2 693 marta körilgan

Ona tilim, sensan tillarning guli…

Ibroyim YuSUPOV

ONA TILIMGA

 

Jirov seni poyga otdek özdirgan,

Çeçan seni dovda toblab qizdirgan.

Alpomişlar öron qilib sözingni,

Berdaq qurol qilib, qöşin tuzdirgan.

 

Sen çinorsan – ösgan qadim tomirdan,

Söz sanʼating qil suğurgan xamirdan.

Qoraqalpoq köngil quşi sayragay,

Söz xazinang boyigan köp davrdan.

 

Gulbarçinlar yurak-bağrida gulxan,

Qizlar pinhon dardin içiga yutgan.

Sen-la xonga iş buyurib xotinlar,

Ajiniyoz yurtin soğinib ötgan.

 

Naqllaring fikri teran, mağzi töq,

Hozirjavob sadoğingda sözing – öq.

Onam senga mehr sutin emizgan,

Otam senga bergan jasoratli ruh.

 

Rostgöysan, rost gapirasan anqillab,

Sahroyi tovuşing yangrar şanğillab.

Yolğon sözlab, yoqişni heç bilmaysan,

Şivirlasang, ğozlar hurkar ğanqillab.

 

Men tenglayman seni rizqim – nonimga,

Öğizxondan ruhing singgan qonimga.

Esim tanib, heç tilni yot bilmadim,

Biroq sen eng yaqindirsan jonimga.

 

Sozga qöşsam, baland uçar alasar,

Zabonimga suluvliging yaraşar.

Qanday yaxşi oğaynining köpligi!

“Yaqinmiz” deb senga köp til talaşar.

 

Dostonlarda noming ketgan ulgili,

Sen sahroning zör xuşnavo bulbuli.

Xalqim seni madh etadi dunyoga,

Ona tilim, sensan tillarning guli.

 

Tollar senday guvlagan vaqtin kördim,

Senda çöl shamolin şiddatin kördim,

Qora uyda Puşkin bilan Berdaqning

Sen bilan gaplaşgan suhbatin kördim.

 

Ona tilim, men ham senga doirman –

Sen borliging uçun kuyçi şoirman.

Şunça qattol surgunlarda surinmay,

Şu kunlarga yetganinga qoyilman.

 

 

BÖZTÖRĞAYGA

 

1

Samoda muallaq sayra, törğayim,

Sayrayver, navosiz ötmasin davron.

Ona yerga yotib nolang tinglayin,

Sayra, yuragimdan arisin armon.

Tovuşingni bola vaqtimda ayon

Yuragimga yozib olib ketganman.

Tinimsiz sayraysan öşandan buyon,

Bugun kuy bazmingga kelib yetganman.

Sen ona tuproqqa ağnab silkinsang,

Osmonga çiqasan qayta avjlanib.

Tuğilgan yer işqi bu tuyğu bilsam,

Bu tuyğu könglimda turar mavjlanib.

 

2

Jangal orasinda, buloq boşinda

Bisyor kördim sening oşiyoningni.

Eʼtibor bermasdim quş deb yoşimda,

Sevib tinglasam ham kuy-fiğoningni.

Bu çeksiz kengliklar, bu yer, bu tuproq

Bildim ikkimizni asrab boqqanin –

“Biri yerda, biri havoda sayroq

Bizni madh aylasin” deya tuqqanin.

Endi fahmlabman, tepamda nolon,

Neçun bunça sayrab tolgan ekansan,

Özib-özib bözlab sayraşing bilan

Yuragimga soğinç solgan ekansan.

 

3

Aslo ökinmayman bolalik izim

Asfalt yöl ostida qolganligiga.

Tözib eski paxsa uyimiz bizning,

Örni paxta dala bölganligiga.

Mana bu hayqirib oqqan Kegayli

Bir zamon özanin yangidan olar.

Men yurgan söqmoqlar qolmasin, mayli,

Qolmasin men uloq boqqan dalalar.

Xotiramda qolsin, mayliga, çölim.

Bunyodkor xalq yerni aylasin obod.

Zamon şiddatidan yaşnasin elim,

Taraqqiyot sahro ahlin etsin şod.

Qöşiqlar özgarsin heç qanday mungsiz,

Köhna narsalarni köz körmay qolsin.

Faqatgina Vatan işqiday söngsiz

Sayroqi tovuşing özgarmay qolsin.

 

4

Sayrayver, hurpaygan tojli törğayim,

Oh-hay, tuğilgan yer havosi qanday!

Bir çalqança yotib seni tinglayin,

Qaytadan yaşarib bola bölganday.

Men naqadar gözal ellar körmadim,

Qança jannatmonand toğlardan oşdim.

Qança boğlarda sayr etib yurmadim,

Qança bulbullarni tingladim, jöşdim.

Men hammasin suydim, çaraqlab közim,

Biroq, netay, soğindim çang daştimni.

Yuragimda sayrab çaqirding özing,

Sayroğing uyğotdi sevgim – gaştimni.

Sen aytding: “Kel, mening bolalik döstim,

Eng zör taronamni sayrab berayin”.

Sening şu qudratli sahroyi sasing

Tebratar eng sönggi damimgaçayin.

 

5

Kegaylining böyi – bepoyon yobon,

Kök gumbazning osti – navo qasri bul.

Şu buyuk saroyda sayra bearmon,

Tinglayman, sayrayver, mast bölsin bulbul.

Men ham, sen ham erkin kengliklarda şod,

Manov yer, anov suv, bahor quyoşi…

Tuğilgan tuproqda bularkan bunyod

Odamning Vatani, quşning uyasi.

Döstim, samolarda sayra çarx urib,

Nazm ila navosiz zamon böldimi?

Sen kökda, men yerda bunça jon berib,

Sevmasak, bu yerlar Vatan böldimi!

 

YaRAShAR

Har narsaning öz tusi, öz böyoği

Uyqaşgan munosib kezda yaraşar.

Oq böyoqqa singmas kömirning doği,

Qora rang qalamqoş közga yaraşar.

 

Kök osmonga qarab könglim suyundi,

Yozning libosi der yaşil kiyimni,

Soğinib sarğayiş şod etur kimni?

Zaʼfaron jamoli kuzga yaraşar.

 

Bahorda atirgul gulning aʼlosi,

Lovullagan qizil uning libosi,

Qirmiz rang tuşirmas oltin bahosin,

Tilla suvin bersang, jezga yaraşar.

 

Oppoq qor ustida qop-qora qarğa,

Qamçi örimli naqş yaraşar morga,

Tiniqlik – oynaga, yoruğlik – nurga,

Qora xollar oqça yuzga yaraşar.

 

Ibroyim der boydir böyoq bozori,

Qanday tus izlasang, topilar bari,

Odam köngli degan tovusning pari,

Qançalar rang bersang, sözga yaraşar.

 

QÖŞIQ

Qaro közli qarindoşim,

Yo Gulimsan, yo Guloyim,

Husningdan aylanar boşim,

Ovulingda körsam doim.

 

Par böloyin uçging kelsa,

Yor böloyin quçging kelsa,

Labing tegib içging kelsa,

Şirin-şakar bol böloyin.

 

Eşigingning oldi paxta,

Işga çiqding sahar vaqtda,

Dam olging kelsa ovloqda,

Soyabonli tol böloyin.

 

Elingda sen atirgulsan,

Yigitlar şaydo sumbulsan,

Heç kimni sevmagan bölsang,

Men jufti halol böloyin.

 

Baxting buyursin özingga!

Termulib xumor közingga,

Heç bölmasa oq yuzingga

Yolğiz qora xol böloyin.

BÖZATOVNING YÖLIDAGI TÖQAYLAR

 

  1. Embergenga

 

Bözatovning yölidagi töqaylar,

Qaraganda közim nurin oldingiz,

Buldozerdan qanday omon qoldingiz,

Bözatovning yölidagi töqaylar?

 

Turonğil kegayga boşlarin çatgan,

Quşingni merganlar uçarda otgan,

Dovudkölga qadar çözilib yotgan,

Sof havoli, çiroy oçgan töqaylar.

 

Yaşil çodirdaysan yozda soyali,

Dam olsam der yölovçining xayoli,

Kuz fasli yasanding zar libos kiyib,

Oltin bilan çaygan kabi dunyoni.

 

Bahorda ötganda ustingdan sening,

Quşlar çuğurlaşgan sasingdan sening,

Dunyo şunça suluv körindi menga,

Nazar solsam yaşil köşkingdan sening.

 

Jonga tegib ketdi dim havo şahar,

Embergen, töqayzor dilni rom aylar…

Qayda yursam, xayolimda tebranar

Bözatovning yölidagi töqaylar.

 

 

BÖLMASA

 

Maxtumquli yölida

 

Quş bolasi bölib kirmas hisoba,

Bulbulning xuş taronasi bölmasa.

Sozni çertgan bilan kelmas navoga,

Köngilning bir ğamxonasi bölmasa.

 

Odat qolar, balkim, heç feʼli qolmas,

Elga xizmat qilmay yigit sanalmas,

Köp yaşagan bilan oqsoqol bölmas,

Farosatli aqli-esi bölmasa.

 

Birovlar qartaysa, ziynati oşar,

Eliga zeb berib, törga yaraşar,

Birovlar urğoçi maymunga öxşar,

Agar odam suvrat tusi bölmasa.

 

Kimlar keksaysa ham aqli tölgan,

Kimningdir şaqqillab til-jaği qolgan,

Otga “Çuh!” degandan boşqasi yolğon,

Kayvonilik hafsalasi bölmasa.

 

Kimdir tiriklikda otin yöqlamas,

Inson bölib içgan tuzin oqlamas,

Beryoğidan quygan bilan töxtamas,

Naryoğida bir narsasi bölmasa.

 

 

* * *

Qoş qoraydi. Ötloqzordan

Bir töp törğay uçdi-ketdi.

Sening qizlik çoğing birdan

Xotiramga tuşdi-ketdi.

 

Izingdan yurdim soyangday,

Uloqday ergaşib senga.

Erkalading öz ukangday

Topganingni taşib menga.

 

Unutmayman şul çoğingni:

Kiyimlaring durustlading.

Xazorisband munçoğingni

Singling taqsa, urişmading.

 

Dastiyor bölib yanganga,

Daladan keç qaytar eding.

Oq ot mingan allakimga

Atab qöşiq aytar eding.

 

Sayil, töyda xira bölib,

Yigitlar suykalsa senga,

Jahling çiqmay, faqat kulib,

Qarab qöyar eding menga.

 

Bir kun polizda nogahon

Qaro soçing tarab turding.

Közing yoşga tölib, giryon

Uy tomonga qarab turding.

 

Deding menga boqib mungli:

“Közimga çöp tuşdi mening”.

Bola könglim sezib böldi

Közingga çöp tuşmaganin.

 

Bosib yumşoq kökragingga,

Öpding maqtab böylarimni.

“Yaxşi bola böl” deb yana

Silayverding haydarimni.

 

Ötloqzor ortidan yana

Ot kişnadi, sen oşiqding.

“Meni unutma!” deding-da

Çöntagimga olma tiqding.

 

Esdan çiqdi siniq oynang,

Men “Ketma!” deb yiğlab yotdim.

“Kerak emas bergan olmang!”

Deb ortingdan olmang otdim.

 

Ot kişnagan ötloqzordan

Bir töp törğay uçib ketdi.

Qoçib ketgan keçang birdan

Bugun yodga tuşib ketdi.

 

 

DERAZANGDAN QARASAM, QUVMA

 

Şahrimizda uy köp betimsol,

Boğsiz hovli, ayvonsiz tom yöq.

Biroq sening derazang misol

Qöş oynakli deraza, rom yöq.

 

Nukusning qay burçidan, axir,

Qöyvorsang ham közimni tanğib,

Yöl topgandek paypaslab söqir

Derazangni topardim sanğib…

 

Derazangning tagida bir tup

Qiyşiq ösgan jiyda bölsam men.

Möralardim qoqmasdan kiprik,

Qaysi vaqtda uyda bölsang sen.

 

Nesi ortiq jiydaning mendan,

U derazang tagida xuşvaqt.

Şamol essa şoxlari bilan

Derazangni qoqar betoqat.

 

Guli yomon anqib tursa ham,

“Jiyda guli bunça zör!” deysan.

Barmoğingga tikon kirsa ham

Aççiqlanmay, mevasin yeysan.

 

Borsam gar derazang qoşiga,

Jiyda öğrisi deb bilasan.

– Hoy, osilma jiyda şoxiga! –

Deb jerkiysan, söngra kulasan…

 

Balki, rostdan öğridirman, ha!

Lek jiydangda ne yumuşim bor?

Derazangning tagidan quvma,

Jiydang emas, yuraging darkor!

 

Ibroyim YuSUPOV, Özbekiston Qahramoni,
Özbekiston va Qoraqalpoğiston xalq şoiri

Qoraqalpoq tilidan

Rustam MUSURMON tarjimasi

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (325)

Ayol

Yigitlar maktubin bitganda qondan,
Kelinlar firoqdan çekkanda yohu,
Uning ham panohi qaytmadi jangdan,
Ön töqqiz yoşida beva qoldi u.