(Hikoya)
Osmonning tagi teşildi: yomğir yoğdi, şovva yoğdi. Çelaklab quydi, deganlari ham bunça bölmas-ov. Juzumköz momo ayvonga çiqib, ustunga suyangança kunbotarga köz tikdi. Oq römoli sirğalib boşidan tuşdi, kök römolining çetidan oppoq soçlari körinib qoldi. Közlari mölt-mölt etdi, ikki tomçi yoş dumaladi. Halviragan uzun yengi bilan yuzini artib, xörsindi:
– Ö-ö, bolam-a! Boşidan suv ötib ketdi ulimning…
Içkaridan ayolning jon aççiğida çinqirgani eşitildi. Kampir römolini yerdan olişni ham unutib, uyga qarab yugurgiladi:
– Oyimxol!.. Nima, ilon çaqdimi?! Qizim…
Eşikka yetayozgan edi, uydan kök köylakli juvon çiqdi: boşi tanğib boğlangan, bir qöli yoqasida, kesakiga suyangança “tuf-tuf”lardi.
– Ha, bolam? Yomon tuş kördingmi?
Oyimxol boş irğadi. Tund osmonga tikilgança karaxt turib qoldi. Keyin onasining oyoği yalangligini körib, bösağadagi kovuşlardan birini keltirib, taşladi.
– Oyoğingizga kiymaysizmi? Yoş boladaysiz-a, ena… Yotgan römolni qoqib-suqib, kampirning yelkasiga yopdi. – Yomon tuş köribman.
– Oqar suvga ayt… – dedi Juzumköz momo beixtiyor tağin ustun tomon yurib. Hozir ariqqa borib bölarmidi, degan öy ötdi xayolidan.
Oyimxol onasi suyanib turgan ustun tagiga çökkaladi-da, tarnovdan şarillab tuşib, hovli etagiga qarab egri-bugri yöl solib oqayotgan loyqaga yuzlandi:
– Akam çiqqan uyda ajdaho bor emiş, badani laxta-laxta qon emiş, çinqirib köçaga otilgan emiş…
Kampir “şilq” etib özini taşlab yubordi. Qizi şoşib qoldi:
– Ena! Ena! Sizga nima böldi? Huy, kim bor-ey, yordam beringlar…
* * *
Momo huşiga kelganida qalin körpa içida yotardi. Yonboşida dasturxon yoziğliq: ustma-ust uçta non – yana biri sindirib taşlangan, qizil taram-taram parvarda soçilgan, tört-beşta qizil olma – bittasi yarimta. Kampir közi bilan mevaning ikkinçi pallasini qidirdi… Oyoq betida qizi bilan Maston kayvoni ötiribdi.
– Ena, qörqitvordingiz-ey! – zöraki ohangda kötarinki gap boşladi Oyimxol, onasi közini oçganidan quvonib.
– Ha, sovuq ötgan-da… – dedi kayvoni hamdard ohangda. – Içiga issiq kirsa, otday bölib ketadi.
Kampir indamadi, şiftga tikilib yotaverdi, oyoqlari muzlab borardi. Qizidan maşʼum tuşi haqida yana sörayin dedi, sörolmadi.
– Akamdan ajraganimiz yetmasmidi, – ginaxonlik qildi Oyimxol. – Boşimizda duogöy bölib yuring endi. Birin-birin ikki akamdan ayrildik. Otam ötib ketgan bölsa…
– Körgilik, aylanay, körgilik! – kayvoni odamlarning qora kunida ğam-taşvişiga köp şerik bölgan, bunaqa paytda aytiladigan gaplar osongina tilidan uçaveradi. – Kim öylabdi deysiz, Arslonboyning töppa-tösatdan… Har qadamidan yer gursillardi-ya. Egamning irodasi-da…
Soçlari jamalak qiz laʼlida uç kosa şörva keltirdi. Eşitilar-eşitilmas salom berdi-da, ovqatlarni uzatib, çoynakni olib çiqib ketdi. Oyimxol onasining boşini balandroq kötarib, suyuq içira boşladi. Ikki-uç qoşiqdan keyin kampir qaltiroq qöllari bilan qizining etagidan tortdi: “Böldi”. Teskari ögirilib yotdi, mehmon bormi ham demadi. Issiq köz yoşlari ajinlari böylab yugurdi, oğzida şörtang taʼm his qildi.
* * *
– Voy, öldi-i-im! Uxlab qolibman-a! – Juzumköz örnidan irğib turdi, kuyovi ham allaqaçon uyğongan çoği. Munday turtib ötsa bölardi-ku! Pardani kötarib, derazani oçdi, taşqari qaradi: oftobning ilk nurlari terakning uç yaproqlarida yaltirardi. Şoşib hovliga çiqdi-da, söritok tagidagi oftobadan yuz-qölini yuvib, sut paqirni izladi. U yon-bu yon köz taşladi – yöq. Qaynonasi sigirlar atrofida kuymalanardi: qölida paqir…
– Ena, özim soğaman! – deya şu tomonga yurdi, römoli olma şoxiga ilinib, yana besaranjom qildi: “Hah, öl-a… Şoşganda…” Hali yaqinlaşib ulgurmay tuşuntira ketdi: – Boya uyğonuvdim, yana közim ilinibdi-da…
– Yoşsiz, bölib turadi, – dedi qaynona paqirni unga tutarkan.
Bu gapdan kelinçakning xijolati yana ortdi. Qizarinqirab, duç kelgan qoramolni soğmoqqa çoğlandi. Endi enkaygan ham ediki, qaynonasi kulib yubordi:
– Bu hökiz-ku, qizim?!
– Ha-a, ölsin-a… – kelinçak yana özini yöqotib qöydi. Qişloqda ösgan qiz bölsa, hökizni sigirdan ajrata olmay qolganini qarang.
Qaynona qöl qoqişib turdi. Har tugul, qaynota bomdodni öqib, fotihali joylarga kirib qaytguniça, nonuştani tayyorlab ulgurişgandi… Kelin kosalarni yiğiştirib, oşxonaga ketgandan söng qaynota örnidan turarkan, öğliga dedi:
– Yangi kuyovsan, bugun ham dalaga çiqmay qöya qol. Hovlida u-bu işlarni qil…
Öğil dasturxondan köz uzmadi:
– Uyda nimayam iş bor? Bedani bölsa, erta-matan örib taşladim.
– Unda özing bilasan…
Töydan keyin uçinçi kun ham dalaga çiqmasa, oşnalariga rosayam gap topiladi-da…
* * *
Kelinçak köçadan poda haydab ötayotgan bolakaylarga “Bizning sigirlarni ham qöşib ketinglar”, deya iltimos qildi-yu, ikki paqir bilan buloqqa qarab yurdi. Xörozqand şimadigan yoşdan ötgan, u-bu narsaning fahmiga borib qolgan böz bolalar yaltir-yultir köylakli kelinçaklarning gapiga darrov könadi. Şumroqlari “Akam yaxşimi…” deb qöyadi qitmirlik bilan. Söng tengqurlari piq-piq kuladi…
Muzdekkina buloq suvidan quyib, kuvi pişa boşladi. Suv qança sovuq bölsa, sarimoyning tuşişi şunça oson. Pişkakni guv-guv uradi, hovlida yana nima iş bor ekan deb közi bilan çamalaydi. Oğilga baqamti bosilgan ğaramdan bir ilonça çiqib, yalang hovlidan köça betdagi ariq tomon sudraldi. Kelinçak atrofga alanglab qaradi, belkurakka közi tuşib, ola solib bordi-da, arğamçiday ilon bolasini belidan ikkiga ayirib taşladi. Qaytib kelib, işini davom ettiraverdi: guv-guv-guv… Bir közi öşa yoqda: ilonça qimir-qimir etib, oxiri tinçidi. Lekin şu payt ikkinçisi paydo böldi. Kelinçak qöliga yana belkurak uşladi. Oğzini kappa-kappa oçib joni uzildi ilonçaning… Törtinçisini ham öldirişga çoğlangandi, “Hay, kelin! Hargiz, hargiz…” degan ovozdan çöçib ketdi. Köçadan oq eşakli möysafid ötayotgan ekan. Belkurakni kötargança nima qilişini bilmay qoldi, bu orada ilonça yöl yoqalab oqayotgan jilğaga yetib oldi.
Begona erkak ovozini eşitib, qaynona ham taşqariladi. Nima bölganini körib, oşiğiç köça tomon yurdi. Şox-şabbali tösiq oşa ovoz berdi:
– Huy, mulla bobo! Endi kelinimga nima böladi?!
Adoği adirga tutaşgan tuproq yölga ikki betdagi tol-teraklar ola-çalpoq soya soladi. Oq eşakning tuyoği yerga tegib-tegmay boradi, çang kötarilmaydi.
Çol sekinladi, lekin ortga qaramadi:
– Heç nima bölmaydi… – biroz yurgaç, tağin allanima deya ğudrandi. “Olam…” dedimi, “Bolam…” dedimi…
Kampir haliyam belkurakni qöldan qöymay angrayib turgan keliniga möltiradi: “U eşitdimikan?” Juzumközning yuzi bözargan edi.
– Könglingga olma… Işingni qilaver…
* * *
Tanang qoqsuyak bölib qolgandan keyin qavat-qavat körpaçada yotsang ham botib ketaverarkan. Kampir öng yonboşiga öngarilib, tördagi taxmon tepasiga, çolining suratiga qaradi. Köz ham körmaydi ölgur. Öğillarining köyida yiğlayverib qurib qolgan-da… Tönğiçining tobuti harbiydan kelmasi burun rahmatli çoli “Yomon tuş kördim, kampir. Bir ilon bölak-bölak bölib, qonga belanib yotgan emiş”, degandi. Öşanda ham kallaga urmabdi-da. Arğamçini yölga yöyib, öğlining hademay eşik qoqişiga işonibdi… Örtançasiga nima balo doridi, poyezdning yöliga çiqib ketibdi. Hali yettisini bermasdan, qiz nevarasi dirdirab keldi: “Tuşimga ilonlar kiribdi, momo…”. Qaçonlardir quloğiga çalingan gap bilan ovutdi uni: “Har odamning yulduzi bölganidek, öz iloni ham bölar emiş. Sen körgan ilon – otangning ruhi…”. “Ha, – dedi esini tanib qolgan nevara, – nima uçun maydalanib yotganini endi tuşundim…”.
…Kampirning xira közlariga yelkama-yelka oşib, lopillab borayotgan uçinçi tobut körindi. Aʼzoyi badani muzlab, ter çiqib ketdi. Sovuq ölkalarda uloqib yurgan kenjasini, issiq bağrida ötirgan qizini öyladi. Tanlaş haddin oğir edi. Ikki çakkasi löqillab, köz oldi tumanlaşib bora berdi…
– Ena, fotihaga kelişibdi… – qizining xirqiroq tovuşi xayollarini tözğitib yubordi. Römolini töğrilagan köyi “Kim ekan?” degandek qaradi.
– Maxsum bölaning Rossiyadan mulla bölib kelgan öğli… – Oyimxol onasini sal kötarib ötqazib, ortiga yostiq qöydi va taşqariga qarata dedi: – Kiraversin…
Tizzaga dovur qora köylak, qora döppi kiygan soqolli yigit qiroat bilan salom berdi. Körpaçaga ötirib, qisqagina tilovat qildi. Duoga oçilgan qöllari bilan qop-qora soqolini silab, ikki yonga keng yozgança tizzalariga qöydi. Televizordagi “ya-yu”çilarga öxşaydi-ya…
– Bir kam dunyo, onaxon… – yigitning begonasirab aytgan gapi Juzumköz momoga yoqmadi. “Xola” desa, qaytardi?! Közlarini yumib oldi, öziga-özi piçirladi. “Olam” dedimi, “bolam” dedimi…
Farrux JABBOROV 1985-yilda Jizzax tumanining Şarilloq qişloğida tuğilgan.
Özbekiston Davlat jahon tillari universiteti xalqaro jurnalistika fakultetini tamomlagan. Ayni paytda “Maʼrifat” gazetasida faoliyat olib bormoqda.
“Yoşlik”,2013/12
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


