27 daqiqada öqiladi

619 marta körilgan

Oddiy ayriliq haqida ertak

Oddiy ayriliq haqida ertak

(Qissa)

Adirga tutaş qişloqçadagi orti derazasiz uylar badantarbiyaga saflangan böyi past-baland öquvçilardek, yölning ikki çetida ziç tizilib turibdi. Eşik-darvozalar ham turliça: bunisi birqanot, odmi, baʼzilari böyoq körmagan, taxtalari quyoş kuydiriğidan qorayib, yorilib ketgan; unisi – qöşqanot, rangdor, haşamatli. Torgina toşloq köchaning çap yoğida – kişi bemalol sakrab ötsa böladigan serşağal ariq, suvlari quşçalarga sayraşni örgatmoqçidek qişin-yozin çuldiragani çuldiragan. Ariq ustida har bir xonadonning öz söritoki bor, ularda turfa navli uzumlar ayoz payti tom çetida hosil bölguçi muzburunlardek şoda-şoda osilib yotadi. Eng ertapişari – bahor tugamasidanoq şira yiğib ulguruvçi çilgi. Keyin kişmiş, hasayni, husayni, qizbarmoq, şivirğoni, qiziltöra, şakarangul, qorapirqilar birin-ketin yetilaveradi. Yumaloq degani – eng keçkisi, qişning boşlarida ham pösti sölimaydi, oğizda bodringdek karsillaydi.

Tunukatom boloxona ostidagi temir darvozaning söl qanoti ğijirloqlanib oçildi-yu, faqat töy-maʼrakalar munosabati bilangina javondan olinuvçi oppoq yaktagini, ohorli kök tönini kiyib, boşidagi marğiloni döppining girdiga adras qiyiqni ixçamlatib boğlagan döngmanglay çol şoşqaloqlanib köçaga çiqdi. Çiqiboq, kaltagina soqolini entikkaniça silay-silay, yoşiga xos bölmagan tarzda ildam odimlab, kunbotardagi mozor tarafga yönaldi. Ildamlagani sayin yoşarib boraverdi, oxiri yetti yoşli bolaga döndi-qoldi.

Çol, könglida uning ismini bolalikdan ardoqlab kelayotgan, oradan neça yillar ötmasin, çiroyini zarraçayam yöqotişi mumkin bölmagan, keksalikni şunçaki niqob qilib olgan qumriköz parivaşning yoniga oşiqmoqda edi. Hademay yetib boradi, Xudo nasib etsa, diydoriga töyadi. Şunisi qiziqki, çolni tanib ololsa, yana bir möjiza yuz beradi, kampir ham öşa zahoti yetti yoşli qizaloqqa aylanadi…

* * *

Nusa xolani özim danak çaqib yeyişni örgangan çoğimdan buyon bilaman, eşakaravada mahallama-mahalla kezib, piyoz, guruç sotib yuradi. Köçamizdan ötib qolsa, biznikiga kirmasdan qöymaydi. Buning sababi bor.

Nusa xolalar ilgari juda uzoq bir ölkada yaşagan ekan. Köp yillar oldin ularni kimlardir, nima uçundir tösatdan quvğin qilibdi-yu, biz tomonlarga kelib qolişibdi. To muqim boşpana topilguniça, birlari yarimvayrona xonaqolarga, birlari kolxozning turli omborlariga, birlari dala şiyponlariga joylaştirilibdi. Ortiqça tomi bor kişilardan ayrimlarining açinişi qözib, quvğindilarga öz hovlisidan hujra beribdi. Men hali tuğilmasimdan burun Nusa xola bilan eri Sadir toğa qiş içi biznikida turişganini, yalpizlar quloqlay boşlagan pallada ikki kötarim çiqib-çiqmaydigan köçini yiğib, yangi yerlar özlaştirilayotgan çölga ketişgaç, özlariga kiçik bir kulba qurib olişganini eşitgandim.

Dadamning aytişiça, Sadir toğaning asli ismi koreysça Sugir, xotinining ismi rusça Nyusya ekan. Qişloqdagilar şunaqa – millati boşqa kişilarning otini yo buzib aytişadi, yo özbekça nom qöyib olişadi.

Odamlarning feʼli ğalati-da, baʼzi qöşnilar töpolonçi bolalarini tinçitişga urinib, hadeb şöxlik qilaversang seni Nusa karisga berib yuboraman, deb qörqitardi. Bir kuni örtoğimnikiga öynagani kirib, buzoqçasini şataloq ottirgança quvalab yursak, sopol tosda yem qorayotgan onasi bizni pöpisalaşga tutindi:

– Bas qilinglar! Ana, Nusaning ovozi kelyapti. Hozir ikkovingniyam qöl-oyoğingni boylab, aravasiga ortib beraman, çölga opketadi.

Ikkalamiz törtta quloqni tengdan ding qilganimizça turib qoldik. Köçadan Nusa xolaning “Piyozlar keldi-i, guruçlar keldi-i” degan tovuşi eşitilmasa-da, örtoğim onasiga hadikli boqib, söradi:

– Çölga opketib, keyin bizni nima qiladi?

– Nima qilardi, töxtatmay işlatadi, – tosga kepak sepayotib vahimani kuçaytirdi onasi. – Oftobda boşing qaynab, piyoz ötaysan. Şolipoyada loy keçib, öt yulasan.

Örtoğimning közi gildirab, orada ovqat-povqat berib turadimi, deb söraganida, onasi birdaniga qaqira-qaqir kulib yuborgandi.

Nusa xolaning eri Sadir toğani kamdan-kam körardim. Uyimizga qadam bosadigan bölsa, xaltaçada guruçi, bir-ikki şişa araği bilan kelib, tunab qolardi. Bir uxlab uyğonsam ham, dadam ikkovi hali-hali otamlaşayotgan bölardi. Ayrim gaplarini uqardim, ayrimlarini uqmasdim.

– Biz-ku oğirliklarga könikib ketganmiz, – derdi Sadir toğa. – Lekin, qizçamga juda qiyin böldi-da. Xotinim aravasida tirikçilikka çiqib ketsa, uni dalaga opketaman. Bilasan, dalamizda daraxt yöq hisobi, qizimga katta savat şlyapa kiydirib, şolipoyaning uvatiga ötqazib qöyaman. Ora-sira yoniga borsam, terga pişilib, hansiroqlanib qolgan böladi. Xotinim qaytib kelsa, tuproqqa belangan, yuzlari qizarib, yonoqlari pöst taşlagudek pörsilloqlangan qizçani körib, bolaga umuman qaramabsan-ku, deganiça meni ğazablaşga tuşadi.

– Ha endi, ona zoti sen bilan menga qaraganda kuyinçakroq-da.

– Uniyam tuşunaman, yuragi bezillab qolgan. Bizni buyoqqa haydaşganda, eşiklari jipslab yopilgan, tört joyida kiçik-kiçik tuynuklarigina bölgan tiqin yuk vagonida bir yarim yoşli öğilçamiz böğriqişdan ölgan. Xotinimning römoliga örab, temiryölning yoqasiga kömganmiz. Bolaçoğimning göri qayoqlarda qolib ketdi, deb yiğlagani yiğlagan edi xotinim. Qizim tuğilganidan keyin örtanişi ança tiyildi. Öğlim esimga tuşsa, özimniyam içim yonib ketadi, oşna. Jizillab qovrilaman-u, xotinimga sezdirmayman.

– Nimasini aytasan, Sadirvoy! Farzand doğidan battari borakanmi? Men birmas, ikkita bolamni topşirganman.

– Bilaman, xotining xotinimga aytgan ekan.

– Ikkinçi qizim uç yaşar böpqoluvdi-ya! Senlar kelmasingdan bir yilça oldin qizamiqqa çalindi-yu… E, qöy, yaxşiroq gaplardan gaplaşaylik. Ol manavini. Baxtimizga şu bolalarimiz soğ bölsin endi.

Piyolalarning jaranglatib çöqiştirilgani eşitiladi. Böşatilgan idişlar dasturxonga döqillatib qöyilganidan söng, nima uçundir, oraga jimlik çökadi.

Dadajonim köproq içvolib, mehmonning oldida dumalab qolmasaydi, deb xavfsirardim. Ertalab xijolat tortib ötirmasin derdim-da.

Mahallamiz bolalari biri qadimda, biri şu davrlarda töqilgan, bunisi öta quvnoq, unisi juda-juda qayğuli bölgan önlab tilqayramalarni xuddi qöşiq kuylayotgandek ohangga solib aytib yurişardi.

Bugun bozorga öxşaydi,

Yetimlar bunça qaqşaydi?

Bozordan qand opkeluvçi

Otaginasi yöqqa öxşaydi.

Şunisini eşitganimda, yuragim “jiğ-ğ” etib ketardi doim. Dadam ölib qolmasaydi, deb qörqişni boşlardim. Yaxşi körgandan yaxşi körardim dadaginamni. Menga sira qattiq tegmasdi.

Yil yangilangan oyning örtaroğidan boşlab dadam negadir uyga kelmay qöydi. Ayamdan sörasam, uni bir iş bilan olisroqqa jönatişdi, hali a-ança yuradi, deyişdan nariga ötmaydi.

Sal keyinroq, gap nimadaligini köçadagi örtoqlarimdan baribir bilib oldim. Ular ota-onalarining özaro ğujurlaşuvidan ilğavolgan bölsa kerak-da. Dadam kolxoz fermasida omborçi edi, qandaydir tekşiruvçilar kelib, işidan u-bu kamçiliklar topişibdi, şuning kasridan qamoqqa tuşibdi. Ayamdan qamoqning nimaligini suriştirsam, u joy – devori baland bir qörğon, to fursati tölmagunça, içidagilarni taşqariga çiqarmay turişadi xolos, lekin yotoqlari tayin, ovqati bepul, deb uqtirdi.

Ovoragarçilikni qarang! Aybi bölsa, uzoqqa opketib bepul boqib yurgunça, uyimizga qamab qöyişavermaydimi…

Dadamni soğinaverdim, soğinaverdim. Qöşni xotinlar çiqib ayam bilan jaqir-juqurni boşlasa, dadam töğrisida iliqroq gap örmalaşidan umid qilib, ularning oğzini poylaganim poylagan edi. Baʼzida Sadir toğa kelib qolardi. Unga közim tuşişi bilanoq, xuddi dadamni körgandek, quvonib ketardim. Har gal u kiçik bir tugunça kötarib kelar, kostyumining içki çöntagida menga atalgan popukdor qoğozli çaynamayşiming ham bölardi.

Nusa xola eridan köra serqatnov edi. Qoplar ortilgan eşakaravasida köçamizga oralagudek bölsa, odatdagidek, biznikiga boş suqmasdan ötmasdi. Goho bir-ikki piyola çoy ustida ayam bilan andak dardlaşgan bölardi.

– Nimaga Goptayni heç opkelmaysizlar? – deb sörab qoldi bir kuni ayam. – Bolamday böpqoluvdi, körgim keladi-da.

– Muştdek qiz kun böyi aravada yurişga çidaşi qiyin, – dedi Nusa xola.

– Qörqmang, oltiga kiryapti, suyagi ança qotdi.

– Qani, bir opkelarman.

Şunda ayam köz qirida menga qitmirona qarab, Goptay esingdami, quloğini tişlab özingniki qilvol deganimda, kartillatibgina tişlaganiding, deb kuldi.

Quloğidan tişlaganim, qizça bor tovuşda dodlab yuborgani şuvillab yodimga tuşdi, ammo qiyofasini köz oldimga yaqqolroq keltirolmadim. Uç yaşarligimda hatna töyim bölgandi, Sadir toğa töyga xotini bilan qizçasiniyam olib kelgan, Goptayni öşanda birinçi marta körgan edim. Ikkovimiz sopol kosaçaga barmoq tiqib nişolda yalaganimiz, söyilgan qöyning jonsirab potranişini dong qotib kuzatib turganimiz, bolalarga qöşilib çopqillab öynaganimiz, ayamning işqoviga uçib, uning quloğidan tişlaganim uzuq-yuluq esimda. Aniq bilganim şuki, öşa kuni undan sira nari ketgim kelmagandi. Çiroylidirki, yonidan siljişni istamagandirman, deb öylayotgandim şu damda.

Kuzning boşlarida Nusa xola özbekça uzun işton, yengi şalviroq çit köylak kiygan qizçasi bilan kelib qoldi.

– Voy, bu – Goptaymi? – ayam borasolib, kaltagina soçining örtasidan yalma oçib olgan mehmonçani bağriga bosdi. – Katta qiz böpketibdi-ku! Voy, özim örgilayin sendan!

Birga tuşlik qildik. Goptay bizga elikolmay, qunişganiça tamaddilanib ötirdi. Ora-sira unga pastdan köz taşlayman, u ham hurkaklik bilan menga qiyalab-qiyalab qöyadi.

Ovqatlanib bölganimizdan keyin, tok ostidagi yoğoç sörimizdan tuşib, qittay ikkilanib turgaç, yur, Goptay, eşagingga öt beramiz, dedim. Goptay munğayib onasiga qaradi.

– Boraqol, – dedi Nusa xola, – eşakniyam qorni oçdi-da.

Goptay söridan sirğalib tuşib, patakli kalişçasini kiydi, men bilan borişga oyoği tortmayotgandek iştiyoqsiz odimlab, ortimdan ergaşdi.

Uni tomorqaga boşlab kirdim. Oğilning oldida töxtab, qöylarimiz uçun jodida qirqib qöyilgan xaşakdan bir quçoğini oldim-da, Goptayga uzatdim. Goptay qorni oçilib qolayotganini xayoligayam keltirmay, köylagining etagini tutdi. Xaşakni etakka solib, özim yana bir quçoğini kötargança taşqariga yurdim. Köçaga çiqib borib, oziqlarni eşakning oldiga tökdik.

Qöşni qizlar yerga bör bilan çizilgan kataklarda bir oyoqlab sopol surib, “hakkalakam” öynaşayotgan ekan, bu mehmon kim, deb söraşgan edi, Nusa xolaning qizi, dedim. Birdan Goptay ham tilga kirib, ularga dadil yaqinlaşdi:

– Otim – Goptay. Birga öynasam maylimi? Meniyam öyinga qöşinglar.

– Iye, özbekçada boplab gapirding-ku, – dedi qizlardan biri. – Karisçaniyam bilarsan?

– Bilaman.

Goptay “hakkalakam”ga qöşildi. Men çetda söppayib qolmayin deb, ularga qozilik qilişni boşladim. Öyinda goh kimdir bir oyoqda muvozanatini yöqotib tebranib ketadi, yiqilmaslik uçun, tepaga bukib olgan oyoğiniyam beixtiyor işga soladi. Ikki oyoqlab töxtading, öyindan çiq, deb jovirlaydi qizlar. Baʼzan oyoqda surilgan sopol sakkizta katakdan birining oq çiziğiga qadalib töxtaydi. Yana öşa jovur-juvurlar:

– Sopoling çiziqni bosdi, öyindan çiqding!

Goptay ham ikki marta ana şunday holatga tuşdi. Birinçisida qizlarga öşqirgudek bölib, bukilgan oyoğini çözişga çözdi-yu, yerga tekkizgani yöq, deb; ikkinçisida esa, sopol bilan çiziqning orasida qoşliqçöp siqqudek joy turibdi, deb uning yonini oldim. Qizlarga gapimni ötkaza olganim sayin taltayaverdim. Goptayning oldida obröyim toğ böyi kötarildimi deyman-da!

Şunaqaga öxşaydi. Uyimizdan çiqib kelgan Nusa xola qizçasini aravadagi qoplarning old tomoniga ötirğizib, özi ham çetroqqa yalpayib çökkaniça eşagini oldinga siljitgaç, asta olislab borayotgan Goptay yöl-yölakay menga ikki-uç bor ögirilib, yoqimli-yoqimli jilmayib qöydi.

Dadamni bir yilga qamaşgan ekan, boşliqlari insofliroq bölsa kerak, oilangda bayram qilaqol, deb muddatidan avvalroq böşatib yuborişibdi, yangi yil kirişiga ikki kun qolganida lop etib uyimizda paydo böldi. Hovlimiz oldin qöni-qöşniga, keyin qarindoş-uruğlarga töldi. Qöy söyildi. Uyqozondan kattaroq bölgan dalaqozonda bir şörva qaynasa, bir palov damlanadi. Sadir toğa ham ertasi kuniyoq eşakaravaga xotini bilan qizini ötqazib yetib keldi. Yangi yilni biznikida kutişdi. Goptay bu safar mendan yotsiramay, birga öynab ötirdi. Tişimning izi qolmaganmikin deb, quloqçalarining dam unisiga, dam bunisiga zoğlanib köz qadar edim. Oxiri, örik ötinning çöği solingan sandalga oyoq tiqqança, biqinma-biqin uxlab qolibmiz.

Dadamga kolxozdan iş berişmadi. Damo-dam mahalladagi issiq-sovuq maʼrakalarga aralaşib turişini hisobga olmaganda, qiş içi uyda uymalanib yurdi. Yöqçilikdanmi, özini odamlardan olib qoçadigan bölib qoldi. Ilgarilari biznikida tez-tez yiğilib turadigan ulfatlari ham qorasini körsatmay ketişgandi. Guzardagi çoyxonaga çiqib, odamlar bilan bir çaqçaqlaşsangiz, könglingiz yozilarmidi, deb qöyardi ayam baʼzida.

– Nimani çaqçaqlaşasan? – deb öqrayar edi dadam. – Biri mayda-çuyda dardini çuvalaşga tuşadi, biri iğvodan böşamaydi…

Töqqizta qöyimiz bölardi. Dadam qamoqdaligida ikkitasini sotib rözğorga xarjlagandik, qamoqdan çiqqanida bittasini elga yegizdik. Yetişmovçilik bordirki, keyinroq yana ikkitasini sotdik.

– Bitta qöçqor, uçta böğoz sovliğimiz qoldi, – deb dadamga bir kuni pand aytgan böldi ayam. – Qança qiynalsak qiynalaylik, to köpayib olmagunça, endi qöylarga tegmay turing. Xamirturişdek gap bular.

Har yilgidek, tomorqamiz çetidagi ikki tup bodom bahor kirib-kirmasidanoq gullay boşlagan kunlar edi. Sadir toğa kelib, dadam bilan yarim keçagaça ulfatçilik qildi. Ertalab çala-çulpa nonuştalandi-yu, özbekona odatga köra yuziga fotiha tortib, örnidan turdi. Eşikdan çiqayotib, eşakaravani minib kelaymi, yo özing ulov topasanmi, deb söradi dadamdan. Ovora bölib yurma, özim borarman, dedi dadam. Sadir toğa ketgaç, ayamning közlari sinçkovlanib, bu örtoğingiz qanaqa arava töğrisida gapiryapti özi, deb suriştirgan edi, dadam parvosizgina boqib, tuzukroq iş topguningça men bilan dehqonçilik qipturaqol, daromad – örtada, deganidi, tavakkaliga rozilik bervordim, dedi.

– Boşqa iş qurib ketganakan-da! – közini çaqçaytirib bidirladi ayam. – Çölga çidaş osonakanmi?

Dadam indamasdan çetga yuzlandi. Uning közlarida mung yalliğlangani, kipriklari öksik bolanikidek tez-tez pirpiray boşlaganini körib, birdan könglim buzildi…

Çöl deganlari Uzumçi qişloğimizdan unça uzoq emasdirki, paxta yetiştiruvçi brigada aʼzolari qöş otli, tört ğildirakli, sörisi keng “haptakaç”da tong yorişib-yorişmasidan yölga tuşib, işlari bitgaç, qoronği tuşganda yana qaytib kelişardi. Dadam esa, ön-ön beş kunda bir kelib-ketardi xolos. Ayamdan buning boisini sörasam, dadang dehqonçilik qilayotgan joy paxtazorlardan ança narida, çölning etakroğida, derdi.

Yozning örtalari edi. Dadam navbatdagi kelişida meni ham çölga olib ketmoqçi ekanini aytdi. Ayamning tuyqus aççiği çiqib, öylab gapiryapsizmi, uyda bitta özim qolsam, odamlar nima deydi, deb bobillaşga tuşdi.

– Bitta özing qolmaysan, – deb qoşini çimirdi dadam. – Ana, tört eşik naridagi beva opang kelini bilan ğijillaşaverişdan bezib, qayoqqa qoçişni bilmay yuribdi. Butunlay köçib çiqmasayam, keçalari jon-jon deb yoningda yotib yuradi. Ertoş oltidan ötyapti, dalani körsin, işga közi pişib borsin, deyman-da, xotin.

– Bahona töqimang! Bilaman, şu bolasiz turolmaysiz. Kim vaqtida yedirib-içiradi, kim kirini yuvadi? Buyoğiniyam öylang-da.

– Nusa xolasi bor-ku! Örtoğinggayam işonmaysanmi?

Hayajonim içimga siğmay borayotgandi. Dadajonimga kunda eş-qöş bölib yayraşdan köra şu çoğda, negadir, Goptayni köproq öylayotgan edim…

Sadir toğaning uyidan teparoqdagi tuproği arzikli, kamquvvat, serkesak, şu sababli paxta ekişga yaroqsiz hisoblangan dalalarda piyozlar pişib-yetilib yotardi. Yer osti suvini pastlatiş maqsadida qazilgan serqamiş zovurdan nariga ötişingiz bilanoq, şöri tepaga urib oq qatqaloq hosil qilgan qumloq yerlar boşlanadi. Uyoği endi – şolipoyalar. Boşqa sohadagi olimlarning köpçiligiga maʼlum bölmagan bir sirni – yerning şörini yuvişda, unumdor qilişda katak-katak marzalar içra suv doimo limillab turguçi, loyqali çökmalar balçiqlanib, qumlarni asta-sekin tuproqqa aylantira borguvçi şolipoyadan zörroq omil yöq ekanligini bu dalaning çaqaloqlariyam yaxşi bilardi.

Dastlabki kunlarda, piyoz qazişga yollanganlar işini boşqariş, ularga ovqat taşkillab beriş bilan band bölgan dadamning yonida Goptay ikkalamiz ivirsib yurdik.

Kattalarning işiga aralaşgimiz kelaverardi. Köpinça, qazuv çoğida çetini ketmon tirnab zaxalagan, birinçi örinda sotib yoki ovqatga işlatib yuboriladigan piyozlarni alohidalatib töplaşga qaraşar edik. Bularning bir qismini öta maydalariga qöşib, rözğorga işlatarsizlar, deya yollanmaçilarga tekin tarqatişda qatnaşiş bizga özgaça zavq bağişlardi. Keyin piyozning qölansa isini ketkaziş uçun, qölimizni ora-sira hidlay-hidlay, loyda işqalab yuvişga tuşardik.

– Loydagi toşça boşmaldoğimni tildi, açişyapti, – deb yuzini bujmaytirardi Goptay.

Yiqilib-netgan çoğimda ayamning erkalatişiga taqlid qilib, ke, oğrigan joyingni bir öpib qöyay, desam, Goptay “ho-o” deya qölini biqiniga yaşirardi.

Piyozlar töliq qazib olinib, yer haqi uçun qariyb yarmi kolxozga topşirilgaç, qolganining bir qismi daladayoq kötarasiga sotildi, bir qismini yuksörisiga baland çetan tösiqçalar örnatilgan aravalarga yuklab, yoyib quritiş uçun xirmonga taşiş boşlandi. Yaxşilab quritilgan piyoz har qança uzoq saqlanmasin, çirimas ekan.

Qança-qança odamga qiron keltirgan uruşning nafasi hanuz sezilib turardi – dalada ketmon çopişga yaramagani uçun bölsa kerak, piyoz taşuvçi aravakaşlarning köpçiligi nogironlardan iborat edi: biri oqsoq, boşqasining bir qöli yoki bir oyoği yöq, kontuziyaning jaddidan qaltiroqqa yöliqqanlariyam bor. Ayrimlarida askarça şim-köylak, enli qayiş tasmalar. Sadir toğani nega uruşga yuborişmaganini bilmayman-u, dadamning öng közi tuğma şilpiq bölib, qizarib yalliğlanganiça xiyol qisilib turişi tufayli harbiyga olişmagan ekan.

Qişda sotişga qoldirilgan piyozlar quritilib, ijara omborga joylab bölingaç, dadam şolipoyani yovvoyi ötlardan tozalaşda, ekinlarni öğitlaşda Sadir toğaga yordam berişga ötdi. Goptay ikkalamizning kunimiz ham endi şu tomonda keça boşladi. Otalarimizga kömaklaşmoqçi bölsak, goh nariroqdagi pastakkina, tanasi ketmon sopidan ozgina yöğonroq bölgan yoş majnuntolni körsatib, tezda soyaga borişimizni buyurişadi, goh, keçki salqin tuşa boşlaganidanmi, indamay qöyib berişardi. Menga qöşilib Goptay ham iştonining poçasini tizzagaça şimarib, marzalardan biridagi bötana suvga tuşib borardi. Kurmaklarni tortqilab yulmasdan, tomiridan teparoğini çimdib uzib olinglar, yöqsa yonidagi şoli ham tag-tubi bilan qöporilib çiqadi, deb uqtirişardi bizga.

Tomiri butun qolganidanmi, tört-beş kun ötmayoq, kurmaklar yana şolidan balandlab ketaverardi. Qarabsizki, hamma iş boşqatdan boşlanib turibdi-da. Muhimi – bu laʼnatilarni uruği pişmasdan burun gumdon qiliş. Uruği tökilib, bir bolalab bersa, şoliga kun yöq.

Şoli boşoqlamagunça uni kurmakdan farqlaş qiyin. Kurmakning kurmakligini bargida oq çiziqça borligidangina ajratib olsa böladi. Öylaşimça, şuni yangliştirib qöyişimizdan çöçib, bizni şolipoyaga yaqinlatgilari kelavermasdi. Juda ğayratlaring qöziyotgan bölsa, ana, marzaning ustini tozalanglar, deyişardi.

Marza suvdan balandligi uçunmi, muttaham kurmaklar bu yerda qorasiniyam körsatmas, muğambirdan muğambir semiz ötlargina ösardi. Muğambirligi şundaki, şoxlaridan birining uçini öt öçiruvçilarning içagidek suvga tuşirib olsa bas, suyuqlikni keragiça sörib, butun tana böylab pismayib tarqataveradi.

Bir gal marza ustidagi ötlarni yulayotib, oldimizdan suzib ötayotgan baqani tutib oldik. Ikkovimiz bir paytda taşlanganimiz bois men baqaning orqa oyoğidan, Goptay oldingi oyoğidan uşlagança suvdan kötardik, birinçi bölib men tutdim, deya talaşa ketdik. Tortdi-tortdida orqa oyoq uzilib çangalimda qoldi-yu, qöliga qon saçragan Goptay baqani taşlab yuborib, uning tipirçilaşiga yiğlamsirab tikilib turdi, söng menga bir öqrayib qöyib, şartta ortga burildi, marzadan çiqiboq, uyi tomonga yönaldi.

Keçki ovqat paytidayam Goptayning arazi bosilmadi, tumtaygan asno, menga umuman qaramasdan, jim kavşanib ötirdi. Nusa xola miyiğida kulimsirab, bu ikkovi bugun rosayam yuvoşlanib qolibdimi, deya yonidagilar bilan maʼnodor köz uriştirib qöydi. Bildimki, oramiz buzilganini bular allaqaçon payqab bölişgan.

Sadir toğaning bir oynakli uyi yonida kiçkina omborça bor edi. Dadam omborçaning çetiga taxta terib, ustiga körpa töşab olgan ekan, şu joyda yolğiz uxlardi. Bir oynakli uyda esa, gilamdek-gilamdek keladigan özbekona körpalarning tagligiyam, yopinçiğiyam uzunasiga töşalib, u çetida Nusa xola, bu çetida Sadir toğa yotar, Goptay ikkalamiz ularning örtasiga suqilib olardik. Öşa kuni Goptay onasining narigi yoğiga ötib uxladi.

Qayoqdanam yöliqa qoldi öşa olaköz baqa? Uşlaşga uşladik, uni Goptayga indamasdan berib qöyaqolsam, ölarmidim?

Yuragim siqila-siqila, pinakka ketibman.

Nonuştaga uyğotişdi. Çivin çaqqan joylarimni qaşlay-qaşlay, lanjlanib örnimdan turdim. Oyoğimni sudrab bosgança uydan çiqib, ariqçada yuzimni yuvdim, tolga ilingan soçiqni olib, sustlanib artina boşladim. Könglim hamon qoronği edi.

Bir payt Goptay kelib, kuragimga turtkiladi:

– Hey, menga qara!

Yuragim boşqaça tepinib, unga ögirildim.

– Bugun yana baqa uşlasak, böpti, sen olaqol, – deb jilmaydi u. – Endi talaşmayman.

Içimda yarq etib quyoş porlagandek böldi.

– E, baqayam qurib ketsin, – deya qöl siltadim men. – Öşani deb, seni xafa qipqöydim.

Şu tariqa kunlarim Goptay bilan birgalikda çaraqlab-çaraqlab ötaverdi. Men uning könglini avaylaşga tirişadigan bölib qoldimmi yoki u menga köproq yon berarmidi, hartugul örtamizga qaytib sovuqçilik tuşmadi. Uni biror soat körmasam, eng suyumli öyinçoğimni yöqotib qöygandek betoqat elovlana boşlardim. Bu elitmaköz qizaloq şu yoşimdayoq qalbim çeçakzorini butunlay öziniki qilib olayotgani, mazkur maskanda boşqa kezargonga joy qoldirmay borayotganini bilmasdim hali.

Heç unutolmayman – Goptayning bir ertagi yuragimda ğalatidan ğalati jimirloq uyğotgan edi. Öşa kuni ertalabki salqinda dadalarimizga ozgina kömaklaşgan böldik, keyin bizni yana soyaga quvişdi. Borib, majnuntolning ostiga ötirdim. Goptay yonimga çökdi. Özimizga yangi ermak topib, iştonimizning şalabbo bölgan poçasini siqişga tutindik.

– Dadang hozir işini taşlab kelib, bizga tağin ertak aytib bersa, zör bölardi-da, Ertoş, – deb qoldi bir payt Goptay. – Ayniqsa, Alpomişni boşqatdan eşitgim kelyapti. Öşanday polvon yigitga yoqib qolganiga qaraganda, Barçinoy juda çiroyli bölsa kerak, a?

– Şunaqaga öxşaydi, – dedim men.

Söng, karislarniyam ertagi bormi, deb söradim. Bor, degan javobni eşitib, qani, bittasini aytib ber-çi, dedim.

– Bir bor ekan, bir yöq ekan, qadim-qadim zamonda bitta kiçkina bola bilan bitta kiçkina qiz bölgan ekan, – deb ertagini boşladi Goptay. – Ikkalasi doim birga öynarkan. Bir kuni ularga avliyo çol yöliqibdi-yu, tilaklaring bölsa, aytinglar, debdi. Qiz, buni eşitib, bizni hoziroq katta qilib qöya olasizmi, deb sörabdi. Avliyo çol şu zahoti ularni katta qilib qöyibdi. Şunda yigit qizga qarab, seni yaxşi köraman, menga xotin bölasanmi, debdi. Mayli, debdi qiz. Töy qilişibdi. Keyin yigit öşa qizning ota-onasiniyam uylariga köçirib kelibdi. Yigit bilan qiz ota-onalariga qöşilib, bitta joyda yaşab-yaşab yuraveribdi…

Şolipoya yaqinidagi toşöçoqqa kiçkina qozon osilgan bölib, dadalarimiz tuşlik ovqatni şu yerning özida pişirib yeyişardi. Köpinça qaynatma şörva qilinardi. Ötin hölroq bölsa, bizni öçoqqa yaqin bordirişmas edi. Höl ötin çarsillagani çarsillagan. Çarsilloqdan uçgan çöğ kiyimni kuydiradi, badaninggga tegsa, yara qiladi.

Tuşlik mahali çetlari titilgan böz dasturxonni yoyib, oldimizga ikkita sopol kosada şörva qöyişdi. Keyin özlariga ovqat keltirişdi, nonni mayda-mayda töğrab, şörvaga böktirişdi. Men ham öşanday qildim. Çimtomoq Goptay esa, non bölagini şoşmasdan şörvaga botirib, istamaygina oğziga soldi.

– Mogora! – deb jerkib berdi Sadir toğa.

Karisçada bu “yeyaqol” degani. Kelganimdan beri, bunaqa gaplardan beş-öntasini örganib olganman: yoş onara – buyoqqa kel, igo kadera – ol, çagara – uxla, gadya – yur, ketdik… Karislarning “salom”i uzunroq xolos – anensi xasimnika.

Sadir toğa böğma xaltadan törtta kök qalampir olib, piçoqda parraklab-parraklab qirqdi, yarmini öz kosasiga, yarmini dadamning ovqatiga tökdi. Aytişlariça, qalampir odamni terlatib, badanidagi bor sovuqlikni quvib çiqararkan. Şolipoyada kun böyi suv keçib yurganlarning esa, suyak-suyagigaça zaxlik singib ketarmiş.

Ovqatlanib ötirganimizda, möylovdor, tölpoqyuz kişi zovurning köprigidan ötib, biz sari yaqinlaşaverdi. Keling, domla, keling, deb dadam uni Sadir toğaning yoniga ötqazdi-da, qornim töq, desa ham, baribir şörva quyib kelib, oldiga qöydi. Möylovdor kişi maktab öqituvçisi bölib, dalada yaşovçilarning bolalarini röyxatga olib yurgan ekan. Bizning yoşimizni suriştirgan edi, dadam meni körsatib, öğlim mart oyining boşida olti yoşga töldi, Goptay undan ön beş kunlik kiçik, dedi. Möylovdor kişi ismlarimizni, tuğilgan vaqtimizni daftariga yozib bölib, bular sentyabrda olti yarimga kirarkan, biz maktabga yetti yoşdan oşganlarni olamiz, kelasi yili öqişga borişadi endi, deb tuşuntiriş berdi. Keyin, şörvadan höplarkan, Sadir toğaga qarab, avvalgi yurtlaringda qaçondan beri yaşar edilaring, deb savol taşladi.

– Aniq bilmadim-u, otam ham, otamning otasi ham, uning otasi ham öşa yerda yaşab ötgan ekan, – dedi Sadir toğa. – Nimaga sörayapsiz?

Möylovdor kişi oxirini bir kötarişda kosani böşatgaç, popukli satin römolçada oğzini artib, Sadir toğaga salmoqli siyoqda yuzlandi:

– Söraganimning boisi – öşança vaqt ruslar bilan aralaş yaşab, haliyam rusçaga tillaring kelişmaydi. Özbekistonda yaşayotganlaringga heç qança bölgani yöğ-u, özbekçada xuddi özbekdek toza gapiradigan böldilaring. Xöş, bu nimani anglatadi? Bu şuni anglatadiki, tillarimizning tomiri bir!

Dadalarimiz mehmonni kuzatib qöyib, yana yumuşga berilişdi. Sadir toğa işlayotib, odatiga köra, qandaydir qöşiqni dimoğida tinmay xirgoyi qila boşladi.

– Qaçon qarama, şu aşulani aytganing aytgan, – deya tegişqoqlanib söz qotdi dadam. – Boşqasi yöqmi?

– Boşqalariyam köp, – deb javob qildi Sadir toğa. – Lekin, heç qaysinisi bu qöşiqqa teng kelolmaydi, oşna.

Dadam kesatişini qöymadi:

– Şunçalik kuçli bölsa, mazmuniniyam bilaylik-çi.

Sadir toğaning aytişiça, bu qöşiqning maʼnosi şunday ekan:

Ey, yurtimdan kelayotgan şamol!

Otam bölib, onam bölib,

Soçlarimni silab öt!

 

Ey, yurtimga ketayotgan şamol!

Men öğliga aylanib,

Otam bilan onamning qabrini silab öt!

Sadir toğa manglayini tiriştirib turib qoldi. Dadam unga hilviroqlanib tikilganiça dedi:

– Qöşiqmisan qöşiq ekan! Aytaver, oğayni, aytaver!

Lekin, Sadir toğa aşulasini davom ettirmadi, çöntagidan papiros olib, oğziga qistirdi. Gugurtda yondirib, ustma-ust sördi-yu, öqçib-öqçib yötaldi.

– Aççiqdan aççiq bölsayam, arzonligiga uçib, şu ölati “Baykal”ni çekkanim çekkan, – deya kökragini silab qöydi.

Öz-özidan közim suzila boşladi, biram uyqum kelyaptiki, deb tolga yelka tiradim.

– Meniyam uyqu bosyapti, – dedi Goptay. – Yelkangga suyansam maylimi? Yerga yotsam, çumolilar tişlab qoçadi.

Men tolga, Goptay menga suyanib, uyquga ketdik. Uyğonsam, Goptayning boşi yelkamdan sirğalib tuşibdi, çözilgan oyoğimni yostiq qilganiça tiniqib uxlayapti.

Ertakdagi öşa avliyo çol Goptayni sehrlab qöysa-yu, qaniydi, mana şu yotişda uyğonmay yotaversa, deb öylayotgandim şu onda.

Qiş boşlanib, paxta terimi oxirlab borayotganida, kolxozdagi kattakonlar dadamga iş berişdi – boğ brigadiri qilib tayinlaşdi. Buni eşitib, Sadir toğaning boşi osmonga yetdi, Nusa xola quyuqroq ziyofat uyuştirgan böldi.

Tongda dadam ikkovimiz qişloqqa jönadik. Goptay ota-onasiga ergaşganiça bir oynakli uyçadan çiqib kelib, közi möltiragan asno bizni kuzatib qoldi. Ança yurib borgaç, ortga qayrilsam, uyçaning oldida endi bitta özi haliyam öşanday tikilib turibdi. Unga kaftimni tebratib qiçqirdim:

– Yana kelama-a-n!

Qişloqqa qaytsak, qöçqorimiz lorsillab ketibdi. Sovliqlardan biri egiz tuqqani uçun törtta qöyimiz sakkizta böluvdi, qöziçoqlar allaqaçon töxliga aylanib ulguribdi. Boşimizga davlat yoğilgani şu-da. Buning ustiga, Sadir toğa birinçi qor tuşgan kuni uyimizga kelib, bu sening uluşing, deya dadamga bir çorsi pul taşlab ketdi.

– Qadaming yengil ekan, – degandi u öşanda dadamga. – Şunça ekin ekib yurib, hosil bu yilgidek möl bölganini sira körmagandim.

Oradan ikki hafta ötib-ötmay, Sadir toğa yana darvozamizdan kirib keldi. Yonida Goptay ham bor edi. Bir-birimizni körişimiz bilanoq, közlarimiz yaşnagandan yaşnab ketdi.

Sadir toğaning, negadir, tafti sust edi, dadamni çetga tortib, qovoq solganiça allanimalarni şipşitdi. Tomorqadan çiqib kelgan ayam Sadir toğani körib, endigina hol-ahvol söraşni boşlagandi, dadam yaqinroq borib, ungayam nimadir deb piçirladi. Ayamning tösatdan rangi quv öçdi, voy ölmasam, deb köylagining yoqasini tutamladi.

Dadam uyga kirib, tezda kiyinib çiqdi, ayamga qarab, bugun kelolmasam kerak, dedi. Sadir toğa ikkovi şoşa-pişa yölga tuşdi. Şu ketgança qaytişmadi, Goptay biznikida tunab qoldi. Dadang nimaga xafa, deb sörasam, onam kasal, dedi xolos.

Nima voqea yuz berganini ertasi kuni ayam qöşni xotinga sözlab berayotganida bilib oldim. Bundan uç-tört kun avval Nusa xola köksini çangallab yiqilibdi-yu, şu-şu, qimirlolmay qolibdi. Darrovda döxtirxonaga olib borişibdi. Foydasi bölmabdi. Keça tuşlikka yaqin joni uzilgan ekan.

Goptayga buni aytişga tilim bormadi. Çamasi, ayam ham nima deyişni bilmayotgandi.

– Köçada bir öynab kelsalaring-çi, – deb qölimizga uç-törttadan yonğoq tutqazdi oxiri.

Köçaga çiqmasak ham bölarkan, Goptayni “ha, karisça”, deb ermaklagani uçun özimdan kattaroq bola bilan yoqalaşib qoldim. Qattiq olişdik. Yerga dumalab yiqilganimizda, bilagim yaxşigina şilindi, uning köylagi yirtildi.

Hovliga qaytib kirib, qölimiz sovuqdan qaltiraganiça tovuqning katagi yonida hammompiş öynaşga unnadik. Nam tuproqdan yumaloq gumbazli hammom yasagaç, ustiga möri örnatib, yonidan eşikça oçayotganimda, qara, men zör uy qurdim, deb qoldi Goptay. Körsam, kattagina uy tiklab, hovlisining atrofini çöp devorda örab qöyibdi.

– Pulimiz köpaysa, dadam şunaqa uy quradi, – deb orziqdi Goptay. – Sizlarnikiga yaqinroq joyga qursak, har kuni birga öynardik.

Bu iş erta-indinoq amalga oşadigandek, suyunib ketdim:

– Iye, qişloqqa köçib kelasizlarmi?

– Çölda maktab yöq, – xörsindi Goptay. – Kelmasak, qayerda öqiyman?

– Uyni qurişga neççi kun ketarkin?

– Bilmadim… Ulgurişar…

Birdan quvligim qözidi:

– Agar ulgurişmasa, seni qişloqqa erga berib qöyaqolişsin.

– Erga berişsin? – çaraqlanib boqdi Goptay. – Kimga?

– Kimga bölardi, menga-da!

Goptayning löppi yuzi tuyqus duvillab qizardi.

– Senga? – dedi söng iljayib. – Sen urişqoqsan-ku! Yumdaloğiç muşukka öxşaysan!

Şunday deya, qotib-qotib kula ketdi. Men ham kulgiga qöşildim. Kulyapman-u, içimda nimadir titranib erib boryapti.

Keçasi ayam uzunlatib joy töşadi, uçalamiz bitta körpaga kirdik. Goptay hayal ötmasdanoq uyquning qopqoniga ilindi. Ança mahal unga tikilib yotdim. Özimni çinakamiga kuyovçadek his etmoğim uçun ayam ortiqçalik qilayotgandek edi şu topda.

Sadir toğa biz uxlaganimizdan keyin dadam bilan kelib, darvozamiz yonidagi mehmonxonada tunab qolgan ekan, Goptay ertalab uni köriboq, onam qani, deb söradi. Sadir toğa çuqur homuza tortib olgaç, onang uzo-o-qqa ketdi, dedi.

Goptay dadasiga xavotirli boqib, yana söroqqa tutdi:

– Qaçon keladi?

– Bilmadim, – dedi dadasi. – Kelavermasa, bir kuni özimiz oldiga boramiz-da, qizim.

Buni eşitib, ayam özini yiğidan tiyolmay, şapaloğida közini tösganiça, uy içiga tezlanib kirib ketdi…

Kelgusi yili maktabga bordim. Şu yerda bölganida, hozir Goptay ikkalamiz birga öqiyotgan bölarmidik, degan öy boşimda tez-tez aylanib turardi. Afsuski, ular ketib qolişgan. Nusa xola vafot etganidan keyin, Qozoğistonning allaqayerida yaşovçi singlisi kelib, jiyanimni boşqa ayolga ögaylatib qöymayman, debdi-yu, özi bilan olib ketibdi.

Qizini qömsagan bölsa kerak, qişning qirçillamasida Sadir toğa ham öşa yoqqa jönadi. Ketişdan avval biznikiga kelgani, dadam bilan quçoqlaşib-quçoqlaşib xayrlaşgani esimda.

– Xotinimning qabriga qarab-netib turinglar, men kelolmasam, bir kunmas bir kuni bolammi, nevarammi kelib ziyorat qilar.

Sadir toğa aytgan oxirgi gap şu böldi.

Oqsoqollarning roziligi bilan, Nusa xolani qişloğimizdagi musulmon qabristoniga dafn etişgandi. Dadam har bahorda borib, öz ota-onasiniki qatorida Nusa xolaning görini ham ötlardan tozalab kelardi. Bunaqa paytda Sadir toğaning öşa aşulasi yodimga tuşaverardi. Dadam gazetada işlaydigan bir tanişiga bu qöşiqning mazmunini aytib berib, keyinçalik şeʼr qildirib olgandi:

Şamol keldi yurtimdan,

Yoydim men quloçimni.

Otam bölib,

Onam bölib,

Silab ötsin soçimni.

 

Közlarimni yoşlatib,

Şamol ketdi yurtimga.

Otam qabrin,

Onam qabrin

Silab ötsin örnimga.

Qozoğiston tomonlarda bölib qaytgan taniş bir karis kişi dadamni uçratib qolib, Sadir toğa avtomaşinalar töqnaşuvida ölganini aytganligi eski qadrdonining ezgin qöşiğini özbekça şeʼrga aylantirib asrab yurişga turtki bergan ekan. Dadam öşanda uning qizini suriştirsa, ikkalasi birga halok bölganmiş, debdi.

Buni dadamdan talay fursat ötibgina eşitganimda, yuragim uqalanib ketgudek böluvdi. Goptay esimga tuşsa, goho közlarim öz-özidan yoşlanişni boşlardi. Uni olib ketgan ayolni topib, ayamasdan savalagim kelaverardi.

Şunday çaraqlagan qizni nima qipqöyişdi-ya?!

…Qabriston jimjit edi, yomğir siyrak tomçilab turardi.

– Agar tirikligingni bilsam, seni yerning tagidan bölsayam izlab topmasmidim, Goptay. Nega özing xat-pat yozmading? Nega?

– Bir-ikki marta yozmoqçiyam böldim, lekin manzilimning tayini yöq edi. Umrimning eng çarsillagan davri qozoqlarning u dalasidan bu dalasiga köçib yuriş bilan ötdi. Boşim kulfatdan çiqmadi. Xolamning içuvçi eri qimorboz, janjalkaş, betayin kişi edi, heç kimga yoqmasdi, heç yerga siğmasdi.

– Harbiyda böldim, institutda öqidim. Bitirganimdan keyin ham ançagaça uylanmay yurdim. Uçragan qizdan sendagi qiyofani, sendagi qiliqlarni axtaraverdim. Hatto töyim bölayotgan kuniyam köz oldimga kelib turvolding…

– Men-çi, men? Seni eslamagan, senga talpinmagan kunim yöq edi. Sargardonlikdan qutulib, yölimni topib olganimda, yigirma beşdan ötib qoluvdim. Ertoş – yolğiz öğil, allaqaçon uylangandir, deb öylardim. Seni heç bölmasa yana bir marta köray, armonim arisin, derdim-u, özbek ayollarining feʼli nozikligini bilganim uçun, turmuşingga sovuqçilik tuşirib qöyişdan çöçirdim, özimni zörlab yöldan qaytarardim.

– Öşanda imillamasliging kerak edi, Goptay. Men yigirma yettimda uylanganman, yigirma yettimda!

– Senam meni yaxşi körişingni qayerdan bilibman…

– Vah, pişmagan kalla-ya! Hamma ayb özimda, qayoqdagi mişmişga işonib, seni tiriklayin kömib ötiribman-a! Nimaga yaxşiroq suriştirmadim? Nimaga qidirib körmadim? Men landavurni keçir, Goptay! Keçir men xumboşni… Keçir…

* * *

Bunaqasini töqib bölarkanmi?! Bir mistovoq somsani kötarib, qişloqdagi udumga köra, qöşnining mehmonini yöqlaşga kirganimda Ertoş otadan nimani eşitgan bölsam, şuni yozdim.

Qarangki, Ertoş ota bilan şunça yil bitta köçada yaşab, bir paytlar taniqli meliorator bölgani, qançadan-qança suv inşootlari uning loyihasi asosida qurilganidan bölak narsani bilmay yuraveribman. Buyam odam-ku, balki, könglida hali heç kimga aytmagan sirlari bordir, degan öy biror marta boşimga qönmabdi. Agar, Goptay momo degan kampir önlab yillarga çözilgan judolikdan söng onasining qabrini ziyoratlaş niyatida Uzumçi qişloğini istab kelgani; xotirasida öçmas yolqinga dönmiş Ertoş otaning tirikligidan quvonib, bir oyçadan beri unikida qönoq bölib yurgani; kampirning nevarasi ularni öz maşinasida vodiy böylab sayr qildirgani; bolalikning zahmatli, biroq totlidan totli damlarini qayta jonlantirmoq ilinjida, tobora tarovatli tus olayotgan köhna çölni ikkovlon yayov kezib çiqqani haqida odamlar şov-şuv kötarmasa; men şov-şuvning tafsilotiga çuqurroq şönğimoqdan erinib, bu silsilali qismatni yer kezğiçida har bir soniya içra yuz berib turguçi minglab oddiy ayriliqlardan biriga yöyib qöyaqolsam; keyinroq esa, ilohiy hodisadek tuyuluvi ila butun boşli qişloqni larzaga solgan maʼrakada qatnaşmasam, olamda mungligina yangi bir ertak tuğilganiga şohid bölolmay ötib ketaverar ekanman.

Xatomni töğrilaşga oşiqmang, xotima topgan umrlar bayoni ölaroq idrok etilguçi “ertak” degan sözni yangliş işlatmadim. Yurtiga yöl olişga hozirlangan Goptay momo sönggi keçada Ertoş ota bilan uzoq suhbatlaşib ötirgaç, tun yarimdan oğganida uxlaşga yotibdi-yu, qaytib uyğonmabdi.

Xonadon tongdayoq odamga töldi. Mahalla oqsoqoli goh kampirning nevarasi, goh çolning farzandlari bilan nimalarnidir maslahatlaşar, lang oçiq deraza tarafga bot-bot jalanglab, uy içiga sinçkovlanib qarab qöyardi. Uy içida esa, Ertoş ota karavotdagi jasadga kiprik qoqmay termilgan kuyi toş qotib ötirar, heç kimga gapirmas, özgalarning gapi ham quloğiga mutlaqo çalinmayotgandek edi. Burnoği yili kampiridan ayrilganidayam çolni bunday karaxt kepatada körmagandik.

Oqsoqol oxiri Ertoş otaning oldiga kirib bordi. Yelkasidan sekingina quçib tebratganiça, endi nima qilamiz, deb söragan edi, u keskin tovuşda: “Goptay yonimda qoladi!” dedi. Şunday dedi-yu, közlari tösatdan tepaga bitib, boşi bilanglanib çayqaldi, ostidagi kursidan karavot tomonga mulgiy boşladi. Oqsoqol potrangan alfozda uning qöltiğidan tutdi, avaylab gilamga yotqizdi.

Ertoş ota bilan Goptay momo qabristonga birga ketdi, yonma-yon qazilgan lahadlarga bir paytda qöyildi.

Ular endi oramizda emas. Bir-birining jahonda öxşaşi yöq çehrasiga qonib-qonib olib, bu muvaqqat çaylani armonsiz tark etişdi-yu, ikkovi bitta ertakka aylandi…

Ertami-keç biz ham ertakka aylanamiz. Ammo, şu tomoniyam borki, buning uçun odamdek yaşab, birovga aytişga arzigulik, loaqal, biron-bir jimjimali keçinmani boşdan ötkarmoğimiz lozim şekilli.

Anvar OBIDJON

Özbekiston xalq şoiri. 1947 yilda Farğona viloyatining Oltiariq tumanida tuğilgan. ToşDU (hozirgi Milliy universitet)ning jurnalistika fakultetini bitirgan.

Adibning “Juda qiziq voqea”, “Masxaraboz bola”, “Alamazon va Gulmat”, “Öq ötmas talonçi”, “Bahromning hikoyalari”, “Baloga qolgan futbolçi”, “Kulgili tuşlar”, “0099 raqamli yolğonçi”, “Jajji–jajji kulçalar”, “Dahşatli Meşpolvon” kabi kitoblari öquvçilar orasida maşhur.

“Yoşlik” jurnali, 2014-yil 12-son

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (375)