Eh, sening yoshliging menda bo‘lsaydi…

0
46
marta ko‘rilgan.

Yoshlar davrasiga kirishni, bahsu munozaralarida ishtirok etishni, hatto ularning izi, yonboshida yurib kuzatishni  yaxshi ko‘raman. Shu kunlardagi kuzatishlarimdan bilyapmanki, yigit-qizlarimizning qadamlari yana ham shaxdamlashib, ovozlari jaranglab qolgandek. Axir, ularning ko‘zlari chaqnamay, kimniki chaqnasin? Axir, yana kimning ko‘ksida chaqmoqlar chaqib, yuragi otashlansin? “Yoshlar” degan bir faslni bildiruvchi nomlarining yoniga “O‘zbekiston” degan Vatan nomi qo‘shilgan bo‘lsa… Endi ularning safi ulug‘vor, salobatli, ko‘rkam bir nom “O‘zbekiston yoshlar ittifoqi” deb ataladigan bo‘lsa, yigit-qizlarimiz faxru g‘ururga to‘lmay, kim to‘lsin?
Ismi yoniga “O‘zbekiston” qo‘shilganda, nimalar, kimlar baland­lab, shonlanib, shavkatlanib ketmaydi, deysiz?!
Vatan, xalq taqdirida shunday voqealar bo‘ladiki, aytgan sayin aytging, eshitgan sayin eshitging keladi. Bizningcha, 30 iyun kuni mamlakatimiz Prezidenti bilan Toshkentdagi Simpoziumlar saroyida uchrashuvdan so‘ng, ularning mehr-muhabbatga, qadrga yo‘g‘rilgan ma’ruzalarini eshitgandan keyin yoshlarimiz hali-hanuz o‘sha olamda yashashyapti. Mana, Sirdaryo viloyati Guliston tumanidagi “Sarvinoz Sobirjonovna fayzi” fermer xo‘jaligi rahbari, yosh fermer singlimiz Sarvinoz Shokirovaning gaplarini eshiting:
“… Tarixiy anjumanda … davlatimiz rahbariga o‘zim kabi yosh fermerlarni texnika vositalari bilan ta’minlashda amaliy yordam zarurligini bildirdim. Taklifim shu kundayoq qo‘llab-quvvatlandi, qurultoydan uyimizga yetib kelmasimdanoq dalamizga bir emas, ikkita traktor keltirib qo‘yilibdi…”
Sarvinozning quvonchi faqat traktor uchungina (albatta, traktor uchun ham) emasligini sezib turgandirsiz. Singlimiz har qanday yosh yurak intiladigan adolat uchun, so‘zu amalning birligi, lafzning halolligi, lafzning qudrati uchun suyunyapti. Chunki yoshlikning ixlosini lafzsizlik, puch va’dalar qaytaradi. So‘zu amalni bir ko‘rsa, ularning kuchiga kuch, g‘ayratiga g‘ayrat qo‘shilib, yigitlarimiz Alpomishlik, qizlarimiz Barchinoylik maqomiga qarab ko‘tarilaveradilar.
O‘sha tarixiy anjumanning ishtirokchisi bo‘lgan yana bir ukamiz, matematika bo‘yicha xalqaro tanlovlar g‘olibi Hakimboy Egamberganovni esa boshqa bir jihat quvontiribdi. “Yoshlar ittifoqiga a’zo bo‘lgan holda o‘z faolligini namoyish eta olsa, o‘zlashtirish darajasi 85 foizdan oshsa, kontrakt to‘lovining 30-40 foizi to‘lab berishi qayd etildi. Bu talaba uchun katta imkoniyat…” Ha, Hakimboy to‘g‘ri ta’kidlaganidek, bu – talaba uchun katta imkoniyat. Nafsilamrini aytganda, faqat talaba uchun emas, bu kelajagimiz uchun ham katta imkoniyat. Chunki 85 foizdan baland o‘zlashtirishga intilgan talaba o‘rtamiyona kadr bo‘lmaydi. U salohiyatli, bilimli ishchi bo‘lib xizmat joyiga keladi. 85 foiz o‘zlashtirish uchun bo‘lgan kurashlar uni toblagan, u ichki dangasalikni yengishga qodir, kuchli shaxsga aylangani uchun yosh kadr sifatida o‘ziga ham, jamiyatga ham katta foyda keltiradi.
Umuman, Prezidentimizning yoshlar qurultoyida o‘rtaga tashlagan: ular uchun yaratilayotgan shart-sharoitlar haqidagi fikrlar ham, ulardan kutayotgan g‘ayrat-shijoatlar, tashabbuskorliklar ham jamiyatimiz hayotida yangi bir bosqichni boshlab beruvchi burilish nuqtasidir. Hatto ramziy tarzda hayot daryosining bu qirg‘og‘idan u qirg‘og‘iga kechuv deb ham baholash mumkin.
Kechuvga kuch berayotgan unsurlarning o‘zini bitta-bitta sanasak ham, daryoning narigi qirg‘og‘ida o‘g‘il-qizlarimizni qanday hayot kutayotganini tasavvur qilsa bo‘ladi. Inson hayotidagi eng zaruriy ehtiyoj – ish bilan bandlik masalasini olaylik. Ish insonni jamiyatga qo‘shadi, ish insonga yashash, intilish uchun rag‘bat beradi, butun jismu jonini jismoniy, ruhiy harakatga soladi. Shu ma’noda mamlakatimiz rahbari O‘zbekiston yoshlar ittifoqi a’zosi bo‘lgan yigit-qizlarni ish bilan band qilish masalasiga alohida e’tibor qaratdi.
“… Hamma hududlarda tashkil etilayotgan iqtisodiy zonalarda, shaharlarda esa kichik sanoat zonalarida O‘zbekiston yoshlar ittifoqining a’zosi bo‘lgan yosh tadbirkorlardan ijara haqi olinmaydigan tartib joriy etiladi.
… Tegishli iqtisodiy chora-tadbirlarni amalga oshirish hisobidan O‘zbekiston yoshlar ittifoqining byudjet mablag‘larini ikki baravar ko‘paytirish rejalashtirilmoqda…
… Ta’lim muassasasini tamomlaganiga uch yil bo‘lmagan bo‘lsa, ularning ish haqidan olinadigan daromad solig‘i birinchi  yili 50 foiz, ikkinchi va uchinchi yillari esa 25 foiz kamaytiriladi…
… Shuningdek, O‘zbekiston Yoshlar ittifoqi qoshida barcha turdagi soliqlardan  10 yilga ozod qilingan sho‘ba korxonalari tuzish vakolati beriladi…”
Shu va shu kabi qator moddiy qo‘llab-quvvatlashlar yoshlarni ishsizlik tufayli hayotida paydo bo‘ladigan ota-onalarga boqimandalikdan, ruhiy  iztiroblar iskanjasidan olib chiqib ketadi. Yurtboshimiz ma’ruza avvalida “… 2016 yilda yoshlar ishtirokida 1 million 740 mingga yaqin huquqbuzarlik, 23 ming 440 ta jinoyat sodir etilgani, yosh oilalar o‘rtasida 8 mingdan ortiq ajralish holati qayd etilgani barchamizni jiddiy tashvishga solishi kerak”, degan taassufni bildirib o‘tgan edi. Yuqorida keltirganimiz yoshlarimizga ish topish yo‘llarini kengaytiruvchi chora-tadbirlar o‘sha tashvish to‘g‘onini asta-sekin yemirishi shubhasiz.
Foydali ish bilan band inson o‘ziga zarar qilib huquq buzmaydi, oilasi, o‘z hayotini be­zov­tagarchilikka qo‘yib jinoyat qilmaydi. Kasbu kori orqasidan daromad topib turgach, oilasida ham ortiqcha g‘idi-bidi bo‘lmaydi. Demak, oilani darz ketkazishga, ikkiga bo‘lishga olib keluvchi sabablar ham tug‘ilmaydi. O‘rni kelganda men yana bir fikrni aytgim kelyapti. Biz shu paytgacha  xorijga ishlashga ketgan (mayli, kimdir zaruratdan, kimdir ehtiyojdan, yana birov havasga ergashib ketgan bo‘lsin) yoshlarimiz haqida yarim ovozda gapirardik. Taqdir yo‘llarida adashib yurganlaridan osongina: “Ular bizdan emas”, deya voz kechib, javobgarlikdan o‘zimizni soqit qilib  qo‘ya qolardik. Qolganlari haqida ham to‘g‘ri gapni aytishga jur’atimiz yetmasdi. Prezidentimiz baland minbardan turib: “Ular bizning bolalarimiz. Biz bolam demasak, ularni hech kim bolam demaydi. O‘zining yurtiga kerak bo‘lmagan bolani birov “bolam” dermidi?” tarzidagi yurakni larzaga keltiradigan so‘roqni o‘rtaga tashladilar. 300-200 dollar uchun birovlarning eshigini supurib yurgan, idish-tovog‘ini yuvib yurgan norg‘ul-norg‘ul yigit-qizlar uchun Yurtboshimiz kuyinib-kuyranayotgan, ularni yurtimizga qaytarish, ish sharoitlarini yaratish haqida qayg‘urayotgan kunlarning peshonasidan o‘pging, har daqiqasini jigaringday bag‘ringga bosging keladi. Prezidentimizning xorijda  ishlayotgan, o‘qiyotgan o‘g‘il-qizlarimiz haq-huquqlarini himoya qiladigan tashkilot tuzish haqidagi taklifi faqat o‘zimizda emas, xalqaro miqyosda ham e’tirofga sazovor bo‘lishiga ishonaman. Chunki dunyo hamjamiyatida fuqarolarini o‘z holiga tashlab qo‘ygan davlat qadrlanmaganidek, o‘zinikilardan xabardor bo‘lgan, yaxshi-yomonida orqasida turgan davlat hurmatga loyiq ko‘riladi.
Yana shu fikrimni davom ettirishga ehtiyoj sezyapman. Nimalarningdir istak-ilinjida musofirchilikning qattiq nonini yeb yurgan yoshlarimizning hammasi o‘z taqdiridan rozi deb o‘ylaysizmi? Ehtimol, ularning qancha-qanchasi Prezidentimizga o‘xshagan bag‘ri keng bir insonning: “Beri kel! Shu tuproq bolasisan. O‘z yurting­ning tuprog‘i, toshi ham seni qo‘riqlaydi. Chunki ajdodlaringning xoki  shu tuproqqa qo‘shilgan, qancha kuching bo‘lsa, ko‘nglingda naqshing bo‘lsa, shu tuproqqa to‘k!” degan bir og‘iz issiq chorloviga zordir… Bir paytlar qilgan xatosiyu gunohidan qo‘rqib, pushaymoni ichiga sig‘may yurgandir…
Agar ularni eshitib, ularga qonuniy yo‘l ko‘rsatadigan bir tashkilot tuzilsa, ko‘p taqdirlar ijobiy so‘qmoqlarga burilarmidi?
Yoshlarimiz hayotida yaxshi yangiliklar qilishi mumkin bo‘lgan yana bir masala bu uy-joy masalasidir. To‘g‘ri, biz jamoa bo‘lib yashashga o‘rgangan xalqmiz. Ota-onalar, farzand, nabiralar birgaligi millatimizning ko‘rki bo‘lgan qadriyatlar davomiyligini ta’minlaydi. Lekin hayot o‘zgarmoqda. Hayotiy munosabatlar ham o‘zgarmoqda. Yoshlarning o‘zaro munosabatlaridagi ba’zi zamonaviylik belgilari ota-onalarga tushunarsiz bo‘lishi, ular oddiy holatlarni og‘riqli qabul qilishi mumkin. Shu ma’noda yosh oilalarning alohida yashashi, bugungi turmush uchun ortiqchalik qilayotgan ba’zi eskirgan an’analardan voz kechib, o‘zlari, oilasi, bolalari uchun qulaylik yaratishga harakat qilishi ko‘pgina oilaviy muammolarning oldini olishi mumkin. Agar shu masalaga chuqurroq kiradigan bo‘lsak, yoshlar ota-onalari kabi topgan pulini bordi-keldilar, tugun-tersaklar uchun emas, dam olish, sayohat qilish, madaniy hordiq uchun sarflashni xohlashar. Ular uchun dabdabali beshik to‘y, sunnat to‘y, yana qandaydir marosimlar o‘rniga go‘zallik saloniga borish, o‘g‘il-qizlarini to‘garaklarga berish yoqimliroqdir. Keksa va navqiron avlodlar orasida hamisha ziddiyat bo‘lgan. Bu ziddiyatni  kuchaytirmaslik, tinch yo‘l bilan hal qilishning eng qulay yo‘llaridan biri alohida yashash, uzoqdan turib bir-birini qadrlashdir. Shuning uchun Simpoziumlar saroyidagi yuzma-yuz muloqotda mamlakatimiz rahbarining yoshlar, yosh oilalar uchun arzon narxdagi uy-joy qurilishi haqidagi fikrlari ularning bugungi yangilanayotgan dunyoqarashlariga to‘la mos keladi. Ayniqsa, ma’ruzaning “O‘zbekiston yoshlar ittifoqi  tizimida 3-5 yil va undan ko‘proq faol ishlab kelayotgan, ipoteka krediti asosida uy-joy sotib olish istagini bildirgan xodimlarning har yili 140 nafariga 25-30 foiz miqdorida boshlang‘ich to‘lov tashkilot mablag‘lari hisobidan to‘lanadi”, degan  bandi yigit-qizlarimizni tuzilayotgan yoshlar tashkilotiga yana ham mahkamroq bog‘laydi. Uyni bejizga “Vatan ichidagi vatan” deya e’zozlamaydilar. O‘z boshpanasiga  ega bo‘lganlarni “Vatanli bo‘lding”, deya  tabriklashlarida ham katta hikmat bor. Uy – vatan, ulkan Vatanning bir aziz parchasi bo‘lib odamga  panoh bo‘ladi, har kech ertagi kun uchun quvvat beradi. Kunduz yashaganlaring, ishlaganlaring kechinmasini faqat uyingda bemalol tahlil qilasan. Uysiz odam – muallaq odam, uysiz umr – omonat umrdir. Shunday ekan, yoshlarni uy bilan ta’minlash bu – ularni shunchaki boshpanali qilishdan ulkanroq ish, ulug‘vorroq siyosatdir.
“Kamolot” deb ataluvchi tashkilotning O‘zbekis­ton yoshlar ittifoqiga aylanishi hayotimizdagi tarixiy hodisalardan biri sifatida takror-takror qayd qilinmoqda. Chindan ham, bu anjumandagi har yangilikning o‘zini tarixiy voqea deb atasak, haqiqatni aytgan bo‘lamiz. Deylik, yosh harbiylar ta’lim oladigan maktab va litseylarning “Temurbeklar maktabi” deb atalishining o‘zini olaylik… Maktabda “Temur tuzuklari” o‘qitilsa, ulug‘ bobomizning “Millatning dardiga darmon bo‘lingiz!” degan unutilmas xitoblari yangrab tursa…
Ulug‘ pir, buyuk vatanparvar Najmiddin Kubroning botir sarkarda Jaloliddin Manguberdiga aytgan javonmardlik haqidagi o‘gitlari yosh shuurlarga quyulsa… Axir, vatanparvarlik tuyg‘usi Vatan qahramonlari xotirasiga e’zozdan o‘sib chiqadi-ku. Muhtaram Prezidentimiz yoshlar tarbiyasi haqida gapirayotib: “Ota-onalar farzandlar tarbiyasi uchun javob beradigan qonun bo‘ladi”, degan fikrni aytdilar. Men hali muhokamaga endi qo‘yiladigan qonun haqida shoshilib fikr bildirgim kelyapti. Shunchaki tarbiyasi uchun emas, vatanparvar, millatparvar, halol, rostgo‘y qilib tarbiyalash uchun ota-ona javobgar bo‘lishi kerakki, toki ota-onalarning o‘zida  bu fazilatlar yetishmasa, o‘zi ham o‘zini tarbiyalasin. Albatta, jamiyat taraqqiyoti, ayniqsa, oila osoyishtaligi, sog‘lom muhit yaratishda ayolning beqiyos o‘rni bor. Shu ma’noda, Zulfiya nomidagi Davlat mukofoti jamiyatimizdagi faol, iqtidorli qizlarni yuzaga chiqarmoqda. Lekin bu harakat o‘g‘il bolalar tarbiyasiga xalaqit bermasligi kerak. Jamiyat ayol harorati, ayol  mehridan kuch olishi zarur, lekin u ayollashmasligi kerak. Bizning mentalitetimizda otalar, akalar, o‘g‘lonlarning o‘rni hamisha baland bo‘lgan. Bu qaysidir xorijliklar nigohidagidek, zo‘ravonlik emas. Erkakning qat’iyati, mardligi, or-nomusining mustahkamligi hamisha Ayol uchun panoh bo‘lgan. Shu ma’noda “Mard o‘g‘lonlar” mukofotining ta’sis etilishi o‘g‘lonlarimizga hayot sahnasiga kuchli bo‘lib, Vatan, millat or-nomusiga, ayol sha’niga soqchi bo‘lib chiqishiga da’vat bo‘ladi, rag‘bat bo‘ladi, deb o‘ylayman.
Har mukofotning o‘z undovi, o‘z chorlovi bor. Masalan, “Kelajak bunyodkori” medali yoshlarimiz zimmasiga erta uchun javobgarlik mas’uliyatini yuklaydi. Intilishlari, orzu-maqsadlariga davomiylik bag‘ishlaydi. Yoshlar uchun maxsus kinoteatr, nashriyot uyi, yangi nashrlarning tashkil etilishi, O‘zbekiston yoshlar ittifoqi rahbarlari maqomining baland­lashi, yoshlar hayotida muhim rol o‘ynaydigan qarorlarning pastdan yuqoriga qarab muhokama qilina borishi, umuman, navqiron avlod hayotidagi bugungi o‘zgarish, yangilanish­larni mohiyat e’tibori bilan ruhiy, ma’naviy inqilobga tenglashtirish mumkin. Men “inqilob” so‘zini bejiz tilga olmadim. Axir, davlatimiz rahbarining o‘zi: “Ayni vaqtda yoshlar auditoriyasiga ixtisoslashgan ommaviy axborot vositalari ham o‘z faoliyatini tubdan o‘zgartirishi lozim.
Avvalo, quruq rasmiy gaplardan qochish, tanqidiy  tahlil, kreativ yondashuv, bugungi hayotni butun ko‘lami, mazmuni, kerak bo‘lsa, murakkabligi bilan yoritishda jurnalistlarimiz faollik ko‘rsatishi kerak”, deya qalamkashlarni uyg‘oqlik, dadillikka chorlab tursa, bu imkoniyatdan foydalanmaslik nodonlikka tengdir. Chunki bugungi hayotimizda  muvaffaqiyatlarimiz bilan birga, ularga soya solayotgan illatlar ham borligidan ko‘z yuma olmaymiz-ku. Ayniqsa, oliy o‘quv yurtlaridagi tamagirlik, imtihon-sinovlarda bilim evaziga emas, pul evaziga baho olish, umuman, ishga kirishdagi sun’iy to‘siqlar, nafsi hakalak otgan boshliqlar, hatto ziyolilar borligini hamma biladi-ku. Xalq orasida “shapkasi”, “soqqasi” degan gaplar bejiz o‘rmalamaydi, axir. Sud, tergov jarayonlaridagi adolatsizlik, tibbiyotdagi shifoxonaga berilgan dorilarni bemorlarga pullashlar… Hakozo… hakozo illatlar tomir otib ketgani aniq-ku. Hech bo‘lmasa, yoshlar shu illatlardan hazar qilishlari, hech bo‘lmasa, shu illatlar yoshlar hayotiga qora qurtdek o‘rmalab kirmasligi uchun yosh jurnalistlar qalqon bo‘lishi kerak-ku. Prezidentimizning talabi ham – shu. Bu qalblarni, iymonni, jamiyatni tozartiruvchi, poklovchi talab va buni jurnalistikaning yosh avlodi o‘z burchi deb bilishi kerak. Biroq shu haqiqatni ham unutmaslik kerakki, mamlakatimiz rahbari har bir vazifa mohiyatini, zaruriyatini izohlar ekan: “Bularni amalga oshirish qiyin, juda qiyin!” deya kun tartibida turgan dolzarb masalalarning salmog‘ini, bizdan qanchalar jasoratu shijoat talab etishini uqtirganday bo‘ldi.
Ha, ulug‘ ezguliklar yo‘lidagi kurashlar hech qachon oson kechmagan. Modomiki, biz hurriyat yo‘li, ozodlik, shon-sharaf, farovonlik yo‘lini tanlagan ekanmiz, mashaqqatlarni gardanimizga olishimiz, qiyinni mardlik, ishonch, baquvvat ruh bilan  yengishimiz zarur. Bizning xalqimizga xos ming yillik an’ana bor: ko‘pchiligimiz yaxshilikni unutmaymiz, nonko‘rlik qilmaymiz. Prezidentimizning bugun yoshlarga bildirayotgan ishonchi, ularga ochayotgan yo‘llari kelajak, yaxshi kelajak yo‘lidagi buyuk yaxshilikdir. Ishonamanki, yoshlarimiz sof qalbi, shijoati, iqtidori, kurashchanligi bilan bu yaxshiliklarga munosib yaxshilik bilan javob qaytaradilar. Buyuk kelajakka munosib ozod shaxs maqomiga ko‘tarilib, Yurtboshimiz ishonchini oqlaydilar.

Qutlibeka RAHIMBOYEVA,
O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi.

 

MULOHAZA BILDIRISH

Mulohaza kiritilmadi!
Ismi sharifingizni kiriting.