6 daqiqada öqiladi

274 marta körilgan

Farzand – qurbonlik emas!

Şerbek Boboqulov

“Odamlar yiğlagan narsaga kulgim,

odamlar kulgan narsaga esa yiğlagim keladi”

Puşkin

Ibrohim xalilullohga öğlini söyib, qurbonlik qilişi tuşida nozil etildi. Uyğon­gaç öğlini çorlab, tuşida körganini – Oliy Amrni aytdi. Öğli şaksiz rozi böldi. Taqdir qilingan vaqtda taqdir qilingan joyga öğlini olib borib, böğziga piçoq tortgan Ibrohim alayhissalom hayron qoldiki, toşni kesadigan ötkir tiğ… terisini ham tilmasdi öğlining. Takror-takror urindi hamki, piçoq ötmadi. Sababi, endilikda, piçoqqa Oliy Amr bölayotgan edi – “…kesma!”. Bir mavzudagi ketma-ket çiqqan Qarorlar oldingisini bekor qiladi, odatda. Va bu gal ham şunday böldi. Qurbonlikka qöy tuşirildi jannatdan. Şu-şu odamzodni qurbonlikka ataş töxtadi – MAN ETILDI!..

Yuqorida keltirganimiz rivoyatni aksarimiz öqiganmiz, eşitganmiz… – boxabarmiz, qisqasi. Ammo, ajabki, idrok va amalda hanuz bir yoqlamamiz. Yaʼniki, qurbonlikka Haq halol deb buyurgan jonzotlarni böğizlab kelamiz-u, odamzodni… ruhan çavaqlaymiz mudom. Bolaligimizdan boşlanadi köproğimizda içkin çavaqlaniş: “…odam bölmaysan!”, “…otang kim edi-yu, sen kim bölarding!?”, “…qaçon boşqalarning bolasiga öxşab, “şustriy” bölasan-a senam?!”, “…falonçini qara, işlab pul topyapti hozirdan. Sen qatori şuyam!”, “…yana kasal böldingmi? Bor, narigi xonaga öt-da, asabga öynamay!..” Bu kabi muomala-munosabatdan har qanday bola ruhiyati “qars” sinadi borib-borib. Biz “katta”larning alamzadaliklarimiz, armonlarimiz, mağlubiyatimiz “dasti”da ruhiyati qurbon bölgan bolani keyin qança alqamaylik, foydasi yöq – ğişt köçgan, siyoqi uçgan allaqaçonlar!..

“…Men qanday yaşayotgan bölsam, senam şunday yaşab ötasan!”

Iş yuzasidan tumanimiz markazining çekka bir mahallasida yurardim. Qoq tuş. Matbuotda tanişganimiz, qadrdon bir ukamizning uyi taraflardan ötadigan bölib qoldim. Bahonada bir yöqlagim kelib, telefon qildim. Javob bermadi. Otasiga “bong” urdim, noiloj. Javobladi. Biroz çarçoq, biroz şoşilinç, biroz xavotir aralaş ohangdagi gaplaridan uqdimki, ota-bola ertalabdan qayerdadir mehnat qilib, hozirgina tugatişgan. “Yakun” mahali öğliga, uyga borib tur, deya ruxsat bergan. Endi öziyam qaytyapti. Uylarida körişişga kelişib, telefonni öçirdim. Biroq… qadrdonimiz uyiga yaqinlaşganim hamono “baqir-çaqir” eşitildi. Darvozaxonada öta asabiy… yöq, alamli tovuşda öşqirayotgan ota öğlini – öşa ukamizni gursillatib urardi. Ovozi tevarakka baralla tarqalayotgani boisidan ötgan-qaytgan borki, bahra olardi. Hamsoyalarining şunçaki kulimsirab, boş çayqab qöyayotganlariga qaraganda, odatiy hol edi bu. Kirişimni-da, ketarimni-da bilmay, tang holda turarkanman, ğazabnok otaning gaplaridan muzlab borardim, ayniqsa: “…sen, hay-yvon, hali uxlaydigan böldingmi, iş köpida (“…gurs-s!”)?!.. Ota, kirib ozroq damingizni oling, deyish örniga, özing ux-xlab yotibsanmi hali, enacha-angdi… (“…gurs-s!”)?!.. Men it-tday ishlayapmanmi, senam it-tday ishlaysa-an (“…gurs-s!”)?!.. Men qan-nday yaşayotgan bölsam, senam şun-nday yaşab ötasan (“…gurs-s!”)!”…

Ur-kaltak bölayotgan jigarim-u zirqiragan jonim böldi. Ora-çora ojiz inkor ham quloqqa çalinib qolardi. Bundan badtar joniqib, avjlanardi otasi… Qaytdim…

“…Yur, bolam…”

Kun boşi. Iş ham, havo ham endi qiziyotgan paytda xonamga uç yaşar öğilçasini yetaklab, taniş bir kirakaş kirib keldi. Ikkovining-da ust-boşi xarob, ahvoli turob edi. Horğin-u ezğin edi kayfiyatlari. Otaning avzoyi tuşkun, bolaning soçlari tözğin edi. Muxbirlarimiz bolakayni öynatgani opçiqib ketişdi. Otasi qarşimda oğir çökib, hasrat daftarini varaqladi bir-bir:

– …Navoiydan qaytayotuvdim, yarim keçasi. Ziyadinga (Ziyovuddinga) kirib kelayotuvdimam “gaişnik” töxtatdi. Tekşir-tekşir qildi xöp. “Putyovka”m bir kunga eskirgandi. Ertaga almaştiraman, deb turuvdim. Şuni rökaç qilib, moşindi “stoyanka” qilişdi. Tirikçiligim şu moşindanidi. Nimalar deb yalinmadim, foydasi bömadi bir tiyinlik. Evakuator çaqirdi, moşindi ortdilar. Opketişdi… Şuytib, mana, ön kundan oşdi, öğilça bilan yuribmiz taşkilotma-taşkilot. Nima qilay, unga qarovçi bölmasa uyda. Enasi ketib qolganiga ança böldi. Jarimani töladim bir million sömdan ziyod. Endi-i “stoyanka”ga uç yuz mingça tölaşim kerak. Yana evakuatorga uç yuz ming… Şunga-a… yuz ming berib turolasizmi, heç bömasa, deb keluvdim?..

Xörsinib-sökinib-ökinib… uzoq sözladi. Öğilçasini sekin kiritib ketişdi şu orada. Jingalaksoç, qoramağiz bolakay hayrat-u horğinlik çökkan nigohlarini bir otasiga, bir menga qadagança, stolim kunjiga iyakçasini tirab turardi. Uçta mahalladan “quvğin”ga uçragan, ikki marta uylangan, lekin bir martayam çin halovat nimaligini bilmay, tunlarni tongga ulab, kira-ulovini ğizillatib yurgan otasining arz-dodi fonida yanayam xokisor körinardi şu qiyofatida. Otasining fiğonidan dud çiqardi hanuz:

– Ön kundan beri ön kilometrdan ota-bola Ziyadinga piyoda kep-ketamiz. Sumkada non-suv… Men-ku çidayapman amallab. Faqat şu öğilça qiynalyapti-da. Kötaring, deydi menga. Kötarmayman. Özimam juda çarçaganman. Uni-ku yiqilib qolsa, kötarib olarman. Men yiqilib qolsam, kim kötaradi?!..

Kuzatgani çiqqanimda, öğlining boşini silarkan, aççiq istehzoda deganlaridan tilim tanglayda qotdi:

– …Yur, bolam… Ha, seni şunday tarbiyalayman hali!.. Bizni şu ahvolga solganlardan bitta-bitta öç olasan…

Bolakay otasiga qarab qöydi-yu, indamay yölga tuşdi. Men esa uni, ön beş yil ötib, qölida birorta ajalvor qurol emas, balki öquv yo mehnat qurolini tutgan holda körişni qattiq istagança qarab qoldim.

“…Ajraşişimizni jimgina tomoşa qilişdi”

Zarurat tufayli taşkilotlardan biriga borgandim yaqinda. Zaldagi divanda örta yoşlardagi ayol ötirardi. Taniyman: kamgap, qança loyihalarimizga beminnat yordamini ayamagan, vazmingina juvon. Kutayotganim kelgunça biroz suhbatlaşdik. Gapdan gap çiqib, turmuşi “öxşamagan”ini aytib qoldi. Biroq ovozida hasratdan köra hayrat köpçibroq turardi. Hayratki, oğriqli, iztirobli, çuqur asoratli… edi:

– Qaynonam – maktabda özimga dars bergan öqituvçim edi. Köz ostiga olib yurganakan meni köpdan beri. Toşkentda öqişim bitgaç, qişloqqa qaytdim. Men ham oila qurib, farzandli bölişim kerak-ku, axir. Rozi böldim, öqituvçimning öğliga… Ammo köp yaşamadik. Qiziği, meni tanlab, kelin qilgan ham, söng öğlini mendan sovutib, ajraştirgan ham – qaynonam böldi. Hammasiga çidab kelayotgandim, lekin… çidab bölmaydigan voqealar böldi-yu, sudga ariza taşladim, oxiri. Meni eng hayron qoldirgani şuki, sudgaça qança vaqt ötgan bölsa, birov bir oğiz, ajraşmanglar, demadi, hatto!.. Na uydagilar, na qarindoşlar, na mahalladagilar, na birorta idoradagilar… heç nima demasdan, vaqtni xotirjam ötkazişdi. Işdan uyga borardim, erimam kelardi, dasturxon böyida birga-birga ovqatlanardik, televizor körardik… jim edi hamma. Butun boşli oila buzilib ketyapti, axir?! Ammo buni birovga ahamiyati yöq. Sud bölib ötdi, nihoyat. Ajraşişimizni jimgina tomoşa qilişdi… Şunda bildimki, oila haqidagi çiroyli nutqlar, ötkazilayotgan tadbirlar, tarğibotlar, şiorlar… quruq gapakan, bari. Amalda qiziğiyam bölmaskan: ajraşasanmi, ölasanmi, qolasanmi… Umuman farqsiz ekan!..

U sözlarkan, meniyam unutgandi, göyo. Öz-öziga gapirayotgandek, nomaʼlum nuqtaga nigohlarini tikib, ohista eslardi xotirotini. Xayolan tiriklay kömilgan savollari göristonida izğir, taşkilot zali-yu ötirgan divani, tinglayotgan men, eşikdan kirib-çiqayotganlar… farqsizdek körinardi:

– Agar qaytadan yaşaş imkoni berilganida, orzumça yaşardim faqat. Xonanda bölib, katta sahnalarda qöşiq kuylamoqçi edim…

Kutganim keldi. Körişdik. Ayol “dik-dik” sakrab yurgan bir qizaloqni çaqirib olib, erkalata ketdi. Taşqarilayotib, boz qayrildim: ikkisi dunyolarni unutgan köyi qiqirlaşib öynardi.

Misollar köp. Muammo tayin. Yeçim?.. Çora istab, çor tarafga olazarak bölaverasan, baribir. Taassufki, “yöqotilgan avlod” Remar­k­-u Heminguey asarlaridagina qolib ketmagan. Hali-hali avlodni yöqotyapmiz. Otalar va bolalarning özaro ziddiyati Turgenev-u Kafka kitoblaridagina uçraydi deganlar adaşadi – asrimizda ham bardavom ular. To farzandga qurbonlikka qaraganday qarayverarkanmiz, ular ham bizni qassobday köraveradi.

* * *

Qadrdon jigarimiz şamolday şovur ila tahririyatga içkariladi. Qölida nomdor bir öquv markazining eʼlon varaqasi. Koreys tilini örganmoqçiligini, keyin Koreyada (janubiysida, albatta!) işlayotgan qarindoşi oldiga borajagini, öşa yoqda işlab, oyiga uç ming dollar oylik maoş olmoqçiligini, keyin bo-oy bölib, joniga tegiblar ketgan qora mehnatdan qutulmoqçiligini… soniyalarda “sayrab” taşladi…

* * *

Kirakaş akamiz ulovini jarima maydonçasidan “qutqaripti”. Oraliq köçalardan birida közim tuşdi: rulni tutgança qör tökib ötirar, yelkasiga uç yaşar öğilçasi osilvolgan, Ziyovuddin köçalarida ota-bola masrur yelib borişardi…

* * *

Ayolni yöllarda uçrataman ahyon-ahyonda: boşi xiyol egik, tez-tez ketib borayotgan böladi. Tasavvur etamanki, katta sahnaga oşiqayotir, sahnaga esa beş ming juft köz öqtalgan, qöllarida guldasta, yon daftarça…

Yöq, bularni xulosa örnida emas – tasalli ölaroq tasvirladim. Tasalli şulkim, qismat quduğidan çiqişga astoydil uringanlar bir tuynuk topadi, loaqal. Işqilib, tuynukdan tuşayotgan şu’la çinakam quyoş nuri bölsin-da!..

Şerbek Boboqulov

1989-yili tuğilgan. Özbekiston Milliy universitetining Jurnalistika fakultetini tamomlagan.

 

2023/2

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (112)