Inson ruhiyatining bebaho xazinasi bölgan adabiyot dunyo tafakkurining gultojidir.
Mamlakatimiz Prezidentining ijodkor ziyolilar bilan uçraşuvi millat ruhiyati sarçaşmalarining yanada mavjlanişiga, yangi-yangi fikrat buloqlarining köz oçişiga sabab böldi. Anjumanda qatnaşganlar va bu uçraşuvni telekanallar orqali körib kuzatib turganlarning qalbi ham dengizdek tölqinlandi. Közlar quvonçdan porladi, anjumanda aytilgan har bir söz – muammo va uning yeçimlari közlarga nur, dillarga surur bağişladi. Köz öngimda bundan yigirma yil oldin Prezident taşabbusi bilan taşkil etilgan Zomin seminari ötdi. Öşanda ham Uluğ Söz – adabiyotga alohida eʼtibor körsatilgan; bugungi kunda gulga kirib, meva berayotgan isteʼdod boğlari endigina quyoşga böy çözayotgan navnihollar edi. Öşanda men zavq-şavq bilan “Bizga söz aytsangiz, Vatandin ayting” degan turkum yaratib, Zomin daftaridan, deb yozib qöygan edim. “Men toğlarga bordim. Uluğ toğlarga… Vazmin nigohlari torttirgan huşyor. Gullar, kapalaklar, quşlar, yölbarslar mangu Vatan aylab bölgan baxtiyor. Bu ne salqin havo jonim elitgan, bu ne sirli saslar öğirlar huşim! Rostini aytaqol, jonim kapalak, ğaşingga tegmasmi bunga kelişim? Tinçingni buzmasmi, ey gözal ohu, bu sirli hilqatdan izlaşim şeʼrlar? Dunyoda bir işq bor quyoşdek boqiy – uni Vatan derlar, onajon, derlar! Tegramda çuğurlab uçadi quşlar, qanotlarin silkib, vijirlab inoq, gözal çuğuridan bir sir öqiyman:
Dunyoda Vatandan şeʼr yöq gözalroq!”
Mana, yaqinda yana öşa beqiyos Zomin seminari tiklandi. Men yana öşa Zomin toğlariga xayolda qaytaman. Adabiyotimiz darğalarining, gözal şoir Muhammad Yusufning suhbatlarini eslayman. Nazarimda, ularning ruhi ham adabiyotga, sözga bölayotgan bunday eʼtibordan çeksiz masrurday.
Mamlakatimiz miqyosida amalga oşirilayotgan amaliy işlar kölami har bir kişini çeksiz hayratga solmoqda .
Alişer Navoiy nomidagi Milliy boğimizda Adiblar xiyobonining bunyod etilayotganligi, u yerda adabiyotimizning buyuk namoyandalariga bağişlab yodgorlik majmualari örnatilayotganligi, neça yillar mobaynida binoma-bino köçib yurgan Yozuvçilar uyuşmasi uçun maxsus bino qurilayotganligi, şu hududda uyuşma aʼzolari uçun imtiyozli ipoteka krediti asosida 2 ta köp qavatli uy barpo qiliş, yaqin kelgusida Zomin va Parkent tumanlarida zamonaviy ijod uylari – kottejlar qurilişining rejalaştirilişi, Özbekiston Milliy universiteti qoşida taşkil etilgan, hozirda töxtab qolgan oliy adabiyot kursi bitiruvçilariga davlat guvohnomasini beriş masalasi böyiça tegişli taklif kiritiş, Özbekiston Yoş ijodkorlarining seminarini taşkil etiş, viloyatlardan poytaxtga kelgan isteʼdodlarni yaşaş uçun doimiy röyxatga qöyiş… Bularning bari Prezident tomonidan Vatan ravnaqi yölida adabiyotga, adabiyot ahliga bölgan katta eʼtibordir.
Yozuvçilar uyuşmasi aʼzolari uçun imtiyozli ipoteka krediti asosida köpqavatli uylar barpo qiliş masalasiga Prezidentimiz töxtalganlarida bir ijodkor sifatida öz hayotim kinotasmadek köz oldimdan ötdi. Ozmas-köpmas, ijara uylarda ön olti yildan ziyod yaşabmiz. Ikkita farzandim dunyoga kelganda ham ijara azoblarini tortib, tunda ortiqça elektr çiroqlarini yoqişga qörqib kun keçirardik. Bunday imkoniyatlar tuşga ham kirmas edi.
Mamlakat Prezidentini ayni damda taşvişga solayotgan adabiy muammolar ham talay: “Ayni paytda, adabiy-badiiy jarayonlarda közga taşlanayotgan salbiy tendensiyalar, xususan, madaniyat sohasida tijoratlaşuv, şaxsiy manfaatning birinçi öringa çiqayotgani, ğoyaviy-badiiy jihatdan sayoz asarlarning bozori çaqqon bölib borayotgani taşviş uyğotmasdan qolmaydi…
Nima uçun madaniy hayotimizda tanqidiy ruh sezilmaydi? Soğlom tanqid, bahs va tortişuv bölmagan joyda çinakam ijod bölişi mumkinmi özi?”
Bu – har kuni özimizga özimiz beradigan va har birimizni çuqur öylatadigan savol. Binobarin, ğarazgöy kimsalar internet – “örgimçak töri” orqali yoşlar ongiga turli xurujlarni taşkil qilayotgan, har xil saytlar, ijtimoiy tarmoqlar orqali yoşlarimizning qalbini egallamoqçi bölib turgan vaziyatda yengil-yelpi va sayoz asarlar bilan ularni çalğitiş emas, balki ularni mumtoz adabiyotimiz xazinalari bilan yaqindan oşno qilib, ustozlik qilib, sara asarlar yaratişimiz kerak emasmi?
Uçraşuvga har bir iştirokçi könglida aytadigan sözlari bilan borgan edi. Muhtaram Prezidentimiz hammamizni hayratga solib, dilimiz va tilimiz uçida turgan masalalarni şundoq samimiyat bilan örtaga taşladilarki, könglimizda oftob çaraqlab ketdi, göyo.
Bu muammolar öşa – dilimizdan keçgan “bir joyda depsinib turgan”lik muammosi, televideniye orqali berilayotgan baʼzi kliplardagi beşarmlik, oçiq-soçiq, bir neça joyidan yirtiq şimlar kiygan yoşlar, kimözarga bölayotgan, uvol va savob tuşunçasini umuman anglab yetmagan, milliy qadriyatlardan uzoqlaşib, dabdabali töylarni obrö deb bilgan millatdoşlarimizning maʼnaviyatsizligi muammosi… Çala-çulpa, xato yozilgan reklamalar oldidan loqayd ötib ketayotgan kimsalar muammosi… Faqat şovqindan iborat ayrim estrada qöşiqlari muammosi… Faqat maişiy mavzularga öralaşib qolgan kinolar muammosi. Maqom sanʼatini eşita olmayotgan yoşlar muammosi…
Yaqinda bir taşkilot bilan bölgan uçraşuvda sözimni nihoyalagaç, “Uluğ şoirimiz Alişer Navoiy hazratlarining “Xamsa” asarini kim öqigan, iloji bölsa qöl kötarsangiz”, dedim. Zal sukutga ketdi. “Juda bölmasa, ğazallarini yod olgandirsizlar”, deb umid bilan zalga qaradim. Yana öşa oğriqli sukut. Meni qiynagan holat esa uçraşuv iştirokçilarining hammasi rahbar lavozimidagi insonlar edi.
Mamlakatimiz miqyosida kitob mutolaasi va kitobxonlik madaniyatining kun tartibiga dolzarb muammo sifatida qöyilişi ham bejiz emas.
Bu oğriqlarga ham muhtaram Prezidentimiz javob berdilar: “Bugun biz “ijodkorlarimiz işlamayapti” , deb sizlardan, sizlar esa “davlat yordam bermayapti” deb bizlardan gina qilib ötirişimizning mavridi emas. Kelinglar, bugun öz oldimizga “Kim aybdor?” deb emas, “Kim nima qilişi kerak?” degan savol qöyaylik.
Men bilaman, yuksak madaniyatli, kamtarin insonlar sifatida sizlar iş şaroitingiz yoki moddiy ahvolingiz haqida şikoyat qilmaysiz. Bugungi uçraşuvga tayyorgarlik köriş jarayonida tegişli soha mutaxassislari bilan birgalikda sizlarni qiynayotgan muammolarni atrofliça örganib çiqdik va ularning yeçimlari böyiça bir qança qaror loyihalarini tayyorladik”.
Şunday qilib, anjumanda Vaqt degan oltin tarozining bir pallasiga SÖZ, ikkinçi pallasiga Vatan qöyildi.
“Vatan! Men ne deyin seni – Onammi?
Jonim, deymi seni böğzimda turgan.
Yurak, hayrat közing titramasdan oç,
ruhing daştlariga HURRIYAT kelgan.
Maysalar yam-yaşil tuğin kötardi,
çeçaklar yulduzdir unda yarqiroq.
Nurlar kesib borar zulmat köksini:
yurak osmonida çaqildi çaqmoq.
Köngil ösib ketdi yerdan kök qadar,
toğlar, bu mağrur boş mening boşimdir.
Bu tufroq, bu giyoh, bu toptalgan boğ
endi mening boğim, mening toşimdir.
Tomirlarimda qon lopillab oqar,
ruhim yulduzlarni quçib olar şart.
Diydoring közimning ustina bölsin,
azizim, hayotim, orim Hurriyat!”
Bu yana öşa Zomin daftaridan. Men nima uçun undan iqtiboslar keltirdim? Nazarimda, bugun şaxd bilan kelayotgan yoşlar – navqiron isteʼdodlarning ijodlari Zomin gulu çeçaklari, jambilu toğrayhonlari, gurkirayotgan arça islari kabi yoqimli, xuşböy. Toğlar köksidan zarb bilan otilib tuşayotgan şarşara kabi qudratli. Toğ qança baland bölmasin, oyoqlari zamindan uzilmagan. Şarşara qança qudratli bölmasin, ona zamin poyiga boş uradi. Oyu yulduzlar qança yuksak bölmasin, şiddat bilan oqib borayotgan Ona daryo tölqinlarida çömiladi. Gurros-gurros kelayotgan yoşlarimiz ona Vatan oldidagi masʼuliyatini qay darajada anglay oladilar? Ustozlarning ögitlari ularning ijod yölini nur bölib yorita oladimi? Ular qaysi lavozimda bölmasinlar, Prezidentimiz aytib ötganlaridek, xalqning xizmatini qilişi zarurligini töla anglab yetadilarmi? Dunyoni hayratlarga soladigan asarlar yarata oladilarmi?
Ha, deydi yuragim. Bugun Yurtboşimiz tomonidan ijodga şunday daʼvat böldi. Bu gözal daʼvat tubida daho şoirimiz Alişer Navoiy asarlaridagi ona tilimizning nafosatga töla, donişmandlik bilan muzayyan ijodi yotadi. Bu daʼvat içida ijodkorning özini anglaş falsafasi, ona Vatanni jondan-da azizroq sevmoq va sevdirmoq tuyğusi yotadi. Bu gözal daʼvat zamirida “havas qilsa arziydigan buyuk kelajagimiz, buyuk adabiyotimiz va sanʼatimiz”ga bölgan uluğ işonç yotadi.
Zero, bu ezgu maqsad yölida yuraklarimiz birlaşadi, ijod boğlarimizda anvoyi çeçaklar barq uradi, hazrat Navoiy aytganlaridek, “nazm boğining xuşilhom bulbullari” çah-çahi – şoirlarimiz, yozuvçilarimizning sohir sözlari dunyo qalbini zabt etadi.
Men uluğ anjumandan şunday yuksalib qaytdim.
Şarifa Salimova
Özbekistonda xizmat körsatgan madaniyat xodimi, şoira
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


