18 daqiqada öqiladi

719 marta körilgan

Vatan sendan rizo, öğlim!

Vatan sendan rizo, öğlim!

Yunusjon tuman mudofaa işlari bölimidan kötarinki kayfiyatda çiqdi. U hovliga kirib kelganida otasi tomorqada iş bilan band edi.

– Assalomu alaykum!

– Va alaykum assalom. – Nosir aka öğlining çaraqlab turgan köziga, mamnun çehrasiga bir lahza tikilgaç jilmaydi.

– Kayfiyating çoğ, xursand körinasan?

– Işlar beş, – deya Yunusjon otasini quçoqladi. – Saralaş tanlovlarida yuqori natijalarga erişibman. Xullas, xizmatni Milliy gvardiyada ötaydigan böldim.

– Zör-ku, tabriklayman! Nosir aka ğurur bilan öğlining yelkasiga qoqdi. – Milliy gvardiyada senga öxşagan pahlavonlar xizmat qilmasa, kim xizmat qiladi?! Bor endi ovqatlanib ol. Qorning ham oçgandir. Biz tuşlik qilganmiz.

Yunusjon onasi tayyorlab qöygan ovqatni yeb, bir-ikki piyola çoy içgaç bir muddat xayolga toldi… maktab çoğlari köz öngida namoyon böldi.

* * *

U maktabda yaxşi öqir, ayniqsa, tarix faniga alohida mehr qöygandi. Yunusjon muallimining Vatan ozodligi yölida jon fido qilgan Jaloliddin Manguberdi, Temur Malik singari mard öğlonlar haqidagi maʼruzalarini jon quloği bilan tinglardi. Sohibqiron Amir Temurning hayratomuz jasorati, matonati uni lol qoldirardi. Maktab darsligida ular haqida berilgan maʼlumotlardan qoniqmay kutub­xonaga kirar, bu buyuk insonlar hayoti töğrisida bitilgan tarixiy va badiiy kitoblarni qiziqiş bilan mutolaa qilardi.

Yunusjon örta maktabni tugallaş arafasida edi. Yaqinlari keçki ovqatdan keyin çoy içişgaç, otasi televizorni yoqdi. Oynai jahonda mamlakatimiz Prezidentining xorij mamlakatidan taşrif buyurgan davlat rahbarini kutib oliş marosimi namoyiş etilayotgan ekan. Yunusjon maydonda saf tortib turgan Milliy gvardiya askarlariga havas bilan termilarkan, yuragi yana hapriqib ketdi. Çunki mana, esini tanibdiki, Milliy gvardiya tarkibida xizmat qilişni orzu qiladi. “Lekin yaxşi bilaman, Milliy gvardiyaga hammani ham olişavermaydi. Soğlom, bilimli, har tomonlama yetuk böliş kerak”, xayolidan ötkazardi u. Bundan buyon ham sport bilan jiddiy şuğullanaman. Xudo xohlasa, men ham ular safida bölaman.

* * *

Yunusjon örta maktabni bitirgandan söng ota-bola örtasida özaro şunday suhbat bölgandi.

– Mana, öqişingni ham bitirding, – dedi Nosir aka yuz-közlaridan kuç-ğayrat yoğilib turgan öğlining çehrasiga mamnun boqib.

– Endi bundan buyoğiga rejalaring qanday? Maktabda yaxşi öqiding. Biliming çakki emas.

– Albatta, birorta institutga kirib öqiyman, – deya Yunusjon otasiga qarab sirli jilmaydi. – Lekin hozirmas. Avval armiyaga borib kelay, keyin öqişga kiraman. Ungaça vaqtni bekor ötkazmaslik uçun Qöqondagi kompyuter operatori kursida öqimoqçiman.

– Şunday degin. – Nosir aka bir muddat öylanib qoldi. Keyin öğlining qarori qatʼiy ekanligini sezib, jilmaydi. – Mayli, astoydil ahd qilgan bölsang, ilohim, niyatingga yetgin.

* * *

Oradan köp ötmay tuman mudofaa işlari bölimidan çaqiruv qoğozi keldi. Bir hafta ötgaç tibbiy körikdan muvaffaqiyatli ötgan, saralaş tanlovlarida yuqori natijalarni qölga kiritgan, ba­land böyli, baquvvat yigitlardan ön nafari mudofaa işlari bölimi boşliği xonasida saf tortdi.

– Sizlarni bu yerga taklif qilişdan maqsad, – dedi boşliq ularga qarab. – Balki özlaring ham sezgan bölsalaring kerak. Biz harbiy xizmatga layoqatli yigitlarimizdan eng saralarini, el-yurt, Vatan uçun jonini ham ayamaydigan sadoqatli, fidoyi öğlonla­rimizni Milliy gvardiya tarkibida xizmat qilişga yuboramiz. Har tomonlama örganib çiqib öşa qutluğ dargohga sizlarni munosib deb topdik. Işonamizki, xizmatni aʼlo darajada ötab tumanimizga, oilangiz bağriga yoruğ yuz bilan qaytasizlar.

“Mana, Xudo xohlasa, niyatimga ham yetdim”. Xayollarini bir joyga töplagan Yunusjon mamnun jilmayib qöydi. “Xudo xohlasa, yaqin kunlarda Milliy gvardiya safida bölaman”.

* * *

…Keng maydon. Milliy gvardiya tarkibiga kirgan askarlar bir tekis saf tortişgan. Bugun bu muqad­das dargohda katta bayram, şodiyona. Milliy gvardiya safidan joy olayotgan askarlarning quvonçi çeksiz. Ular ona Vatanning sodiq farzandi bölişga qasamyod qiliş uçun şay bölib turişibdi. Maydonning bir tomonida yurt fidoyilarining yaqinlari. Hammaning yuz-közida quvonç, hayajon. Qism komandiri hammani muborakbod etgaç, tantanali harbiy qasamyod boşlandi. Avtomatlarini köksila­riga bosgan askarlar navbati bilan maydonga çiqib jonajon Özbekistonimizning haqiqiy himoyaçisi bölişga qasamyod qila boşladilar. Nihoyat, maydonda Yunusjon paydo böldi. Nosirjon akaning butun vujudi quloqqa aylandi.

“Men, Oxunov Yunusjon Nosiroviç Özbekiston Respublikasi Qurolli Kuçlari safiga kirar ekanman, xalqimga, Prezidentimga sodiq bölişga tantanali ravişda qasamyod qilaman…

Köksi faxr-iftixorga tölgan Nosirjon aka beixtiyor şivirladi: “Qasamyodingga hamişa sodiq qolgin, öğlim”. Unga hamroh bölib kelgan umr yöldoşi Zulfiniso opa römolining uçi bilan sevinç köz yoşlarini artdi.

Harbiy qasamyoddan keyin askarlarning ota-ona­lari bilan körişişlariga ruxsat berildi. Nosirjon aka farzandini bağriga bosib uni muborakbod etarkan kulimsiradi:

– Bu… sal tortilib qolibsanmi, bolam. Nima, maşq­lar oğirlik qilyaptimi?

– Yöğ-e, – Yunusjon sir boy bermay jilmaydi. – Ha endi, yangi joy, ozgina qiyinçiligi ham böladi-da. Lekin sport bilan muntazam şuğullanganim bu yerda juda asqatyapti.

– Barakalla, öğlim! – Nosir aka farzandining yelkasiga qoqdi. – Bilaman, irodali, sabr-toqatli yigitsan. Men senga işonaman.

* * *

Yunusjon Milliy gvardiya tarkibida xizmatni boşlaganda tartib-intizomni şunçalik qattiq böladi deb öylamagandi. Ertalabki badan tarbiyadan keyin no­nuşta va undan keyingi siyosiy maşğulotni hisobga olmaganda keçgaça maşq. Har bir daqiqa hisobli. Albatta, harbiy maşqlar oraliğida uyga xat yoziş, kutubxonaga kirib kitob mutolaasi bilan şuğullaniş uçun ham vaqt berilardi. Yunusjon bu imkoniyatdan unumli foydalanar, böş vaqtini köpinça kutubxonada ötkazar yoki sevgan maşğuloti – surat çiziş bilan band bölardi.

U harbiy xizmat davomida köplab döstlar orttirdi. Respublikamizning turli viloyatlaridan kelgan bu yigitlarning hammasi Yunusjonga öxşagan norğul, baquvvat, qisqasi, ona Vatanga sadoqatli mard öğlonlar edi. Oradan olti oy ötgaç, u bilan yonma-yon örindiqda yotadigan andijonlik Bobomurod Murodov bilan nihoyatda qadrdon, sirdoş bölib qoldi. Hazil-mutoyibaga öç, xuşçaqçaq, şoirtabiat bu yigit bilan soatlab suhbat qurişardi. Kelajakdagi öy-rejalari, orzu-niyatlari haqida örtoqlaşişardi. Bir kuni kutilmaganda Bobomurod sörab qoldi:

– Yunusjon, menga qara, bir gap sörasam rostini aytasanmi?

– Nima demoqçisan?

– Birorta qizni yaxşi körganmisan? Qölidan uşlab, heç bölmasa, bir marta bağringga bosganmisan?

– Yöq hali, – deya Yunusjon kuldi. Keyin beixtiyor Dildoraning kulib turgan közlari, muloyim çehrasi köz öngida namoyon böldi…

…Yangi öquv yili boşlangan, ön birinçi sinfda öqib yurgan paytlari edi öşanda. Yakşanba kuni tuşga yaqin qadrdon dösti Bahodirjonlarnikiga yöl oldi. Yunusjon boşqa örtoqlaridan köra şu yigit bilan qalinroq edi. Boisi u bilan gaplari qovuşar, soatlab suhbat qurişsa ham aslo zerikişmasdi. Şuning uçun taʼtil paytlari ham bir-birlarini yöqlab turişardi.

Bahodirjon odatdagidek uni oçiq çehra bilan kutib oldi. Ular olma tagidagi sörida biror soat çaq­çaqlaşişgaç, Yunusjon turişga izn söradi.

– Qayoqqa şoşasan, – dedi dösti norozi ohangda. – Qiymali mastava bölyapti, bir yöla tuşlik qilib keyin ketasan. U şunday deya oşxona tomonga ögirildi. – Dildora, ovqating tayyor böp qoldimi?

– Akajon, mana hozir, – singlisi oşxona derazasidan ularga yuzlandi. – Beş daqiqada olib boraman.

Zum ötmay Dildora söri ustidagi xontaxtaga dasturxon yozdi.

Yunusjon töqqizinçi sinfda öqiydigan kulça yuzli, buğdoyrang, bodomqovoq, közlari kulib turgan bu qizga ilgari unça eʼtibor qilmagan ekan. Maktabda bir ikki marta tasodifan röbarö kelib qo­lişganda tuzukroq razm soldi. “Haqiqatan ham, közga yaqin ekan” xayolidan ötkazdi u.

* * *

1999-yil. May oyining oxirlari. Muddatli harbiy xizmatning tugaşiga ham sanoqli kunlar qolgan. Yunusjonning qalbini söz bilan ifoda­lab bölmaydigan ajib bir soğinç egal­lagandi. Xudo xohlasa, yaqinda jonajon qişloğiga yoruğ yuz bilan kirib boradi. Uning yuragida bir olam orzu-umidlari bor. Soğ-salomat bölsa, hamma ezgu niyatlariga yetadi. Uni tarbiyalab voyaga yetkazgan ota-onasining xizmatini qiladi. Ularni boşiga kötarib duola­rini oladi.

Mana şunday farahli kunlarning birida kutilmaganda Bobomurod ikkalasini harbiy qism komandiri huzuriga çaqirib qoldi. Komandir ular bilan qöl berib söraşgaç, maqsadga ötdi:

– Milliy gvardiyamiz tarkibidagi askarlar orasidagi eng sadoqatli, bilimli, matonatli yigitlardan ekanliklaringni yaxşi bilaman. Mana, xizmatlaring ham nihoyasiga yetay deb qoldi. Endi… sizlarni bu yerga çaqirişimdan maqsad…

Komandir bir muddat sukut saqlab, ularga qarab sözini davom ettirdi:

– Özlaringga yaxşi maʼlum, mamlakatimiz mustaqillikni qölga kiritganiga endigina sakkiz yil töldi. Hali milliy armiyamiz töla şakllanmagan. Eng xavflisi, dinini niqob qilib olgan jangarilar Afğoniston va Pokistondan panoh topib qöporuvçilik işlarini amalga oşiriş uçun puxta tayyorgarlik körişyapti. Ming afsuski, ular orasida duşmanlar­ning yolğonlariga işongan, yöldan adaşgan vatandoşlarimiz ham bor. Şularni eʼtiborga olib Çirçiqda maxsus qism taşkil qilinyapti. Bu qismda şartnoma asosida ixtiyoriy xizmat qiliş uçun fidoyi yigitlarni jalb qilyapmiz. Sizlarga bir kun muhlat. Yaxşilab öylab, ertaga javoblaringni aytinglar.

– Bu yoği qiziq böldi-yu. Komandir huzuridan çiqişgaç Yunusjonning boşi qotdi. – Nima deb javob beramiz?

– Öylab köriş kerak, – dedi Bobomurod, Yunusjon bir muddat sukut saqlab turgaç dedi: – Töğri, öylab köriş kerak. Qişloqqa qaytdim ham deylik. Undan keyin-çi? Tayinli iş yöq. Qişloğimizda iş axtarib çet elga ketayotgan yigitlar ham köp. Öqişga kiriş ham osonmas hozir. Kamida bir yil öquv kursiga qatnab tayyorgarlik körilmasa bölmaydi. Unga ham pul kerak. Şartnoma asosida xizmatni davom ettiriş menga maʼqul tuyulyapti.

– Gapingda jon bor, – Bobomurod döstining fikriga qöşildi. – Bizning qişloqda ham ahvol şu.

– Menimça, hammani ham olişavermaydi, – dedi Yunusjon. Undan keyin komandirning gaplarini özing eşitding, Afğonistonga uya qurib olgan ğalamislar tinçligimizga xavf tuğdirayotgan ekan. Özbekistonimiz mustaqilligining himoyaçisi bölişga qasamyod qilganmiz. Kel, yaxşisi xizmatni davom ettiraylik.

– Kelişdik. Bobomurod döstiga qölini uzatdi. – Oxirigaça birga bölamiz.

* * *

Oradan ikki oy ötgaç, iyul oyining örtalarida ikki döst Çirçiqdagi maxsus qismda harbiy xizmatni davom ettirişdi. Bu yer­dagi maşq, maşğulotlar bilan Milliy gvardiya tarkibidagi xizmat boşqaça edi. Qism komandiri, mayor Botir Abdullayev nihoyatda qattiqqöl, talabçan rahbar edi. U har bir körgazmali maşğulotni şaxsan özi qattiq nazorat qilib borardi. Mohir granatomyotçi kiçik serjant Yunusjon Oxu­nov “pistirma” bilan boğliq maşğulotlarda hamişa safdoşlariga namuna bölardi. Ayniqsa, RPG-7 jan­govar qurolidan nişonga otganda möljalga tekizmay qöymasdi. Qöl jangida ham mohir edi. Maxsus qism askarlari harbiy maşğulotlarni köpinça qir-adirlar, toğli joylarda ötkazişardi. Oradan olti oy ötmay bu yerda xizmat qilayotgan Vatan fidoyilari xoh toğ-toşda, xoh çakalakzor örmonda, xoh suvda, xullas, qa­yerda, qay şaroitda duşman bilan röbarö ke­lişsa unga qaqşatqiç zarba bera oladigan jangovar holatga keldilar.

… 2000-yilning yanvar oyida Yunusjon Qöqondagi harbiy qismda bir oy xizmat safarida böldi. 14-yanvar – Qurolli kuçlar taşkil topganligiga sakkiz yil tölgan kunda Nosir aka oila aʼzolari hamrohligida katta toğoraga palovni bosib dasturxon bilan öğlini körgani keldi. Harbiy qismda ham bayramga katta tayyorgarlik körişibdi. Ötiriş ayni qizigan paytda qism komandiri söz olib şunday dedi:

– Bugun Yunusjon uçun qöşaloq bayram. Vatan himoyaçisi bölgan bu yigitimiz şu qutluğ kunda yigirma bir yoşga tölibdi. El-yurt oldidagi burçini şaraf bilan ötaşda unga kuç-ğayrat, matonat tilaymiz.

Davrada gulduros qarsaklar yangradi.

Keçga yaqin Nosir aka öğli bilan xayrlaşarkan uni mahkam bağriga bosdi.

– Boşing omon bölsin, bolam. Yaxşi kunlarda soğ-salomat diydor köri­şaylik.

Xizmatni boşlaganiga bir yil tölgaç , iyul oyining örtalarida Yunusjon taʼtilga keldi. Öğli kelgan ku­nining ertasigayoq Nosir akaning xonadoni qarindoş-uruğ, yor-döstlarga töldi. Taʼtili­ning beşinçi kuni qadrdon dösti Bahodirjon uni uyiga mehmonga taklif qildi. Dildora yelib-yugurib xizmat qildi. Qadrdonlar miriqib suhbat qurişarkan Bahodirjon Yunusjonning öktam çehrasiga, baquvvat bilaklariga qarab havasi keldi.

– Xizmat senga yoqibdi, Alpomişdek yigit bölibsan, ilohim, köz tegmasin.

Mehmondorçilik tugagaç uyiga kelgan Yunusjonni otasi taşvişli qiyofada kutib oldi.

– Yangitda tuman mudofaa işlari bölimidan bir yigit kelib ketdi. Zudlik bilan boşliqqa borib uçraşing kerak ekan. Tinçlikmikin, işqilib?

– Borsam bilaman-da. – Yunusjon uyi­dagilarni xavotirga qöymaslik uçun özini erkin, beparvo körsatişga urindi. – Mayli men ğizillab borib uç­rab kelayin-çi.

Tuman mudofaa işlari bölimi mudiri uni jiddiy qiyofada qarşi olgaç gapni qisqa qildi.

– Ertadan qolmay harbiy qismingizga yetib bo­rişingiz kerak ekan. Bizga qönğiroq qilişdi.

– Xöp böladi. – Yunusjon boşqa bir söz demay taşqariga çiqdi.

“Vaziyat jiddiyga öxşaydi”. U qişloq­qa yöl olarkan negadir köngli ğaşlandi. Taʼtilga çiqib bu yerga kelişidan oldin Sariosiyo, Surxondaryo­ning Uzun tumani çegaralarida xavf kuçayayotganligi haqida gap-sözlar bölgan edi. “Demak, u yerga yordamçi kuçlarni taşlaş kerak bölgan”, öyladi yigit.

Yunusjon uyga kelgaç hovli etagidagi sörida ötirgan ota-onasiga qarab zörma-zöraki jilmaydi.

– Tinçlik ekanmi? – Nosirjon aka öğliga maʼnoli tikildi.

– Tinçlik, – dedi Yunusjon otasining yelkasidan quçib. – Ertaga qismga yetib borişim kerak ekan.

– Nega? Taʼtiling tugaşiga yana ön beş kun bor-ku?!

– Endi, ota, özingiz bilasiz, men harbiyman. Ça­qirişibdimi, demak, yetib borişim kerak.

– Özi yana xizmatga qolib notöğri qilding-da, bolam. – Zulfiniso opa köz yoşi qildi. – Qişloqda ham senbop iş topilardi.

– Böldi, diydiyongni bas qil. – Nosir aka xotini­ning gapini böldi. – Hozir tinçlik zamoni bölsa. Çirçiq qoçib ketibdimi? Soğinsang özim olib borib kelaman.

Ertasi kuni Yunusjonning yaqin qarindoşlari, qadrdon döstlari uni kuzatiş uçun hovliga töplanişdi. U yiğilganlar bilan xayrlaşarkan, dösti Bahodirjonni bir çetga imlab hazil aralaş “men kelgunça singlingni uzatib yubormagin-a?” demoq­çi böldi-yu, negadir indolmadi, istihola qildi.

Lekin şu damda mehribon otasi, muştipar ona­yizori aziz farzandlari, nuri diydalari bilan söngi marta diydorlaşib turişayotganlaridan bexabar edilar…

* * *

…Mana, ön kundirki Surxondaryo viloyatining Uzun tumani sarhadlarida askarlarimizning mislsiz jasorati, matonati tufayli jangarilarning kuçi kun sayin zaiflaşib borardi. Biroq bu ustunlikni qölga kiritiş uçun jonini bergan mard va jasur öğlonlarimiz ham bor edi.

Avgust oyining öninçi sanasi. Tun. Butun borliqda vahimali sukunat hukmron. Kunduzi bilan duşmanni taʼqib qilgan askarlarimizga kuç töplab nafaslarini rostlab olişlari uçun dam berildi. Yunusjon bölinma rahbari kapitan Abduvali Hamroyev va quroldoş döstlari bilan tarvaqaylab ösgan buta panasiga yonboşlaşdi.

– Bu jangarilar aqldan ozganmi özi, – dedi Yunusjon öz-öziga gapirayotgandek. – Özbekiston degan katta bir davlatga heç qaçon bas kela olmasliklarini nahotki tuşunişmasa.

– Bu yerda boşqa gap bor, – dedi Hamroyev. – 1991-yili Namanganda dinni niqob qilib olgan bir töda mutaassiblar Özbekistonni Islom davlatiga aylantiramiz degan puç ğoyani kötarib çiqişgandi. Öşalar hozir Afğonistonning çegarala­rimiz yaqinidagi hududlariga uya qurib olişgan. Ular çegaralarimiz hududini bosib ötib mamlakatimiz içkarisiga kirolmasliklarini juda yaxşi bi­lişadi. Lekin, eng yomoni, respublikamiz aholisi orasida duşmanning aldovlariga işongan gumroh bandalar ham yöq emas. Jangarilarning asosiy maqsadi – tinç aholi yuragiga qörquv soliş, yurtimizda fuqarolik uruşini keltirib çiqariş. Biroq bu ğalamislar çuçvarani xom sanaşibdi. Vatan xoinlari heç qaçon maqsadlariga yetişolmaydi.

Ertasi kuni saharda duşman uya qurgan istehkom havodan yana bombardimon qilindi. Şundan keyin navbatdagi operatsiya boşlandi. Jangçilarimiz jarlikning ikki tomonidan pastga – bombardimon qilingan joyga tuşa boşladilar. Çunki tozalaş işlarini olib boriş, jangarilarni butunlay yakson qiliş lozim edi.

Kiçik serjant Yunusjon Oxunov operatsiya rahbari kapitan Hamroyev, quroldoşlari Elomon, Doniyorlar bilan bir safda ehtiyotkorlik bilan toğ yonbağridagi jar yoqalab borişayotgandi. Şu payt kapitan ğor oğzini tösib turgan butalar tebranganini sezdi. “Yot!” komandasini berişi bilan ğor tomondan öq ovozlari eşitildi. Guruh duşman pistirmasiga duç kelgan edi.

– Jangarilarning qoçib qolişla­riga yöl qöymasligimiz kerak, – dedi kapitan buyruq ohangida. – Qani, jangga yigitlar! Öt oç!!

Qaqşatqiç jang ikki soatga yaqin davom etdi. Tinimsiz öq yoğdirayotgan duşman qulay payt poylab ğordan çiqib qoçişga jon-jahdi bilan harakat qilardi. Lekin jangçilarimiz qurollardan töxtovsiz öt oçib bunga yöl berişmasdi. Şu payt Yunusjon özidan ön metrça narida duşmanga qarata öq uzayotgan Doniyorning xirqiroq ovozini eşi­tib u tomonga ögirildi. Keyin zudlik bilan dösti tomonga emaklab bordi. “Doniyor!” – u avtomatini quçoqla­ganiça muk tuşib yotgan quroldoşini yelkasidan kötarib bağriga oldi. Şunda dösti­ning oğzidan sizib çiqayotgan qonni körib bir zum toş qotdi.

– Döstim, yaralandingmi?

Doniyor Yunusjonga iztirob bilan boqib nimadir degandek böldi. Keyin bir tölğandi-da, közini katta oçib qimirlamay qoldi.

– Ablahlar! Öldiraman hammangni! – Yunusjon döstini sekin yotqizib duşmanga qarata öq uza boşladi. U ğor oğzida paydo bölgan ikkita jangariga qarata öt oçarkan, biqinini jaz etib nimadir kuydirdi. Yunusjon öng tomoniga qölini bosib qaradi – qon. U bir zum sarosimaga tuşib qoldi. Keyin tezda özini qölga olib jangni davom ettira boşladi. Lekin oradan beş daqiqa ötmay holsiz­lanib köz oldi qoronğilaşayotganini sezdi.

– Elomon! – Yunusjon xarsangtoş panasidan duşmanga qarata öq uzayotgan döstini çaqirdi.

Elomon bir sakraşda uning oldiga yetib keldi. U oğir-oğir nafas olayotgan döstining qonsiz yuziga xavotir bilan qaradi. Keyin harbiy jelitining qip-qizil qonga böyalganini körib uni avaylab yotqizdi.

– Yaralanibsan-ku. Bardam böl, çida. – U döstiga dalda berdi. – Ratsiyada xabar berdik. Hozir yordamçi kuçlar yetib keladi.

– Menga qara, – Yunusjon Elomonning qölini uşladi. – Içim yonyapti. – Bor kuçini töplab döstining közlariga tikildi. – Qişloqqa borib ota-onamga ayt, Yunusjon sizlarni judayam yaxşi körar ekan, degin. Xizmatlarini qilolmadim, meni keçirişsin, rozi bölişsin…

Elomon belidagi suvdonni şoşa-pişa olib uni­ng oğziga tutdi. Yunusjon suvdan bir-ikki qultum içgaç boşini döstining bilagiga qöyib jon berdi.

Şu payt Elomonning közi özidan ellik metrlar çamasi uzoqlikdagi ğordan çiqib qoçib ketayotgan jangarilarga tuşdi-yu, ularga avtomatdan ketma-ket öq uzdi. Ikki duşman ham quloçini yozganiça toşlar ustiga quladi.

Otişma yana davom etdi. Elomon qörquvni butunlay unutgan, ğazab va qasos ötida yonayotgan yuragi gursillab urardi.

Şu payt operatsiya rahbari Hamroyev Elomonning yoniga emaklab keldi.

– Öq tegibdi-ku! – U askarining böynidan sizib çiqqan qonga xavotir bilan qaradi.

– Yalab ötdi. – Xirillab nafas olayotgan Elomon özini bardam tutişga harakat qildi. – Yunusjon… Doniyor… halok bölişdi.

Şu payt yuqoridan yordamçi kuçlar – vertolyot­larning ovozi eşitildi… Köp ötmay, duşman istehkomi yer bilan yakson qilindi. Omon qolgan gazandalarning birontasi ham qoçib qutulolmadi.

Yetib kelgan yordamçi kuçlar zudlik bilan halok bölganlarni, yarador Elomonni vertolyotga olişdi.

– Örtoq kapitan, – dedi yarasi boğlangan, zörğa nafas olayotgan Elomon tepasida turgan Hamroyevga. – Men… yetib borolmayman… – keyin alam, iztirob bilan şivirladi. – Keçir döstim, omonat gapingni ota-onangga yetkazolmayman, şekilli….

Uning hayotdan köz yumayotib oxirgi aytgan gapi şu böldi…

* * *

Nosir aka maktabdagi yumuşini tugatib endigina uyga qaytmoqçi bölib turganda mahalladoşi Ğanijon taşvişli qiyofada unga röbarö böldi.

– Muallim, tumandan kattalar kelişibdi. Hovlila­ringda ötirişibdi, sizni yöqlaşyapti.

– Tinçlikmi? – Nosir aka xavotir bilan söradi.

– Bilmadim… – Ğanijon közlarini olib qoçdi.

U ming xil xayol bilan uyiga yaqinlaşarkan xotini­ning: “Onang ölsa bölmasmidi, bolam”, degan ötli, iztirobli ovozini eşitib bir lahza joyida toş qotdi. Keyin şoşib hovliga kirdi. Nosir aka yiğilganlarga boqarkan, tuman hokimi, mudofaa işlari bölimi boşliği, fuqarolar yiğini raisini tanidi.

– Nosir aka, bardam böling, Alloh sabr bersin, – dedi tuman mudofaa işlari bölimi boşliği mayor Zuhriddinov otani bağriga bosarkan titroq ovozda. – Xabar keldi. Öğlingiz Yunusjon Oxunov xizmat burçini ötayotgan paytda, çegarada duşmanlar bilan bölgan olişuvda qahramonlarça halok bölibdi.

– Qaçon? – Faryod çekişdan özini zörğa tutgan ota sekin söradi.

– Keça… 11-avgust kuni… Maşina yölga çiqqan. Soat ön ikkilargaça olib kelişadi.

* * *

… Yunusjonning janozasiga tumonat odam yiğildi. Imom domla yiğilganlarga qarata şunday dedi:

– Muhtaram birodarlar. Bugun qişloğimizning obröli, hurmatli insonlaridan bölmiş Nosirjon akaning, ahli ayolining, oilasining boşiga tuşgan musibatga guvoh bölib turibmiz. Bu kişining farzandlari, marhum Yunusjonni hammamiz yaxşi bilardik. Bu yigit özining odobi, axloqi bilan tengdoşlariga hamişa örnak bölib kelgan mard inson edi. Muqaddas kitoblarda Vatanni sevmoq imondandir, deyilgan.

Yunusjon ham yurtimiz tinçligi, osoyiştaligini buzmoqçi bölgan duşmanlarga qarşi kuraşda Vatan uçun jonini fido qildi. Yunusjonning oxirati obod bölsin.

Janoza namozi öqilgaç, tobutni yerdan uzişayotganda butun irodasini töplab sabr-bardoş qilib turgan otaning ötli nidosi hovlini zir titratdi. “Mingdan-ming roziman, hammamiz sendan rozimiz, bolam! Yurt, Vatan ham sendan rizo, öğlim!”…

* * *

Oradan töqqiz oy ötdi. 9-may – Xotira va qadr­laş kuni munosabat bilan Yunusjon öqigan 19-sonli umum taʼlim maktabida xotira keçasi taşkil qilindi. Yiğilganlar mard öğlon, maktabning faxri bölgan Yunusjon Oxunovni xotirladilar. Vatan fidoyisi öqigan sinfning rahbari Ibrohimjon Mansurov Yunusjoning yoşlik paytlari, fazilatlari haqida qatnaşçilarga hikoya qilib berdi. Yiğilişda iştirok etgan Nosirjon aka uyga kirib kelganda xotini öğlining “Jasorat” medalini qöliga olib farzandi­ning suratiga termilib köz yoşi tökib ötirgandi. Nosir aka uning yoniga sekin çökkalab nasihat qildi.

Şu payt eşik qiya oçilib katta öğli Alijonning xotini körindi.

– Ayajon, tobim qoçyapti, – dedi qaynotasiga közi tuşgaç uyalinqirab.

– Voy ölmasam! – Zulfiniso opa oy-kuni yaqinlaşib qolgan keliniga közi tuşgaç şoşib örnidan turdi. – Dadasi, böling, tez yordamni çaqiring!

Öşa kuni Nosirjon akaning katta öğli Alijon öğil farzandli böldi. Oradan ikki kun ötib xotinidan xabar oliş uçun borgan Alijon ovqatni hamşiradan berib yuborgaç tuğuruqxonaning ikkinçi qavatidagi oynaga köz tikdi. Oradan köp ötmay deraza qiya oçilib Nilufarxonning yuzi körindi.

– Polvon qalay, polvon? Quvonçi içiga siğmagan Alijon xotiniga kulib qaradi. – Kimga öxşaydi, mengami?

Nilufarxon “yöq” işorasini qildi.

– Sizga öxşamaydi! – Amakisiga öxşaydi. Yunusjonning xuddi özi, – dedi jilmayib.

Şunda xayoliga yarq etib kelgan fikrdan Alijonning köngli yorişib ketdi.

– Juda yaxşi, unday bölsa ismini Yunusjon qöyamiz.

* * *

Oradan ön yetti yil ötdi. Nosir aka yarim gektar yer olib boğ yaratdi. Boğni Yunusjonning nomi bilan atadi. Qişloqdagi u yaşab turgan köça “Yunusjon Oxunov” deb ataladigan böldi.

Bir kuni er-xotin tuşlikdan keyin sörida çoy içib ötirişgandi, köça eşik oçilib hovliga şaxdam qadamlar bilan nabirasi kirib keldi.

– Kel bolam, kel, – dedi Zulfiniso ona uning böynidan quçib. Nosir aka ön yettiga qadam bosgan, möylabi sabza ura boşlagan nabirasiga mehr bilan qaradi.

– Yunusjon bolam, haliyam öşa gapmi? – Sörida biroz çaqçaqlaşib ötirişgaç buvisi söradi.

– Bölmasam-çi, albatta, amakimga öxşab harbiy bölaman! Gap bitta!

– Xudo xayringni bergur, oliygohni bitirib tinçgina, bobongga öxşab maktabda işlasang bölmaydimi?

– Onam ham şunday deyaptilar. – U bobosiga najot bilan qaradi. – Siz qarşi emassiz-a?

– Mayli, bolam, özing aytgança böla qolsin. Nosir aka nabirasining yelkasiga qölini qöydi. – Ilohim, niyatingga yetgin. Amakingga öxşab mard, jasur bölgin. Lekin umring öxşamasin. Ozod Vatanimiz sarhadlariga heç qaçon ğanimlarning qadami yetmasin.

– Mana bu boşqa gap! Siz men tomon bölişingizni bilardim. – Yunusjon bobosining yelkalaridan quçib, yuzini uning yuzlariga qöydi…

Nosir ZOHID

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (112)