BEŞ KUN
(Turkumdan)
Içindagi içindadur.
Jaloliddin Rumiy
1
Beş kundir, yöldaman,
Kimligim
Eslay olmayman –
Yarim – malak
Nurhuqqani otadi zulmathuqqaga,
Öynaydi… biri kim… gardkam…
Tişlab köradi – çaqilmaydi.
Töqqiz pardali sozni tirnaydi –
Çala olmaydi.
Ketadi – qaydasan
Nurmanzil.
Yarmim ilon
Oğziga gul tişlab olgan,
Kavakmi, ğovakmi,
Ğamakmi, şamakmi,
Surtib ado qilar.
Çaqmoq yonğoq çaqar
Burgutköz, kalxatköz yoğar şivalab,
Qoçadi – qaydasan
Qummanzil.
Yarmim baliq
Qoşini qoqmoqçi böladi oyga.
Qanotlariga qarab angrayar –
Uçsa yulduztanga olib qaytardi.
Ğovvosga qarab angrayar –
Hayrattanga, taajjubtanga.
Qamişdan qarzini uza olmaydi.
Şönğiydi – qaydasan
Suvmanzil.
2
Alqissa, qirq kun qavmsiz qoldi mamlakat,
Qirq kun şaytoni lainga böldi sayrgoh.
Siçqonga in qazdi qirq kun çökkalab,
Qirq kun qafas qurdi – bölsin tayrgoh.
Har eşik oldida bir tuzoq kördi,
Har köça söngida qurtlagan zindon.
Tikildi – çor atrof jarlig-u öpqon,
Hovuzga qarasa – qaradi şayton…
3
Uç törtta quzğun-u bitta ölaksa
Tomoşa beradi beş kundan buyon.
Kim gulxan yoqadi, kimdir sangtaroş,
Kimningdir kafti qon, kim aytar azon?
Tomoşabin yöq.
Beş kundir, tinmaydi mast-u alastlik,
Kuladi, yiğlaydi – yolğonmi rostlik.
Beş kundir, kör usta suyak jamlaydi –
Tersam bas, yiğsam bas – bitta qafaslik,
Tomoşabin yöq.
Beş kundir, arraning ovozi tinmas,
Beş kundir, tutatqi izlar çiroqçi,
Beş kundir, barmoğin sanar sanoqçi,
Beş kundir, karvonni poylar qaroqçi,
Tomoşabin yöq.
Beş kundir, oynasiz gardiş qölimda,
Yolğonçi qur’atoş öng-u sölimda.
Qirq tugun riştamdan dor ham tikilgan,
Xazina qörmagan ilon böynimda,
Tomoşabin yöq.
4
Alqissa, eşagin yöqotdi Odam,
Uç kun röza tutdi Tangridan sörab.
Topdi-yu qarasa, eşagi ölgan,
Alam qip döğladi osmonga qarab:
– Jonini olibsan bergil demasman,
Endi ot yöqolsa ham sendan sörmasman.
Uç kun rözam haqi mohi ramazon
Olti kun yemasam Odam emasman…
5
Keçiring, onajon,
Bugun yoningizga bora olmadim.
Çiqay desam,
Kulça bölib
Ölib qopti yöl.
Oç edi beş kundan buyon –
Tanovvul qilmagan birorta qadam.
Qirib çetga taşlay desam,
Xokandozni yöqotib qöyibman.
Qölimda soyaandoz,
Çoynak töla soya qaynayotir,
Qozon töla soya pişayotir.
Beş kundan buyon
Xayolsoya – ğizoyim,
Aqlsoya – jazoyim,
Tasavvursoya – sazoyim.
Qölimda soyaandoz.
…Birov içkari kirdi,
Ğaflatda qoldim.
Onajon, meni keçiring,
Yaqinda boraman,
Faqat
Ayting –
Soya oldin kirdimi,
Odam oldin kirdimi,
Qay birini olay soyaandozga?
6
Alqissa,
Sörayman –
Oq sigirdan qora sigir paydo qilgan zot
Qayerda yaşaydi?
Javob bermaydi heç kim…
Bölmasam,
Qora sigirdan oq sigir paydo qilgan zotni
Bilarsiz?
Javob bermaydi heç kim…
MING TÖQQIZ
YUZ ÖTTIZ YETTINÇI
Bobom Muhammad Maqsud
öğli xotirasiga
It akillaşi kabi bir ovoz:
– “Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi!”
Nafasini yutar uruş
Va faşistlar izğigan ölimxona.
Yoğoç kaliş ğöldiraydi –
U bir qadam çiqar oldinga.
– Dono bölib ketyapsan, çöçqa,
Qayerdan kep qoldi front gazeti?
Avtomat öqdonidagi öqlarday
Tişlari qisilgan, u jim.
Jağiga qarsillab tuşadi qöndoq,
U yiqilar, yuragi ğijim.
Yançilgan labidan tomadi yerga
Qonolud nafrat.
– Sendan sörayapman,
“Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi?”
Köziga sançilar tiknak raqam,
Xayoli yirtilar – şarillab oqadi
Maşʼum suratlar.
Yalaydi ming töqqiz yuz
Öttiz yettinçi yil:
Savodsizlikni tugatar payti
Yaʼni oqşom kölmakdan çiqqanda sakrab,
Kirib kelişdi,
Qölida qurbonlar röyxati.
– Dono bölib ketyapsan…
Hayron qoldi boşliği
Haqorat xaltasiga qölini tiqib.
Özining nomidan bölak
Heç vaqo yöq edi bu xalqqa atalgan.
Ğijindi: xalq duşmani…
Otasining söng ikki akasining
Qöllari boğlandi pölat çiviqlar bilan.
(U bilmasdi, bilolmay ötdi
Pölat çiviqning tarjimasi
Sta-lin ekanligini).
Söng unga tikildi “hukumat”.
– Uning savodi yöq, – dedi otasi.
– Savodsizlarni ham tugatamiz,
(Savodsizlikni, deb eşitdi u)
Savodlilar tugayversin-çi.
Keyin…
– “Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi!”
Yil
Yana bir suratni yalaydi:
– Öqişni bilasanmi?
Jağiga qarsillab tuşadi miltiq qöndoği.
U yiqilmaydi,
Qonga qöşib tuflar savolni.
Yoddan bilişini aytmaydi
Bobosi örgatgan “Qurʼon”ni…
Yutdi tongday yoruğ xayollar-u
Dilni çaynab semirgan qamoq
Otasi va akalarini.
Unga tamğa bosişdi – quloq.
Uruşgaça toşlar taşidi
Huquqsizlik şaxtalarida.
Qişloq esa, qişloq öşa yil
Öğlonlarin kutdi izillab…
Şivirladi kimdir kimgadir:
Hammasiga gunohkor
Kitob…
Öşa kun angrayib qoldi tokçalar,
Kitob-u qoğozdan yasaşdi gulxan.
Varraklarni yoqişdi hatto
Bolalarning olib qölidan.
Xalq, deya lovullab yondi Navoiy,
Qalq, deya lovullab yondi Bobur ham.
Maşrabni yoqişdi dor bilan qöşib,
Xayyomni yoqişdi közaga solib.
“Ilmi nujum” yondi –
Bu xalqning boşida yulduz qolmadi.
“Tavorix” gurladi –
Avlod-u ajdod qolmadi.
Kul böldi Sino ham, xalqning dardiga
Şifobaxş mömiyo-yu malham qolmadi.
Keyingi kitoblar Buxoriy va Qodiriy…
Kelajak qolmadi, manzil qolmadi.
Söng kulni ezğilab vahşiy bir şamol
Qozonda qaynatdi, uni içdilar.
Tomirga yugurdi zaharga öxşab
Maşʼum bir kasallik, heç kim sezmadi.
Qör-rr-quvvv!
Vijdonni, miyani hamda zabonni
Yutdi u.
Köz közga tuşganda
Yuqdi u.
Köçada yuqdi u, töşakda yuqdi,
Kökrakdan gödakka sut bilan yuqdi,
Oçlikdan yuqdi u, töqlikdan yuqdi,
Tobutdan yuqdi u, beşikdan yuqdi.
Faqat omon qoldi mehnatkaş, qöllar
(Qullar, deb öqiysiz eski yozuvda).
“Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi”
yertölaga gursillab tuşdi.
Qarsillab yopildi temir panjara.
Hamon suratlarni yalar edi yil:
Keldi yana otasini va akalarini
Olib ketganlar.
Boşliği tiğ bilan temir kukunni
Xirillab qölida kötardi baland:
– Qani kim birinçi?
“Izm”ga boşlaymiz muzaffar yuriş.
Butun qişloq böldi birinçi.
Boş çanoğin tiğ bilan oçib,
Miyalarin sixga tortdilar.
Temir kukun sepib pişirgaç
– Biz olmaymiz heç narsangizni,
deya boşni qayta tikdilar.
– Şior endi pölat intizom
Qorindagi homilaga ham.
(U bilmasdi, bilolmay ötdi
Stal-in ekanligini
Pölat intizomning tarjimasi ham).
Söngra sekin piçirladi bir juhud mahbus:
Buğdoyning pişişini kutadilar
Azal-azal al zamon.
Bölmasa oç qoladi
Tandir bilan tegirmon.
Podşoh közin öyadi
Dehqon bilan çöponni.
Körib qolsa taxt yölin
Kötaradi isyonni.
– “Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi!”
Uni yana olib çiqdilar.
Yilning oşqozoni töldi suratdan,
Lekin töymadi közi.
Çölponni yutdi u, Fitratni yutdi,
Va ğajiy boşladi özini özi…
Yilning qorni töydi.
Ellik yil uxladi, xalqni uxlatdi…
Söng çaqmoq çaqdi-yu nogahon,
Ğofil yotibsanlar, dedi allakim.
Uyqudan uyğondi faqat töyganlar
(Töymagan uyquda yotibdi hamon).
Gulxan yasadilar.
Pölat çiviqlar-u pölat miyadan.
Yana bir tölğonib tuğdi onalar,
Qörquvga tupurib ösgan farzandlar
Söydilar ellik yil uxlagan yilni…
Qon hamon oqmoqda, qon hamon
Kasal. Piçirlar:
Savodxon, savodxon, savodxon.
Tomirni titkilab erigan kulni
Hijjalab öqiylik, yurtning boşiga
Intiho kelmasdan topaylik davom.
U xabarsiz ketdi uşbu gaplardan.
It akkillaşi kabi bir ovoz:
– “Ming töqqiz yuz öttiz yettinçi!”
Nafasini yutmadi uruş
Va faşistlar izğigan ölimxona.
Yoğoç kavuş ğöldiramadi.
Bir qadam oldinga çiqmadi heç kim,
– Qoçibdi! Oh, men aytgan edim:
Mahbus dono bölib ketsa gar
Albatta, qonida isyon tuğilar!
AHLI (Q)ALAM
Birining quloğida
Daryo şovullar emiş.
Birisida şamollar
Tinmay guvillar emiş.
Birisida börilar
Uvillarmiş tun böyi.
Çigirtkalar basma-bas
Çirillarmiş kun böyi.
Birining quloğiga
Şayton piçirlar emiş.
Biri şikoyat qilar –
Siçqon qitirlar emiş.
Yursalar ham şu emiş,
Tursalar ham şu emiş.
Quloqqa bir-ikki muşt
Ursalar ham şu emiş.
Tabib dermiş: ijodkor
Yurar doim alamda.
Balki ilhom çoğida
Kavlagandir qalamda.
Quloqning şoh tomiri
Yo siqilib qolgandir.
Yurakda qolib ketgan
Söz tiqilib qolgandir…
Aziz Said
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida