7 daqiqada öqiladi

344 marta körilgan

Dillarni, ellarni boğla, ŞEʼRIYAT!

Köngil daʼvati, hayqiriği bölgan şeʼrning hayajoni vujudga titroq soladi. Şeʼr şoirning öz köngliga safaridan bunyod böladi. Şu bois u millat tanlamaydi, hadlar oşa dillardan qönim topaveradi.

Öqiyveraman, goh harflarga töqişib, goh tuşunib, goh tuşunmay… Axir, qardoş qozoq xalqi bilan tillarimizning negizi bir – turkiymiz. Yusuf Xos Hojib-u Mahmud Koşğariy, Ahmad Yassaviy-yu hazrat Navoiy, Abay, Çölpon jilolantirgan turkiy tili…

…Samolyot kötarildi. Tovoning yerdan uzilganda qalbda qutqu ildiz yoyadi. Uçoqda hamma öz xayoli bilan band. Safardoşlar yetti nafarmiz – Nodir Jonuzoq, Muhiddin Abdusamad, Nosir Jörayev, Jörabek Jahon, Başorat Otajonova, Mehrinoz Abbosova va kamina. Zamonaviy uçoq köp kuttirmay Olma-ota osmonidan pastladi. Turfa çiroqlar tunni kunduzdek nurafşon etib turibdi. Göyo ular­ning nuri köksimizga ham tuşib turgandek dil ravşan tortadi…

Aeroportdan biroz hayallab çiqdik. Bir sandiq kitob qöşni mamlakat bojxona xodimlarida qiziqiş uyğotdi. Maxsus xonada jomadonni oçib “köz-közlagan” böldik. Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi tomonidan çop etilgan Abay Qönanboy öğlining hayoti va ijodi aks etgan “Abay” kitobi, Qozoğistonning birinçi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning özbek tiliga tarjima qilingan töplami, Özbek-qozoq adabiyotiga bağişlangan bir talay kitob va qöllanmalarni sovğa tariqasida olib borgandik. Sadağang ketay, nazoratçilar ham bu tuhfalarni özlari olgandek quvonib ketişdi.

Olma-ota ostonasida kutib oliş marosimi ança kötarinki böldi. Muzdek qimiz va böğirsoq yöl xavotirlarini zumda yoyib yubordi.

Şaharning Yoşlar siyosatini rivojlantiriş davlat fondi qoşidagi “Adabiyot olami” markazi va “Tölğa-döstlik” jamoat fondi rahbari, “Yuz ölan” kitobining taşabbuskori, şoir Muratxan Şoqan boşçiligida bir guruh köngildoşlar – şoir-u tadbirkorlar peşvoz çiqqani bizni çeksiz quvontirdi. (Olma-ota köçalari, turfa şakl-u şamoyilda tavoze etib turgan daraxtlar, ravon yöllar nigohimizni yaşnatar, mezbonlar bilan suhbatlar esa ming yillik qadrdondek jonlanib borardi).

* * *

Muratxan oğa bilan qozoq xalqining zabardast şoiri Muqağali Maqatayevning şeʼrlarini tarjima qilib ijtimoiy tarmoqlarga joylaganimda tanişgan edim. Keyin uning şeʼrlaridagi ruh qalbimga singib borayotganini his etdim. Isyon tuyğulari, otaşin izhorlari, baʼzan hayqiriqli, baʼzan ha­zin, dardçil çorlovi ravon satrlarga aylangani, muhimi, tuşunganim, anglaganim – jonajon tilimga ögiriş iştiyoqini paydo qildi. Turkum şeʼrla­rini tarjima qilib, “Yoşlik”da çop etdik.

Öşa kezlardan qozoq adabiyotida yetişib çiqayotgan yangi avlodning öziga xos ovozi bor ekanini ilğadim…

Ötgan 2018-yilda Özbekiston va Qozoğiston Respublikasi Yozuvçilar uyuşmalari örtasida adabiy aloqalarni mustahkamlaş böyiça Memorandum imzolangan edi. Mazkur hamkorlik doirasida özbek ijodkorlarining asarlarini qozoq tiliga tarjima qiliş, Qozoğistonda tarğib qiliş, qardoş el adiblarining asarlarini özbek tiliga ögiriş böyiça kelişuvga erişilgan. Uşbu döstona aloqalar öylarim, rejalarimga dalda böldi. Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi yaqindan yordam berdi. Qozoq xalqining azamat yigiti Muratxan Şoqanga “Yuz şeʼr” loyihasini yölga qöyiş, yigirma nafar özbek yoş şoirlarining yuzta şeʼrini qozoq tiliga tarjima qiliş va qöşni mamlakatda töplam şaklida çop etiş, taqdimotlarini ötkaziş, şuningdek, qozoq yoş şoirlarining şeʼrlarini xuddi şunday kitob holida çop etiş taklifini bildirdim. Qalbi yaşnab ketdi: “Bovurim, özbegim – öz oğam! Bu ikki xalq döstligi uçun köprik böladi, rizoçilik bildiraman”…

Yozuvçilar uyuşmasida bu kabi loyihalar köplab amalga oşirilyapti. Xalqaro adabiy aloqalar keng yölga qöyilib, ijodiy safarlar uyuştiril­moqda. Ayniqsa, bu borada qöşni mamlakatlar, xalqlar bilan uzviy hamkorlik tobora ildiz otayotir. Uşbu loyiha şovullab oqayotgan katta daryoga jilğa bölib qöşildi.

Uyuşma tavsiyasi bilan bugun faol ijod qilayotgan iqtidorli yigirma nafar yoş özbek şoirlarining şeʼrlari Qozoğistonga yuborildi. Muratxan oğa bilan deyarli har kuni boğla­nib turdik. Kuz avvalida boşlangan taşabbus köklamda hosil berdi. Qozoq xalqi bilan yomğirimiz, qorimiz, bahorimiz ham bir. Ijodiy safarimiz maysalar barq urgan, daraxtlarda ham yaşillik ufurgan kunlarda keçayotgani şeʼr zavqiga töla qalblarni yana-da tölqinlantirdi…

* * *

Mehmonxonadan Qozoğiston Milliy kutubxonasigaça bir hatlab ötgulik yöl ekan. Tong nafasi bilan ozoda köchani yayov bosib ötdik.

Ulkan kutubxona kitobsevarlar bilan gavjum. Ruhiyatni tozartiriş maskani katta muzeyni yodga soladi. Uçraşuv avvalida özbek adiblarining Qozoğistonda neça yillar avval çop etilgan asarlari körgazmasini közdan keçirdik. Söngra özbek şoirlarining “Juz ulen” kitobining taqdimoti – tuşov kestisi boşlandi. Samimiy ruhda keçgan anjumanda özbek va qozoq adabiyotining tarixiy ildizlaridan bugungi kunga qadar bosib ötgan yöli, umuman, döstona munosabatlarda adabiyotning tutgan örni, ikki mamlakatdagi adabiy jarayonlar, yangidan quloç yozayotgan adabiy hamkorlik borasida söz yuritildi.

Özbekiston Respublikasining Qozoğistondagi Boş konsuli Abror Fathullayev, Özbekiston Yozuv­çilar uyuşmasi raisi örinbosari Nodir Jonuzoq, Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi örinbosari Baurjan Jaqin, Abay davlat pedagogika universitetining professori Temurxon Tebegenov, atoqli qozoq şoiri Isroil Saparboy va boşqa bir qator adabiyotşunos olimlar, şoir-yozuvçilar hamdöstlik munosabatlari borasida fikr-mulohazalarini bayon etdi. Özbek şoirlarining şeʼrlari qozoq tilida jarang soçdi. Milliy kutubxona fondi uçun kitoblar hadya qilindi.

Tuşdan keyin pedagogika universitetida nazm va navo keçasi çinakam bayramga aylandi. Özbek va qozoq tillarida şeʼr öqilib, dömbira va qöbiz sozi yangradi. Soz bilan söz qalbning tub-tubiga singib, taassurotlarni ulkanlaştirdi. Ilmga taşna, qalbida kelajakka işonç jöş urib turgan qozoq yoşlari çehrasida zamonaviy Qozoğistonning qiyofasini körasiz…

Keçgi gurunglar aytişuvga, şeʼr bazmiga aylanib ketdi. Amina Adayxan, Qurbangul Ağabek, Aqgul, Ulen Isʼhaq boşlab bergan qozoqça şeʼrlarga hamrohlarimiz özbekça şeʼrlar bilan javob qaytardi. Baurjan Aytkarimovning dömbiradagi qozoqça termalari kipriklarimizga yoş qalqitdi…

* * *

Keyingi kuni tongdanoq “Tölğa-döstlik” jamoat fondi kengaşi aʼzolari Olma-otani örab turgan Tyan-Şan toğlari sayohatiga taklif qildi. Aytgança, aeroportda bizni qarşilagan tadbirkorlar uşbu jamoat fondi kengaşining aʼzolari ekan. Juda quvondim, turli soha va yönalişda tadbirkorlik faoliyatini olib borayotgan 20 nafar işbilarmon ezgu maqsadda birlaşib, öz mablağlaridan uluş ajratib, “Tölğa-döstlik” jamoat fondini taşkil etibdi. Tölğa – qozoq tilida buyuk degan maʼnoni anglatar ekan. Demak, qozoq xalqining fidoyi va azamat yigitlari buyuk döstlikka boş qöşibdi. Ular ijodda tetapoya etayogan yoşlarini qöllab-quvvatlaş, moddiy rağbatlantiriş, töplamlari çop etilişiga, ijodini tarğib qilişiga kömaklaşişdek ezgu işga boş qöşibdi.

Çimbuloq dam oliş maskani quyuq arçazorlardan boşlanar ekan. Toğning haybati hayrat solib qalbga köçadi. Favqulodda holatlarning oldini oliş uçun köçkilarga qöyilgan tirkagiçlar ulkan metin zinalarni eslatadi. Serviqor çöqqilar yetib bölmas manzildek olis körinadi. Beixtiyor, “Eh-he”, deb yuborasan!

Dam-badam ipga tirmaşib çiqayotgan çumolidek oynaband qutilar qoyalar tomon kötarilib boradi.

Sakkiz kişiga möljallangan şinam kanatda jonkuyar hamrohlarim, tadbirkorlar Armon Sarinov va Baxit Kidikovlar bilan suhbatlaşib ketdik. Dunyoni, umrning mazmunini, xalqning roziligi, Vatanning baxtini anglagan insonlar ekan:

– Kasbkor (tadbirkor) pulni pulga urib daromad köradi. Ehtiyojdan ortsa, xalqimiz uçun, davlatimiz uçun foyda keltiradigan iş qilişni niyat qilgandik, bugun şunga eri­şib turibmiz, – deydi Armon oğa. – Hamma davlatmandning öz qiziqişi bor: kimdir çet elda villa quradi, kimdir sayohatga otlanadi, birov Marsga uçaman, deydi. Birov qimorga tikadi. Biz bölsa, yurt ravnaqiga ravnaq qöşadigan isteʼdodli yoşlarni qöllab-quvvatlaşga hissa qöşişni maqsadimiz etib belgilab oldik. Şeʼr tinglasa, odamning qalbi halovat topadi. Axir, hammaga ham şeʼr yoziş qobiliyati inʼom etilmagan. Şunday ekan, biz kabi tadbirkorlar adabiyot ahlini qöllab-quvvatlaşimiz kerak!

Bu samimiy sözlardan vujud titrab ketadi. Tadbirkor faqat daromad vajida yursa, şoir­ning şeʼrlari dilida, qoralama qoğozlarda qolib ketaversa, heç kim bilan heç kimning işi bölmasa, xalq maʼnaviyati, adabiyoti taqdirini kim öylaydi? Bir zum xayollarga çalğiyman… Bu sukunatni yoş qozoq şoirasi Aqgul Aydarbekning mayin ovozi parçalaydi. U baland toğlarga boqib şeʼr öqiydi…

Har qönim topgan manzilimiz zamonaviy infratuzilmaga ega, çet ellik sayyohlar bilan gavjum. Ikki bekatda ulovimizni almaştirib toğning çöqqisiga çiqib bordik. Dengiz sathidan beş ming metr balandlik… Oppoq qor quyoşning zarrin nurida tovlanadi. Beixtiyor diling yaşnab ketaveradi. Atrofga boqib hayqirging, dilingdagi borini soçib yuborging keladi…

* * *

Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasida tuşdan söng davra suhbati boşlandi.

Qöşni mamlakat Yozuvçilar uyuşmasi töraoğasi Uluğbek Esdavlat köngiloçiqlik bilan qarşiladi.

Qozoğistonning uluğ darğalaridan biri Sobit Muqo­nov va özbek xalqining daho şoiri Ğafur Ğulom döstligi, adabiy hamkorligi bilan boşlangan suhbat uzoq davom etdi. “Yuz ölan” kabi kitoblarning yoş ijodkorlar tomonidan töldirilayotgani özaro munosabatlar­ning ijobiy natijalarga erişilayotganiga dalil ekani aytildi. Ötgan 2018-yilda Qozoğistonda Özbekiston yili deb eʼlon  qilingani va şu asnoda barça jabhalarda ikki mamlakat hamkorligi keng quloç yoygani, 2019-yilda esa Özbekistonda Qozoğiston yili Markaziy Osiyodagi yetakçi qöşni mamlakatlarning har tomonlama rivojiga hissa qöşayotgani borasida söz yuritildi. Qozoğiston xalq şoiri Esonali Rauşanov, şoir Muratxan Şoqan ham öz mulohazalarini bildirdi. Yoş ijodkorlar tomonidan şeʼrlar öqildi.

…Suluv damlarda vaqtning jilovini tutolmaysan. Bözçining mokisi taraqlab matoga ipni ilganidek, umring lahzalarini ötmişga qadab boraveradi. Safari­mizning sönggi damlari tezlaşib ketdi. Mezbonlar aeroportning sönggi yölagigaça bizga hamroh böldi. Söz şunday sehrli kuç, u dillarni, ellarni bir biriga boğlab qöyadi. U adabiyotga aylansa, ustoz Abdulla Qahhor aytganidek, atomdan kuçli qurol böladi. Bu qurol faqat ezgulikka xizmat qiladi.

Bir-birimizni bağrimizga bosib uzoq xayrlaşdik:

– Özbekistonda körişgunça!!!

Faxriddin Hayit,

Toşkent–Olma-ota–Toşkent

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (112)