16 daqiqada öqiladi

235 marta körilgan

Xirgoyi

Muhammad Şarif

(Hikoya)

Öşa kuni şomga yaqin goh kuçayib, goh sekinlab yoğayotgan şiğaloq qor ilkis izçil maromga kirib, mayin şitir-şitiri ila borliqni mungli ohangga töldirdi. Çol va kampir şom namozi uçun tahorat oladigan palla edi. Bola tösin va siniq şiferlari tutundan qoraygan, devorlari is bosib ketgan tandirxonadagi pastak loyöçoqda ğözapoya yoqib, qumğonda suv qaynatdi, qaynoq suvni obdastaga quyib sovuq suv bilan çovuştirdi, keyin kaftiga quyib kördi: bobosi aytganidek, obi-tobida. Obdastani sal naridagi ikki xonali uyning dahliziga eltib qöygaç, ğözapoyaning lovullab-çarsillab turgan çöğini olovkurakka soldi-da, şoşilinç içkari uyga eltar ekan, şiğaloq qor zarralari çöğlarga tuşib çirsillar, olov lax-lax qizarib, qor yonayotgandek tuyulardi. Osmonning tund çehrasida, çor-atrofning oqlikka jadal burkanib borişida ham haybatli bir marom va tugallik borday edi. Bola qip-qizil çöğni sandalga solib, ustiga eski kulni tortib qöydi-da, özini körpa ostiga urdi. Mazza! Boşqa qiladigan işi yöq, issiq sandalda olovga toblanib yotadi endi.        

…U odam qoş qoraya boşlagan mahalda keldi.

Kampir bir tutam isiriqni sandal tagida limillab turgan çöğ ustiga taşlagaç, qalin qora satin kamzulining çöntagidan jimitdek kalit çiqarib, tiqir-tiqir urina-urina mehrobdagi javonni oçib, laş-luşlarni titkilay boşlagan payt edi. Eski gazmollar, qalampirmunçoq va yana allanarsalarning zaif islari isiriqning ötkir hidiga qorişib ketgandi. Çol esa jildiga oq surp tortilgan, sarğayib, titilib ketgan baʼzi sahifalariga qoğozdan yamoq solingan katta bir kitobni derazadan tuşayotgan ğira-şira yoruğlikka tutib, şomgaça yana bir-ikki bet öqib qoliş ilinjida, taşqari allaqaçon oqlikka  burkanib ulgurgani uçun qoş qoraysa-da, atrof qor yoruği bilan yorişgan edi.                        

Ha, u odam ana şu pallada kirib keldi. Avval yoğoç darvozaning böğiq ğiyqillagani, keyin ğarç-ğurç qor bosib kelayotgan qadam tovuşlari eşitildi. Dahlizning ostonasiga kelganda telpagidagi qorni qoqdi, qisqa-qisqa yötalib oldi. Nihoyat, içkari eşik oçilganida pastakkina xonadagi quyuq tutun gup taşqariga urildi. Isiriq tutuni çiqib ketmasin deb, kelguvçi eşikni oşiğiç yopdi, söng çol va kampir bilan quyuq söraşib, sandalning poygak tomoniga çökkalab ötirdi, çolning qistovidan keyingina sovqotgan oyoqlarini sandal içiga oldi. Kampir javondan qand-qurs olib dasturxonga qöydi, sandal ustiga yopilgan körpa tagidan qalampir gulli xitoyi çoynakni olib, çoy quyib uzatdi.

Mehmon tortina-tortina, sekin va sokin ovozda kelişidan maqsadini bayon qildi: “Katta ota, şu desangiz, çamamda uç oylarmi avval, qaydan keldi, nimadan böldi, bilmaymanu, ammo menga bir yomon dard yopişdi. Şu deng, dard qurmağur kundan-kun zörayib boryapti…”

“Obbo!” dedi sandal körpasi ostida mazza qilib yotgan bolakay: yana bir kasal keldi. Endi bobosi uzundan-uzun duo öqib, dam soladi. Toza zerikadigan böldim-da, deb mehmondan yuz ögirib, şipga termuldi. Şipdagi yoriqlar, lak surilgan fanerning butoq közlari atrofidagi taram-taram ajin-çiziqlarga qarab, öziça allaqanday şakllarni izladi. Bir qaraşda parvozga şay quşga, goh şoxdor soqolli eçkiga, goh esa qamişzor içidan möralab turgan qanaqadir şarpaga öxşatdi. Şu yumuş uning sevimli ovunçoğiga aylangan edi. Yana yangi şakllar izlamoqçi böldi, lekin uçqur xayoliga tunov kungi kişi keldi. Sassiq, vajohatli bölsa ham öşa odam bunisidan köra zörroq edi, deb öyladi bola. Kunduzlari “eşak öldirar” oftob çaraqlagan, keçalari qora sovuq turib, kimsasiz köçalarda izğirin kezayotgan kunlar edi. Onasi uçovlonga keçki ovqatni yedirgaç, idiş-tovoğini yiğiştirib, narigi hovliga çiqib ketgan, bular esa yotiş tadorigida ekan, lop etib çiroq yongan, hamma xursand edi. Bir ozdan söng köçada maşinaning oğir töxtagani, taraqa-turuq qilib motori öçgani eşitildi, zum ötmay, suvsar telpak kiygan, poçapöstini doğ-duğ, yuzi qoraçadan kelgan bir kişi kirib keldi. U kirişi bilan xonada teri, yoğqovurdoq, aççiq va ötkir tamaki hidi anqidi. Çol bilan qöşqöllab, kampirga yelka tutib körişgan bu kişi xom yoğ surtilaverib yaltillab ketgan etigining qönjidan katta dandon sopli piçoğini çiqarib, sandal ustiga “töp” etkizib taşladi:

– Katta ota, mana siz oqsoqollar suv yetti yumalasa, piçoq uç marta yerga suqilsa halol böladi deysizlar. Töğrimi şu gap!? – dedi harsillab. – Agar şu gap töğri bölsa, kitob qarab, isbotini topib bering deb keldim!

Bobosi uning vajohatiga eʼtibor bermay: “Şermat bolam, avval bu şaştingdan tuş, özingni bos, bir piyola çoy iç, keyin nima bölganiga quloq tutarmiz”, dedi.      

– Katta ota, meni har körganingizda el-ulusga qöşilib yur, odamlar bilan oş-qatiq böl, qöni-qöşnilarning issiq-sovuğiga aralaş, savobi köp deysiz, – dedi Şermat. – Şu bugun gapingizni quloğimga olib, Mahmudboyning sabzi qirdisiga bordim. Bilasiz, erta sahar kenjasiga oş beryapti. Borsam uy töla odam, dahlizda yoşlar sabzi qiryapti, içkarida kattalar töğrayapti, gangir-gungur avjida. El qatori içkariga kirib, turtinib-surtinib poygakka ötirdim, piçoğimni çiqarib bitta sabzini qölga olganimni bilaman, törda yonboşlab olgan Hakim hisobçi böynini çözib qoldi. Nima dedi, bilasizmi? “Höy, Şermat, bu piçoğing bilan tulkining terisini şilgani keldingmi yo elga beriladigan oşga sabzi töğraganimi?” desa böladimi!? El-yurt, katta-kiçik oldida lavlagim çiqdi. Dayusni ustiga bostirib borib taʼzirini bermoqçi edim, harqalay yoşi uluğ, sizdan ança kiçik bölsa ham oqsoqollar davrasiga kirib qolgan, deb indolmadim. Şartta örnimdan turib, bir ulov topib yoningizga kelib turgan joyim edi. Şu, piçoq uç marta yerga sançilsa halol degan joyini topsangiz, men bilan borib, el oldida şu gapni kitobdagi isboti bilan aytsangiz, deb keldim. Köçada moşina tayyor.

Çol miyiğida kuldi. Şermat bu holdan battar betoqat bölib, bözardi.

– Şermat bolam, töy-maʼrakada oğir-yengil, hazil-huzul gaplar böpturadi. Azaldan el içida yurganingda bunaqa gaplarga könikarding. Ertaga xalqqa oş berayotgan Mahmudboyning laqabi nimaligini bilasanmi özi? – deb, Şermatga tikildi çol. U hanuz qovoği soliq, boş çayqadi. 

– Xalq Mahmudboyning uruğ-aymoğiga “tulki” deb laqab qöygan. Kirib borişingdan avval davrada bir payrov ketgandirki, Hakim sening bahonangda uni davom ettirgandir? Örningda boşqa odam bölganida Hakimga qarab “bir gazanda tulkilarning qonini sörib, terisini ustixoniga yopiştirib qöyibdi, piçoğim suyagiga qadalib sindi, boşqasini olib kelaverdim”, degan bölardi. Boisi, Hakim hisobçining laqabi “kana”. El oldida uning oğzini yopgan bölarding, keyingi gal sen bilan öylab gaplaşardi. Endi esa bu gaplarga parvo qilma, uyingga borib, qölingga oşpiçoq olgin-da, töyga qayt, heç narsa bölmagandek elga aralaşib ketaver. Gapi qattiq botganini sezsa Hakim erta-indin uzrini sörab qöyar, söramasa, yonimga kelganida özim bir nima derman. Sovuqqa çiqsam oyoğim oğriydi, maʼrakalarga bormay qöyganman, – dedi çol, şu bilan gap tamom degandek. 

Çolning nasihatidan köngli tölmagani yuz-közidan sezilib turgan Şermat piçoğini etigining qönjiga tiqib, “mayli, katta ota, aytganingizni quloğimga olaman, lekin mavridi kelganda Hakimboyning ham taʼzirini beraman”, deb çiqib ketdi.   

Çol nevarasiga eşikni oçib uyni şamollatişni buyurdi, keyin kampiriga qarab, “hazilida ham, çinida ham Hakimboy haq”, deb qöydi.

Bolakay közi sovuq yiltiraydigan, yuzida şiddatli bir ifoda qotib qolgan bu odamni ilk marta yaqindan körganidan hayajonda edi. Şermat bularning hovlisidan ikki köça narida yaşar, allaqayerda qorovul bölib işlaşidan taşqari ovçilik ham qilardi. Bir qarasa tulki, bir qarasa bedana yoki baliq ovlar edi. Ovlaydigan narsa qolmasa, olaqanotmi, çumçuqmi, yovvoyi kaptarmi, otib kelaverardi. Uyida tozi, baʼzan qopağon qozoqi itlar bölardi. Odamlar, ayniqsa bolalar eşigining tagidan yurak yutib, oyoq uçida ötişardi. Özi köçalarda kam körinar, har zamon labining bir çetida allaqaçon öçib qolgan tamakisini tişlab, yelkasiga qöşotarini ilib, eski “Ij” mototsiklini tarillatgança qişloq köçalarida paydo bölib qolardi. Kamgapu badqovoq, köpçilikka aralaşmasdi. Lekin qişloqda kamdan-kam odam kirib çiqadigan hovlisi, yoki öşa qörqinçli hovlida uning nimalar bilan maşğulligi  bolalarni qörqa-pisa devor oşa möralaşdan tiyib turolmasdi. Mahmudboy töy bergan kunlari qişloqda çiroq ham yonib qolgan, Şermatning suvsar telpagi, möynali yoqasi yoruğda yal-yal tovlanib, salobatini oşirib turardi.

Biroq, bugun kelgan odam körimsiz, gaplari tuşunarsiz, zerikarli edi. Tokçadagi moyçiroqdan taralayotgan şuʼla goho yuzida öynab, botiq közlari yanada ayançli tus olar, peşonasidagi ajinlari uzun-uzun soya berib qolardi. Bola şiftga qarab yotişdan zerikib, sandalning narigi çetida bobosiga bir nimalarni töxtovsiz gapirayotgan bu odamga qayta razm soldi.

– Nega menga keladi bu dard, katta ota? Umrim böyi qora mehnatdan boşi çiqmagan şörpeşona bölsam?! Yumuşim boşimdan oşib yotibdi, ikki öğil uylaşim, uç qiz çiqarişim kerak hali. Sira çidayolmay qoldim bu azobga. Kelaveradi, kelaveradi, heç töxtatolmayman qurğurni. Avvallari iç-içimdan sezilar-sezilmas kelardi. Keyin tomoğimga, undan dimoğimga köçdi, bir maromda, örtab-örtab kelaveradi. Oğir, juda oğir, yurak-bağrim ezilib ketadi, ikki qop buğdoyni baravariga kötarsam ham bunaqa ezilmayman. Keçalari özimning tovuşimdan özim uyğonib ketaman… kelaveradi-da, iç-içimdan tölib-toshib. Şartta turib ketaman, oğilga boraman çiroq kötarib, mol-qöyning tagini tozalab, bilçillagan göngni kömir maydasiga aralaştirib, zuvala qilaman, guvaladek-guvaladek qilib bostirma ostiga teraman. U iş tugasa, hovliga çiqib eski örani qayta kovlayman, közim tuşgan işga unnab ketaveraman. Uyda iş qolmasa, kamiga qöşnilarning yumuşini bajaraman, itdek horib uyga qaytaman, endi yotaman desam, yana kela boşlaydi öşa! Tong oqarganda mol yetaklab dalaga otlanaman, kun böyi ketmon çopib, qoş qorayganda yelkamda zambildek bir boylam öt, burnim yerga tekkudek bölib, kamiga bir sigir bilan buzoqni yetaklab uyga qaytaman, biroq öşa narsa dimoğimdan sira ketmaydi. Keçqurun xotin-bola çaqa bilan ötirganimda ham kelaveradi… Hamma hayron. Elu yurtga qöşilolmay qoldim. Bular-ku, mayli, nari borsa xalq orasida jinni degan nom olarman, lekin oğriği-çi!? Zöriqişdan qornim, içaklarim ayozdagi simyoğoç simlari kabi zirillab titraydi, kökraklarim qaqşab, siqilib oğriydi, tomoğim şişib ketadi. Baʼzan tunlari könglim ozib, öqçib-öqçib qayt qilgim keladi, ariq labiga borib rosa kuçanaman, içim zardobga töla tuyulsa-da, heç vaqo çiqmaydi. Baʼzan kökragimni piçoq bilan yorib, şu enağar narsani çiqarib yuborgim keladi, lekin qani qurbim yetsa. Bir kuni şunaqa keldiki, amallab taşqari çiqarib yuboray desam, burun va quloqlarimdan qon tizillab otilib çiqdi… – U gapiriş asnosida sandal qirrasiga alam bilan muştini tiradi, muşti ustiga boşini qöydi. 

– Içingizdan kelgan narsa xirgoyi ekan-da, öğlim? – Çolning hamişa öyçan va sokin çehrasidan bir xavotir qalqib ötgandek böldi. – Nimani xirgoyi qilasiz? Biror Söz bormi?

– Söz yöq! – u boşini ilkis kötardi. – Birorta sözi yöq, lekin juda-juda  oğir bir ohang. Mungli deb ham bölmaydi, çunki gohida yuragimga taskin beradi, biroq tasalli uzoq davom etmaydi, aksar payt azoblaydi, dilimni tilka-pora qiladi. Goho qanaqadir ğalati maʼnolarni ilğagandek bölaman, lekin tuşunmayman. Şu azob-uqubat içida ölib ketamanmi deb qörqaman. Bilganim, men bu yukni kötaradigan odam emasman, faqat mehnatni, qora mehnatni bilaman xolos…  Katta ota! Meni bu azobdan qutqaring. Dam solasizmi, xatmi qurʼon qilib öqiysizmi, yordam bering, bolalarim yetim qolmasin! – uning nam mijjalari şuʼlada yilt-yilt qildi.                             

Çol uzoq sukutda qoldi. Bolakay bobosini hali bunday ğussaga botgan holda körmagan edi. Bobosi odatda öyga çömsa, kökragiga tuşib turgan oppoq soqolini tutamlab olardi. Hozir esa boşini quyi solib juda uzoq öy surib qoldi.

Taşqarida hamon qor böralab yoğar, tun oppoq, butun borliqni kuçli bir ohang egallab, deraza oynasini çertib turgandek edi. Kampir esa jonsarak, nima qilarini bilmay, nevarasiga engaşib, boşini silaydi.                                                      

Nihoyat, çol nigohini yerdan oldi:

– Kattalardan eşitganim bor ediki, avval ham odamlar şunday dardga yöliqişgan ekan. Aytişlariça, bu dard odamlar boşiga baxt yoki aksinça, kulfat keltirarmiş. Elçibek bolam, aytar gapim şuki, senga dam solib, yordam berolmayman. Lekin haqingga har kuni duo qilaman, Xudodan özingni, bolalaringni omonligini tilayman. Joning omon bölsin!  

Elçibek ingrab yuborgandek böldi. Kampirga jonsarak möltiradi. Kampir çidab turolmadi, çoliga qarab: “Emi-damini qilib qöysammikin, nafi tegib qolar?” dedi jonhalak.

– Ha, jon ena, emi-damini qiling, – Elçibek ostonaga emaklab borib, eşikni oçdi, bösağaga boşini qöyib yotib oldi. Kampir hadik bilan çoliga qaradi, çol rozilik işorasida boş irğadi-yu, lekin foydasi yöq degan maʼnoda ters ögirildi. Bolakay qişloqning yiğloqi gödaklari bu ostonada qanday emlanganini köp körgan, çinqirab yiğlab kelganlari burnini şilq-şilq tortgança onalari qölida miq etmay ketganiga guvoh bölgan, lekin kap-katta odamning emlanişi haqiqiy tomoşa edi. Kampir eski amirkon kovuşini uçidan uşlab, tovonini uç marta yerga urdi, söng xuddi şunday harakat bilan Elçibekning oğziga ham uç marta urdi, dimoğida nimalarnidir piçirlab, suf-suf, tuf-tuf, deb qöydi. “Tomoğimga ham uring, ena, tomoğimga!” deb yolvorardi Elçibek. 

* * *

Uçovlon Elçibekni öşanda oxirgi marta körişdi. Çol-kampirning yoniga ming bir hasrat bilan keluvçilar Elçibek haqida turli gap-sözlarni betöxtov yetkazib turişardi. Elçibek endi özini oğir mehnat bilan ovutmas, atrofidagi voqealardan, xoh şodiyona, xoh fojia bölsin, ajablanmas, xirgoyi qilişini bir lahza bölsa-da qöymas ekan. Köklam kelib, kirçil qor tagida ğujanak yotgan öt-ölanlar yaşillanib böy çiqardi. Tor va biqiq xonalar, çiroqsiz tunlardan bezor bölgan odamlar toza bahor havosidan köksilarini töldirib nafas oldilar. Issiq-sovuq maʼrakalarda Elçibekning yonida turib qolganlar beixtiyor unga qöşilayotgani, baʼzan bir uy odam yelkama-yelka turib unga jör bölayotgani haqida miş-mişlar kelardi.

…Biroq ularning xirgoyisida söz paydo bölgani haqida hali xabarlar yöq edi.

Yozning çillasiga yetganda qişloqning ança-munça yigitlari Elçibekning dardiga çalingani haqida xavotirli gaplar tarqaldi. Kasallik daragi qişloqdan qişloqqa köçib allaqaçon şaharga ham yetib borgandi. Bir kuni qişloq noziri yordamçilari bilan Elçibekni oldilariga solgança şaharga haydab ketgani haqida xabar keldi. Şaharda uni markazdan kelgan olim-şifokorlar körar emiş. Biroq ertasiga qişloqda kutilmagan yangilik tarqaldi: Elçibekni şifoxonadan töppa-töğri ruhiy bemorlar kasalxonasiga olib ketişayotganda u bir amallab qoçib qopti. Elçibekning kasali xavfli va yuqumli bölib, epidemiyaga aylanib ketişi mumkin ekan. Şu sababli yalpi qidiruv eʼlon qilinibdi. Qidiruvçilar qişloqning tit-pitisini çiqarib taşlaşdi, keyin atrofdagi qiru adirlar, soy böyidagi çakalakzorlar oralab qidirişdi. Şermatning kuni tuğdi, u köngilli izquvar bölib qidiruvçilarning oldiga tuşib, yelkasiga qöşotarini ilgança köçalarda dadil qadam taşlab borardi. Biroq, Elçibekning özi tugul iziyam yöq edi.

Qidiruv goh susayib, goh kuçayib davom etayotgan kunlarning birida çol, kampir va nevara ayvonda ötirişardi. Kampir eski paxtani mitalab ötirar,  çol peşonasi va böynida marjondek tizilgan ter tomçilarini belboği bilan arta-arta kitob öqir, qariyalarning yumuşini bajarişga şay bolakay esa hozir şatmoq oyoğiga qöngan paşşalarni haydaş bilan ovora edi. Darvoza taraqlab oçilib, hassaga tayangança oh-voh qilib Hakimboy kirib keldi. Kela solib hay-hay degunça bölmay çolga özini taşlab, höngrab yiğlab yubordi. Yuzi momataloq bölib şişib ketgan edi. Çol Hakimboyni zörğa yupatdi, keyin “Şermatning işimi bu?” deb söradi xörsinib. Hakimboy zörğa özini bosib, hiqillab söz boşladi:          

– Xonu moningga öt tuşgur Şermat keça törttasini ergaştirib hovlimga tös-töpolon bilan kirib keldi, kelinim, nevaralarim oldida urib-tepkiladi, beobrö qilib sökdi. Elçibekni şu yaşirgan, bular avvaldan oş-qatiq edi deb anovilarni çippa-çin işontirib yubordi. Topib bermasang, qayerdaligini aytmasang öğlingni qamoqda çiritaman, kelining tul ötadi, nevaralaring tirik yetim böladi, deb rosa qörqitdi. Axiyri boqib qöygan hökizimni berib qutuldim, – deb yiğlar edi Hakimboy. Çol uni uzoq yupatdi, köpga kelgan dard, bu kunlar ham ötib ketadi, Şermat ham jazosini topadi, haromdan kelgani haromga ketadi, dedi. Keyin jildiga oq surp tortilgan kitobidan baytlar öqib, qoş qoraygunça Hakimboyni ovutib ötirdi:

...Haqni topqon tufroq bölib yölda yotar,

Tufroq sifat olam ani bosib ötar,     

Manmanliklar boşin bosib, tepib ketar,

Boş kötarib anga suxan qilğoni yöq.

Qul Xöja Ahmad, harna bölsang faqir bölğil,

Qayda borsang, böyning qisib, haqir bölğil,

Oşiq bölsang, işq ilgida asir bölgil,

Asir bölmay heç kim murod tobqoni yöq.

…Şermatvoy tanlab-tanlab, qarçiğaydek çangal solib şörini quritgan oilalar soni tobora ortib boraverdi.  

* * *

Keç kuz edi. Çol taşqariga tahorat olgani çiqqanida suyaklarining zirqillaşidan yomğir kelayotganini sezdi. Bir neça kun davomida kökda bulutlar yiğilib, osmon bir xilda kulrang tus oldi, şanba kuniga kelib mayda va sovuq yomğir savalab yoğa boşladi. “Juma yoğsa şanba tinar, şanba yoğsa qaçon tinar?” deyişadi odamlar bunday kezlarda. Darhaqiqat, yomğir bir neça kungaça tinmadi. Paxsayu guvala devorlar tagidan zax urib, köp joylarda quladi, ayrimlari yuvilib, yer bağirladi. Köçalar çilp-çilp loy. Dalalarda yiğiştirib ulgurilmagan ekinlar, daraxtlaru kuzgi öt-ölanlar, xazonrezgi boğlar ivib, jiqqa höl böldi. Yomğir esa bir tekis yoğişda davom etardi. Atrof-javonib yoğin tovuşlariga tölgan, quşlar sayramay qöyganiga göyo köp bölgan, odamlar esa betoqat, qişloq uzra yomğir bilan birga hazin, mungli kuy ham yoğilayotgandek, taşqari çiqolmay tutoqqan odamlar mana şu kuyga jör bölişga şaydek edi.  

Nevarasi tahorat uçun iliq suv keltirişini kutib ayvonda ötirgan çol yomğir tomçilarining bir maromdagi sasiga quloq tutar ekan, Elçibekning dardga yöliqqaniga ham rosa bir yil tölayotganini öyladi. Rutubatli tun kirib kelayotganiga qaramay özini yengil sezdi, dilida osoyiştalik tuydi.

Ayni paytda, ikki köça naridagi hovlining eng çetki xonasida loysuvoq devorga qator ilingan tulki terilarini kuyaga qarşi dorilayotgan Şermat ham ilkis işidan töxtadi, savqi tabiiy ila nimanidir sezgandek böldi. Uzoq davom etgan yoğingarçilik va sukunatdan zax tortib ketgan sezgi tomirlari qöqqis jonlandi: şoşib taşqari çiqdi, yoniga çopib kelgan tozi itlarining höl boşlarini silagança, namçil havoni sergaklik ila hidladi. Şalabbo tevarakni közdan keçirgaç, uyiga şoşib kirdi, temir javonni oçib, yakkaotar miltiğini oldi, kuya teşgan junpöstakka ötirib, milini hafsala bilan tozaladi, söng qaçonlardir tönğiz otiş uçun tayyorlab qöygan öqini barmoqlarida aylantirib öynagança tun yarimlaşini kutdi.

Yarim tunda Şermat miltiğini qora yelimxaltaga örab köçaga çiqdi. Qişloqni bir aylangaç, soy yölidagi hovli oldida töxtadi, paxsa devor yoqalab yurib, hovlining orqa tomoniga aylanib ötdi. Bu yerda oğilxona bölib, tomiga ğözapoya bosilgan edi. U muşukdek epçillik bilan namiqib, bir tepsa qulagudek zörğa turgan devor ustiga yengil çiqib oldi, undan oğilxona tomiga asta kötarildi. Ğözapoya yomğirdan ivigan, çirt etgan tovuş çiqarmaydi. Ğaramning örtasiga kelib yotdi, xuddi ovda tulki poylagandek, ğözapoya şoxlari bilan özini pana qildi. Yotgan joyidan körimsizgina pastak darvozaxona, loy köpçigan hovli sahni, ayvondan içkari kiriladigan eşik kaftdagidek körinib turardi. Şermat şu yotganiça qimir etmadi, tisir-tisir yomğir tomçilariga quloq solib, kutaverdi. Ustidagi çakmoni ivib, sovuq tomçilar iç-içiga kirib bordi, lekin öljasining yaqinlaşganini sezgan hassos ovçidek zarraça  önğaysizlik sezmas, aksinça, qulay va issiq örinda yotgandek edi u.           

Yomğir rosa avjiga çiqqanida, yoğoç darvoza avval qitirladi, söng nam tortgan oşiq-moşiqlari xunuk ğiyqillab oçildi. Hovliga kimdir şarpaday kirib keldi. Uyga yaqinlaşganida qiyofasi aniqroq körindi. Elçibekning ust-boşi jiqqa höl, dir-dir titrar, yomğir tomçilari boş-közi aralaş oqar, badaniga jippa yopişgan höl kiyimi ostidan suyaklari börtib-börtib çiqib turardi. Elçibek ayvonda biroz turib qoldi. Ayvonning bir çetida loyi qurimagan kartoşka uyib qöyilgan, yana bir çetida makka sötalari qalaşib yotardi. Örtaga bir etak behi ham tökib qöyilibdi. Elçibek qaçonlardir özi ustunga ilib ketgan, yozi bilan quyoşda kuyib, titilib ketayozgan paxtali çoponiga yuzini bosdi, töyib-töyib hidladi, balki yiğlagandir ham, lekin, yuzidagi yomğir tomçilarimi yoki köz yoşlarimi, bilib bölmadi. Şoşa-pişa ust-boşini yeçib, quruq çoponga örandi. Uyiga, bolalari yoniga kirişdan avval özini bosib oliş uçunmi yo tund osmonda nimanidir körmoqçi bölibmi, ayvon çetiga keldi-da, xirgoyisining tösatdan kuçayib ketganini his qildi. Şu asnoda yomğir ham kuçaydi. U hovli örtasigaça keldi, loyi köpçib turgan yerga özini taşlab, tiz çökdi: içidan qaynab-toshib, şiddat bilan kötarilib kelayotgan öşa dardu hasratni taşiga çiqariş uçun kökragini oçib taşlab, kökka yuz tutdi, betiga tasir-tusur yomğir tomçilari urilayotgan payt oğzini kappa oçib, hayqirmoqqa çoğlandi… Biroq ulgurdimi yöqmi, özi ham, nam havoda yakkaotar miltiği qadimgi pilta miltiqdek çöziq va böğiq varanglab otilgan Şermat ham, uyqudaliginiyam, bedorliginiyam bilib bölmaydigan qişloq ahli ham sezmadi. Elçibek faqat kökrak qafasi tars yorilib ketganini his qildi, xolos.            

* * *

Bolakay ğözapoyani tutamlab-tutamlab, jahd bilan tizzasiga qöyib sindirar, keyin lovullagan olovga taşlardi. Qumğondagi suv bilqillaş arafasida edi. Biroz kutib, xavotirga tuşgan çol tandirxonaga kirdi-da, nevarasining olovga termulgança qandaydir sokin, lekin oğir bir kuyni xirgoyi qilayotganini kördi. Asta kelib dağal, lekin iliq taftli kafti bilan bolaning boşini, peşanosini siladi, kaftini yuzidan sirğaltirib tuşirdi-da, barmoqlarini ombursimon qilib, nevarasining lablarini “Jim!” degandek qilib qattiq qimtib qöydi.                              

Muhammad ŞARIF

“Yoşlik”2012/10

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (375)