Respublika yoş ijodkorlarining anʼanaviy Zomin seminariga otlangan uka-singillarimiz, viloyatlardan kelgan ijodkor ziyolilar “Qaydasan, Zomin” deya yölga çiqiş oldidan adabiyotimizga katta hissa qöşgan, el-yurtga fidokorona xizmat qilgan uluğ ustozlarning anvoyi çeçaklarga burkangan Adiblar xiyobonida joylaşgan muazzam haykallari poyiga guldastalar qöyişdi. Söngra Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasining muhtaşam binosi bilan yaqindan tanişdi.
Yoş ijodkorlar seminarga borayotgan teng-töşlarini, ustoz ijodkorlarni körib quvonar, bu xursandçiliklar ularning yuz-közlarida balqib turar, bir-biridan hayratini aslo yaşira olmasdi…
“Şohrux Abdurasulov Prezident stipendiyanti bölganmidi?!”
“Azizbek Qurbonovning “Baxt fariştasi” pyesasi Jizzax Qöğirçoq teatrida sahnalaştirilan ekan-a?!”
“Azizxon Imomov “Özbekiston adabiyoti va sanʼati”da işlaydigan akami?”
“Baxtiniso Mahmudova ham kelibdi-ya?”
“Nazar aka (Eşonqul) boryapti ekan!”
Yoşlarning javobi maʼlum savollari bir istehzoni paydo qilsa-da, na qilasan?! Ularning Zomin safarini qadamba-qadam röy-rost körsatişga intilgan mardumning çekiga tuşgani ham aslida şu-da, özi.
Turnaqator avtobuslar baland toğlar bağriga yöl tortgan sari qaldirğoçning palaponlaridek bir xil libosli qalamkaşlarning alyorlari avjiga çiqa boşladi. Biri uluğlardan bayt keltirsa, boşqasi ustozlaridan şeʼr aytadi. Yurakliroği esa hali siyohi qurilmagan oq şeʼrining qoralamasini öqiy boşlaydi. Men esa közarimni çirt yumib: “Orzular qaygadir çorladi bir çoq, / Ortda qolib ketdi u aziz tuproq. Kimgadir şogirdu kimgadir örtoq / Şeʼr bilan suhbatlar qurgan yoşligim”, deb takrorlayman. Balki Qoraqalpoğistondan yo Andijondan kelayotgan yigitçalar ham özlariça xirgoyi qilib kelayotgandir.
Manzil uzoq – yöl olis
Seminarga qatnaşiş istagida bölgan qalamkaşlarni saralab oliş uçun, Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi tomonidan joriy yilning aprel, may, iyun oylarida Samarqand, Buxoro, Namangan, Sirdaryo viloyatlari va Qoraqalpoğiston Respublikasida hududiy bosqiçlari ötkazilgandi. Mazkur bosqiçlarda 200 nafardan ziyod yoş qatnaşdi. Ularning 80 nafari Zomin seminariga tavsiya etilgandi.
Joylarda ötkazilgan bosqiçlarda tanlab olingan iştirokçilardan biri Gulnoza Karimova yölning tanobini şeʼr tortadi, deb: “Bunça kiçik binafşa böyi? Bunça çuçuk binafşa böyi! Bu bir mitti guldan boşlanar / Bahorlarning uluğvor öyi…” – yozganlaridan öqiydi. Uning aytganlarini qaysidir maʼnoda adabiyotimizning ertangi kuni böladigan ijodkorlarga ham mengzaş mumkin. Negaki, yoşlar ham mana şunday seminarlarda saboq olsa, toblansa, ne ajab. Gulnoza Karimovaning şeʼrini eşitgan Islomjon Qöçqorov:
– Bobomning peşonasi egatdek çiziq-çiziq,
Ötmişi qulf osilgan sandiqdek qiziq-qiziq,
Vaqt hukmida tuyğular, riştalar yuluq-uzuq,
Ğaflat mendan tonsa-yu, men undan tonolmasam. deb javob qaytargan böladi. Xuddiki, yoşlarning alyorlaridan kuç-quvvat olganday neça yuz ot kuçiga ega avtobuslar “tor-tor”lab daralar bağriga singgib boradi. Kulik oynasidan qaraymiz: “Toğ bağrini toğ tösgan”. Adil qomadli arçalar, ming bir jiloga kirgan giyohlar adabiyotga, yurtning ertangi kuniga peşvoz çiqqandek saf tortişgan.
Şarqiraydi Öriklisoy!
Bu yoği ham şoir aytganidek: “Ey, özbekyurtning tillo göşasi / Zomintoğ, naqadar gözalsan, gözal! Meni quçib olar ilhom parisi / Sening quçoğinga kelganda har gal”. Çindan ustozu şogirdlar qadamida özgaça bir şahd sezila boşladi. Öriklisoyda şarqirab oqayotgan zilol suvdan har kim hovuçiga yaraşa sipqoradi. Toşdan-toşga urilib pişgan suv ustoz adiblar Anvar Obidjon, Usmon Azim va Ahmadjon Meliboyevlarga ham yoşlikning şiddatiyu şaşti, beğuborligiyu tantiligini yuqtirdi.
Yurt madhiyasi yangrab, “Aziz va yagonamsan, jonajon Özbekistonim!” şiori ostida Respublika yoş ijodkorlari seminarining tantanali oçiliş marosimi boşlandi. Tadbir Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi Sirojiddin Sayyid hamda Jizzax viloyati hokimi Ergaş Soliyev tabrigi bilan oçildi.
– Prezidentimiz ötgan yilning aprel oyida Jizzax viloyatiga taşrifi çoğida Zomin seminar-anjumanini qayta tiklaş böyiça öz fikr-mulohazalarini bildirgan edi, – deydi Özbekiston xalq şoiri Sirojiddin Sayyid. – Çinakam mahorat maydoniga aylangan bu maktabda saboq olgan juda köp yoşlarimiz bugungi kunda faol ijod qilişmoqda.
Tantanali oçiliş marosimida, Qoraqalpoğiston Yozuvçilar uyuşmasi raisi Kengesboy Karimov, Özbekiston xalq şoirlari Anvar Obidjon, Mahmud Toir va boşqalar milliy adabiyotimizni yanada ravnaq toptiriş, ijodkorlarni, ayniqsa, yoş iqtidor egalarini har tomonlama qöllab-quvatlaş maqsadida bajarilayotgan keng kölamli işlar xususida gapirdilar.
Muşoira avj olardi
Öriklisoyga çor tarafdan el-ulus yiğilib keldi. Ular orasida Zomin toğlari bağrida yaqinlari, farzandlari bilan hordiq olayotgan yurtdoşlarimiz ham şu maskanda yaşaydigan qalbi yoruğ yoşu qari kişilar ham bor edi. Ulusning adabiyotga, yoş ijodkorlarning ijodiga bölgan bunday qiziqişi, avvalo, yoş qalamkaşlarga, qolaversa, taşkilotçiyu ustoz adiblarga ham surur bağişladi.
Seminar qatnaşçilari, biri-biridan ötkazib şeʼr öqişga çoğlanardi. Çinozlik Mirzohid Muzaffar dil sözlarini:
Nafosat gurkirab gullar qarşimda,
bu toşlar toş emas –
yerdagi sabot.
Meni qulatsang ham har gal arşimdan,
baribir,
men seni sevaman, hayot! – deb bayon etsa, andijonlik Nurillo Neʼmat hayajonini şunday ifoda qildi:
Uyingizga boraman bugun,
Yölga çiqdim, mana, yöldaman.
Osmon – kosa, yarimlagan kun,
Ana uyğoq atirgullar ham…
Nurilloning bu şeʼri yangrayotganda Öriklisoyda osmon töla yulduzlar mavjlanar, daradagi kişi xuddiki özini langar taşlab turgan kemadan tuşayotgandek his qilardi.
Yoşlar ustoz şoirlardan yoşlik va muhabbat haqidagi şeʼr öqişlarini söraşar, ustozlar esa yoşlarni maydonga çorlar, dadil şeʼr öqişga undaşardi. Şeʼr öqişi talab qilingan Özbekiston xalq şoiri Usmon Azim özi istagan şeʼrni baralla öqidi.
Tong titraydi keç kuzakning quçoğida…
…Hali butun röyi jahon şeʼr bölajak,
Faqat bekor bilib orom quçoğini –
Bu dunyoni sirga kömib yaşaş kerak,
Qalbga sançib şeʼriyatning piçoğini!
Yoşlarning ovozi tinmas, osuda oqşomda Öriklisoyning şarqiroqlari şeʼrga monand yangrar, şeʼrdan qöşiqqa navbat tegmasdi. Muşoira yanada avj olardi.
Yulduzlarni uçirmoqda gulgun şafaq
Öriklisoy darasida tunagan kişi qiziq bir manzaraga guvoh böladi. Tunda ğuj bölib bodrab turgan yulduzlar, tongda birdan ğoyib böladi. Quyoşning çiqişiga qança qiziqmang, birpasda toğlar boşiga otilib çiqib oladi. Bu manzilda kişini suv oqimiga qarşi yurib, yuqorilab boriş zavqlantiradi. Kaminadek tongga ilhaq kişilar köp ekan. Keksa arçalarning poyida yozuvçi Nazar Eşonqul va şoir Vohid Luqmon dara tabiatining betakrorligi, ilhombaxş tongi haqida suhbatlaşib turardi. Seminar bugun qizğin tus olişi maʼlum bölganligi uçun har daqiqani ğanimat bilib, Nazar akani savolga tutdim:
– Nazar aka, keça tuni bilan uka-singillarimizning maşqlarini öqib çiqdingiz. Qani, ularning içida “piçoqqa ilinadigan”lari bormi?
– Iştirokçilar menda şubha uyğotdi. Nazarimda, ulardan bir-ikki nafari ança vaqtli ulğayib qolgan. Ön yetti-ön sakkiz yoşdagi ijodkorning ruhi emas. Hayotga munosabati, qaraşlari, tuşunçalari tamoman özgaça. Agar şubham tasdiqlanmasa, çindan ham özbek nasrida katta yozuvçilar paydo böliş arafasida turibdi. Faqat ularni yönaltirib, ijodini kuzatib turiş kerak.
Buni qarangki, yozuvçilarimiz Isajon Sulton, Kengisboy Karimov, Luqmon Börixon, Abduqayum Yöldoş, Abulqosim Mamarasulov bir davrada jam bölib turişgan ekan. Nazar Eşonqulning şubhalariga aniqlik kiritişning birdan-bir yöli seminar iştirokçilardan keçadan buyon körganlari, qalbdan keçirganlarini yozib berişini söraş edi. Aslida bu bir neça yildan buyon seminarning Nasr şöbasida rahbarlik qilib kelayotgan Abduqayum Yöldoş tomonidan örnatilgan anʼanaviy sinov edi.
Nosir yoşlar sinovni bajarişga kirişib ketgan paytda Şeʼriyat şöbasiga bordik. Şoirlarimiz bir neça sörini band etibdiki, qay biridan boşlaşga ham kişi lol. Şoirlar Usmon Azim, Eşqobil Şukur, Aziz Said, Nodir Jonuzoq, Zulfiya Möminova, Farida Afröz kabi özbek adabiyotining peşqadam vakillari davrasida ötirgan yoşlar birin-ketin şeʼr öqib, ustozlar oldida imtihon topşirişardi. Bu şöba qatnaşçilarning qariyb yarmini taşkil etardi. Şu bois köpçilik ustoz şoirlar jalb etildi.
– Seminar qatnaşçilarini körib, bundan yigirma bir yil avval Zominda ötgan kunlarim yodimga tuşdi. Öşa paytda tengdoşlarim qatori Abdulla Oripov, Muhammad Yusuf kabi ustozlarning suhbatini olgandik, – dedi Özbekiston yozuvçilar uyuşmasi raisining yoşlar masalalalari böyiça örinbosari, şoir Nodir Jonuzoq. – Öylaymanki, bugungi iştirokçilar ham ustozlardan bir umr yodda qoladigan adabiy ögitlarni, pand-nasihatlarni olişyapti. Yoşlar orasida allaqaçon jamoatçilikka yaxşi taniş bölgan nomlar köp. Har birining öziga xos ovozi, sozi bölişini istayman. Kelgusida ularning ayni şu jihatigina bu maydonda muqim qolişiga xizmat qiladi.
Nodir aka bilan suhbatimizni yonimizdagi sörida ötirgan bir qizning mayin ovozi böldi:
…Suzib borar çuvalgan xayol
eşkakçining eşkaklarida.
Ana, bola kötargan ayol,
kuylar işqning ertaklaridan.
Jimirlagan mayda çiroqlar
çimçilaydi nozik hislarni.
Notalarga aylangan ohlar,
egib qöydi mağrur tizlarni…
Keyin bilsak, bu qiz Maftuna Rahmonqulova degan jizzaxlik şoira ekan. Ustozlar eʼtirofidan köngli ösgan yoşlar şeʼr öqir, ularga tengdoşlari munosabat bildirar, şu tarzda kunning şavqi xotiralarga muhrlanib borardi.
Qator sörilarda boşqa şöbalar öz işini davom ettirardi. Ahmadjon Meliboyev va Öktam Mirzayor va Barno Sultonova boşçiligidagi Badiiy publitsistika şöbasida mahorat saboqlari köpçilikning diqqatini tortdi. Negaki, ayni şu yönalişda qatnaşayotgan Azizxon Imomov, Adham Arslonov, Şohrux Abdurasulovlar matbuot uçun yaxşi taniş nomlar. Ular mamlakatimizdagi peşqadam naşrlardagi faoliyatlari davomida ozmi-köpmi tajriba orttirgan ijodkorlardan sanaladi. Şu bois ularning iştirok etayotganligining özi kişida iştiboh uyğotgandi.
Iştibohimiz şubhaga aylanmasligi uçun yana yozuvçi akalarimizga yuzlandim.
– Yoşlar topşiriqni qanday bajardi? – deyman Luqmon Börixonga yuzlanib.
– Ha, yana şu ertalabgi gapni qözğayapsizmi? Mana, Nazar aka ham xursand. Yoşlarning özlari yozgan ekan. Bugungi yoşlar fikrlaşi bundan öttiz yil ilgarigi yoşlarnikidan tubdan farq qilişi oydinlaşdi, – dedi Luqmon aka.
– Maʼmura Törayevaning yozganlari şubha uyğotgan edimi? Qani uning özi?
– Anjumanga qatnaşişning özi bir yutuq, – dedi quyoş tiğida qaraygan bir qizça yerga qarab. – Hikoyalarimni ustoz adiblar Nazar Eşonqul, Abulqosim Mamarasulov va boşqa yozuvçilar yaxşi baholaşdi. Ammo ularining nimani qanday yoziş, qahramonlar xarakterini qay tarzda oçiş va yozganda qaysi jihatlarga eʼtibor qaratişni tuşuntirişlaridan ayon böldiki, hali köp öqişim va izlanişim kerak ekan.
Bizning kunimiz söridan-söriga köçib şu tariqa ötdi…
Mamlakatimizda adabiyotga, maʼnaviyatga qaratilgan yuksak eʼtibor, ijodkor ziyolilarga körsatilayotgan çeksiz mehr va katta rağbat iştirokçilar qalbiga özgaça bir şukuh soldi. Yoş qalamkaşlar uçun mahorat darslari taşkil etgan barça ustozlar şu misrani takrorladi: “Qöllaringni bergil menga, şirinzabonim!”
Respublika yoş ijodkorlarining bu yilgi seminari adabiyotimizning umidli avlodiga ijodiy zafarlar tilab, öz işini yakunladi.
Nurilla Çoriyev
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida

