5 daqiqada öqiladi

411 marta körilgan

Gulxandan yolqin

Bir savol meni şu kungaça öylantirgani-öylantirgan. Adabiyot darsliklarini basma-bas öqirdik. Ayniqsa, sakkizinçi sinf adabiyotini! “Kuntuğmiş”, “Xamsa”dan parçalar hanuz köz öngimda. Öquv yili oxirida esa kutubxonaçimiz aynan şu kitoblar “hol”idan xunobi oşardi. “Sizlardan keyin ham öqiydiganlar bor!” deb koyigan bölardi. Holbuki, darsliklar orasida umuman qöl tegmagandek bet-varaği şaraqlab turganlari ham ança-munça uçrardi. Bu endi bolaning öqişga zavqi bilan boğliq.

Xullasi, sakkizinçi sinf adabiyoti xaridorgir edi. Endi-endi öylasam, bu kitobning öquvçilarga birdek manzur jihati – “Biz baxtli bölamiz”, “Yurtim, ado bölmas armonlaring bor”, “Mehr qolur” kabi köpçilik yodaki aytadigan şeʼrlar borligi bölsa kerak. Ikki misrani yolçitib yodlolmaganlar ham darslikning şu joyida jonlanib qolardi. Bola boşim bilan “Sodda şeʼrni yodlaş oson-da” deb öylaganim bor va negadir öşa kezlari “sodda” yozişga boşi bilan şönğib ketganlarning sanoği oşganiyam rost. Buning taʼbiri ne: şoirga taqlidmi yo tezroq nom qozonişga intiliş? Ustoz Ozod Şarafiddinov fikrlarini öqiy turib, buning mağzini çaqqandek böldi odam:

“Muhammad Yusuf degan şoir şeʼriyatga qanday kirib kelganini adabiyotimiz sezmay ham qoldi. Ammo u tezda, hammani hayron koldirib, oğizga tuşib ketdi… Odamlar uning şeʼrlarini hayajonsiz öqimaydigan, kitoblarini dökonlardan qidirib yuradigan böldilar”.

Gapni uzoqdan aylantirib kelganimiz boisi bor, albatta. Bu gal Muhammad Yusuf nomidagi ijod maktabi xususida söz yuritamiz.

Bugun ona tili va adabiyotni çuqurroq örganişga ehtiyoj har doimgidan-da köproq tuyuladi. Biroq gap ona tilini biror oliy öquv yurtiga kiriş uçungina çuqurroq öqiş haqida borayotgani yöq. Bundan ança baland va muhimroq masala – ijod borasida.

Özbekiston xalq şoiri Muhammad Yusuf nomidagi ona tili va adabiyot fanini çuqurlaştirib öqitişga ixtisoslaştirilgan maktab-internati 2017–2018 öquv yili uçun viloyatning turli şahar va tumanlaridan, hatto qöşni viloyatlardan kelgan bir yuz ellik nafar iqtidorli öquvçini sinov asosida qabul qildi.

– Ijod maktablarini taşkil etişdan muddaoni öquvçi şeʼr yo hikoya yozişni “qotirib” qöyiş kerak deb tuşunsak, qattiq yanglişamiz, – deydi uşbu maktab-internati direktori Şohista Nurmetova. – Bolaning tasavvur olami kengaysin, dunyoqaraşi össin, maqsad şu. Biroq bu paytda bolasi kelajagi uçun “qayğuradigan” ota-onalar hukmi meni köproq öyga toldiradi. Yaʼni, öğil-qizining yuragi boşqa kasbga urib turganiga qaramay, öz yöriğiga solişga kirişib ketgan ota-onalar istagi.

Unda-bunda “Ijod qorningga non bölmaydi” degan gaplar ham quloqqa çalinib qoladi.

Aslida hayotda moddiyatdan muhimroq narsalar borligini anglatuvçi qudratli vosita IJOD böladi. Bu yönalişdagi maktabda öqişdan maqsadni şaxsan men şunday tuşunaman. Aniqroği, bolani tarbiyalaşda uning xayolotini biqiq kayfiyatdan taşqariga olib çiqiş zarur. Buning uçun öquvçilarning bari şeʼr yozib, hikoya töqişi şart emas. Öz sohasiga ijodkorona yondaşuvçi kadr sifatida ulğaysa – niyatga erişganimiz şu böladi. Şoira Halima Xudoyberdiyeva aytmoqçi, “Şeʼriyat atalmiş bu qadimiy gulxan atrofida ötirganlarning har biri bilganini aytadi… Ötirganlarning har biri meʼyoriga yetkazib, köngillarga malham satrlarni demoqdalar. Ammo hali heç kim “Kimda ğam köp bölsa – u mening onam” demadi”. 

Ijod maktablarida, xususan, öqiyotgan öğil-qizlar orasidan kelajakda mana şunday quyma satrlar yozişga moyil iqtidor egalari yetişib çiqişiga işongim keladi. 

Maktabda taşkil etilgan qöşimça darslar bevosita nutq madaniyatini şakllantiriş bilan boğliq. Bunda ham hikmat bor. Bola uzzukun ijod oğuşida yuravermaydi. U jamiyatning faol aʼzosi sifatida özini namoyon etişi uçun ham notiqlik soatlaridan qança boxabar bölsa, şunça foydali.

– Darsni adabiy til qonuniyatlari asosida ötiş burçimiz, – deydi maktab-internatning ona tili va adabiyoti fani öqituvçisi Şahnoza Azimjonova. – Bu yoqda yonib-kuyib dars ötsagu, şevani qalaştirib taşlasak, öquvçining imloviy xato-kamçiliklariga yöl oçgan bölamiz. Bunda darslarning köça suhbatidan farqi qolmaydi. Uyda yo köçada, umuman, darsdan taşqarida oilamiz, döstlarimiz bilan qanday sözlaş – öz xohişimiz. Biroq işda, öqişda, maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarda yoki rasmiy yiğilişlarda adabiy tilda sözlaş şart. Aynan mana şu nuqtayi nazardan ijod maktablarida notiqlik sanʼati va mahorati bilan boğliq qöşimça darslarning köpayişi tarafdoriman. Çunki ijodni boşga töqmoqlab örgatib bölmaydi. Unga olib boruvçi söqmoqlar köp. Şulardan biri, bari desak ham adaşmaymiz – adabiyotdir. Şu maʼnoda ijod maktablaridagi kutubxona fondini özbek va jahon adabiyotining sara asarlari bilan boyitiş maqsadga muvofiq, deb öylayman.

Kuzatdik. Öquvçilar orasida maktab-internati taşkil etilganining daragini eşitib kelganlari bor.

– Qabul jarayonida bolaning ijodiy salohiyati imtihon qilinsa, deylik, ularning inşo, bayon yoziş qobiliyati, adabiyotga uquvi çiğiriqdan ötkazilsa, ortiqça gap-sözga örin qolmaydi, – deydi Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi viloyat bölimi rahbari, şoira Xurşida Qöçqorova. – Öquvçilar orasidan yillar davomida manaman degan önta ijodkori çiqsa ham katta yutuq. Aytmoqçimanki, ijod majburiyatga aylanib qolmasligi kerak. Ertagaça bitta şeʼr yozişim şart yoki uç kun içida zör bir hikoyani tugatib qöymasam bölmaydi, deb fikr yuritişning özi yutqiziq. Yoki qizlarimiz orasida Zulfiya mukofoti ilinjidagina yozib-çizayotganlar uçrab qoladi baʼzan. Qizi qolib, ota-onasi yugurib yurganining guvohi bölamiz. Şeʼr yoziş zavq-şavqini şundaylar böğadi, ilhomni şundaylar qoçiradi. Bola qalbida esa yuksak fazilatlarni östiriş kerak. Zotan, quş emas, parvoz xotirlanadi.

 Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi viloyat bölimi bilan hamkorlikda maktab-internat qoşida “Muhammad Yusuf izdoşlari” adabiy tögaragi taşkil etilgan. Maşğulotlar taniqli şoir va yozuvçilar iştirokida olib borilib, öquvçilar öz-özidan badiiy ijod sirlarini örganib kelmoqda.

Maktabda Muhammad Yusuf hayoti va ijodini keng yorituvçi muzey taşkil etilgan. Unda şoirning bolalik çoğlari, ijodi, şoir nomini abadiylaştiriş böyiça qabul qilingan muhim hujjatlar bilan tanişasiz. Şoirning turmuş örtoği Nazira as-Salom taqdim etgan eksponatlar – Muhammad Yusufning şaxsiy buyumlari, qölyozmalari, kitoblari, tarixiy suratlar alohida eʼtiborga loyiq.

Maktabga yonma-yon joylaşgan Muhammad Yusuf nomidagi xiyobonga mohir haykaltaroş Şohrux Örozov tomonidan yaratilgan şoirning mahobatli byusti örnatilgan bölib, zamonaviy va milliy arxitektura anʼanalarini özida mujassamlaştirgan uşbu maʼnaviy maskan Amir Temur şohköçasi böylab şaharga kirib kelayotgan mehmonlar va yurtdoşlarimiz eʼtiborini tortmoqda. Landşaft dizaynidagi sölim sayilgoh, ixçamgina maydonning ikki tarafidagi favvoralar, byustning orqa tomonidagi naqşinkor manzaralar ajib uyğunlikni taşkil etgan. Xalqimizning sevimli şoiri Muhammad Yusuf nomi bilan boğliq uşbu maʼrifiy-madaniy maskanlar kelgusida köplab isteʼdodlar kaşf etilişiga xizmat qilişi şubhasiz. Eng muhimi, qilayotgan işingni seviş, ana şunda mehnat rosmana ijodga aylanadi!

Muhammad Yusuf nomidagi ijod maktabi

  • Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 25 iyuldagi qarori asosida taşkil etilgan.
  • Andijon şahrida joylaşgan.
  • Ona tili va adabiyot fanini çuqurlaştirib öqitişga ixtisoslaşgan.
  • Öquv binosi 180 öringa möljallangan bölib, 150 nafar öquvçi tahsil olmoqda.
  • 27 nafar oliy maʼlumotli öqituvçi taʼlim bermoqda.
  • 120 örinli faollar zali, 80 örinli yotoqxona, 120 örinli oşxonasi bor.
  • Zamonaviy sport zali bolalar ixtiyorida.
  • Fan tögaraklaridan taşqari, “Yoş nosirlar”, Yoş dramaturglar”, “Şeʼriyat şaydolari” kabi ijod tögaraklari faoliyati ham yölga qöyilgan.

Akmal MUROD

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (112)