5 daqiqada öqiladi

104 marta körilgan

Tolstoy va şohmot

Lev Tolstoy

(Hikoya)

Avji yoz. tuşlik qiliş uçun uyga qaytdim. Jazirama qirq daraja. Badan qoraygan. Har çorak soatda suvsiraymiz. Behol bölib mudrayotgan şahardan uyga keldim. Içkariga kirganim hamon tuşlikka ötirdim. Sovuqqina göjani paqqos tuşirib, salqinda birpas mizğib olişga yotganimda, bexos eşik taqqillab qoldi. Oçsam, qöşnim Sarvar turibdi ostonada. Ön yilini kirakaşlikka fido etgan oğaynim. Men-ku majburlikdan yoki çorasizlikdan kira qilaman, u esa şu sohaning ustasi.

– Qalaysan, jöra? Uxlab yotganmiding?

– Yöq, kelaver.

– Moşinam moykada edi, ozroq yordaming kerak. Bir-ikki söm berib tur, jöra. Ikki-uç kunda qaytaraman.

– Qança kerak?

Avvallari ham oldi-berdi qilib, vaqtida qaytarişga odatlanganimiz uçun xonamga olib kirib, aytgan pulini berdim. Xonamga birinçi kirişi, şekilli, Sarvarning oğzi oçilib qoldi.

– Öh-hö, şunça kitob, qoyil! Kitoblaring bunça köp?

– Ha, köp. Nega hayron bölasan?

– Ey, şunça kitob nimaga kerak? Hammasini öqiganmisan?

– Yöq hali. Uşla, mana pul, – deb sanab berdim.

Sarvarning umrida bunça köp kitob körmagani men uçun yangilik emas, lekin baribir savollaridan ğaşim keldi. Tezda xonadan çiqib, birga maşinamga ötirdik. Endi uxlaşga vaqt ham, istak ham qolmagandi. Uydagilarga ketayotganimni bildirib signal çaldim va yölga çiqdim. Birpasdan söng Sarvar sukutni buzdi:

– Jasur, institutda qaysi fakultetda öqiganding?

– Tarixda.

– Iş yöqmi tarixçilarga?

– Bor, lekin maktabda işlagim kelmaydi. Militsiyaga kiray desam, armiyaga bormaganman.

– Taniş-biliş qilib körgin.

– Yöq, keragi yöq. Sen bilan kirakaşlikda yuraveraman. Har kuni yaxşi topamiz-ku, Xudoga şukur.

– E, ha. Nima deymiz… Kitobla­ring endi kerak bölmaydimi unda?

– Nega endi? Kerak! Oyim öqituvçi-ku, kelin ham öqituvçi. Özim ham öqiyman…

Xullas, Sarvarni aytgan joyiga taşlab, kirakaşlikni davom ettir­dim. Şahar töla haydovçi. Hamma nuqtalar egallab olingan. Birovning nuqtasiga borib tursang, darrov ğöddayadi. “Bu menim joyim”, deb ödağaylab, quvib soladi. Ötgan-ketganni asabiga tegib “Taksi kerakmi?” deb savolga tutiş kundalik odat bizga. Hatto maşinasi bor odamlarga ham “Taksimi, jöra?” deydigan kirakaşlar bor. Qança asabbuzarlik böladi. Odamlar ham asabiy, darrov piçing qiladi yoki bepisand boş çayqaydi. Har kuni issiqda qaqrab, zörğa mijoz topamiz-u, pulni gaz quyişga, baʼzida esa jarimaga sarf­laymiz. Hamma joyda fotoradar…

Lekin men aytmoqçi bölgan gap bu emas. Ertasi kuni Sarvarga yana yöliqdim. Maşinasini ustadan olibdi. Meni huştak çalib çaqirarkan, rulda pul sanayotganini kördim. Yoniga ötirişim bilan keçagi qarzini uzatdi. Sanasam, köp çiqdi.

– Jöra, köp beribsan.

– Foizi bilan, – dedi.

– Menga foizing kerakmas, men tillafuruşmasman. Bilasan-ku, foizga pul olmayman ham, bermayman ham.

– Ixtiyoring, bir eriy degandim-da.

Sarvar pulning ortiqçasini qaytarib maşinasining bölmaqutisiga taşladi. U yerda kutilmaganda şohmot taxtasiga közim tuşdi. Sarvar buni sezib, şohmot taxtasini olib maqtana ketdi.

– Qalay?

– Zör-ku. Qayerdan olding buni? – dedim, qölimga noyob narsani olgandek avaylab.

– Özim yasadim.

Şu payt bir oq qoğoz hajmidagi karton qutini orqa tarafiga ögirgandim, közlarim jimirlab ketdi. Avval közimga körindi deb öylagandim. Yöq, haqiqatan ham kartonning orqasida menga Lev Nikolayeviç Tolstoy tikilib turardi!

– Sarvar, qayoqdan olding buni? – deb söradim hayratlanib.

– Şu, uyda omborda yotgandi…

L.N. Tolstoy. “Voyna i mir”! Jöram rus ada­biyotining klassikasi muqovasidan şohmot taxtaça yasabdi! Esim çiqib ketay dedi…

Qon bosimim oşayotgandek edi. Zörğa söradim:

– Sarvar, içi qani buning? Muqovasini bolalaring yirtib olganmi?

– Yöq, aytdim-ku, omborda yotgandi. Bir-ikkitasini olib, şohmot yasab berdim bolalarga. Zerikkanda öynaş uçun. Şaşka öynaganda…

– Omborda yotibdi, deysanmi?

– Ha. Esingda bölsa, ötgan oyda uy sotib olgandim. Şu uyning egasi öris yigit edi. Özi Moskvada yaşaydi. Köp qavatli uyda buvisi yaşardi. Şu kampir yaqinda vafot etganida nevarasi keldi-yu, içidagi hamma narsasi bilan uyini sotib ketdi. Borsak, bir xonada töla kitob! Bir şkafni töldirib qöyipti! Yana eski, qadimgi kitoblar. Sarğayib ketgan hammasi. Çang bosib ketipti. Şularni uyga olib kelib, omborga qöygandim…

Men uning hikoyasini jim eşitdim. Tilim aylanmay qoldi. Faqat quloğim işlab turardi. Yarim karaxt holda eşitib ötirdim.

– Ey, uç kun tinimsiz kitob taşidim. Xaltalab olib ketdim. Varaqlarini oçib ham kördik bolalar bilan. Pul-mul çiqarmikan, deb. Yöq, pul qayoqda, qaytaga bir töda qoğozçalar, xatlar çiqdi, örisça. Bu kampir umr böyi kitob öqigan, şekilli. Kitoblarning içidan rasmlar ham çiqdi, oynaxatlar, markalar… Hammasi örisça yana. Uyga olib borsam, oyim ham hayron böldi. “Qayerdan topding şunça kitobni?” deb. “Ey, makulatura deng! Yangi uydagi Marusya xolaniki”, dedim. Qisqasi, bir-ikki xaltasini non yopişganida tandirga qaladilar.

Oğir xörsinib atrofga qaradim. Sarvar esa beparvo pul sanab ötirdi. Oxiri asabdan titrab tilga kirdim:

– Hazillaşyapsanmi, oğayni? Tandirga qaladik, deyapsanmi?

– Ha-da, nima qilaman şunça qoğozni? Bolalarning allergiyasini qözğaydi-ku çanglari. Tandirga, öçoqqa işlatişdi. Yonişiyam qiyin ekan zanğarni. Tandirga taşlasang, faqat çetlari yonib, qorayib qolarkan. Amallab yoqdik-da. Bir-ikkisidan şohmot-şaşka yasadim. Zör çiqarkan, qara. Ma, kerak bölsa. Menda boşqasi bor uyda, – dedi Sarvar, özidan mamnun bölib.

Tolstoyning hurmati uçun “şohmot”ni oldim, lekin örtamizdagi örtoqlik, yaqinlikni şu yerga taşlab ketdim. Buni u sezmadi. Maşinasidan qanday tuşganimni bilmayman, uyga qaytib şu kuni işga çiqmadim.

Öşandan keyin Sarvarni körişni xohlamay qoldim, kirakaşlikdan ham hafsalam pir böldi. Undan özimni olib qoçib yurdim. Keyinroq bu gapni “KAMAZ” haydovçi Otabek oğaga aytib berganimda, boşini uşlab qoldi. “Voy, essizgina-ya, ahmoq!” deya jinni bölayozdi.

Hayriyatki, tez orada Sarvar Rossiyaga jönab ketdi-yu, undan qoçib yurişdan qutuldim. Lekin öşa kuni tuşimga Lev Tolstoy kiribdi. Olov içida menga qahrli közlari bilan tikilib turarmiş. Tuşimda qançalik özimni oqlaşga çiranmayin, ovozim çiqmasmiş. Tolstoyning ortida esa Turgenev, Dostoyevskiy, Çexov va Mopassan, yana boşqa adiblar yordam sörab nido qilişarmiş. Tolstoy esa menga sen aybdorsan degandek tikilar, ora-sira tanbeh ham berib qöyar emiş…

Temur TANGRIBERGANOV

1991-yili Xorazm viloyati Urganç şahrida tuğilgan. Özbekiston Milliy universitetining Tarix fakultetida tahsil olgan. “Mutolaadan söng”, “Yangi yil sovğasi”, “Ada­biyot saltanati” nomli publitsistik töplamlari naşr etilgan. Asya Lavrinoviçning “Mening baxtimsan”, Jyul Vernning “Parij yigirmançi asrda”, Örxon Pomuqning “Oq qalʼa” romanlarini özbek tiliga ögirgan.

“Yoşlik” / 2025 / 8

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar (4)

  1. Barno Axrorova

    Assalomu alaykum, hurmatli “Yoşlik” jurnali tahririyati!

    Men “Yoşlik” jurnalining 2026-yil 8-sonida çop etilgan “Tolstoy va şohmot” maqolasini qiziqiş bilan öqib çiqdim. Maqola menga qiziqarli tuyuldi. Öqiş jarayonida ayrim joylarda kiçik imlo va sur'at bilan boğliq noaniqliklarga duç keldim.
    Masalan, "Maşinam moykada edi" degan gapda "Maşina" sözi “Moşina” deb yozilgan.

    Şuningdek, Tolstoyning asari “Война и мир” deb yozilişi kerak edi, ammo u lotin alifbosida “Voyna i mir” tarzida yozilgan.

    Hamda menimça su'at matn mazmuniga u qadar ham mos emas, Rasmda Tolstoyning özi tasvirlangan, ammo matnda esa uning asar, roman, qölyozmalariga bölgan muhabbat aks etgan.

    Şu sababli, talaba öquvçi sifatida uşbu jihatlarni tahririyatingiz eʼtiboriga muloyimlik bilan havola etmoqçi böldim. Ehtimol, ayrimlari texnik xatolik bölişi mumkin. Maqolani qayta körib çiqişda bu maʼlumotlar foydali böladi, degan umiddaman.

    Eʼtiboringiz va mehnatingiz uçun rahmat. “Yoşlik” jurnalining yangi sonlarini ham qiziqiş bilan kuzatib boraman.

    Hurmat bilan,
    Barno Axrorova

  2. Ğiyosiddin Önarov Tahririyat

    Mutolaa qilganingiz uçun taşakkur! Eʼtiborga olamiz!..

  3. Nuriddinov Şahzod

    Ajoyib hikoya, menga yoqdi

  4. Ğiyosiddin Önarov Tahririyat

    Mutolaa qilganingiz uçun taşakkur!

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…