(Hikoya)
Qöşni qişloqdagi töydan qaytgan Oçil bobo xufton namozidan söng, boşini devorga tiraganiça:
– Körgali husningni zoru mubtalo böldum sanga, – deya xirgoyi qilib qoldi.
– Hay, çol, sizga nima böldi? Kul-pul bosib keldingizmi? Bu nima aljiraş? Uyalmaysizmi? – dedi Hanifa kampir qirmizi köylagining yoqasini oçib, xavotir aralaş içiga tuflarkan.
Oçil bobo ayyuhannosga göyoki eʼtibor bermadi.
– Men ham bir balo böldum sanga.
Kampir tumşaydi. “Hay-y-y, çoli tuşmagur-a, qariganda, belidan quvvati ketib, köz nurlari sönganda, bitta-yarimtasiga ilaşib qoldimikin?! Töyga deb öşanikiga borgan bölsa-çi? Attang-a, yolğiz yubormasam bölarkan.”
– Hay, çol, közingizni oçing, bu nima qiliq?!
Oçil bobo közini oçmadi. Kampirning bir dardiga ön taşviş qöşildi. Omonatini topşirib qolsa, baloga qolaman, degan öyda çolning devor-darmiyon ukasi Xolmurodni çaqirdi. Xolmurodning xotini gap iskab, eri ortidan keldi. Kampir unga qovoğini uyib qaradi.
Xolmurod bu keça akasining yonida qoldi.
Kampirning xavotiri bejiz emasdi. Ertalabga yetmay, çolning xirgoyigöy bölib qolgani butun mahallaga doston bölganini eşitib, burniga açqimtir hid urilgandek, faqat yuzi emas, butun badani açişdi. Nima emiş: keça töydan qaytayotgan Oçil bobo göriston yonidagi Kultepadan ötayotib, ajinaga yöliqqanmiş. Endi uyida hammani qörqitib, aljirab yotgan emiş.
Qişloqda birovni oğir yotibdi, deb eşitgan borki, bir xabar olib ötadi. Oçil boboni körgani mahalla raisi Anvar Tolipovdan tortib, xizmatkor Darxon çaqqongaça – hamma keldi. Eşikdan birov boş suqsa, ket deb böladimi? Bunisi mayliku-ya, şörlik Hanifa kampirning qon bosimi oşib, boşiga oğriq turgani ortiqça dahmazaga aylandi. Saksonga kirgan çol ajinaga oşiq bölib qolibdi, deya kulsalar, qaysi bir kampir çidaydi?
– Oçilboy şu yoşga kirib, bola körmadi, balki qariganda, birortasiga dilini yorgandir. Burungi zamonlarda yetmişvoylar, töqsonvoylar bölardi. Bu kişim saksonvoyning daragini eşitib, es-huşlaridan ayrilgan bölsalar kerak, – degan gap çiqaribdi Sodiq şöro.
Kampir uf tortdi, oh tortdi, lekin nima qilsinki, özining dardiga malham topolmadi.
Mahalla raisi Anvar Tolipov ança sergak tortdi.
– Hanifa aya, birortasidan gumoningiz bormi?
– Xudo saqlasin!
Sodiq şöro xömraydi:
– Rais, kampirni tinç qöying! Mahalla posbonini çaqiring, bu jiddiy masala! Hali ketini körasiz, boş oğriği bölmasa, otimni boşqa qöyaman!
– Vahima otidan tuşing, şöro, – deya uni siltab taşladi rais, – Oçil bobo siz aytganday, boşini şamolga oldirgan qariya emas! Aljiragan bölsa bordir!
Terlab-pişib kirib kelgan mahalla döxtiri – Bektoş Törayev çolni yaxşilab tekşirdi, lekin biror kasallik topolmadi: çolning yuragi bir maromda urar, qon bosimi ham joyida edi. Şunday bölsa-da, bir-ikki dori yozib berdi-da, “tuman şifoxonasidan, albatta, döxtir çaqirib, körsatiş kerak!” deya örnidan turdi.
Börini yöqlasang, quloği körinadi deganlariday, xöppa semiz mahalla posboni – Tojivoy ham pişillab kirib keldi:
– Nima böldi Oçil boboga?! Ajina çalganmişmi?
Sodiq şöro unga dakki berdi:
– Qanaqa posbonsan özi? Ajinaga balo bormi? Sen hayotga real qaraşing kerak, ukam! Mahalla posboniga yaraşadigan iş qil-da, odamni uyaltirmay!
Tojivoyning aççiği qirra burnining ustiga soya taşladi:
– Siz, şöro, zörsiz-u, biz noşud böldikmi?!
Anvar Tolipov qovoğini uygan edi, Tojivoy yuzini çetga burdi. Otdan tuşsa ham egardan tuşmagan Sodiq şöro şubhasini yana oraga soldi.
– Muammo ana şunday, jiddiy! – dedi körsatgiç barmoğini öqtalib.
Tojivoy homuza tortdi va:
– Bu işni, albatta, tekşirib köramiz! – dedi böynini ğoz çözib.
Tuşda Oçil bobo közini oçdi. Darhol Tojivoyni çaqirib keldilar. U çolning öng tomoniga yonboşlab:
– Ota, oşiqligingiz rostmi? – deb söradi.
Kampirning burişgan yuzi qoraydi. “E yöq, be yöq, darhol şunaqa deb söraş kerakmi?! Fahmingga doği!”
Oçil bobo “ha” degandek boşini qimirlatdi.
Urdi xudo! Xolmurod pişgan pomidordek hil-hil qizardi, xotini labini tişladi, kampir joyiga behol çökdi. Tojivoy “ah-ha” degança boşini qaşidi. Ana, sizga zamonaviy hangoma!
Xolmurod boşini çangalladi:
– Qölim kaltalik qilmaganda, boboyni katta döxtirlarga körsatgan bölardim. Bular qöl uçida kördi akamni! Hay, bularga işing tuşmasin!
Mahalla raisi uni qattiq jerkidi:
– Noşukurlik qilmang, Xolmurodvoy! Ikkita katta vraç kördi, kammi? Sizning qölingiz kalta bölsa, davlatniki uzun. Kerak bölsa, tepadan zör vraçlarni çaqiramiz! Siz avval çolning gapini oling! Bir dardi borki, zoru mubtalo böldim, deb yotibdilar.
– Siz nimaga şaʼma qilyapsiz, rais?! Oçil bobo qariganda beboşlik qip qöyganmikin, demoqçimisiz?!
Tojivoy örtaga tuşdi:
– Jimlik saqlansin. Bu iş bizga taalluqli: kerak bölsa, tekşiramiz, örganamiz, gumondor bölsa, albatta, topamiz!
Yarim soatdan söng Oçil bobo közini oçdi.
– Men qaçon dedim vafo qilğil manga, zulm aylading! – deya yana piçirladi.
Xolmurod yana boşini çangalladi, uyaldi qarib quyilmagan akaning bu işidan. Xotini xoldor lablarini qirmizi römoli bilan yaşirdi. Hanifa kampir esa köz yoşi qildi:
– Hay, tuğilmay man ölay! Bitta tirnoq bersa, sadağasi ketarmidi?! Öz farzandi bölganda, otasini odamlarga mayna qilib qöymas edi?! Hay, şör peşonam qursin, qariganda nima gap bu, a?!
Tojivoy qölini bigiz qildi:
– Yurakni qiynamang, momo! Biz aybdorni topamiz. Raz zorlanayotgan ekansiz, Saksonvoy, albatta, böladi! Ana, isboti: Oçil bobo öşa çuv tuşirgan xonimga, vafo qilğil, deb yalinganlar, u esa, karmoningda bir miri yöq sen çolni boşimga uramanmi, degan körinadi. Demak…demak, bolasini ham qizğangan, körsatmagan. Vo!.. Ana şundan söng çolning boşi aylanib qolgan! Niçego, bugun bölmasa, ertaga özlariga kelib qoladilar, ana öşanda biz öşa xonimning kimligini bilib olamiz va uni, albatta, jazolaymiz!
Oçil bobo bu safar yotgan joylarida ğazalni baralla öqidilar.
Derazadan oq koptok kelib tuşdi. Xolmurod köçaga qarab muşt öqtaldi, xotini piq-piq kuldi. Birozdan söng sakkizinçi sinf öquvçisi, yuqori guzarlik Halim şoir içkari kirdi. Oçil bobo hamon ğazal öqimoqda edi:
– Jomi Jam birla Xizr suyi nasibimdur mudom,
Soqiyo, to tarki joh aylab, gado böldum sanga.
Xolmurodning xotini tizzalab, böy çözdi:
– Ana, momo, kundoşingizning ismini ham bilib oldik! Nasiba ekan ismi. Nasiba!
Tojivoy boşini qaşidi:
– Tak, tak, bu qaysi Nasiba bölişi mumkin?! Past guzardagi Nasiba boşqa erga tegib ketdi. Kultepa guzarida Nasiba degani…eh-ha, Kaltaqişloqda bir juvon bor, közi öynoqi, şumikin?!
Uy içi ola-ğovurga töldi:
– Öşa bölişi kerak!
– Uning qölidan har balo keladi. Juda jodugar ayol!
– Çolning pensiyasini yeb yurgan bölmasin tağin!
Oçil bobo ğazalni yana qayta piçirlab öqidilar.Şovqin-suron avjiga çiqdi.
Halim şoirning közlari pirpiradi, lablari qimtindi. Birozdan söng kulib yubordi.
– Nima dep ğavğo qilyapsizlar?! Bobo…bobo Navoiydek öz egalariga oşiq ekanlar! Qanaqa Nasiba, qanaqa jodugar?! Mangulik suvi nasibam, deyaptilar-ku axir!
Hanifa kampirning közlari moşday oçildi, Xolmurodning quloqlari çöyanday olovlandi, xotini römoli bilan yuzini yaşirdi. Tojivoy burnini tortdi, rais kulib yubordi, Sodiq şöro esa örnidan turib, taşqari otildi.
Halim şoir koptokni olib köçaga yugurdi.
Oçil bobo aksa urib, közini oçdi.
– Kampir, lablarim quruqşab qoldi, bir piyola suv ber! – deya iltijoli boqdi.
Suvni içgaç:
– Yaratganga şukr! – deya soqolini siladi.
Tölqin HAYIT
“Yoşlik”2012/10
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida

