28 daqiqada öqiladi

3 008 marta körilgan

Oşkora qotillik qissasi

Gabriel Garsia Markes

Bepisandlik bilan ham myehr-muhabbat qozoniş mumkin.

Jil VISENTI

 

Qotillik yuz bergan öşa kuni Santyago Nosir, tonggi kemada kelayotgan yepiskop hazratni kutib oliş niyatida, ertalabki soat beş yarimda uyğondi. Uyğonişidan avval tuş kördi: anjirzordan ötib borayotganmiş, ohista, sevalab yomğir yoğayotganmiş — mana şunday xuşsaodat röyo muddatida u birmunça özini baxtiyor his qilgan edi, ammo közini oçib, boşiga bexosdan quş axlati tuşganday, taʼbi tirriq böldi. Oradan yigirma. yetti yil ötgaç, uning onasi Plasida Linero öşa maşʼum va musibatli duşanba kunini batafsil xotirlarkan, menga: «U tuşida köpinça daraxtlarni körardi, — dedi. —Ölimidan bir hafta oldin ham tuş körgan edi, aytişiça, yakka özi qörğoşin qoğozdan yasalgan samolyotga ötirganmiş, bodomzorlar aro parvoz qilganmiş, uçarmiş-u, uçoqning qanotlari birorta daraxtga urilmasmiş», dedi u yana. Plasida Linero özgalar tuşiga darrov taʼbir aytguvçi, muabbirlikda ustasi farang ayol edi, lekin u öz öğlining qandaydir daraxtlarga boğliq tuşlarida ham, öldirilgan kuni va undan bir hafta avval körgan tuşida ham heç bir alomatni sezmagan edi.

Santyago Nosirning özi ham falokat belgisini tuymagan edi. U asli kamuyqu edi, kiyimlarini yeçmay yotardi, yomon uxlardi; ertalab boşi oğrib turardi, içida it ölganday oğzidan biram qölansa hid kelardiki, köngli aynib, töyda yarim keçagaça içişning jazosi şu-da, deya özini koyib qöyardi. Uning ertalab oltidan beş daqiqa ötganda uyidan çiqqaniniyu roppa-rosa bir soat keyin çöçqaday böğizlab taşlanganini körgan barça kişilarning eslaşiça, u öşanda, yuz-közidan hali uyqusi öçmagan esa-da, vaqtiçoğ odimlab borarkan, har bir duç kelganga, bugun kun oçiq böladi, deya taʼkidlab ötgan. Biroq, şohidlarning birortasi ham bu gapning ob-havoga neçoğli aloqadorligini aniq, beiştiboh aytib berolmadi. Ularning baʼzisi, quyoşli kun edi, dengiz tarafdagi bananzorlardan yengil şabada esayotuvdi, deyişsa, baʼzilari buning aksini aytib, rasvo kun edi, osmon tund, past, qop-qora edi, havodan açigan suv hidi anqirdi, baxtsizlik röy bergan paytda esa, ayni Santyago Nosir tuşida körgan yoğinga öxşab maydalab yomğir yoğayotgan edi, deyişdi.

Men ham öşa kuni töyda tongotar maişatbozlik qilib, işqu işrat ilohasi Mariya Alexandrina Servantes quçoğida mastu mustağriq bölib, közim ilingan ekan, basma-basiga çalingan jom sadolaridan uyğonib ketdim, bu mahobatli sadolar yepiskop hazrat şarafiga yangramayaptimikan, deya öyladim.

Santyago Nosir öşa kuni saharda oq surpdan tikilgan bayramlik şimini kiydi, köylagini egniga ildi, bu liboslar ham keça töyga kiyilgan ust-boşi kabi ohorlanmagan edi. Illo, yepiskop hazratning taşrifi bölmaganida, u odatdagiday oç moşrang köylak-şimini, suvoriy etigini kiyardi. U har duşanbada şunday qiyofada Divino Rostro — Tangri talʼat makonidagi otameros qörğoniga jönardi. Qörğonda otasidan qolgan molxona bor edi, bu mulkdan aytarli foyda körmasa-da, u mol-holiga yaxşi qarardi. Toğdagi yaylovga borsa, «magnum-357» töpponçasini beliga qistirib olardi, özining aytişiça, agar töpponçaning oğir pölat öqi otga tegsa, miyasining qatiğini çiqarib yuborarkan. Kaklik ovi mavsumida u loçinotar miltiğini ham olib yurardi. Bundan taşqari, javonida «malinxerşyonaver-30.06», «xolland-magnum-300», «xornet-22» kabi qöşdurbinli beşotarlari, köp öqli «vinçester»i saqlanardi. Santyago Nosir otasiga öxşab yostiği ostiga töpponçasini qöyib uxlardi. Öşa kuni, uydan çiqişidan avval, u töpponçadan patrontoşlarni suğurib olib, qurolni karavoti yonidagi javonçaga taşlab qöygan. Onasi menga: «U qurolini heç mahal öqlangança qoldirmasdi», dedi. Men buni bilardim. Şuningdek, töpponçani alohida bir joyda, öqlarini boşqa yerda asraşi — biror falokat bosmasin deya şunday qilişi menga ayon edi. Bu oqilona tadbir ham unga otameros edi: bir kuni xizmatkor xotin örinni  yiğayotib, yostiqni kötarganda, töpponça pastga tuşib, yerga tegişi bilanoq varanglab otilib ketgan; öq xonadagi kiyim-keçak javonini tors yorib, devorni teşib ötib, çiyillaganiça qöşnining oşxonasi oşa borib çerkov maydonidagi sarmehrobda turgan, odamböyi keladigan avliyoning bördan yasalgan haykaliga tekkan va çangini çiqarib yuborgan. Santyago Nosir u zamonlar yoş bola edi, ammo mana şu voqea unga katta saboq bölgan.

1 Jil Visenti — taxminan 1470—1536-yillarda yaşagan portugaliyalik atoqli dramanavis va hajvgöy şoir.

Onasining eslaşiça, öğli öşa kuni uning yotoğidan şoşib yuviniş xonasiga ötgan va şu holat volida yodida sönggi xotira kabi muhrlanib qolgan. Santyago Nosir yuviniş xonasidagi doriqutiçadan boşoğriq dori qidirib paypaslanarkan, şarpadan onasi uyğonib ketgan. U chiroqni yoqarkan, eşik yonida bir qölida suvli stakan, dori içmoqqa taraddudlanib turgan öğlini körgan — bu holatni onaizor bir umr sözlab yurdi. Xuddi ana öşanda Santyago Nosir unga körgan tuşini aytib bergan, biroq onasi daraxtlar xususidagi iboraga eʼtibor etmagan.

— Tuşga quşlar kirsa, bu faqat yaxşilik alomatidir, — deya taʼkidladi u menga ham.

Men Santyago Nosir fojiasi tafsilotini töla bilmoq niyatida yana öşa matlub va unut göşaga kelganimda, Plasida Linero qarib, umr şami pirpirab qolgan, jigarbandini söng bor körgandagi kabi holda — törbelançakda ohista tebranib yotar edi. U kuppa-kunduzi ham odam şarpasini elas-elas ilğardi; ensasiga dorivor giyoh barglari höllab yopiştirilgan — öğlini oxirgi marta körganiga oid purmusibat xotira boşini muttasil oğriydigan qilib qöygan edi. Ayol törbelançak boşidagi arqon tutqiçni uşlaganiça yonboşlab yotardi, şarpamni sezgan zahoti örnidan qimirlab, turmoqqa urindi; nimqoronği xonadan çaqaloq çöqintiriladigan jomda qolgan oqava suv hidi anqirdi, bu badböy hid öşa qotillik röy bergan kuni tongda ham menga qattiq taʼsir qilgan edi.

Meni ostonada körişi bilanoq ayol Santyagoni yodga oldi. «Bolaginam xuddi şu joyda, şunday holatda turgan edi öşanda, — dedi. — Egniga yuvilgan, ohorlanmagan oq surp kostyum kiyuvdi, terisi nozik edi, ohorlangan libosni xuş körmasdi». Ayol zanjabil dorisini şimib, xayolxonasiga kirib kelgan öğlining ketib qolişini istamaganday, törbelançakda uzoq muddat öy surib ötirdi. Keyin diltang xörsinib: «U hayotimning yolğiz şamçiroği, birdan bir tayançim edi», dedi.

Men onaning yodida Santyago Nosir azobu baxtsizlik timsoli kabi saqlanib qolganini his etdim. Yanvarning oxirgi haftasida u yigirma birga tölgan edi, xuşqad, bir oz rangpar, qoş-qovoğiyu jingalak soçlari ayni arabiy — quyib qöyganday otasiga öxşar edi. Santyago Nosir yolğiz öğil bölib, uning ota-onasi moliyaviy hisob-kitob riştalarini mustahkamlaş niyatida turmuş qurişgan, bu yoruğ dunyoda badbaxtlik va koribad soyasidan boşlari çiqmagan kimsalar edi; biroq u avvallari otasi borligidan ğururlanib, özini xuşbaxt sanar edi; otasi uç yil oldin tösatdan qazo qilib, u onasi bilan, söppayib qolgaç ham, maşʼum duşanba kuni özi öldirilguniga qadar ham saodat nashʼasini surib yurgan edi. Onasining nozikfahmligi unga ham yuqqan edi; otasi esa, unga bolaligidanoq miltiq otişni, çavandozlikni, şikor quşlari bylan ov qilişni, eng muhimi, mardlik va jasurlikni örgatgan edi. Ota-bola özlariça arab tilida sözlaşişar, Plasida Linero yonlarida turgan bölsa, suhbatdan u ham bebahra qolmasin, deya ispançada gaplaşişar edi. Bu atrofda ularning qurol kötarib yurganini biror jonzot körmagan, faqat bir gal loçin bilan ovlangan quşlarni olomonga köz-közlaş uçun xayriya bozoriga olib kelişgan, xolos. Otasi ölgaç, Santyago Nosir örta maktabni tugatib, öqişni davom ettira olmay, qörğondagi mol-holga qaraşga majbur böldi. U tabiatan köngli oçiq, quvnoq, xuşfeʼl yigit edi.

Öşanda, uni söyişgan kuni, onasi öğlining boşdan-oyoq oppoq kiyinganini körib, bugun duşanbamas-ku, bolaginam kunni adaştiribdi-da, deya öylagan. «Bugun duşanba emas, öğlim, deb unga eslatdim ham», dedi u menga. Şunda yigit bayramlik liboslarini yepiskop hazrat taşrifi munosabati bilan kiyganini, xudo xohlasa, hazratga yukinib, uzugini öpiş niyati ham yöq emasligini aytgan. Bu gap onasining ğaşiga tekkan.

— U kemadan pastga tuşmaydi, ovora bölma, — degan u öğliga. — Har doimgiday, kema sahnida turgan köyi somelarni duo qiladi-da, yana kelgan joyiga jönab ketadi. U zot şahrimizni yomon köradi.

Santyago Nosir bu gapning töğriligini bilardi, ammo çerkovning tantanali marosimi, olomonning şov-şuvli taraddudi uning aqlu huşini olib qöygan edi. «Xuddi kinodagiga öxşaydi», degan edi u menga öşanda. Onani yepiskopning taşrifi ham, xaloyiqning ommaviy ibodati ham qiziqtirmasdi, u öğlining ertalabda yupun kiyinib, şamollab qolişidangina çöçirdi: öğli keçasi uyqusida aksa urganday tuyulgan edi unga. Bolam, soyaboningni olvol, degan edi. Santyago beparvo qöl siltab, xonadan çiqib ketaverdi. Ona öğlini öşanda oxirgi marta körgan.

Oşpaz xotin Viktoriya Gusmanning tasdiqlaşiça, öşa kuni ham, butun fevral oyida ham yomğir yoğmagan. «Aksinça böluvdi, — dedi u bir gal menga, ölimidan sal avval yöqlab borganimda. — Erta tongdanoq quyoş qizdirardi, kunlar avgustdagiday issiq edi». Santyago Nosir oşxonaga kirganda, u tuşlikka deb uçta quyonning göştini nimtalar, atrofida oçofat itlar sölagini oqizgança aylanişar edi. «Ertalablari uning afti tunda köz yummagan kişining yuziday horğin bölardi», deya esladi Viktoriya Gusman yigitga hamon nafrati borligini yaşirmasdan. Uning qizi Divina Flor — Jannat Guli, endi-endi oçila boşlagan gulğunçaday qiz — şakarsiz qahvaga rom qöşib, banddor piyolada Santyago Nosirga uzatgan. Odatda, u har duşanbada bu işni takrorlar, romli qahva yigitning bir kun avvalgi içkilikbozlikdan böşaşib, kuçsizlangan jismu joniga mador bağişlar edi. Oşxonadagi katta öçoqda alanga çirsillab-şivirlar, baland qönoqda tovuqlar hamon mudraşar, qisqasi, odatiy, sirli hayot davom etar edi. Santyago Nosir yana bir dona boşoğriq dorini yutib, qahvani maydalab içarkan, öy surgan köyi, toştaxtada quyonning içak-çavoğini tozalayotgan ikkala ayoldan köz uzmay ötirardi. Viktoriya Gusman, yoşi ötinqiragan bölsa-da, hamon dilbar edi. Qiz birmunça ğör, öjar körinar, yoşlik ehtirosi va jununi köpirtirib turgan qoni tomirlariga siğmay, jöşib, rangiga urib, nafasini siqib qöyayotganday tuyular edi. U qahvadan böşagan piyolani olgani kelganida, Santyago Nosir uning qaynoq bilagidan mahkam tutdi.

— Seni ayni jilovlab, minadigan payt keldi- da! — dedi u qizga zinokorona nigohini tikib.

Viktoriya Gusman unga qon yuqi piçoqni öqtalib:

—          Qöyvor uni, betavfiq! — dedi xömrayib. — Közim oçiq ekan, bu buloqqa tumşuğingni tekkizolmaysan!

Ibrohim Nosir, Santyagoning otasi, Viktoriya Gusmanni qizlik mahalida avrab, buzib qöygan edi. Qörğondagi otxonada u bilan bir neça yil davomida yaşirinça uçraşib, ayş surib yurdi, işqi susayib, hovridan tuşgaç, uni xizmatkorlikka oldi. Divina Flor uning sönggi jazmanidan orttirgan tanho zuryodi edi. Qiz ham Santyago Nosir bir kunmas-bir kun bağriga bosişini, ismati qon yiğlaydigan körpa aynan şu göşada töşalajagini oldindan sezib yurar, könglida öşanday sirli keçani istovçi mayl uyğongan edi. Keyinçalik uni körganimda, bir neça öynaşlaridan orttirgan bolalari örtasida semizlikdan pişillab, ğamgin ötirar ekan, menga: «Vo dariğ, endi unday yigitni bu dunyo qayta körmaydi!» dedi. Onasi Viktoriya Gusman uning gapini bölib: «Quyib qöyganday otasining özi edi, — dedi. — Ikkalasi ham rasvoyi raddibalo!» U, quyonning hovuri kötarilib turgan içak-çavoğini şartta suğurib olib, itga taşlaganida, Santyago Nosirning qattiq qörqqanini eslab gapirarkan, ovozi titrab ketdi.

— Munça bağritoşsan, — degan edi u öşanda juvonga. — Özing öyla: şu quyonmas, odam bölsa, nima qilarding?!

Himoyasiz darrandayu parrandalarni ovlab, öldirib yurgan yigitning bu qadar hayajonga tuşganini anglab yetgunça Viktoriya Gusmanning umridan yigirma yil ötdi. «Yo rab! — dedi u öşanda vahimadan titrab. — Nahotki u alomati ğayb, ajal elçisi bölgan edi?!» Inçunun, qotillik röy bergan öşa tongda, oşpaz xotin azbaroyi ğazablanganidan, Santyago Nosirning nonuştasini zaharga aylantiriş uçun quyonlarning qonga botgan içak-çavoğini yulib-yulqib, itlarga basma-bas otavergan. Xullas, yepiskop tuşgan kema bandargoh tomonda quloqni qomatga keltirib ovoz qilgunça — şahar uyğongungaça bölgan ahvol şunday edi.

Nosirlarning uyi avval ikki qavatli omborxona edi, devori randalanmagan taxtalardan tiklangan bölib, tomi ikki tarafi nişob, ruxlanmagan tunuka bilan yopilgan, tom tepasidagi kaptarxonada xudoning bergan kuni ölimtikxör quzğunlar ğujğon öynab, bandargohda yiğilgan axlatning tökilişini kutib yotişar edi. Imorat ança eski zamonlarda, daryoda kemalar bemalol suzadigan, dengiz qayiqlari ham botqoq özanni bexavotir aylanib ötib, şaharçaga kira oladigan paytlarda tiklangan. Içki uruşlardan biri tugaganda, arablarning sönggi guruhi safida bu yerga Ibrohim Nosir ham boşi oğib kelib qolgan, öşanda daryo özanini özgartirib, kemalar dengizdan bandargohga yölamay qöygan, şu bois omborxonalar ham keraksiz makonga aylangan edi. Ibrohim Nosir imoratni suvtekinga xarid qildi. Bu yerda xorijiy mollar sotiladigan dökon oçmoqni öylagan edi, afsuski, niyati amalga oşmadi. Uylaniş taraddudiga tuşgaç, u yoq-bu yoğini tuzatib-bezatib, omborxonani uy qilib oldi. Pastki qavat mehmonxona böldi, uy orqasiga esa, törtta otga möljallangan otxona, xizmatkorlar yaşaydigan kulba, şuningdek, derazasidan doimo kölmaksuv hidi kelib turadigan bandargoh tarafga qaragan oşxona qurildi. Qaysidir bir halokatga uçragan kemadan yodgor qolgan aylanma zinagina taʼmir etilmadi, imoratning boşqa hamma joyiga Ibrohim Nosir qöl urib çiqdi. Avval bojxona mahkamasi sanalgan ikkinçi qavatni u ikkita yotoqxonagayu tuğilajak bir gala bolalariga möljallangan beşta kiçik-kiçik xonalarga aylantirdi. Bundan taşqari, pastda, maydonda ösgan bodom daraxtlarining naq ustida qad kergan yoğoç peşayvonni ham özi tikladi; eridan ajralib yolğiz qolgan Plasida Linero mart oqşomlarida, judolik alamini yengillatiş dardida, xuddi şu peşayvonga çiqib ötirardi. Ibrohim Nosir binoning kungay tomonidagi köça eşikni tuzatib, ikkita oyna solinadigan köz yasattirib, atrof-girdini öymakor qildirgan edi. U imorat ortidagi yölakni ham avvalgi holiça qoldirgan, faqat eşik peşburunini sal yuqori kötarib, otliq odam öta olişiga moslagan edi; Ibrohim Nosir eski langargohdan ham foydalaniş yölini topgan. Xullasi kalom, asosan orqa eşikdan yurilardi, u orqali oşxonagayam, molxonagayam, eng muhimi, maydonni kesib ötilmasa-da, yangi bandargohga ham çiqilardi. Köça eşik esa, bayram kunlarigina oçilardi, boşqa paytda mudom tambalab qöyilardi. Şönga qaramay, Santyago Nosirni öldirmoqqa çoğlangan qotillar serqatnov orqa eşik yonida emas, aynan şu köça eşik röparasida uni poylaşgan, ajal yetaklaganmi — bilmadim, u ham yöl aylanmaligini bilaturib, xuddi şu köça eşik orqali yepiskopni kutişga oşiqib çiqqan. Şundayin maşʼum, ayqaş-uyqaş voqealar röy berganki, eşitgan har qanaqa odamning aqli şoşib qoladi. Rioçidan yetib kelgan tergovçi, aftidan biror narsani sezgan şekilli, öşa serfalokat va uyqaş hodisalarga rasman eʼtibor qilmaganday tuyulsa-da, ularni öziça şarhlaşga, odilona baholaşga uringani tergovnomadagi baʼzi sahifalardan oçiq-oydin körinib turar edi. Guvohlar maydon tomonga oçiladigan köça eşikni har eslaşganida, tergovçi bu tafsilotga alohida urğu berib, xuddi oldi-qoçdi asarlaridagi kabi «maşʼum eşik» degan iborani yozib qöygan. Aslida esa, bu ajib tafsilotga oid birdan bir töğri, diqqatga molik gapni, tergovçining savollariga javob berayotib, Plasida Linero aytgan: «Mening öğlim bayramlik kiyimida heç qaçon köçaga orqa eşikdan çiqmagan», degan u çin onalik şahodati bilan. Bu dalolat şu qadar sodda, jön ediki, tergovçi uni hoşiyaga yozib qöyaqolgan, sud işi hujjatlariga kiritmagan.

Viktoriya Gusman söroqda: ölaman sattor, heç narsani bilmayman, men ham, qizim ham Santyago Nosirni öldiriş niyatida kimlardir poylab turganidan mutlaqo bexabar edik, deya sarkaşlik qildi. Biroq u, yillar ötgaç, yigit oşxonaga qahva içgani kirişidan avvalroq uning joniga qasd etilganidan özi ham, qizi ham xabardor bölganini tan olib gapirdi. Ertalab soat beşlarda sut sörab kirgan bir xotin ularga bor gapni, suiqasd sababini ham, sallohlar uni qayerda kutib turişganini ham aytgan. Viktoriya Gusman menga: «Bu şov-şuv mast-alastlarning aljiraşidir-da, deya öylab, unga aytib ötirmagan edim», dedi. Divina Flor esa, uni onasi ölganidan keyin yöqlab borganimda, tong qolarli haqiqatni aytdi: «Onam könglida Santyago Nosirning ölimini tilagani uçun ham suiqasdçilar poylayotgani xususida menga oğiz oçmagan». Öşanda Divina Flor har qalay yoş, diydasi qotmagan bir qiz edi, buning ustiga, azbaroyi qörqib ketganidan öziça biror tadbir körişga aqli yetmagan; yigit qölidan uşlaganida esa, battar vahimaga tuşgan va tasavvurida uning qöllari murdanikiday sovuq, toşday qattiq tuyulgan.

Tong ğira-şirasida — yepiskop kelayotgan kema gurillab ovoz berayotgan çoqda, Santyago Nosir katta odimlab uyidan çiqqan. Divina Flor eşikni oçiş niyatida oldinga çopgan; yonlab ötaman, deb oşxonadagi quş qafaslariga urila-surila, çetandan tökilgan jihozlar, qirqquloq butalari oralab köça eşik tomon oşiqqan, ammo lökidonni tuşurişi bilanoq, Santyago Nosir uning yoniga yetib kelgan va qiz «qirğiy panjasi»dan qoçib qutulolmagan. «Badanimni xamirday ezğilab taşladi, — dedi menga Divina Flor. — Köpinça u meni xilvatda yolğiz tutvolib, bağriga bosib ezğilagani ezğilagan edi; lekin öşa kuni avvalgiday hadiksiramadim, bezillamadim, balki dahşat vahmidan bözlagim keldi». Qiz uning bağridan böşalib, nari surilib, oçiq eşikdan uni ötkazib yuborganu taşqarida, maydonda qorday oppoq bölib gullagan, sahar yoğdulari aro şaffof porlab turgan bodom daraxtlariga közi tuşgan, kamoli hayajonlanganidan boşqa yoqqa nazar solişga madori yetmagan. «Öşanda kemaning tovuşi tinib, xörozlar qiçqira boşlagan edi, — deya gapida davom etdi Divina Flor.— Xörozlarning ovozi şu qadar ötkir, quloqni kar qiladigan darajada şovqinli ediki, men şahrimizda parranda şunçalik köpligini aqlimga siğdirolmay, bu xörozlar yepiskop bilan birga kemada olib kelingandir, deb öylabman». Guvoh Plasida Lineroning yozğirişiça, oqsoç qiz öziga heç qaçon nasib etmaydigan bu yigitga qilişi lozim bölgan birdan bir yaxşilik — lökidonni solmay, eşikni oçiq qoldiriş edi; şunda öğli, asqatgan taqdirda, darrov uyga kirib, xavfdan qutular edi. Nomaʼlum kimsa — uning şaxsi aniqlay olinmagan — ostonaga xat taşlab ketgan, unda Santyago Nosir suiqasddan boxabar etilib, uni kimlar, qaçon, qayerda öldirmoqçi ekani batafsil körsatilgan. Santyago uydan çiqayotganda ham maktub yerda yotgan, ammo yigit uni payqamagan; unga Divina Florning ham közi tuşmagan, umuman, xatga heç zot eʼtibor bermagan, uni qotillik amalga oşirilgaç, ançadan keyingina körişgan.

Soat olti, köçalarda çiroqlar hamon yoniq. Bodom şoxlarida, baʼzi uylar peşayvonida töy munosaba- ti bilan osilgan, rangin qoğozlardan yasalgan gulçambarlar sollanadi, dabdurustdan körgan ki- şi, gulçambarlar yepiskop şarafiga osilgan, deb öylaydi. Ibodatxona ayvoniga tutaş, törtburçak toş yotqizilgan maydon sahnida maşşoqlarga möljallab taxtasupa yasalgan, supa keçagi olo- monsayildan keyin böş şişalaru turli nişxörd çiqindiga töla axlatxonaga aylangan edi. Santyago Nosir köçaga çiqqanda, kema şovqinini eşitib bir neça kişi bandargoh tomon çopib ketayotgan edi.

Maydondagi barça mahkamalaru uylarning eşigi berk, faqat çerkov yaqinidagi sut dökonigina oçiq, Santyago Nosirni söyişga qasd etganlar uni xuddi öşa yerda poylaşayotgan edi. Uni dastlab sut sotuvçi xotin — Klotilde Armenta körgan, tonggi tiniq şuʼlalarda yigitning oppoq kiyimi unga simobi matodan tikilganday tuyulgan. «U qözimga oqyaltiroq libos kiygan arvohday körindi», dedi u menga. Qosidlar röznomaga öroğliq piçoqlarini mahkam quçoqlagança peştaxta tagida uxlab yotişardi. Klotilde Armenta ularni uyğotib yuborişdan çöçib, nafasini yutib, damini çiqarmay lol turavergan.

Suiqasdçilar — Pedro bilayi Pablo Vikariolar — yigirma törtga kirgan, bir-biriga ikki tomçi suvday öxşaş yigitlar edi. Tergovçining hisobotida: «Körinişi xunuk bölsa ham, feʼli, muomalasi yaxşi ekan», deb yozilgan. Men ham, ikkovini maktabda öqib yurgan paytlaridan biladigan odam sifatida, xuddi şu gapni aytgan bölardim. Ular keça töyda kiygan engillarini — bizning Karib dengizi qirğoqlaridagi mazgillarda odamni birmunça olifta, baqaloq qilib körsatadigan qora jun kostyumlarini yeçib ulgurişmagan, öyin-kulgi, ziyofatu içkilikdan xorigan yuzlari ezgin bölsa-da, soqollari odatdagiday qirtişlab olingan edi. Töy arafasidagi bazmdayoq mast bölib olgan egizaklar, uç keça-kunduzdirki, betinim içaverib, aqlu huşdan ayrilib, ikkoviyam bamisoli tunkezaroyparastga aylangan edi. Ular Santyago Nosirni Klotilde Armentaning sut dökoni peştaxtasi ostida uç soat mudrab kutgaç, ilk tong nurlari osmonni yoritganda, nihoyat, jumadan beri birinçi marta közlari ilindi. Kema dastlab ovoz bergandayoq saçrab uyğonişdi, Santyago Nosir uydan çiqqanda esa, uni körib, tamoman huşyor tortişdi. Ikkovi ham darhol qöllaridagi öroğliq piçoqni mahkam qisib, taraddudlanişdi, Pedro Vikario hatto örnidan tura boşladi.

— Tangriga şak keltirmanglar, — deya bidirlab şivirladi Klotilde Armenta. — Xudo xayrlaringizni bersin, heç qursa, yepiskop hazrat ketguniça şu işni qilmay turinglar…

«Bu gapni xudo könglimga solganini qarang-a», deya u keyin ham neça bor takrorlab, ğururlanib yurdi. Darhaqiqat, bu fikr uning kallasiga bexosdan kelib qolganu beixtiyor aytib yuborgan esa ham, har qalay, egizaklar bu sözdan keyin şaştlaridan tuşdilar, turayotgani yana qaytib örniga ötirdi. Ikkovlon maydondan ötayotgan Santyago Nosirni kiprik qoqmay kuzatişdi. «Ular unga açinib qaradi», deya izoh berdi Klotilde Armenta. Şu asnoda maydonni çerkov maktabining bir guruh talaba qizlari betartib ravişda kesib ötişgan.

Plasida Linero bilib aytgan ekan: yepiskop kemadan pastga tuşmadi. Bandargohda şahar maʼmurlari va öquvçi bolalardan taşqari sonsanoqsiz olomon ham töplangan edi; har joy-har joyda çetan savatu kajavalardan hazratga atalgan xörozlar boşini çiqarib, möltirab turardi. Xöroz tojining qaynatmasi yepiskopning xuş köradigan taomi edi. Hadyayu tortiqlar şunçalik köp yiğildiki, ular kemaga yuklansa, rosa ikki soat vaqt ketardi. Ammo kema töxtamadi. U daryoning qayrilişidan timsohday ökirib-suzib çiqişi bilanoq maşşoqlar yepiskopga bağişlangan tantanali qasida kuyni jaranglatib çalib yubordilar, şu zahoti xörozlar ham tomoqlarini yirib-yirtib qiçqirdilar, ularga şaharda qolganlari jör bölişdi.

Bu davrning kemalari bölakça; ğildirakli, ötin yoqiladigan afsonaviy kemalar allaqaçon körinmay qolgan, ayrim istisno tariqasida suzib yurganlarida esa pianola ham, asal oyini ayşu işrat bilan ötkazadigan xosxonalari ham yöq edi; aslida, bunday almisoqdan qolgan kemaçalarning oqimga qarşi suzişi azobdan azob. Yepiskop hazratning kemasi yap-yangi, bir emas, ikkita temir mörisi çöqqayib turardi, ularga bilakuzuk şaklida bayroq tasviri tuşirilgan, ostidagi çarx-parragi tezyurar dengiz kemalariniki kabi mahobatli edi. Kemaning yuqori sahnida, şundoqqina kapitan hujrasi yonida, ispan mulozimlari davrasida, oppoq kiyingan yepiskop siymosi közga taşlanadi. «Ob-havo xuddi rojdestvo hayitidagiday edi», dedi singlim Margot. Uning aytişiça, kema langargoh yonidan ötib borarkan, ulkan mahluqday çözib bökirgan, keyin qirğoqda, birinçi qatorda turganlarga issiq hovur aralaş suv saçratib, ust-boşini şalabbo qilgan. Odamlar yepiskopni xuddi tuşda körganday bölişgan: kema olomonning köz öngida ötib borarkan, hazrat havoga qölini bigiz qilgança çöqiniş rusumini bajo etib, şunçaki, merovlarça çöqina-çöqina kema uzoqlaşgani barobarida u ham körinmay ketgan, bandargoh çöçigan xörozlarning qaqalaşiyu pala-partiş qiçqiriqlariga tölgan.

Santyago Nosirga aldangani alam qildi: ruhoniy Karmen Amadorning ommaviy taşviqiga uçib, u ham bir neça quçoq ötinu yepiskop yoqtiradigan tojdorxörozning bir neçasini xazratga atagan edi, u esa beparvo ötib ketdi. Lekin yigitning alami uzoqqa çözilmadi. Singlim Margot bandargohda u bilan yonma-yon turgan ekan, uning qöl siltab qöyganini, boşoğriq dori kor qilmaganini, karaxtligi tarqamaganini sezgan va közlarining birdan mamnun çaqnaganidan mayxörlikni yana davom ettirajagini  anglagan. «U heçam şamollaganga öxşamasdi, faqat  keçagi danğillama töy qançaga tuşganini öylardi göyo», dedi menga singlim. Şunda Kristo Bedoyya darhol sarfu xarajatlarni hisoblab, şunday raqamlarni aytdiki, oğzimiz oçilib qoldi. Santyago Nosir ikkalamiz bilan birga u soat sahargi törtgaça aylanib yurdi, keyin uxlagani uyiga bormasdan, buvasinikiga kirib ketdi. U buvasi va buvisi bilan laqillaşib ötirib, töy xususidagi maʼlumotini yanada töldirib oldi. Keyin Kristo Bedoyya töyda mehmonlarga atab qirqta kurka xöroz, ön bitta axta tönğiz va yana törtta ğunajin söyilganini bizga hisoblab berdi — kuyov ularning hammasini şundoqqina maydonda qovurtirib, xaloyiqni siylagan. Kristo Bedoyya tağin xorijdan xufya ravişda keltirilgan ikki yuz beşta yaşikdagi may, ikki ming şişa rom olomon içida yurib tarqatilganini aytdi. Xullas, töy emas, bayram bölib ketgan, şu damgaça köz körib, quloq eşitmagan bu tökinsoçin bazmda şaharçadagi odam zoti borki, bari rosa yeb-içgan. Santyago Nosir tölqinlanib, havasini yaşirolmadi:

— Menam xuddi şunaqa töy qilaman, — dedi u. — Odamlar umrlarining oxirigaça bir-birlariga gapirib yursin.

Şunda singlim Margotning içidan qirindi ötib ketdi: u şundoğam baxti boşidan oşib-toshib yotgan Flora Migelning saodat yulduzi yanada porlaşini, rojdestvo hayitida Santyago Nosir unga nasib etişini öylab, hasaddan yuragi yorilayozdi. «Aqlim ölgur bir işlab qoldi, — dedi u menga. — Bu özi ermisan er böladigan yigit: çiroyli, esli-huşli, yigirma bir yoşda-yu, öz mol-mulki bor». Margot uni tez-tez mehmonga çaqirib turar, ayniqsa, onam göştli, kökatli qozonsomsa qilganda, u jon-jon deb biznikiga kelar va biz birga ovqatlanar edik. Öşa kuni ham onam nonuştaga somsa yopgan edi. Santyago Nosir biznikiga kirişini aytdi.

 — Kiyimimni almaştirib çiqay, sizlarga yetib olaman, — dedi. Birdan soati javonçada qolganini eslab: — Soat neça böldi? — deya söradi.

Oltidan yigirma beş daqiqa ötgan edi. Santyago Nosir Kristo Bedoyyaning tirsagidan tutib, maydon sari yurdi.

— Ön beş daqiqadan keyin sizlarnikiga bora-man, — dedi u singlimga.

Singlim nonuşta tayyorligini aytib, hammamizni birgalikda uyga kirişimizni talab qilib turib oldi. «Uning yuzida qandaydir bir qatʼiyat ifodasi bor edi, — dedi menga keyinçalik Kristo Bedoyya. — Baʼzan-baʼzan özimça, Margot uning öldi- rilişidan darak topgandirki, yigitni uyga taklif etib, jonini asramoqçi bölgandir, deb öylab qolaman». Illo, Santyago Nosir singlimni kutib turmay uyga jönayverişga köndirdi, ungaça özi kiyimini almaştirib, otini minib çiqajagini, tezroq qörğonga yetib borişi kerakligini, novvoslarni biçmoqçi ekanini aytdi. Margot bilan xayrlaşib, Kristo Bedoyyani qöltiqlagança maydon tomonga yurdi. Singlim uni sönggi dafʼa körib qolgani şu böldi.

Bandargohga çiqqanlarning juda köpçiligi egizak Vikariolar Santyago Nosirni öldirmoqçi ekanidan voqif edi. Isteʼfodagi polkovnik, oliy harbiy dorulilmni tugatgan, ön bir yildan beri şahar hokimi vazifasini bajarayotgan Don Lasaro Aponte ham Santyagoning boşida ajal şamşiri yalanğoçlanganini bilaturib, u bilan harbiyçasiga qölini siqib, indamasdan söraşib qöyaqolgan. «Men xavfxatar ötib ketdi, endi heç narsa bölmas, deb öylabman», dedi u menga. Qavmning otasi — ruhoniy Karmen Amador ham pinagini buzmagan. «Uni soğsalomat körib, eşitganlarim şunçaki miş-miş ekan-da, degan xayolga bordim», deya u özining loqaydligini oqladi. Eng yomoni, Santyago Nosir suiqasddan ogoh etilganmi-yöqmi — bu haqda biror inson boş qotirmagan, yigitning heç narsani bilmasligiga, ğaflat bosganiga esa heç kim işonma- gan. Darhaqiqat, baʼzi kişilar, jumladan mening singlim Margot ham egizak qassoblar unga qasd qilganini eşitmagan. U tergovçiga şunday izoh bergan: «Agar nomiga sezib qolganimdayam, böyniga arqon solib bölsa-da uni uyimizga sudrab olib kirardim». Bölajak xunrezona jinoyatdan singlimning bexabarligi menga juda ğalati tuyuldi. Bir neça yildan beri hatto çerkovga qatnamay qöygan, hamişa uyda ötiradigan va hamişa miş-mişu duvduv gaplarni eldan burun eşitadigan onamning quloğiga butun xaloyiqqa maʼlum şumxabarning yetib kelmagani esa meni battar hayratga soldi. Çunki onamning quvvayi hofizasi va köngil közi judayam tiniqligini, köp hodisalarni oldindan seza olişini bolaligimdan buyon yaxşi bilardim. Öşa paytlarda maktabga vaqtida yetib boriş uçun tong qoronğisida turardim. Uyğoniboq onamning rangpar, sirli-sukutli yuziga közim tuşardi; u sahargi ğira-şirada uyni supurib sidirardi, keyin qahva qaynatarkan, yoruğ dunyoda nimalar röy berayotganidan gapirar, biz uning purmaʼno va turli-tuman maʼlumotga boy sözlarini issiqqina körpada eşitib yotar edik. Nazarimda, onam bilan şahrimiz kişilarini, ayniqsa, uning tengdoşlarini körinmas, sirli, darakçi riştalar boğlab turardi; gohida u xuddi folbin xotinlarday yuz berajak hodisani oldindan aytardiki, u voqea röy bergaç oğzimiz oçilib qolardi. Ammo onam öşa kuni tong-sahargi soat uçda paydo bölib, köçamaköça kezib yurgan falokat şarpasining tobora yaqinlaşayotganini sezmagan Bu paytda u hovlini supurib-sidirib bölgan edi; singlim uning somsaga qiyma çopayotganini körgan. Onam öşa kunni eslab: «Xörozlar rosa tomoq yirtib qiçqirişgan edi-da», dedi. Bandargohdan eşitilayotgan ovozlarning yepiskopning taşrifi bilan boğliqligini onam ilğamagan, balki töy oxiridagi baqiriq-çaqiriqlardir deb öylagan.

Uyimiz katta maydondan ança narida, daryo qirğoğida, xuşböy anbahzorlar orasida joylaşgan edi. Singlim Margot bandargohgaça sohil böylab piyoda borgan, aytişiça, fikri-zikri hazratning taşrifi bilan band bölgan xaloyiq mayda-çuyda miş-mişlarga eʼtibor bermagan. Qaysiki xonadonda kasallar bölsa, hammasi eşiklar oldiga olib çiqilgan edi, ular: hazratning poyqadami bilan zora falak dardimizga darmon yuborsa, degan umidda ostonalari yonida çözilib yotişar, çöçqa yetaklagan, kurka qöltiqlagan yoki allanimabalo yeguliklarni, nazru niyozlarni böxçalarga tugib olgan xotinlar hovlilaridan hovliqib çiqib, bandargohga oşiqar, daryoning u yoğida esa, gulçambarlar bilan bezatilgan eşkakli qayiqlar — kanoelar ohista suzib borar edi. Qirğoqqa oyoğining gardi ham tegmagan yepiskopning qorasi öçgaç yana bir yangi xabar tarqaldiki, olomon orasida tağin şovqin-suron, şov-şuv gaplar avjga mindi. Singlim ana şunda bor gapni birdaniga eşitgan va janjalning tagiga yetgan: keçagi şohona töydan söng kelinpoşşa Anxela Vikarioni onasining uyiga qaytarib keltirib qöyişibdi, inçunun, kuyovning şahodatiça, u juvon çiqibdi. «Xuddi jonim xalqumimga kelib qolganday behol böldim, — dedi singlim Margot. — Odamlar qançalik oğiz töldirib ğiybat qilmasin, heç bir kimsa beçora Santyago Nosirning bu işlarga qanday aralaşib qolganini izohlab berolmasdi». Binobarin, Anxela Vikarioning akalari uni öldirmoqqa qasdlangani hammaga maʼlum edi.

Singlim yiğlab yubormaslik uçun lablarini tişlaganiça uyga diltang kirib keldi. Onam oşxonada kuymalanar, mabodo yepiskop siymosini köriş nasib etsa, doğda qolmay, deya bozor kuni kiyadigan kök gulli köylagini ustiga ilib olgan edi; u öziça işqu jazmanlik xususidagi portugal xalq qöşiğini xirgoyi qilardi. Singlim dasturxonga bir kişilik ortiqça nasiba qöyilganini aytgan edi, onam:

— Bu Santyago Nosirniki, — dedi. — Qizim, axir, uni özing nonuştaga taklif etibsan-ku.

— Olib qöying, — dedi Margot qatʼiy.

U onamga köçada eşitganlarini bir-bir aytib berdi. «Onam hamma gapni biladi, deb öylagan edim, — dedi singlim menga. — Çunki unga bir narsani ayta boşlasang, yarmiga bormay turib, oxyri nima bilan tugaşini fahmlab olardi». Ammo bu maşʼum xabar onamga ham birmunça çigal tuyulib, noçor ahvolda qoldi. Ibrohim Nosirning zuryodi tuğilganida uni onamning ismi bilan Santyago deb ataşgan, çunki onam uni çöqintirgan volida edi. Ikkinçi tomondan, şarmandayi şarmisor kelinning onasi Pura Vikarioga ham onamning qarindoşçiligi bor edi. Onam singlimning bidirlaşini oxirigaça eşitib ötirmay, azalarga kiyadigan qora ridosini, poşnador poyafzalini kiydi. Otam hali örnidan turmagan edi, oradagi gap-sözni eşitib, kutilmaganda, tungi avra çoponida u ham oşxonaga kirib keldi va xavotirlanib, onamdan qayoqqa otlanganini söradi.

— Boyaqiş jigarim Plasidadan xabar olay, — dedi u. — Egizak qassoblar uning öğlini öldirmoqçi ekani barçaga ayon-u, u beçoraning uyi kuyib, heç narsadan bexabar ötiribdiymiş. He, dunyoning taşvişiyam qurib ketsin-a!

— Nosirlar ham, Vikariolar ham biz uçun qoşu közday yaqin, aziz; öylab iş tutgin, onasi, — dedi otam.

— Har doim boşiga falokat tuşganlarga qayişgan yaxşidir, — dedi onam.

Narigi xonadan ukalarim çiqib kelişdi. Kiçkinalari yomon bir iş bölganini sezib, yiğlab yuborişdi. Onam, umrida birinçi marta bölsa kerak, na hiqillayotgan dilbandlariga, na otamga eʼtibor qildi. Otam uning nihoyatda qayğurayotganini anglab:

— Töxtab tur, menam kiyinib olay, — dedi.

Onam bu paytda köçaga çiqib ulgurgan edi. Ukam Hayme ham kiyinib, maktabga jönashga taraddudlanardi. Otam unga:

— Onang bilan birga bor, — deb buyurdi.

Hayme, nima gapligidan, qayoqqa borişayotganidan bexabar, onamning izidan çopaketdi, unga yetib, qölidan mahkam uşlab oldi. «U özi bilan özi sözlaşib borardi, — dedi menga Hayme. — Onam, bu salloh ölgurlar hayvondanam battar, turgan- bitgani falokat, dedi past ovozda». U ukamni yetaklab borayotganini ham sezmagan. «Odamlar ahvolimni körib, bu xotin aqlidan ozibdi, deyişgandir, — deya zorlandi onam menga keyin. — Olisdagi şovqin-suronni eşitganim esimda, nazarimda töy qaytadan boşlanganu olomon yana maydon tarafga çopib borayotganday tuyuldi». U özida yöq şoşib borarkan, butun olağovurning boisi qil ustida turgan inson hayoti ekanini fahmlab, jonjahdi bilan maydonga talpingan, biroq yölda ötib ketayotgan allakim unga, azbaroyi rahmi kelganidan:

— Luisa Santyago, şoşmay qöyaqoling! — deya qiçqirgan. — Uni öldirib bölişdi.

Bayyardo San Roman, qiz çiqmagan xotinini onasinikiga eltib taşlagan kuyov, bu makonda ötgan yilning avgustida, töyidan rosa olti oy avval paydo bölgan edi. U şaharçamizdagi bandargohda har haftada bir töxtab ötadigan kemada kelgan. Öşanda uning oşlangan teridan tikilgan ikkita kumuşbandli törvasiyu kumuş töqali tasmasi, kumuş bandli etigi va quruqdan-quruq sumbati bor edi, xolos. Aftidan yoşi öttizlarda edi, ammo toreroday xuşqomat ekani uni navqiron qilib körsatardi; közlari tilladay tiniq, çaqnoq edi, rang-röyi ham olovda toblanganday toza, yoqimli. Egnidagi kostyumi ixçamgina, şimi torgina bölib, ikkoviyam asl novvos terisidan edi, eçki terisidan tikilgan qölqoplari kostyumiga hamrang. U bilan kemada birga kelgan Magdalena Oliver butun yöl davomida undan köz uzolmagan. «Qizboladay yigit ekan, — dedi u menga. — Esiz-esiz! Şunaqayam yoqimliki, bir piyola suvga qöşib yutib yuborsam, deysan odam!» Avvaliga şörlik Magdalena ham, köpçilik kaltabin kimsalar ham Bayyardo San Romanning unça-munça xotin zotining tişi ötmaydigan toşyonğoq ekanini fahmlaşmagan.

Onam menga, maktabimga avgustning oxirlarida yuborgan xatida: «Bu yerga ajoyib bir yigit keldi», deya şunçaki eslab ötgan edi. Keyingi maktubida esa: «Uning ismi Bayyardo San Roman ekan, aytişlariça,  köp jozibali yigit emiş, biroq men hali özini  körmadim», deb yozdi. Uning nima sababdan bizning joylarga qadam ranjida qilganini heç kim bilmagan. Töy arafasida kimdir, sinaş uçunmi, şu xususda söraganida, u: «Men kimga uylanay ekan, deb şaharma-şahar kezib yuribman, çamamda, taqdir nasibamni şu yerga qöşgan, şekilli», deb qöyaqolgan. Bu gap rost bölişi ham mumkin, ammo u içidagini sirtiga çiqarmaslik uçun har qanaqa yolğonni yamlamay yutib, mardumni işontirib, laqillatib ketaveradigan yigitlar xilidan edi.

U birinçi kuniyoq, keçasi kino körib ötirişganda, odamlarga bu yerda tezda temiryöl quriş kerakligini, ana öşanda butun şahar ahli daryoning qoş-qovoğiga qarab ötirmasdan, istagan paytda xohlagan tomoniga ketaverişi mumkinligini aytib, özining temiryöl qurilişi böyiça muhandis ekanini pisanda qilgan. Ertasiga u telegramma yubormoq niyatida telegrafxonaga kirgan, uskunani öz qöli bilan işlatib, kerakli gaplarni özi xabar qilgan, keyin telegrafçi qizga kuçsizlangan batareyalarni qanday quvvatlantiriş lozimligini tuşuntirgan. Köşinga askar töplaş maqsadida bizning şaharçaga kelgan harbiy tabib bilan esa, çegara deparasida uçrab turadigan turli xasta- liklarni qanday davolaş haqida dadil suhbatlaşgan. Unga tongotargaça çöziladigan şavqli-şovqinli bazmlar yoqarkan, özi ham mayxörlikni qiyib qöyarkan, janjallaşib qolganlarni ustamonlarça u u yaraştira olarkan, qimorda ğirromlik qilguvçilar I bilan çiqişolmas ekan. Bir kuni, yakşanbalik ibodatdan söng, yuzonğiç yigitlardan ikkitasini çaqirtirgan-da (yuzonğiçlar bizning joylarda köp böladi), daryoning u yoğidan bu yoğiga kim özarga yuzişişgan va hariflaridan zörini yigirma sarjin orqada qoldirib, ğolib çiqqan. Onam menga bir nomasida şu xususda yozarkan, öz odatiça hovliqib: «U oltinu tillalar içida ham şunday yuzib yursa kerak», deya mahobat qilgan edi. Inçunuy, u odamlar orasidagi şov-şuvga — Bayyardo San Roman behad moliyaviy imkoniyatlarga ega, beli baquvvat, qöli uzun, istagan işini qila oladi, degan gaplarga ham işongan.

Onam menga oktyabrda yozgan xatida uni rosa maqtab: «Odamlar uni judayam yaxşi körişadi, çunki u halol, köngli toza yigit; ötgan yakşanbadagi ibodatda u çök tuşib olib munojot qildi, lotinça hamd öqişdayam özini körsatdi, baraka topgur», degan edi. Öşa paytlari çerkov işlari lotin tilida yuritilardi, obidlarning tik turib ibodat qilişi taʼqiqlangani hammaga beş qölday ayon edi, biroq, agar bir narsaning tagiga yetmoqni istasa yo biror narsa unga yoqib qolsa, onamning ana şunday keraksiz tafsilotlarga ham urğu beradigan odati bor edi. Bu yigit behad uluğlangan ana şu xatdan keyin onam menga yana ikkita maktub yölladi, biroq ularda, garçand bu davrga kelib Bayyardo San Romanning Anxela Vikarioga uylanayotganini butun elu yurt eşitgan bölsa-da, bu haqda biror oğiz söz demagan edi. Maşʼum töydan keyin, ança vaqt ötgaç, u öşa kunlari Bayyardo bilan yaqindan tanişganini, taassufki, u aksinça taassurot qoldirganini va öşa — oktyabrda yozgan xatida xato qilganiga, muloqot asnosida yigitning oltinga öxşaş sariq, yiltiroq közlarini körib, qörquvdan titrab ketganiga iqror böldi.

(Davomi bor)

Rus tilidan Tohir QAHHOR

“YOŞLIK” 1985/7

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (375)