tikilgan piçoq, çaqmoqtoş, paki kabi uskunalarni erkaklar beliga boğlab solib yuradigan qin (xaltaça). Ayrim hududlarda Takaki deb ham nomlangan.
- Paki – soç, soqol, möylab oladigan uskuna.
- Dustaman – yuz (bet) qismi bilan yotiş.
- Törliq – ötov uylarga yopiladigan kigiz.
- Terlik – ot terlaganda terni tortib oladigan, jun kigizdan qilingan töşama, otni jihozlaşda birinçi terlik yopiladi.
- Ulgi – andaza, namuna.
- Çirgi – qalin jundan töqilgan mato, terlikning ustidan yopiladi.
- Oxur – uy hayvonlari yem-xaşak yeyişi uçun qilingan moslama. Otlar uçun böyi barobar qilib loydan tayyorlangan.
- Digil – astari jundan töqiladigan, usti soçoqli şolça, çilgining ustidan yopiladi.
- Taqim çilgi – usti parça yupqa matodan, tagi kigiz jundan qilingan, digilning ustidan yopiladi.
- Jahannik – hökizning terisidan tayyorlanadi, egar tagida turadi. Ayrim hududlarda “jahazdirik, jahaldirik” deb ham nomlanadi.
- Karson – tovoq.
- Börikalla egar – yoğoçdan tayyorlanadigan, ötiradigan moslama.
- Loçiq – çodir. Köçmançi xalqlar yangi joyga joylaşganda tikiladigan çodir, soya uçun.
- Qopçiq – hamyon.
- Köpçik – egarning ustidan töşaladigan yumşoq şolça.
- Töş ayil – eçki qilidan töqilib, egar bilan ot abzallarini mahkam tortib turadi.
- Oq puştan – hökiz terisidan tayyorlanib, ot beliga tortiladigan qayiş.
- Ğuppa – ipakdan tayyorlanadigan pöpakli bezak.
- Quyuşqon – otning egari va dumining tagidan egar siljimasligi uçun aylantirib boğlanadigan ingiçka ayil.
- Qatoğon – ot böyni tagidan aylanib egarga berkitiladigan qayiş.
- Ömgan – otning oldi, kökrak qismi.
- Uzangi – otga miniş uçun oyoq qöyuvçi moslama.
- Olti çayrak – oğirlik ölçov birligi (1 çayrak –3-3,5 kg).
- Oq juvan(jugan, yugan) – hökiz terisidan tayyorlanadigan oq qayiş bölib, otni boşqaradigan asosiy moslama.
- Nuqra suvliq – temir metaldan yasalgan otning oğziga solib boşqariladigan moslama.
- Mamiz – maqtov.
- Molxör – mol-dunyoga köngil qöygan odam.
- Bibiday – kelişgan, çiroyli.
- Boybiça – boyning ayoli.
Abdunazar Poyonov,
Özbekiston xalq baxşisi
1954-yili tuğilgan. U ustozlari Xöşboq baxşi Mardonaqulov, Çorşanbi baxşi Rahmatullayev va Qodir baxşi Rahimovdan doston sirlarini örgangan.
Abdunazar baxşidan “Alpomiş”, “Göröğlining tuğilişi”, “Oltin qoboq”, “Ravşanxon”, “Sanam bilan Gavhar”, “Turkiston”, “Ollonazar Olçinbek”, “Kelinoy”, “Suluvxon”, “Avazxon”, “Oyparça”, “Malla savdogar” kabi dostonlar töliq yozib olingan.
Yozib oluvçi va izohlovçi
– folklorşunos Öktam Hakimov
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


