15 daqiqada öqiladi

568 marta körilgan

Qizğaldoq

Qizğaldoq

(Hikoya)

Turdixolning eri askarlikka ketdi-yu, qaytmadi. Ölik-tirigidan darak yöq. Yesir boşi bilan közining oqu qorasi bir öğil, bir qizini elga qöşaman, deb yoşini yaşamay, yalmoğizning singlisiday qaridi-qoldi. Bu orada oçiq boşi ne bir malomatlarga qolib, taqdirining issiq-sovuği yuziga çang solib, izğirin şamollari soçini yuldi. Yelkasidan qamçi yeb, tovoni yorildi. Ammo kimsaning eşigidan möralamadi, birovning öngirini uşlamadiyam.

Qizğaldoq – keng dara. Qişloqning kaluloği Turdixol, yemagi makkajöxori,  nöxat böldi. Oğzi zoğarayu yovğon oşga yetib turdi. Qizini nomusi, öğlini ori bildi. Tunlarni uzundan-uzoq ertak aytib tonglarga uladi. Ertaklarida yuragi yoldor botir yigit musofir yurtda adaşib, öz tuproğiga qayta olmay darbadar kezdi, keksaymadi. Bitta, önta, mingta ertak aytdi. Barçasida – şu közlari çöğ uzoq safardagi yigit!  

Sağirlarini dam-badam ilingan it qopib, eşak tepib turişi yetmaganiday toşga turtinib, kesakka surinib ulğaydi. Öğli öğil bölib, qizi qiz böldi. Endi Turdixol kampirning eriga erkalik qila olmay, boşqalar oğzida ermak bölib ötgan yillari unut, yaralari but.

Qizğaldoqlik yigitning bari Turdixolning qiziga oşiq, beqarorlariyam kam emas. Ular özlariça talaşib-muştlaşib yurdi. Qizi qurmağur qizğaldoqlikman deb köksiga urib yurgan köplarga köngil bermay sarson-sargardon etdi. Hatto qoş qoqiş nari tursin, bir bora qiyoyam boqmadi. Eşik qoquvçilar, ostona hatlab qizni sörovçilar köpaydi.

Ohorsiz köylagu römol orasida Tölğonoy qiz tölgan oydan-da suluv! Öşa xuşröyning onasi Turdixol ahli Qizğaldoqning biroviga singil, boşqasiga jiyan, yana biriga çeça bölişini kun ötib mana, endi biladi. Jelagini sudrab bösağasini hatlagan xotin borki, «şu qizgina begona bölmasin» deb keldim deydi. Turdixol qizginaning hali «bir tovoq unni elab uddasidan çiqolmas»ligini aytib javobini bersa, «Seni odam bilib keluvdim! Özimga teng körib adaşibman! Attang! Turgan turişingga qara, dimoğingga tuşgan qurtdan örgilay!» deb eşikni taraqa-turuq yopib, qönqillab ketganlar köpaydi. Kelib-ketarlar odam topilmasa, soyasi bilan sözlaşib,  töymaydi.

 Turdixol şu piçir-piçirlardan qörqqanidan mard ketdi. Yöğ-a, mard ketmadi, mört ketdi. «Jesirga sovçi ayol böladi. Qizginani sörab kelguvçi er böladi-da, endi!». Tilidan çiqqani yoqasiga yetmay ostonasida Eşpölat dallol körindi. Qizğaldoqda kim ot sotar, kim mol sotar, kim duldul, kim xötik olar bölsa, şu Eşpul dallol narx biçadi. Baraka olib, baraka soçadi. Sotguvçi ham şu, olguvçi ham şu Eşpul! 

* * *

Eşpul çoyni issiq-issiq höpladi. «Şaşting bir erça bor, çeça!», deb Turdixolni köylagiga siğdirmay, köklarga parvoz ettirdi. Ayol quşday böladi. Quşdaygina bölmaydi, ayol asli zoti quş böladi. Uçsa qönar joyini bilmay  qoladi.

Parvoz quşga yaraşarkan. Ayol aslo uçmasin ekan.

– Çeça, çoyni kim damlagan?

– Kim damlardi, Tölğonoy-da.

– Eh-he, Tölğonoy singlimiz çoy damlaydigan böldimi, a?

– Oğajon, siz Tölğonoyning çoy damlaganiga işonmaysiz, men xamir qorişiga. Bilmayman, Qizğaldoqning köziga şu oyqizimdan, suluvimdan boşqa körinmay qolgan. Duç kelgani, eşigimga soya solib ermaklaganday bir söraydi.

– Eh, nima deyapsiz unda, çeça?!

– Biror nima deganimça yöq.

– Demaysiz! Tölğonoyni boşqalarga berib qöyadigan Olloni bandasimas!

– Ei-i-y. Bu nima deganingiz böldi?

– Tölğonoyni özim kelin qilaman!

– Şoşilmayapsizmi? Bola-da!

– El sörayaptimi, bolaligi qolmabdi, çeça!

– Qizginani köngli deganday… 

– Ey, köngil ham gap bölibdimi, – Eşpul oğziga kelgan gapni içiga yutib ğöldirab qöydi. Yigitga qizning könglini oliş «enangni…» deganidan oson-ku!

 Topgan gapiga iç-içidan quvondi. Quvonçi içiga siğmay yana iljayib Turdixol kampirga quloq tutdi.

– Endi, aytaman-da…

– Bizdiyam eşiting unda, çeça. Tölğonoyning otasi ikki tomir oşgan akamiz bölardi. Buni bilasiz!

– Bilmay ölibmanmi.

– Bilsangiz, sulton suyagini xörlamas, deb ostonangizga kelib ayb qilibmiz-da!

– Unday…  undaylar demang-a…

– Demasak, gapingizga qarang-da. Hali bola deysiz, hali köngil deysiz. Köngli ölgur qötir bölmasa, çimildiqdayam binoyiday topişib ketadi. Yo akam bilan Nazabuloq etagida qizğaldoq teribmidingiz?! Mana – keliningiz, eh-hiy, qudağayingiz, menga atalganida enasining qornida bölgan. «Ostona supur-sidir» qilingan. Yo u zamonlar ötib, bizniki gunoh böldimi?!

Eşpulning gapi Turdixolning kökayiga botdi. Kampirning qaysar tomiri tortdi. Dallolning gapi-da oğzida qoldi.

– Qaynim-ov! Ayol boşim bilan biror narsa deya olmayman. Mengayam, Tölğonoygayam Safar ega! U opasini kimga bersa, qizim şuning öngiridan tutadi.

Eşpul mum tişladi… Ikkovining ham quloği ding! Tillari öz örasiga çökkan! Közlari dasturxon gardişidagi qora mağizga qizil ip bilan uquvsizlarça tikilgan gulga qadalgan! Bu önğaysiz holat rözi mahşar qadar boradiganday! Guyo Isrofilning surini kutişayapti!

Kirligidan yoğ bosib tusini, tusiga qarab tikilgan gulini farqlaş qiyin bölib qolgan qalpoğini öng qöliga olib, söliga «qars-qars» urmoqçi böldi-yu, çekindi. Qöşqöllab ğijimladi. «Beayb Parvardigor. Suyaksiz til boşga balo», deb ğönqillab dallolning tili çiqdi.

– Çeça, unday bölsa, Safarboyni çaqirmaysizmi?

– Uni Abray oqiraq  hayrovga olib ketgan. Hafta-ön kunda kelib qolar. Sabr qilsangiz, Safarning javobiniyam olarsiz. Xudoyimni dargayida ön kun ötmay qolmas.

– Himm, şunday deng! – deya çuqur nafas olb kutilmaganda tizzasiga qarsillatib döppisini urib…

– Çeça, sizday xotin har mahalda bir tuğilsa kerak. Buyam elni obrösi. Hali möyiga ustara tegmagan ulini şunça izzat qiliş. Endi, bu oqil xotindi işi-da! Bölarmanning bolasi yettisida boş bölar, bölmağurning bolasi yetmişidayam yoş, degan burungilar. Safarboyyam suriqday yigit bölibdi-da. Keça qoronğu oliş payt Jinjakli bozoridan qaytib kelayotsam, Boyirkölni soyida bir töda yigit kuraşib yotibdi. Birpas tuyoqdam qilib, olişni kuzatdim. Safarboyga tiraşadigani topilmadi. Bizniyam tomirdan davragir çiqarkan-ku, deb xursand bölganimdan tişimgaça terlab ketdi. Rözğoringizga Safarboyni boş bilganingiz durust. Men bekorga şaştingiz ham, gap-sözingiz ham bir erça bor, deb aytmadim.  Qizğaldoq katta el, körib-bilib yuribmiz. 

– Oğajon, oğrinmang, oğrinmasangiz-çi!  Siz nima desangiz şu-da. Men nimayam derdim. Sultonman deyapsiz-ku! Iloyo sulton boşingiz omon bölsin. Sulton oğamdan aylanay.

–  Töyni qaçon boşlaymiz?

–  Endi, Safarboyni oldidan bir ötaylik…

–  Sizning berganingizmi, çeça!

Ularning gurungi ustidan jimlik ğolib keldi. Turdixol kampir boşini şu jimlik egdi. Qayta-qayta boş irğadi…

–  Ha, qaddingni urğurni çeçasi!

Tölğonoy çoynakdan hol sörar bölib eşik tirqişidan möraladi. Onasining közi Eşpulning oğzida. Qiz tomoq qirdi. Yana-yana tomoq qirib, tovuş berdi. Eşik tirqişidan  söz qanot yozdi: «Hu-uv qizgina, özim boraman».

Qoraqumğon şaqir-şuqur qaynar, qopqoği öynar, xuşröy qiz kul titardi. Turdixol kampirning yonoqlariga kulgi yugurib, yoşidan yoşarib çoynak tutdi. «Qizgina, çoyni damla! Hayitligingni yeyin, senginani sotdim, yelkamdan oşirib otdim». Tölğonoyning muştdek jussasiga minglab qumursqalar örmaladi. Tilidan otilmiş söroq tişlarining orasidan çiqmadi. Közlari «Kimga, kimga?» deya sözladi. Onasi: «Öz qoning özingga böldi, qizim! Qoşu qaboğim bölasan. Hu-uv peşonamda turasan. Şu qarindoşga, qarindoşning uliga berdim!». Turdixol kampirni taniy olmayotgan qizi onasining jinjigidan pilayogan Eşpul dalloldan ijirğanib, yer singalagança möltirab ovoz berdi.

– Qondoş bölsa-da, yondoş emas, nomussiz, deb qarğardingiz-ku, ena!

–  Ollo keçirimli bölganida, bandasiga yöl bölsin, bolam! Keçirimlini Egamning özi suyadi, suyaydi.

– Ena, keçirimli böling, mayli! Qizğaldoqda Maşi masxaradan boşqa tengim yöqmi?

– Mamaşukurboyni masxara degani uyalmaysanmi, hademay ering böladi. Oğzim bor deb gapiraverasanmi, – deyişga dedi-yu, masxarani Muhammadşukurboy deyişga kampirning farosati yetmadi.

Kampirni ostonada «tegmayman-tegmayman» degan hirqiroq ovozlar quvib yetsa-da,  parvo qilmay içkariladi.

–  Çeça, nima gap?

–  Tölğonoy-da…

– Him-m-m… Tegmasmişmi… Heç bir mahalda qiz tegaman deganmi özi? Qiz tegmayman deb tegadi, yigit olaman deb oladi. Azaldan yöriği şunday. 

Turdixol xayol oğuşida. Öz baxti – bolalarining toleidan sarmast. Hovlisi bir etak qoraköz qiy-çuviga tölsa. Töy-töylarga ulansa, öğliyam Qizğaldoqda bir odam tengiga ötsa. Gulday qizni kelin qilsa, ul kelin Turdixolning könglidan yaralsa. Armon ne bilmasa. Baxt degani bölsa, gul yetimlarining peşonasida körsa.

* * *

Eşpul mol sotadigan odamning qölini silkilab-silkilab dilidagini oşkor qildi. Bozorga kirgan semiz qöçqorning quyruğidan çangallab, «Töybop ekan-da!», deya sir berdi. Quloği oğirga qiçqirib, otliga  munkayib, eşakliga gerdayib aytdi. «Tölğonoyni kelin qildim!», deb Qizğaldoqqa jar soldi.

Safari qarigan qiş kunda Qizğaldoqni ikkiga bölib ötgan damariqda Abray oqiroq boşçi  hayrovçilardan oldin loyqa suv keldi. Suv hapqiri Safarboy hovliqib ham qaytdi. Quloği bitib, boşi qotdi. Ammo norizolik qilib oğiz juftlay olmadi. Onasini koyişga tili bormay Eşpul dallolni, Maşi masxarani böralatib sökib, yuragining cherini yozdi. Elni «Eşpul Turdixol kampirning qizini kelin qilibdi», degan ovoza tutdi.

Neça alplar Tölğonoyga dirayalmay tölin oy bilan sirlaşib kelayotgandi. Ularning barçasi köksini zax yerga, Turdixol esa qizini Maşi masxaraga berdi. Maşining muçali maymunligi boismi, bolaligidan daraxtga tirmaşib yurardi. Elning oğziga şamol öynatib Razzoq mirşab töyiga masxara olib keldi. Masxaralar Qizğaldoq darasiga dor qurdi. Dorda sakrab-sakrab umbaloq oşib çopdi. Nay çalib, ilon öynatdi. Yelkasiga maymun mindirib ahli Qizğaldoq  lipasidagi bir tangasidan tortib sariq çaqasigaça şilib oldi. Şu kundan buyon Maşiboy dom-daraksiz…

Keyin köp bora bodom gulladi, tökildi, yonğoq pişdi, qarğa olib qoçdi. Yana-yana bodom gulladi, tökildi. Yonğoq qarğaning oğzida ketdi. Yölbarsdan qoçgan quyon yurt kezib, el oraladi. Dumini öynatib dikka-dikka sakragan quyon qisir çiqdi. Yer oriqlab it semirdi. Közini yoğ bosgan it ğarib egasini tuyaning ustida qopdi. Daşt odamlari qatrlagan  qavirğa bölib qolgan uşoq jonliğini öraga butidan sudrab taşladi – oğizlar oqliqqa yetmay qoldi. Eşpölning esa kuni tuğdi…

Bir qarasang hamsaya-xaloyiqning eçki-uloğini Jinjakli bozoriga quvib ketaveradi. Ertasiga Nayzabuloqda eşikma-eşik yurib «Huv birodar! Molingni harom qotirmay menga ber, pullab beraman», deb qora mol teradi. Söng kuni  Qoraböriqqa  karvonini boşlab ketadi. Molni tong otgunça kötarganiga sotadi. Egasiga terisining haqiniyam bergisi kelmay böza simiradi. Bir qölida soç tolasiday kesilgan aççiq piyoz, ikkinçisi issiq kabob bilan band. Oğzini katta oçib omonat tişlari bilan yoğli etni sixdan suğirdi. Egilgan boşini biroz kötarib terak böyi balandlikka yuzlandi-yu «do-o… , do-o… , do-o… , r-r-r… »lab qotti-qoldi. Dallolning nima deyayotganini uning közlari tikilgan tomonga qaramagan kişi bilmasdi.

Qöqib yotgan jun bozori-yu çangib yotgan un bozori oraliğida dorbozlarning dori böy körsatib töribdi. «Do-o… , do-o… , do-o… , r-r-r… »lagani bilan Eşpöl unga qarab çopmadi. Yurak oldirib qöygan. Avvallari hovliqib borar, duç kelgan masxaradan puşti kamari – erkatoy öğli Maşiboyni sörardi. Endi bölsa uzoqdan öğri muşukday poylaydi. Masxaraning közlariga tikiladi, özida bir ajib tuyğu tuymasa sira bormaydi. Bora olmaydi. Qaysi bir yili, adaşmasam tönğiz yilida Jinjakli bozorida öyin körsatayotgan dorbozu masxaralar oldiga borib dallol öğlini suriştiradi. Masxara bölsa «Ota-otajon! Mana men öğlingizman, tanimadingizmi?» deb davraga olib çiqadi. Va beş-oltita tuxumni osmonga otib almaştira boşlaydi. Tuxum esa bitta bölib qoladi. Tomoşatalablar ham, Eşpöl ham hayronu lol. Masxara katta va keng yamoqdor çalvarining tizzasigaça keladigan kissasini teskari qilib osiltirib, egnidagi kamzulining ham şu ahvolga tuşiradi. Odamlar masxarani közböyamaçilikda ayblab boşlaganida Eşpölning yelkasiga zarb bilan bir uradi-yu ketidan beşta tuxum tuşiradi. Şu-şu dallol masxaralardan qörqadi. Oldiga bormay zimdan termuladi.

Çollarga ergaşib bozorga kelgan bolakaylar ularga şerik kattalar qurşovidagi dor tagidagi olomonga dallol kelib qöşilganida usta dorboz Masxarani bir şapaloq tuşirdi-da, dorga çiqa boşladi. Alamzada masxara soxta yiğlab ortidan dor ustuniga tirmaşdi. Dorboz langar tayoğini olib dorning narigi boşiga yugurib ötdi. Masxara esa dor ustunlarining ayri joyiga ötirib olib uniga rağbat berayotgan bolalarga yuzlandi: ikki yonoği qip-qizil olma rang, qalin lablari pişganidan yorilgudek gilos tus, burni misoli bemaza bodring, yuqori va quyi qovoqlari ğör olma, közlarida bir soğinç, bir mung ufurib turibdi. Uni bölsa qalbaki kiprik laşkari tösiş bilan ovvora.

Puşti panoh – Eşpöl tanidi-bildi. Öz zurriyodi yer qolib, kökda kimsaning könglini ovlayapti. Otaning mehri iyib tikilib qolganida usta dorboz dordan ikki bora umbaloq oşib masxaraning oldida paydo bölib, langar tayoğini tutqazib, özi qöllarini langar qilib ortga qaytdi.

Maşiboy bir-ikki-uç qadam taşladi. Laylak turiş qilib qanot qoqdi. Bir neça bor çumçuq sakraş qilib öynadi. Dallol atrofidagilariga «hu-u dorboz mening öğlim» deb gurraydi. Orziqib kutilgan, Tangridan tilangan diydor közlaridan qalqib toşdi. Odimlarini tezlaştirayotgan masxara yugurmoqçi böldi-yu, arqonni eşak qilib minib qoldi. Dor arqonini qöş qöllab mahkam uşlagança çinqirdi. Kiprik qoqqunça yonğoq şoxiga osilgan öğri qarğaday osildi-qoldi. Yoqasidan zarang yerga bir tuxum tuşib yorilib ketdi. Tomoşatalab bolalardan bir «U aldabdi. Yutib yuborgan moyagi qöynida ekan-ku!» deya qiçqirdi. Xuddi u masxaraning bor firibi yengi orqali qöyniga tuxum ötkazganini körganday.

Dor tomoşasi şu tariqa tarqagan. Eşpöl Qoraböriq bozoridan otga mina olmagan öğlini xurjunining bir qönjiga toş solib, ikkinçisiga Maşiboyni oyoğini tiratib, kindigini egarga mahkam bosib kelganini tun qöynida dallolning zavjasidan boşqa heç kim körmagan. Bu taqir tarixni Qizğaldoqda Eşpöl, musiçaiy bezalol ayoli va Maşi masxaradan boşqa bilmaydi-bilaolmaydi.

Tölğonoy termulgan közlarni kuydiradigan, oyni suqlantiradigan kelinçak böldi. Oy va yulduzlarni bulut qamal qilgan keça zimiston böldi. Tongga bormay Turdixol kampir uvvos tortib yiğladi. Yiği olamni tutib, osmon ham unga ergaşdi. Ikkovi öpkasini bosolmay, qora yerni  azonga qöymay şitta loy qildi. 

Turdixolning holi tang. Tilini yutgan. Ne qilarini, ne deyarini bilmay hayron qotgan. Nimayam desin, qizğaldoqlik qolib, Qizğaldoqqa qişlamoq uçun qöngan qora qarğalar-da bir tunda ön tört kunlik oyni xijolat qiladigan gul qizini «Tölğonoy buzuq, Tölğon buzuq»qa çiqarib, qağillab «buzuq-buzuq», deya qanot qoqib ketgan.  

Safarboy yer muştlab naʼra tortib yotibdi. Alamdan ökirganini eşitgan keksa toğlarning oppoq soçlari tökilib ketdi. Olam gumburlab çaqmoq çaqdi. Tölğonoy etini yulib, özini otib, qon yutib, kun körmay ötkazib borliqni kökartirib yubordi. Kampir holiga dunyoyam kuldi. Yaşnadi, yoşardi. 

Eşigidan it möralamay qöygan, el özini olib qoçgan kunlarning birida bösağani Buxor mulla bosdi.

– Turdixol, tuzukmisan?

– Mulla aka, Egamning özi manglayimni şör emas, zuvalamni balçiqdan olganmi, deb ötiribman-da. 

– Esipastlik qilma. Hali bir kunlar kelar, huv-ana şunda noşukurliginingdan muztar bölib qolasan!

– Yaratganning yoruğ kuni, baxt quşi bölsa, odam qurib şerigi şayton jesirni boşiga qönarmidi?!    

– Tilingga erk bermay,  Tölğonoyingni çaqir, özing ham beri kel!

Qarğa körganini çöqiganiday, Buxor maxsum ham bilganiça öqib, «suflab-suflab» damsuv içirib, aççiq-aççiq tanbeh berib tadbir qilişini aytdi.

Kampirning patagiga qurt tuşib, jinjaklik Moxov folçiga çopdi. Folçi doyrasini çertib-çertib kun botarda kul tutganga çiqazib, davosi kulrang tovuq ekanidan sözladi va faqat momo  chiroqni Manğit quşnoç ötkazişini  tayin etdi.

Tölğonoyning peşonasi tovuq qoni rangini oldi. Söng uni jandaga soldi, olov bilan savalab qoqa boşladi. Qizning köziga quşnoç qölidagi olov qizğaldoq bölib körindi. Xayolini onasining tongi  yiroq tunlarda aytgan  ertagi öğirladi.

Qadim-qadimda böri bakovul, tulki yasovul, qarğa qaqimçi, çumçuq çaqimçi bölgan paytda ilonu çayon ham tek emas ekan. U paytlardayam  kambağalni tuyaning ustida it qoparkan, ğaribning poyini poylab çaladiganlar bölar ekan. Ey, nimasini aytayin,  onangni qozi öynasa, dodingni kimga aytasan, degan zamon ekan-da. Kiçik bir yurt Xoqonning mulki ekan. Mol-mulkka mukkasidan ketgan Xoqon atrofidagi ellar orasida nizo çiqarib, ustiga ot haydar, bağriga tiğ sançar ekan. Tiğ sançişni qöymas, mol-dunyoga töymas Xoqon saroyi xotin-xalajga, qiz-juvonga liq töla ekan. Öşa zör xizmatiga şay xufiyalar son-sanoği yöq ekan. Ular el oralab, yurt kezib, qayerdaki husndor qiz bölsa, Xoqonga xabarini yetkazar ekan.

Kunlardan birida şumqadamlar közi bir beçora çolu kampirning qiziga tuşibdi. Xoqon xufiyalari özini sovçi deb aytib, ovçilikka qilganida navkarlarsiz yurmaskan. Qizni olib ketişga kelganida çol ularni ötoviga çorlab, non-namak tutib, öz ötmişidan doston kuylabdi. Yigitlik çoğida Xoqonning otasiga navkarlik qilib, bir jangda öng qöli qiliç zarbidan uzilib, soniga nayza sançilib, yana qaysidir yurt oşganida yuzi kuyganini aytib, yoşi ötgaç jangu jadallarga yaramay qolib, olaxurjunni böyniga olib, qiz körganini va yolğiz zurriyoti şu ekanini aytibdi. Xufiyalar qizini ul zotga munosib bilgani va navkarlar kelganiga mamnunlik bildirib, qizi bilan xayr-xöşlaş uçun bir tun sörab yalinib-yolvoribdi. Keksa navkarning yuzidan öta olmagan yigitlar saharda kelişini tayin qilib, jönab ketişibdi.

Çol «Kunim bitgan, paymonam tölgan körinadi. Sen qizingni olib qoç yo yaşir», desa, kampiri höng-höng yiğlab, uni ötmişda köp kişilarning yostiğini quritganlikda ayblab, «Xudoyimning omonatini qayerdayam asraş mumkin?!», deb zor qaqşab, Xoqonning qöli uzunligi, qölidan tiği uzunligini aytib, öz peşonasidan domongir bölibdi. 

Ota-onasining dardidan voqif qiz oydin tun qöynida köklam tuhfa etgan oq çeçaklarni oralab, çangqovuzni «biyov-biyov-biyov»latib çala boşlabdi. Tizzalariga urib turgan oq çeçaklarga havasi ketib, dilini çangqovuzga jör etib çertaverib-çertaverib, özini butkul unutibdi. Gulğunçadek lablari qonab, oq çeçak kosasiga tomib, behol yiqilibdi.

Köklam tongining şabadasi dalada yastanib yotgan çeçaklarni qizartirib yuboribdi. Qon libosini kiygan oq çeçaklarni çolu kampir qizğaldoq qizim deb quçib ovoz çiqargani, aza oçgani olis-olis ölkalargayam yetibdi.

Xoqon yurtida «Qizğaldoq bölib yaşayotgan qiz elda teng-tengi bilan bölmagunça   qaytmas emiş… Qizligini soğingan qizğaldoq esa har bahor qir-adirlarga çiqib, kişilarga möltirab turişiyam şundan ekan…», degan uzuq-yuluq gaplar tomir otib oğizdan-oğizga, quloqdan-köngilga ötaveribdi…

Tölğonoyning xayolini soniyaga öğirlagan ertak asta-astalik bilan butun aqlu huşini band etib oldi. Oyning tölin bölişini, qizğaldoqning qiyğos oçilişini kutdi. Kunduzi onasiga ham körinmaydigan, tunda esa çangqovuz çertib tentiraydigan odat çiqazib, «Qizğaldoqman!», deb daʼvoyam qila boşladi. Kampir qizini jin çalgan bilib, fol kördirib, kulrang tovuq qoni enmaganiga yöyib, kök uloqning ham boşini oldirib yurgan kunlarning oydin tunida Tölğonoy qizğaldoqlar orasida çangqovuz çala-çala ğoyib bölib qoldi. U oyga yöl oldimi, qaro yerga qorişdimi, unisini  Qizğaldoq odamlari  bilmaydi.

Turdixol kampirning «Oy-kuni tölib tuğilmagan Tölğonoy qizim-ay, bilarmiding dunyoning özi şarmanda ekanligin? Qornimga joy bölgan oyqizim, ilon el bölgan, çayon siqqan dunyo torlik qilgan qizim-ay! Ey dunyo, tor qornimça yöqsan!» degan iddaolariga hamma könikib ketdi. El endi birov-yarim dunyodan norizo bölsa, «Turdixol kampir bölib ket-yey», deya ermak qilar odat çiqardi…

Turdixol – bu dunyodan ham qari kampir ayozdan köklamni, köklamdan qizğaldoqni, qizğaldoqdan qizini ilhaq kutadi. Oydin tunda çangqovuz çertib, «Qizğaldoq bölaman!», deb yiğlaydi. Safarboyning bir etak nevaralari kampirning közidan Qizğaldoqni yaşirib sarson. Ular tomlar ustida, devorlar böğotida ösgan azalgi oq çeçaklarni olib qoçsa, «qizğaldoqni bosma-yey! Öz bağrini tiğlagan qizdir u!», «qizğaldoqni yulma, qon yiğlagan qizdir u!», «Qizğaldoq gul qizim-ku!», deya Tölğonoyni yöqlay-yöqlay  tili iç-içiga tortib ketadi.

Kampirni «ana ketdi-mana ketdi»lab bolalari «chopha-çop»ga tuşib qoladi. Mulla Maxsum kampirning kaftiga kaftini qöyib kalima qaytarib ötiradi. Kampir ne mahalga borib, yana «Tölğonoy keldimi?!», deya turadi. Bolalari öpkasini bosib oladi – öz yumuşi bilan andarmon bölib ketadi.

Tol tuş Qizğaldoqning osmonidagi quyoş tik kelib, soya bermay qöygan palla. Keça tili  tortib ketgan Turdixol kampir tört oyoqlab tom oldiga örmalab bordi. Umidvor bölib olis-olislarga qaradi-yu, ikki odim nariniyam ilğay olmadi. «Qizğaldoq, Qizğaldoq, Tölğonoy, Tölğon-hov», deya tovuş berdi. Tovuşini kampirning öziyam eşitmaydi, dunyodan umidiniyam uzolmaydi. Özi turgan taqir yerdan emaklagança qöllari bilan paypaslab qizğaldoq izlaydi…

Nurilla ÇORI

“Yoşlik” jurnali, 2011-yil 9-son

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (375)