Nurxon monologi
Professional teatr sohasiga kirib kelgan birinçi özbek raqqosasi Nurxon öz akasi tomonidan vahşiyona öldirilganda atigi 16 yoşda edi. Nurxon ayollar ozodligi va feodalizmga qarşilik timsoliga aylangan. Uning dafn marosimiga minglab odamlar keladi va ayollar uning tobuti oldida yuzidagi pardalarini yeçib taşlaydilar.
1
Boğda bulbul sayraydi,
Çaman içra.
Yölimni kim poylaydi,
Çaman içra.
Yuragim jiğillaydi,
Qafasiga siğmaydi,
Termulayin, osimon
Qaysi rangda yiğlaydi?
Paranjimni otaman,
Maysa bilan yotaman –
Nigohlarim yayraydi,
Çaman içra.
Çayqaladi sabzalar,
Tebranaman şamolday.
Römolimda ğamzalar,
Telbaraman şamolday.
Şamşod bilan bahs etib,
Iforiga raqs etib,
Mana bunday gurkirar
Çeçaklarim xayolday.
Jilvalanar jilğalar
Böyniga tuşsa zulfim.
Yuzlarimda sirğalar,
Öyinga tuşsa zulfim.
Nafasim, böğzim kuyar,
Neçun öz nafsin deya
Tangrining ijodiga
Solarlar zulm qulfin?
Boğda bulbul sayramas,
Çaman içra.
Men kun kördimmi abas
Zamon içra?
Sazoyi böldi umrim,
Qafasga döndi umrim,
Bir töp olomon içra,
Yomon içra…
Kozyoşlarim ustida
Vijdonmi suzib yurar,
Uvolim kezib yurar,
Qotil Marğilon içra…
2
Borliq sahnasida turibman , mana –
Kötarilgan parda erkniki edi.
Qon tölgan nigohlar qadamim sanar,
To tanim bor ekan – “Tanovar” dedim.
Bor dedim dunyoda adolat, insof,
Odamlarga öxşab olayin nafas.
Ayol hayvonmiki, kiygani bir qop –
Qafas!
Qafas!
Qafas!
Qay momom dimiqdi?
Tömaris?
Barçin?
Nodira söydimi nazm-u navoni?
Ayting-çi, şuuringiz etib çilparçin,
Haq qanday yaşatdi Momo Havvoni?
Menmi?
Istaganim ozodlik, ilm,
Munojotim raqsdir, mukofotim – raqs.
Sizdami Tarozi?
Ne gunoh qildim?
Özingizdan Xudo yasamangiz, bas!
Axir tomirimni sel qildi dutor,
Qöllarimda olib çopdim falakni.
Faqat… Marğilonda muştiparim bor,
Onamni öylayman – joni halakni.
Men xirom etaman uning uçun ham,
Orzular kuyida keng quloç bilan.
Ön olti yoşimda bunçalar alam?
Xirojin tölayman “Dilxiroj” bilan.
Qay kuni qatlimga ont içmiş oğam,
Yöqladim Marğilon çorboğlarini.
O, zamin aylandi….
…dilga sançilgan
aylanay, padarim piçoqlaridan…
Ammo bu dunyoda mangudir sanʼat –
Yaproqlar,
bayroqlar,
titroqlar,
çiroqlar,
firoğ-u söroqlar – raqqosalardir.
Eslataveraman zulm ahliga
Qonimni tutgança gulkosalarda.
Qarang-çi,
Paranji taşlab ayollar,
Dafn etmoqlikka kelganlar kimim?
Tobutimni çerting, ruhim öynasin,
Sizni ozod etdi mening Ölimim!..
* * *
Nabotot uyğondi,
uyğondi hayot,
Asrlar boşida quyoş – enaga.
Toğlar ösaverdi,
daraxtlar, hayhot,
Tepaga!
Tepaga…
Qaydan bino böldi binolar – körkam,
Yaşil çiroğini kötardi köklam,
Bulbullar sozidan taraldi öktam
Navolar
tepaga.
Möridan böyladi uy xörsiniği,
Ufqqa inib qoldi yölning siniği,
Çopilgan oğoçning (jim) çinqiriği,
Quladi kölanka – şahid ustiga,
Ovozi yetmadi tepaga.
Umid ulamasdan dorul baqoga
Qanot boğladilar narx-u navoga,
Çanglar boş kötarib uçdi havoga,
Boşlar kirib ketdi yeng-u yaqoga,
va qalqib çiqmadi
tepaga…
Ehtimol, ularning osmoni boşqa,
Hamyoni boşqadir, zamoni boşqa.
Yetsa bir söz yetgay tovoni boşga,
Baribir yetmagay tepaga.
Tuşsa boyning tili larzonga tuşdi
Kambağalning joni arzonga tuşdi,
Itlarning sölagi yovğonga tuşdi,
Adolat ohusi öpqonga tuşdi,
Oq ayiq yurtida qopqonga tuşdi…
Işongim keladi ötmişga gohi,
Olis kahkaşonni urgan nigohim.
Dunyoning yarmida gurkirab boğim,
Sözimga qiliçlar çarxlagan çoğim
Eʼtiqodim edi yolğiz panohim –
Yaratgandan bölak heç zot yöq edi
Tepada.
Davroni maydakaş, xor-u has keldi,
Kursisi baland-u, tagi past keldi,
Şöriga qulluqlab, qulparast keldi,
Tomirlarda oqqan qon abas keldi,
Haromga çözilgan nomard dast keldi,
Tepaga!
Ey, quyoş ilkida yaralgan köngil,
Bu oğir zamonda yaşama yengil,
Jurʼatga yengil-u, ğaflatni yenggil.
Ruhing baland bölgur, hamişa intil
Tepaga!
Taşrif
Sen kelding, Şahrinozim,
bunça kelding xuş?
Dunyo tuğildimi yoki qaytadan?
Bağrimga tölqinlar joylagan oqquş,
Senday sof qöşiqni qanday aytaman?
Sen kelding, Şahrinozim –
Boğlar bir işora kutgandek nurdan,
Yuzingni kördi-yu, ilkis qamaşdi,
Arilar ölmaydi, endi huzurda,
Gullar iforingga bunça yaraşdi.
Nigohlaring içra yaşar haqiqat
Barmoqlaring uzra orom olar baxt!
Pildirab, pirpirab,
nima haqida
musiçalar bilan qilasan suhbat?
Qiqirlab tökilar kulgingdek toza,
Qadamlaring kabi poyma-poy yomğir.
Yetmiş ming bölmasmi bunda möjiza,
Yetti soniyangça bahosi yöqdir.
Makondan özamiz öy – qayiqçada,
Oqşom qöl silkitib ufqdan nariga.
Şimoliy qutbda oq ayiqçalar
Şunday talpinarmi onalariga?
Sirğançiq qilamiz kamalaklarni,
Ertaklar köşkida etgança bayram.
Belançagi bormi kapalaklarning,
Halinçak uçarmi pingvingçalar ham?
Ana, toğoraga tuşgan köpikday,
Muztoğlar suzadi vazmindan-vazmin.
Sörğiçing şakliga kirar bulutlar,
Sen çizib bölgunça uyquning rasmin.
Közing-la közimiz oçilgani rost,
Sen möjaz umrimiz içra zarvaraq.
Çumolilar kuylar bunça xuşovoz?
Gözal parvoz qilar ekan qarğalar.
Ilgari bilmasdim yaproq totini,
Bedorlik lazzatin etmagandim his.
Özing yozib berding erkning otini,
Özing tuğyonimni yaşnatgan ildiz.
Şirin kulişlaring,
Suyunişlaring
Baxtimiz qasriga darvoza bölmiş.
Kibor turişlaring,
Qoş uyişlaring
Tömaris momomdan andoza bölmiş!
Sen ulğay, qanot yoz, jonim tasadduq,
Tinglama pok ranglar yiğlayotganin.
Hali muztar jahon bilganiça yöq,
Pinjimda ezgulik uxlayotganin.
Sen kelding, Şahrinozim!
Nozima HABIBULLAYEVA
1996-yili tuğilgan. Alişer Navoiy nomidagi Toşkent davlat özbek tili va adabiyoti universiteti Oliy adabiyot kursini tamomlagan.
Respublika yoş ijodkorlarining Zomin seminari iştirokçisi.
Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi tomonidan “Birinçi kitobim” ruknida “Moviy qöşiq” nomli şeʼriy töplami çop etilgan.
“Yoşlik” / 2024 / 7
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida