(Hikoya)
– Maşi skalad, Servisboy, – dedi dökonçi qinğir-qiyşiq taxtalardan qilingan beöxşov eşikni ğiyqillatib oçib, içkari kirarkan. – Anovi laş-luşlarni bir tomonga taxlab, tagini tozalab berasiz. Xizmat haqi naqd – uç ming.
Servisboy heç narsa demadi. Parişon közlarini ğalati pirpiratib qöydi-da, işga kirişdi.
Pastqam qir ostiga joylaşgan dökon avvallari devonaning xurjuniday ikki bölak bölib ikki tomonga yonboşlab yotar, devorlari bolalar loy otib öynaganday serqaşqa edi. Dökonçi yigit xususiylaştirib olgaç, köp ötmay, ikki xonali dökonni birlaştirib, kengaytirdi. Devoru tomlarini yangiladi, u yoq-bu yoğiga rang-tus berdi, orqasiga eski-tuski yoğoçu taxtalardan ombor qurdi. Keyinroq somsa yopadigan tandir örnatib, bir bekorçini işli qildi. Tandirning yonboşiga gulli kapa tikib, ikkita odmiroq stol, beş-önta qölbola stul qöydi. Ana şundan söng bu yer qişloqning eng gavjum joyiga aylandi. Guzardagi oldi ayvonli pastak çoyxona, unga tutaş sartaroşxona-yu novvoyxona esa katta amaldorning qabulxonasida navbat kutib ötirgan avomga öxşab qoldi. Dökon peştoqidagi katta rangli yozuv unga, ayniqsa, viqor bağişlaganday. Endi ikki tomonga suyri ketgan şağal aralaş tuproqli yöl, negadir guzarning nariroğidan boşlangan qişloq uylar zabunroq, aftodaholroq körinadi. Dökon yonboşiga qöyilgan ikki biqinida qizğiş yöl-yöli bor qaymoqrang «Damas» misoli katta amaldorning hukmdorlik tamğa-nişonidek.
Ayni damda somsaxonada heç kim yöq. Somsapaz ğözapoyani qism-qism sindirib, tandirga tiqar, tepaga urilgan alangadan va tutundan qoçib közlarini qisgan köyi, tez-tez boşini orqaga taşlab qöyadi. Qoramtir tutun esa öçakişganday uning boşi qayoqqa qayrilsa, öşa tomonga örlaydi. Lekin somsapaz bunga parvo qilmaslikka urinadi, çunki soat ön bir bölmayoq tuşlikka keladigan «kliyent»lari bor, şuning uçun tandirni tezroq oqartirib (qizdirib), somsani yopişi kerak.
Servisboy avval quti-yu yaşiklarni, qöyingki, neki bölsa, omborning bir tarafiga oldi. Ulardan böşagan qum aralaş tuproqli qoramtir zax yerni beşilik bilan tatalab axlatdan tozaladi, tekisladi. Ombor qir ostida – quyoşdan panadaligi uçun ança salqin, yerning zaxi badanga baralla urilib, suyaklarni zirqiratguday bölardi. Bahor emasmi, qişning borki zahri çor atrofdan qoçib, şu yerga qamalib olganday. Zax tuproq taxta devorning yoriqlaridan möralab, göyo titray-titray oftobni axtaradi.
Köp ötmay tuzukkina işlayotganligiga qaramay, Servisboyning eti junjikib, burni suyuldi. Biroq işni şoşilmay, puxta qilib örganganidan taşqariga çiqib, oftobda isinib olişni ham istamadi. U endi haligi narsalarni tozalagan tarafiga olib, taxladi. Söngra un va guruç töla qoplar qalaşib yotgan taxta sörini tartibga keltirdi, yon-verini supurib-sidirdi…
Servisboy ayni damda heç narsani öylamasdi, şuuri tungi koinotdek huvillardi. Işni esa qöllari beixtiyor bajarardi. Egnidagi ohorsiz kastim-şimi-yu köylagi şalvirab turgani va boşidagi beöxşov şapkasi bois qaddi-basti körimsizday tuyular, biroq tuzukroq sarasof solgan kişi kelişgan qomatini payqaşi mumkin. Buning ustiga, u boya dökonçi tap tortmay aytgan, eşitgan quloqqa ğalati tuyulgan laqabidan ğaşlanmas, norozi ham bölmasdi. Servisboy deyişlari sababini özi bilmas, ehtimol qaçonlardir bilgandiru, endi unutib yuborgandir. Xuddiki otasi qöygan çiroylidan-çiroyli Şunqorbek ismini unutganday.
Otasi rahmatli ovçi edi, qiru toğlarni kezib, turfa jonzotlarni ovlardi. Bir neça kunlab yöq bölib ketar, olis-olis toğlarning eng baland çöqqilarigaça çiqardi. Çöqqilar hukmdori şunqor atalmiş quşga işqi tuşgan yillari ikki qizdan keyin öğil kördi. Öğlining tolei baland bölmoğini orzulab, Şunqor deya ism qöydi.
Servisboy işni tugallab, taşqariga çiqqanida tip-tiniq osmonda çaraqlayotgan quyoş nurlari közga sançilar, xuş böyli bahoriy sabo yelardi. U dökonçiga yöliqiş niyatida dökonning oldiga ötdi. Somsaxonada yuzi qirmoçi çalaroq qirilgan qozonday Şodi traktorçi bilan şalpang quloq Soyib suvoqçi ötirişardi. Bu ikkovi tengqur – bir sinfda öqigan, maktabda öqib yurgan paytlari böylari çözilib, qizlarga qaray boşlaşganida Soyib kiçikroq yelpiğiçday quloqlarini nima qilişini bilmay, Şodiga noligandi. U bölsa, hazillaşibmi yoki farosati yetgani şumidi, quloqlarini orqaga qaytarib yelimlab olişini maslahat bergandi. Soyib ertasiga yelimlangan quloqlarini oşnasiga köz-közlab, «qoyil qipmanmi», deganday mamnun tirjaygandi. Avvaliga Soyibning laqabi «Lokatr» edi, şu-şu uning yoniga «Kley» ham qöşildi. Eslaşsa, hali-hali kulişadi. Ayniqsa, tos bet (yuzi ketiga öxşagan) Şodiga köpçilikning içida Xudo beradi – dod devormagunça qöymay masxaralaydi.
Servisboyni köriboq Şodi traktorçi oğzining iştonboği qoçib, hiringlaşga tuşdi:
– Iye, Servisboy, şu yerdamidiyiz? Aytuvdim-a ajinatutning hidi kelyapti, deb.
Servisboy unga maʼnosiz bir qarab qöydi-yu indamadi, gapini eşitmaganday turaverdi.
Şu payt dökondan bir şişa aroq kötarib dökonçi çiqib qoldi.
– E-e, tugatdiyizmi, Servisboy? – dedi u qölidagini Şodining oldiga qöyarkan. – Hozir siz minan hisob-kitob qilamiz… Hov, bularga ikkita piyola ber.
Dökonçi çöntagidan bir dasta beş yuztalik çiqarib, uç ming söm ajratdi-da, Servisboyga uzatdi.
– Mehnatingizga rozi böling-a. Mana, xizmat haqingiz.
Servisboy pulni olib, darrov kastimining içki çöntagiga soldi.
– Endi bir yöla tuşlik qip keta qoling, dösim, – dedi dökonçi uni erkalatganday. – Ikkita somsayam bizdan.
– Ha-ha, biyaqqa keling, Servisboy, – tağin hiringladi Şodi hangomatalablik bilan. – Bir pas gaplaşaylik endi, munday.
Servisboyning qorni oçgandi, buning ustiga, eti mudom junjikardi, şuning uçun indamay borib Soyib kleyning söl yoniga ötirdi.
– Hov, – deya somsapazni çaqirdi Şodi böynini çözib. – Senlardayam çiroq öçyaptimi? Bizda ja oşirvoryapti-da.
Somsapaz qir ortidagi mahallada yaşardi.
– Har kuni öçadi, aka, – deb qöydi u tandirning çöğini kovlab.
– Keçqurun bir bemalolroq televizoram körolmaysan, – ğudrandi Şodi öziga özi gapirganday.
– Laqabniyam zap topgansan-da, bunga, – dedi Soyib şipşiganday, boşi bilan Servisboy tomonga imlab. – Asl otini boşqalar tugul öziyam unutvorgandir.
– Buni jin çalib ketgandan keyin qöyganman-da bu laqabni. – Şodi aroqni oçib, uçta piyolaga yarimtalab quydi. Birining tepasiga kaftini bosib çangalladi-da, Servisboyning oldiga döqillatib qöydi. – Qani, mulla Servis, olingçi! – Söng Soyibni ham piyolani olişga undab, masxarasini davom ettirdi. – Servis-da, Servis, ança-munça işning kindigini suğirvoladi.
– Unga içirmaganing tuzukdir, Şodi, – dedi Soyib piyolani qöliga olarkan. – Tağin…
– Araqni maşi içsinda. – Şodi qölidagini sipqorib, yuzini tiriştirdi, gazak axtarib, u yoq-bu yoqqa alangladi. Lekin oldida oğizga solgulik heç narsa yöq edi. Ilojsiz, oğzidan keskin havo çiqarib, kafti bilan lablarini artdi. – Birinçisi zör ketadi-da… Buni endi jinam urmaydi, urib bögan, – dedi keyin Servisboyni körsatib.
Soyib ham oq urdi.
– Tavba desangçi-yey, – oğzini qöli bilan yelpidi suvoqçi. – Bemaʼni gapni ja-a köp gapirasan-da, omma.
Servisboy ularning gap-sözlarini eşitmayotganday edi. Piyoladagini tişlari orasidan sizib içdi, yuzida biron özgariş sezilmadi. Közlarini bir nuqtaga tikib, burnidan nafas olgança goh-goh tamşanib ötiraverdi.
– Ana kördingmi, Kley? – deb qöydi Şodi közi bilan yana Servisboy tomon imlab.
Şodi traktorçining yoşi katta bölsayam ösmirlik çoğlarida Şunqordan hayiqardi. Şunqorning erta börtib çiqqan yelka va kökrak poylari, ayniqsa, burgutniki singari qattiq tikilguvçi közlari ança-munça odamning yuragiga ğuluv solişga qodir edi. Şungami, Şodi uni yoqtirmasdi, röpara kelsa beixtiyor yuragi şiğillardi. Qörqqan odamning nafrati, hasadi yomon böladi, deyişardi, rost ekan. Şodining tengqurlaridan birovi uylanganida Şunqor u bilan poyandoz talaşib qoldi. Taomilga köra töy avjida davra örtasiga poyandoz solinib, undan kuyov bolani ötkazilardi. Keyin yigitlar poyandozni talaşa ketişardi. Öşanda endigina maktabni tamomlagan Şunqor qayoqdandir paydo böldi-yu, traktorning temir-tersaklarini irğitib öynaydigan norğul Şodiga raqib tuşdi. Şodining kayfi bor edi, qoni qizib, kuç degani bilaklarini yorib yuboray derdi. Ikkovlon barqut poyandozni kaftlariga örab oldilaru, har tomon torta boşladilar. Çor taraf baqir-çaqirga töldi, şirakayf yigitlar ularni doiraga oldilar. «Ha, böl!», «Böş kelma!», «To-ortt!» kabi qiyqiriqlar quloqlarni batangga keltirdi. Unga sari raqiblar, ayniqsa, Şodi avjga minar, goh u tomonga, goh bu tomonga tortişib, odamlarni ham turtkilab taşlaşar, baʼzan esa stollarga borib urilib, dasturxon ustidagi narsalarni ağdarib yuborguday bölişardi. Atrofdagi qiz-juvonlarning nigohlari ularning orini battarroq qözğab, yanada şaşt berardi. Ikkisi jiqqa terga botdi hamki, na unisi kattaman, yoki na bunisi kiçikman, deb tortqilaşdan töxtamasdi. Nihoyat davradagilarning hafsalasi pir bölib, zerika boşladilar. «Böldi-da, endi!» degan insofga çaqiruvlar eşitildi. Ammo raqiblar holdan toyib qolgan bölsalar ham bir-birlariga yon beray demasdilar. Şu payt örtaga katta yoşli bir odam kirib keldi-da, yonidan piçoğini çiqarib, bir qölida Şodining yelkasidan tutib, töxtatdi.
– Qani, tek turlaring-çi, – deya poyandozni ikki muşt orasidagi joyidan qirqib taşladi. – Ana, ikkovinggayam teng bölsin. Ammo töyni buzsalaring, quloqlaringniyam kesvolaman, – deb tegişib ham qöydi.
Biroq poyandoz teng bölinmagan edi. Şunqor bilagiga köproğini örab olgan ekanmi, Şodining qölida şapaloqday qismi qoldi. Bu miyasini aroq ğajiyotgan Şodining orini qözğadi. Lekin tiliga jöyali gap kelmadi.
– Sen özingni tengqurlariyni töyida poyandoz tortişgin, böptimi? – deya oldi arang.
Şunqor esa jilmaydi-da, qölidagini uning yelkasiga taşladi.
– Buyoğiyam sizga, aka, uzr, – dedi-yu davradan çiqib ketdi.
Raqibi battar tutoqqança qolaverdi.
Şodi Servisboyning piyolasiga yana aroq quydi.
– Jup (juft) bösin endi, – deb qöydi şerigiga köz qisib.
Soyib ikkovi piyolalarni çöqiştirib, aroqni sipqordilar, «kuh-kuh»lab, ham oğzidagi taxir kuydirgidan xalos bölişga urindilar, ham bir yöla issiq somsalarning «qornini» yorib sovutdilar.
– Traktoring qayda? – dedi Soyib uning bemalol aroq simirayotganidan öziça maʼno çiqarib.
– Ofisda.
Soyib tirjaydi.
– Qanaqa ofis-ey, şiypon, degin. – Söng Servisboyga bir qarab qöyib, söradi:
– Içsang fermer indamaydimi?
– Bildirmayman-da. – Şodi Servisboyning boyagidek aroq simirişini tomoşa qildi.
Şu payt yölda çap qölida uç-tört yoşli qizçasini yetaklab, öng qöliga ketmon taşlagan yoşgina juvon körindi. U durkun edi. Egnidagi gulli odmi köylagi, yengsiz puşti jemperi, boşidagi körimsiz römolu oyoğidagi oqşaygan kalişi ham uning yoqimtoyligiga soya sololmagandi. Şirakayf Şodining köziga olov töldi:
– Yomon çanqaganda öziyam, – dedi juvonga yutoqib tikilarkan.
Soyib ham öşa yoqqa ögirildi.
– Qurbondi bollari-ku (xotini-ku), – deya Şodiga malomatli qaradi. – Ja közing beparda-da, omma.
– Qurboning Rossiyada yuribdi. Bu beçoraning aybi nima, Kley? Ayni «yeydigan» payti, hademay söliydi-qoladi. – Şodi ötli közlarini juvondan uzmasdi. – Bu Servis bekorga jinni bömagan-da.
– Böldi endi, – Soyib juvon tomonga qaytib qaramadi. – Agar bizga öxşab odamlardi uyida işlaydigan bölsang kaltak yeb ölib ketarkansan-da. Ustamiz pata (fatvo) beryotib, birovning uyida közing öynamasin, deb örgatgan. Ustani xor qiladigan narsa, birovning xonadonida közining olma terişi derdi…
– Bor-yey, nasihatiyni ammangga qil, – jerkidi Şodi. – Xudo bulardi nimaga yaratgan özi?..
Servisboy yoqimli sarxuşlik oğuşiga singib borardi. Aroq taʼsirida vujudi qizib, boşi huzurbaxş jimirlar, miyasida şirin xayollar, allaneçuk maʼnolar berguvçi öylar aylana boşlagandi. U xiyla sovib qolgan ikkinçi somsani yamlarkan, nigohi bir nuqtaga qadalgança goho bilinar-bilinmas jilmayib qöyardi. Ayni damda heç narsani körişni ham, qöyingki, heç yoqqa qaraşni ham istamas, şu holi, nigohi qadalgan, ammo körmayotgan nuqta, aniqroği, xayollaridan özga mavjud yöqlik unga juda-juda xuş yoqardi. Şu payt köz qiriga taniş şarpa urildi. Avvaliga nigohi qadalgan narsa gulli kapaning egri temiri ekanligini angladi, söng köz soqqalarini yöl tomon burdi. Ötib borayotgan juvonni tanidi-yu, boşi öşa yoqqa qayrildi. Yuragi qattiq şiğillab ketdi, keyin tez-tez ura boşladi. Nigohi endi orqa tarafidan körinayotgan juvonga qadaldi, jaği taqqa töxtab, yemişi oğzida qoldi, kipriklarining osti qizib, qoraçöğlariga yaltiroq parda tuşganday tuyuldi. Tanasining yelkasidan pastki qismi quyiga oqaverdi. Nihoyat beixtiyor «ğilq» etib yutindi, yemişi tomoğidan ötib ketgaç, oğzi böşab, tili aylanişga imkonli böldi. Yuragidagi ğalayon bois kuçlanayotgan oh özini böğzi tomon urdi:
– Boyçeçak!.. – deb yubordi u örtanib.
– I, körib qoldi-yu! – dedi unga yalt etib qaragan Şodi xörillatib çoy xöplarkan.
Soyib ham unga hayrat-la boqdi.
– Servis… Şunqorbek, sizga nima böldi? – Keyin Şodiga norizo qiyofada minğirladi: – Bekor içirding-da, oşna.
Servisboy yoğli qöllarini bir-biriga işqalab, artgan böldi. Yarimta somsa-yu piyoladagi çoy öz örnida qoldi. Na fotiha qildi. Indamay örnidan turib, yöl tomon ötarkan, bir-ikki gandiraklab ketdi.
– Ha, Servisboy, qorin töydimi işqilib? – dedi dökon eşigi kesakisiga suyanib turgan dökonçi, xayr-maʼzur maʼnosida.
Servisboy unga qayrilib ham qöymadi. Toşli yölga çiqib olgaç, şoli ötayotgan odamning yurişi bilan juvonning ortidan tuşdi.
– Uning qorni töymadiyov, – dökonçining gapiga javob ohangida dedi Şodi. – Jonidan töydi, çamasi.
– Ja bemaʼni gapni köp gapirasan-da, – Soyib unga odatdagiday tanbeh bergan böldi…
Şunqor Boyçeçakni maktab davridanoq yaxşi körardi. Bir-ikki xat yozgani ham rost, qiz javob qaytarmasa-da, maʼnoli boqişlari bilan umidlantirar, goho mayl bildirganday bölardi. Töy-törkinu Navröz sayllarida bittadan örtoqlari yetovida yonma-yon qadam taşlab, şivir-şivir, visir-visirlar ila göyo uçraşuvlarga ham çiqqanlar… Nihoyat ön birinçini bitirişlari arafasida – bahorning avvalida qişloqning kallasiday köringuvçi qirning eng yuqori töşida ilk bor yelkalarini yelkalariga tirab, ahdu paymon qilişdi. Ayni boyçeçak oçilgan payt edi. Şunqorning barmoqlari orasida ham boyçeçak.
– Mana, sen, – dedi u qölidagi kökiş çeçakka işora qilib.
– Men, mana, – deya mayin qiqirladi qiz barmoği ila özini körsatib. – Şörlik boyçeçakning umriga zomin böldingiz. Şoşildingiz.
– Men uni sevib uzdim, – yigit öz qilmişini xaspöşlamoqçi böldi.
– Sevsalar uzmaslar!
Şunqor qizning sözamolligidan hayronu lol – axir u uyatçan, kamgap edi-ku.
– Nega dadang ismingni Boyçeçak qöygan-a?
– Özi gulu çeçak, keyin boy bölsin, deb-da, – erkalandi qiz.
– Boyçeçagim boylandi,
Könglim unga boylandi, – bu satrlar tiliga qayoqdan kelganini bilmay qoldi. Balki işq şoir qildimi? Keyin esa zorlandi:
– Aldamaysan-a, Boyçeçak?! – dedi barmoqlari orasidagi çeçakka boqib.
– Bu-çi, bu? – deya körsatkiç barmoği ila yigitning yelkasiga nuqidi qiz. – Aldamaydimi?
– Yöq, heç qaçon! – Yigit uning bilagidan tutmoqçi böldi.
Boyçeçak şaxt örnidan turib qoça ketdi.
– Tutolmaysiz, tutolmaysiz!..
– Boyçeçak!..
Şunqor öqişga kirolmagaç, öşa yili kuzda harbiyga ketdi. Unda harbiy xizmat bir yarim yil bölardi. Oradan bir yarim yil ötib, qirlarning köksi alvon tusga kirganda, uning ham köksi işqdan alvon-alvon bölib, işq osmoni momagulduraklarga tölib, uyiga qaytdi. Qaytdi-yu Boyçeçakni söroqladi. Biroq endi qirlarda bironta boyçeçak yöq, çor-atrof lola-yu qizğaldoqqa töla edi. Uning Boyçeçagi esa Qurbonning bağrida ungandi.
Şunqor talvasa oğuşida Qurbonnikiga çopdi. Bu orada oqşom tuşgandi. Yopiq darvozani urdi, tepdi, qizning ismini aytib baqirdi, dod soldi. Qurbonni sökdi. Lekin nima qilayotganini özi bilmasdi. Axiyri Qurbon çiqib keldi. Çiqişi hamono Şunqor uning böğziga yopişdi.
– Nima qilding?! Nima qip qöyding, Boyçeçak?! – deya çinqirardi u Qurbonni böğvolib, siltarkan.
Qurbon özini önglolmasdi. Agar Boyçeçak çiqib, Şunqorning bilagidan ohista tutib, böğzini böşatmaganida va Şunqor karaxtlanib, tiz çökib qolmaganida, biron kor-hol bölişi tayin edi. Boyçeçak erini tiklab, u yoq-buyoğini qoqdi-da, darvozaga boşladi. Içkariga kirib borarkan, Şunqorga ögirildi. Közlari ilk yulduzlar şuʼlasida yiltirab ketdi.
– Keting!.. – dedi söngra. Bu söz nafratga töla edi.
Ular kirib ketgaç ham Şunqor tiz çökkan köyi tuproqqa qorişib ança ötirdi. Quloqlari ostida «Keting!» degan söz qayta-qayta jaranglayverdi. Bir zamon örnidan qöpdi. Dam u yoqqa, dam bu yoqqa qayrilib, bir pas turdi. Birdan şaxt osmonga boqdi-da, “Boyçeça-ak!” deya hayqirdi, söng duç kelgan tomonga çopdi. Köp ötmay, mahalla köçasi tugab, qir sari örlab borardi. Allaqaçon hansirab qolgan, böğriqar, yiğlar, tişlari orasidan «Boyçeçak», deya çinqirardi. Mana, ilk qir tepasiga ham çiqib oldi. Endi qir ortidan pastga şönğidi.
Qirning biqinida tor söqmoq bölib, uning eni ikki qadamça kelar, bir yonining ança qismi piçoqda kesilgandek tik jarlik edi. Söqmoqning belida qirga yelkasini tutgan tanasi ğadir-budir, yoşiga nisbatan xiyla meçal qari tut bor. Söqmoq uning yonidan biroz kengayib ötadi. Qirning tut yelkasiga tutaş joyidan köz yoşiday buloq sizib turadi. Göyo Xudoyim şörlikning pajmurda, buning ustiga, yolğiz holiga açinib, qirni bözlatib qöygandek. Bölmasa tut allaqaçon qurib qolişi kerak edi. Uni odamlar ajinatut deb atardi. Bu köpçilikning yuragiga vahima solar, uning bağridagi bir boş bemalol siqqulik qop-qora kovak esa vahmni ikki hissa oşirardi. Xuddi tutga nom bölgan ajina şu kovakda yaşaydigandek. Tut ikki odam böyi kelar, kallaklanmaganligi bois şoxu butasi möl, quyuq barg yozganidan, qirning tunga qorişiq zimistonida battar qorayib, yana-da vahimali körinadi.
Quyiga çopiş yuqoriga yugurişdan muşkulroq. Çunki yuqoriga kötarilayotgan odamning fikri-öyi tezroq tepaga çiqib oliş böladi va borki maqsadini tizzalariga jamlaydi. Tepaga çiqib olsa bas, mazza qilib çözilib yotişi, çarçoqlarini çiqarib olişi mumkin. Tepaning tepaligi ham şunda-da…
Ha, pastga çopiş muşkulroq, xavfliroq. Birinçidan, özingni töxtatib qolişing qiyin. Keyin, ista-istama, baribir öşal çohga – qaʼrga tuşasan. Hatto dumalab ketişing ham heç gap emas. Eng yomoni, qulagudek bölsang, şunaqayam gupillab tuşasanki, boşing qayda, oyoğing qayda ajratib ololmaysan.
Şunqor pastga tomon özidan mosuvo çoparkan, muvozanatini ham yöqotgandi. Har qadamida oyoq kaftlari yerga qattiq urilar, u beixtiyor özini töxtatib qolguvçi maʼvoga intilardi. Va nihoyat kötarilgan öng oyoği doimgidek yerga yetişi muqarrar bölgan joyda bir zum muallaq qoldi-da, qönalğasini topolmay, pastlab boraverdi. Uning ortidan butun tanasi ergaşdi. Bir on his qildiki – ostida yer yöq edi göyo. U gursillab tut ostiga tuşdi. Hammayoğiga çilp-çilp loy ilaşdi, tanasiga nam urdi, Lekin biron joyi oğrimadi, balki sezmadimi. Şartta tutni çangalladi-da, paypaslab, kovagini qidirdi. Topdi. Ikki kafti bilan kovakning ikki labidan tutdi. Öylab ötirmay boşini şaxt kovakka tiqdi.
– Ma, ol! YE, ye!.. Ajinamisan, alvastimisan, ye, ye! – dedi yiği aralaş. – YE meni, ye! Boşim kerakmi, yuragim kerakmi, ye! – Boşi qop-qoronği kovakdaligi bois ovozi quloqlariga juda baland eşitilib, yuragiga vahşat ufurardi. Taşqarida esa ovozining kovakdan sirğalişga ulgurgan qismi ham qiru jarlikka urilib, osmonu zaminning uluğvor oğuşida yöq bölib ketardi.
Şunqor dod solar, ökrab-ökrab, qaqşab-qaqşab yiğlardi.
– Boyçeçak!.. Men seni yaxşi körardim-ku, Boyçeçak!. Nega unday qilding, Boyçeçak! Endi men qanday yaşayman?.. Qanday yaşayman?!..
Şu köyi yo uxlab qoldi, yoki huşi oğdi. Közini oçganida…
Olam yop-yoruğ edi. Osmon tip-tiniq, uning çetida – quyoş çaraqlardi. Közlarini oçişi hamono qaroğlariga hovuç-hovuç nur töldi. U butun vujudi zirqirayotganligini, hammayoği loy, höl ekanligini payqadi. Zax ötib sovqotganidan xiyol titrardi. Boşi esa böm-böş – na keçqurungi ahvolini eslardi, na biron reja yoxud öy yilt etmasdi unda. Faqat örnidan turişni istar, lekin oyoqlari töngib qolganidan tura olişiga közi yetmasdi. Bir qölida tutni paypaslab, ikkinçisida buloq hosil qilgan ğovakning çetiga tiranib, turişga urindi. Şu payt yuqorida uni kimdir çaqirdi. Köp ötmay çorlaş yana qaytarildi. Yana, yana… U ovoz bermoqçi böldi, biroq tomoği ğalati şiğilladi-yu, tovuş çiqarolmadi. Şuning ortidan holsizlanib, yana boyagidek çözilib qoldi.
Uni otasi boşliq qöni-qöşni tuni bilan izlaşgandi. Nihoyat ajinatut ostidan topişdi. Lekin közlariga işonişmasdi, çunki odamlar kunduzi ham ajinatutning yoniga yolğiz borişmasdi.
Şunqor bir hafta isitmalab yotdi, tili kalimaga kelmadi. Döxtir qatnab turdi. Buyoğiga ham ğaflatda qolmaylik, deb öqitib-netişdi, insu jinsni haydovçi parixonga körsatişdi. Haytovur bir haftada isitmasi tuşdi, titraşi qoldi, atrofidagi odamlarni tanib, biroz tamaddi qildi. Lekin gapirganda ora-sira tili tortilib, duduqlanib qolardi. Ana şunda otasi uni jin çalganligiga işondi.
Şunqor asta-sekin oyoqqa turib ketdi, duduqlanmay ham qöydi. Yoz kirdi hamki, öqişga taraddudi yöq, biron marta kitob tutmadi. Avvallari öqiyman, deb tinçimasdi. Endi esa… Bir kuni otasi «öqişga tayyorlanmaysanmi, bolam?» – deya ösmoqçilab ham kördi. U otasining gapini tuşunmaganday unga bir pas maʼnosiz tikilib turdi-da, yerga qarab boş silkidi. Otasi uning alpozini körib, öğlini boy berib qöyganligini angladi. Yolğizining taqdiriga kuya-kuya köp ötmay bandalikni bajo keltirdi. Toğu toşlar, quşu hayvonlar uning izlarini qömsab qolaverdilar. Şunqor bölsa bir-ikki yil içida Servisboyga aylandi. Boyçeçakni faqat körgandagina eslar, eslagaç, unutmoği bir neça kunga çözilardi, biron tuzukroq andarmonlik topsagina yodidan çiqarardi. Yoki…
Servisboy goho gandiraklab, yiqilib tuşmaslik uçun oyoqlarini ikki tomonga keribroq taşlab, Boyçeçakning ortidan boraverdi. Biroq yöli unavermas, unga sari qadamini tezlatişga urinar, çetdan qaragan odamga yurişi tobora kulgili körinardi.
Boyçeçak ortiga qayrilmasdi: yo dökon yonidan ötayotib Servisboyni payqagandi, yoki keyinroq ortidan kelayotganini sezib qolgandi. Feʼlini yaxşi bilganidan, tezroq közidan ğoyib bölişni istardi, çoği. Aks holda, eri safardaligida mahalla-köy oldida gap-sözga qolmasa bas. Bir tomoni, gap-söz ham ölsin, deydi-yu, aslida Servisboyga, ha-ha, Şunqorga emas, aynan Servisboyga rahmi keladi. Şunqori endi heç qaçon qaytmasligini tuşunganidan, uni kördi degunça, yurak-bağri ezilib, xörligi tutadi. Çidolmaydi.
Boyçeçak yelkasidagi ketmonini qöliga olib, kiçkina yoğoç darvozasidan kirayotganda ortiga ögirildi. Servisboy boyagidek dovdirab-sovdirab kelardi. Boyçeçakning qayrilganini, öziga qaraganini sezdi, sezdigina emas, uning nigohini aniq-tiniq kördi. Oradagi masofaga qaramay, hozir Servisboyning şuuri oydin-oydin bölib, közlari ötkirlaşib borayotgandek edi.
Boyçeçakni darvoza yutib, közdan ğoyib böldi. Servisboy qadamini tezlatdi, qariyb çopdi. Manziliga yetganda, hansirab qolgandi. Bir kafti bilan devorga tiralib, darvoza yonidagi toşga ötirdi. Boşini devorga suyab, çuqur-çuqur nafas olarkan, niliy osmonga tikildi. Nigohi bir parça oppoq bulutda qotdi. Bulut közga yoqimli tarzda ohista suzar, turli şakllarga kirardi. Servisboyning nafas olişi meʼyorlaşib, boşi yana sarxuşlana boşladi, vujudi boyagidek huzurbaxş jimirladi. Köz oldidagi bulut eşilib, buralib, oppoq çeçak şakliga kirdi. Söng çeçak yuzidagi oqlik ohista surilib, uning çetida oq çiziq hosil qildi-da, ostida kök-moviy rang paydo böldi, yaʼni çeçak kökimtir tusga kirdi – boyçeçakka aylandi.
Servisboy jilmaydi.
– Boyçeçagim boylandi,
Könglim unga boylandi!.. – deya şivirladi lablari.
Endi osmondagi boyçeçakda asta-sekin Boyçeçakning yuzi akslandi. Servisboyning yelkalari, kökragi şişib, yovqur davridagi zabardast holiga qaytayotgandek, yuzi tölişib, böğriqdi, közlari çaqnadi, göyo şunqorga mengzadi. Şu turişda u hozir-hozir kökdagi bulutni – Boyçeçakni çangallab, bağriga bosgudek edi. Bu – Şunqor edi.
U darvozaning ğiyqillaganini ham eşitmadi. Boyçeçakning sarosimali yuzi körindi.
– Keting, Şunqor, keting! – deya şivirladi u bir qölida darvozani tutib. – Şarmanda qilmang!
Şunqor taniş ovozni eşitib, darvoza tarafga butun tanasi bilan şaxt burilib, tiz çökib qoldi.
– Boyçeça-akk!.. – Ham zorlik, ham xorlik, ham uluğvorlik aks etdi bu ovozda.
– Keting, iltimos, keting! – degan şivirlaş eşitildi yana va darvoza ohista yopildi – Boyçeçak ğoyib böldi.
Şunqorning yelkalari tağin quyiga oğdi, nigohidagi uçqun sönib, bir zumda şalvirab qoldi. Çiyillarkan, boşidagi örusiy şapkasini çangallab, yuzi oşa sidirdi-da, tişlariga bosdi.
– Boyçeça-akk! – ingrandi tişlari orasidan.
Söng yana boyagidek gandiraklab, mudom kimsasiz köça böylab uyi tomon ketdi.
Darvozadan kirib, oftobşuvoqda paxtasi yangilangan eski töşakni qavib ötirgan onasiga maʼnosiz tikilgança xiyla turib qoldi.
Onasi uning avzoyini körib, yumuşidan töxtadi. Ammo ovozidagi özgariş öğliga taʼsir qilişini öylab, özini bosdi, odatdagidek mehribon ovozda dedi:
– Keldingmi, bolam? Qani, yonimga kel-çi, qorning ham oçgandir?..
Servisboy dovdirab borib onasining yoniga ötirdi, yuzini tizzasidagi oftobda qizigan töşakka bosdi.
– Qornim töq, – dedi-yu, höngrab yiğlab yubordi. Yelkalari siltanib, köksi şişib-şişib yiğlayverdi. Biron söz demay yiğladi.
Onasi uning yuz-közlarini silarkan, özi ham unsiz yiğladi.
– Içdingmi, bolam? – söradi noxuş hidni sezgan ona erkalaş ohangida tanbeh berarkan.
– Hmm… – Yuzi töşakka burkanganidan Şunqorning ovozi ğönğillab eşitildi.
Onaning yuz-közini yoş yuvdi.
– Içmagin-da, Şunqorim! – Aslida ona uçun öğli içsa ham mayli edi, faqat uning soğ, xursand yurişini istardi. – Kim seni xafa qildi, bolam? – Ona öğlini ovutişga munosib söz topolmasdi.
– Boyçeçak çiqibdi, aya, – yana ğönğillagan ovozi eşitildi öğilning. – Boyçeçak çiqibdi!..
Ona dod solib yubormaslik uçun labini tişlab, közlarini qattiq yumdi. «Öşa Boyçeçagingga öt tuşsin, ilohi, örtandi qalbi, ilohi, uyi kuysin seni şu ahvolga solgani uçun». Ammo bu naʼraning taşqariga çiqmoğiga yöl qöymadi, öğliga ozor berib qöyişdan qörqdi.
Servisboy şu köyi ança yotdi. Rosa yiğladi. Onasi ham könglini böşatvolsin, deb tek qöyib berdi. Nihoyat yiğidan töxtab, örnidan turdi, burnini torta-torta yuz-közlarini artdi. Boşi, bağri böm-böş edi göyo. Avvaliga bu holi öziga yoqmagandek tuyuldi. Keyin esa vujudi allaneçuk yengillaşib qolganligini his qildi. Söng şafqatli termulib turgan onasiga qarab jilmaydi. Uning ayni damdagi boqişi, jilmayişi va umuman yuzidagi butun maʼno onaning yodiga asil Şunqorini soldi. U çöntagidagi pulni çiqarib, onasiga uzatdi.
– Bu sizga, aya, işlab topdim.
Onasi pulni qaytarmoqçi böldi:
– Özingda tura qolsin, öğlim, biron narsaga işlatarsan.
– Yöq, aya, bu sizga, – dedi u onasining yelkasidan mehrli quçib. – Nevaralaringiz kelsa, muzqaymoqqa berarsiz.
Onasi uning peşonasidan öpib, öksik tikildi. «Qaniydi, şunday qolsang», deya nola qildi yuragi…
Servisboy keçqurun Boyçeçakning xayoli bilan uyquga ketdi.
Tun yarmida birov çaqirganday uyğondi. Hammayoq zim-ziyo. Osmonning bir çimdim yoruğini izlab, derazaga piça tikilib yotdi. Qişloqda tez-tez çiroq öçib turadi – hozir butun qişloq zimiston bölsa kerak. Uning yuragi tez-tez urib, köz öngida tağin Boyçeçak paydo böldi-da, miyasida uni köriş istagi balqdi. Nazdida, Boyçeçakni allaqanday xavf kutib turganday tuyuldi. Yuragining şitob dukuri endi vahmga aylandi. Örnidan turib, paypaslanib kiyimini kiydi. Şu payt allaqaçon uyğonib, öğlining harakatlari şarpasini kuzatib yotgan onasi söradi:
– Tinçlikmi, öğlim?
– Hmm, – dedi u özini xotirjam tutişga urinib. – Eşikka (taşqariga) çiqib kelay.
– Tezroq qaytgin-a, bolam, – deb qöydi onasi mehribon ohangda.
Borliq qop-qoronğu edi. Oy tugul yulduzlar ham körinmas, faqatgina röparadagi qirning qoraygan boşi osmonning oçroq tusidan farqlanib, közga yoruğlikday botadi. Servisboy közlarini ana öşa ojiz yoruğlikka «sozlab» olgaç, hartugul atrofdagi narsalarni ilğay boşladi. Endi dadilroq qadam taşlab, darvozaga yönaldi. Onasi öğlining bemahalda qözğolganidan xavotirlanib, hovliga çiqqanida, u ança olislab ketgandi. Köça nisbatan oydinroq, kişi oqiş yölni, öz oyoqlari uçini ham ilğaşi mumkin. Atrofdagi boşqa narsalar esa tunga qorişgan.
Nihoyat qadrdon darvozaga yetib, yana toşga ötirdi. Olam jim-jit, goh-gohida itlarning hurgani eşitiladi, xolos. Toğ bağridagi qirlarga tutaş qişloqlarning keçalari bölakça huvillaydi – çuqurroqmi-yey, hatto yurakka vahm soladi bu samoviy huvillaş. Devorga boş suyab ötirarkan, sukunatning butun uluğvorligi quloqlariga urilib, yuragiga zil soldi. Olam juda keng tuyuldi, özini şu kenglik oğuşida yolğiz his qildi. Nega keldim özi bu yerga, deya öyladi, köz oldida Boyçeçakning surati gavdalandi. Nega keldim, degan savol miyasida aylanaverdi. Axir, u uxlayotgandir. Yolğiz qörqmasmikan? Ikki gödagi bilan yolğiz özi… Boyçeçakning ön bir yaşar jiyani (opasining öğli) ularnikiga çiqib yotişini Servisboy bilmasdi. Bilsa nima, balki, baribir u ham bola-da, deb qöya qolarmidi. Aslida uning öylari ham özgaça keçardi, risoladagidek xulosalar yasay olmasdi. Boyçeçakning yolğiz yotişini tasavvuriga keltirib, qörqmasmikin, degani bilan ayolning qoronğiga munosabatini tuşunardi xolos. Ehtimol şuurining allaqaysi puçmoğida saqlanib qolgan keçagi yolğiz odamning, ayniqsa, ayol kişining qörqişi haqidagi fikr şunçaki miltirabgina qöyar… Quloğiga devor ortidan bir şarpa urildi. U beixtiyor sergak tortdi: qadam tovuşimi? Örnidan turib, darvozani ohista itarib kördi – berk. Boyçeçak taşqariga çiqdimikin? Servisboy devorning pastak joyidan içkariga böyladi. Ammo bu yerdan uyning oldi körinmasdi. Buning ustiga, hammayoq zimiston. Nazdida, ayvon tarafda kimdir bordek tuyulaverdi. Birdan ayvonning çiroği yonib, sahnu hovlining bir qismi yorişib ketdi. Köchaning u yer-bu yeridagi çiroqlar ham yonib, köz çetlariga ojiz nurlari urildi. Uning xayoli boyagi şarpada edi. Endi nigohiga ayvondan sahnga tuşayotgan soya ilindi. Iye, erkak kişimi? Keyin Boyçeçakning böğiq dağdağasi eşitildi:
– Yöqol, iplos! Beting qursin! – derdi u birov eşitişidan qörqib, ham uy içidan gapirardi şekilli, ovozi ğönğillab.
Servisboy şaxt devordan oşib, ayvon sari taşlandi. Uning qadam tovuşlarini ilğagandayoq şarpa sahnga tuşib, qoçmoqçi böldi. Servisboy oldidan tösib çiqib, yoqasiga çang soldi. Bu Şodi traktorçi edi. U avvaliga esankiradi, söng röparasidagi Servisboy ekanligini bilgaç, tili buralib pöpisa qildi.
– Qöyvor, dovdir! – dedi yoqasini böşatişga urinib. Uning kayfi taraq edi.
– Nega kirding, höy?! Nega kirding?! – derdi Servisboy uni siltab, ammo ovozi balandlab ketganligini ham sezmasdi.
Uni tanib, içkaridan Boyçeçak çiqib keldi. Şuning asnosida qöni-qöşnilarning yötalgani, «Nima gap?» «Tinçlikmi?» degan ovozlari quloqqa çalindi. Şodi epçillik bilan yoqasini böşatdi-da, özini hovli tomonga – qoronğilik qaʼriga urdi. Yon qöşni devor oşa «Nima gap, qizim?» – dedi-yu, ayvon çetida sarosimada turgan Boyçeçak bilan Servisboyga közi tuşdi.
– Heç esing kirmadi-kirmadi-da, sen bolaning! – deya dakki berdi u Servisboyga. – Axir, bu birovning xasmi bölsa. Hali eri kelsin!..
Boyçeçak yiğlab yubordi, yuzini çangallab ötirib qoldi. Servisboy esa ne qilarini bilmay, tirjayganiça serrayib turar, çamasi, Boyçeçakning yonidaligidan öziça şod edi…
Yoz kirib, Servisboyning işi köpaydi – hali u, hali bu xonadonda turfa yumuşlarni bajarar, juda unaqa bozor qilmay, berganlarini olib, indamay ketaverardi.
Bu kun fermernikida axlat öra kovladi. Çiqqan tuproqni tekislab, öraga qoş qöydi. Işni asrga tugatdi. Keyin salqinlab, çoy-poy içib, xayol surib ötirdi. Fermerning xotini palov bilan siyladi. Eri tayinlab qöyganmidi, aroq taklif qiluvdi, Servisboy könmadi. Şunday issiqda içgisi kelmadi, şekilli.
Fermerning hovlisi qişloqning bu çetida edi. Servisboy şomga yaqin köçaga çiqib, uyi tomon lökilladi. Kallasi böm-böş edi, biron jöyali öy kelmasdi – bu öziga xuş yoqardi. Albatta, u xuş yoqiş yoki yoqmaslikning maʼnosini tölaligiça tuşunmasdi. Lekin hozirgi holatidan mamnun, xiyol tirjayib borardi.
Söldagi uylarning biridan ikki ösmir bola bilan Soyib suvoqçi çiqib keldi. Ustidagi kiyimi, yuz-közi-yu, qöl-oyoği loy, boşidagi oq durraga ham loy yuqqan, u darvoza oldidan ötgan ariqçaga tuşib, yuvina boşladi. Şalpangquloqlarini işqalab, yuz-köziga suv şopirarkan, Servisboyni körib, gap otdi:
– Hormang, Servisboy. Nima, zakazni tugatdingizmi?
Servisboy öz olamida edi. Suvoqçining ovozini eşitib, bir ğalati bölib oldi. Atalani qaynoq içib qöygan odamday bir-ikki yutinib, közlarini pirpiratib turaverdi.
– Yuring, birga oş yeymiz, – dedi Soyib boldirlarini işqalab.
– Yöq… – Servisboy miyasining kovaklarini titkilab, şu sözni topdimi yoki beixtiyor aytdimi, boşqa heç narsa demay ötib ketaverdi.
Ortidan Soyibning ovozi eşitildi:
– Qurbon şu yerda, bilasiz-a? Unga körinmay qöya qoling. – U Servisboyni ayagisi kelib, samimiy gapirdi.
Servisboy indamadi, qayrilib qaramadi ham. Faqat Qurbon ismi quloği ostida bir neça bor takrorlanganday böldi. Şuning asnosida şuurida ana şu ismga daxldor narsalar aylandi. «Qurbon? Qurbon?..» – deya piçirladi. Axir u!.. Hmm, Boyçeçakning eri-ku. Boyçeçakni esladi-yu, yurak urişi tezlaşdi. Qurbonni unutdi. Közlarining osti açişdi, bağrini kimdir qattiq ezğilaganday tuyuldi. Söng,
– Boyçeça-ak!.. – deya xörsindi.
Boyçeçakni körmaganiga ança bölgandi. Esiga tuşdi-yu, juda-juda körgisi kelib ketdi. Ana, qadrdon toşi – unda bir pas ötiradi. Balki Boyçeçak çiqib qolar…
Toşga ötirib, boşini devorga suyadi. Osmon kulrang tusga kirib borardi. Hademay yulduzlar çaraqlaydi. Oy ham körinadi. Oy Boyçeçakka öxşaydi. Unga töyib-töyib tikiladi…
Darvoza ğiyqillab oçildi. Servisboy orziqqança şoşib ögirildi.
– Boy!..
Biroq röparasida gölayib Qurbon turardi.
– Iye, jinni, yana keldingmi? – deya öşqirdi u.
Qurbon Rossiyadan qaytgaç, uzun-quloq gaplar orqali Servisboyning keçasi uyiga kirganligini eşitdi. Birov şunçaki Servisboyga rahmi kelib, boşqasi gap yöğida gap-da qabilida, yana biri esa hazil-mazax yoki Qurbonning ğaşiga tegiş niyatida gapirdi. Biroq köpçilik Servisboyning qölidan yomonlik yoki buzuqlik kelmasligini yaxşi bilardi. Bölib ötgan voqeani aql tarozusiga solinsa bas edi. Ammo Qurbon unday qilmadi, kunda – kun ora xotini bilan urişadigan, Servisboyni yaxşi körişda ayblaydigan odat çiqardi. Aslida uyiga Şodi kirganligidan bexabar edi. Xotini qörqqanidan aytolmadi. Bu orada bir-ikki onasinikiga arazlab ham ketdi.
Servisboyni darvozasi oldida körgan Qurbonning soçi tikka bölib, joni xalqumiga keldi.
– Yöqol betdan! – deya ayamay tepib yubordi. – Senga özi nima kerak, dovdir?!..
Servisboy biqinini uşlab, ingragança yonboşlab qoldi. Qurbon endi uni böğib, köksiga tizzasini qöydi, bor kuçi bilan ezdi. Servisboy qarşilik körsatmadi. Böğriqib, qizardi, lekin qani qölingdan nima kelarkin, deganday unga baqrayib turaverdi. Qurbon çidolmadimi, zarb bilan yuziga ikki bor muşt soldi. Söng örnidan turib, duç kelgan joyiga tepa ketdi. Servisboyning burnidan şarillab qon oqib, hammayoği qon aralaş tuproqqa belandi. Şuning ustiga sarosimada Boyçeçak çiqib keldi. Bir muddat esankirab turdi-da, ahvolni tuşungaç, eriga yopişdi.
– Insof bormi sizda?! – deya hayqirdi, yoqasidan tutib, siltadi, nafrat bilan çekçaydi. – Nega urasiz bu şörlikni?! Xudo urib qöygani yetmaydimi?..
Qurbon bor kuçi bilan uni itarib taşladi.
– Hmm, öynaşingga rahming kelyaptimi?! Bor, bor, Ajinatutning tagiga billa ket!
Boyçeçakning boşi devorga urilib, gangib qoldi, römoli sirğalib, soçi yoyildi. Keyin eriga nafrat töla közlarini qadadi.
– Odam-podam emasakansan! – dedi tişlari orasidan. – Bilsang, xotiniyni şarmandalikdan sen jinni deyotgan maşi odam saqlab qoldi. Sen uning tirnoğigayam arzimaysan! – Römolini qöliga olib, darvoza tomon yönaldi. Bir qölida darvoza kesakisini tutib, yana eriga qaradi. – Ha, ketaman, – deya endi közlari yoşlandi. – Butunlay ketaman!.. Munğaygança içkariga yönaldi.
Qurbon xotinining vajohatidan dovdirab qoldi – uni heç qaçon bu köyda körmagandi. Şu taʼsir qildimi yoki çarçadimi, böşaşdi. Nimanidir anglaganday bölib, Servisboyga şafqat-la boqdi. Lekin na unga yaqinlaşişini, na uyga kirişini va na toşga ötirişini bilmay, tek qotdi.
Servisboy esa ixrar, harsillab nafas olar, u yoq-bu yoqqa ağdarilib, turişga urinardi. Ikkala qölining ham kaftu barmoqlari qon va tuproq bölganidan burnidan hamon oqayotgan qonni artiş uçun qölining nisbatan tozaroq joyini qidirdi. Topolmagaç, yonboşida tuproqqa qorilib yotgan şapkasini olib, burni-yu oğzini artdi. Söng qoqmayoq boşiga kiyib, qöllarida tiranib, bazör örnidan turdi. Yuzi zarbdan qizarib, şişib ketgan, közlarining osti tobora kökarib borardi. U kiyim-boşini qoqmadi, gandiraklab, qoqila-suqila uyi tomon yurdi. Qurbon esa uning ortidan maʼnosiz tikilgança merovsirab qolaverdi.
Servisboy uyiga yetib, darvozasi oldida bir pas serrayib turdi. Burnidan oqayotgan qon töxtagan, yuz-közi rostmana şişib, kökargan, mudom hammayoği qonu tuproq, qoqişga yoxud artib-netişga ham urinmasdi. Uyiga kirmadi. Ötgan vaqt mobaynida xiyla nafas rostlab olganidan, tez-tez yura ketdi. Olam şom qoronğusiga çömib borar, ötgan-ketganlar Servisboyning dovdir-sovdir yurişlariga könikib qolganliklaridan, hozirgi köyiga parvo qilmasdilar. Yuz-közi va kiyimlarining ahvolini esa xira qoronğilik bois ilğamasdilar.
Qirga yetib, uning ustiga sari şiddat bilan yugurişga tuşdi. Tez orada yana harsillab qoldi, lekin töxtamadi. Qir boşiga çiqib, endi pastga şönğidi. Nihoyat gursillab Ajinatut ostiga quladi. Hammayoği loyga belandi. Loy qonu tuproqqa qorişib, uning angori ayançli va hatto qörqinçli tus oldi. U özini biroz önglab, tut kovagining ikki çetidan tutdi, doimgidek boşini unga tiqdi. Közlariga oydin-oydin maʼvo urildi. Unda nurlar oğuşidagi Boyçeçak jilmayib turardi, u xuddi ahd-paymon qilgan beğubor onlaridagidek bağoyat gözal edi.
– Keldingmi, Boyçeçak?! – deya örtandi Şunqor. – Meni sevishingni bilardim! Baribir kelishingga ishonardim, Boychechak! Endi ketmaysan-a?.. Ketmaysan-a?!..
– Yö-öq!.. – dedi hayqirib qiz va xandon otib kulib yubordi. Yuzi gul-gul oçildi, baxtiyor ovozi olamga soçildi.
– Boyçeça-akk!.. – deya unga talpingan Şunqorning oğzidan oppoq kapalaklar uçib çiqqanday böldi…
Ertalab dökonçi dökonini oçib, atrofni supurib-sidirayotganda, boqişlari bejo, rangi oqargan somsapaz keldi.
– Ha, tinçlikmi? – söradi dökonçi uning ahvolidan hayron bölib söraşarkan.
Somsapaz köz va oğzini ğalati qimirlatib, jim turaverdi.
– Höy, gapirsang-çi, nima böldi? – deya turtdi dökonçi.
Somsapaz qalqib tuşdi.
– Ajinatut… Ajinututning jinini kördim. – U tutilib-tutilib gapirardi. – Hammayoği kökimtir-qora jin. Tutga suyanib, qimir etmay ötirgan ekan…
Nabi Jaloliddin
“Yoşlik”2012/4
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


