19 daqiqada öqiladi

494 marta körilgan

Ostona. Hikoya

Akbar Mirzo

Farida erinibgina taşqariga çiqdi-yu, qorni körib uyqusi qoçdi. Yuziga muzdek havo urilgan bölsa-da, jilmaydi. Birinçi qor-da. Yoşligida birinçi qor yoqqan paytda dugonalariga qorxat yozgani, ularga tutqiç bermay, ança-munça sovğasini olgani xayolidan ötdi. Eh, nimasini aytsin, rostdan ham ajoyib damlar edi. Endi-çi? Endi kimga ham yozardi, ana yaqinda nabira körib buvi ham böldi. Şu tobda nabirasining tezroq yurib ketişini, keyin uni issiqqina kiyintirib qorda öynatişini öylab entikib ketdi. Mazza bölardi-da. Gulnora jajji qöllariga qölqop kiyib, bir siqimgina qorni olganiça qiqirlab kulib uning ortidan yugurgan bölardimi. Hatto nogoh yiqilib ketsayam yiğlamasdi, bir amallab turardi-da, yana buvisining orqasidan chopardi. Otgan qori tegsa bormi, ana bolajonning xursand bölişini köring. Farida şularni xayolidan ötkazdi, çoği, yuragi hapqirdi. Oppoq qorni qöliga olib, yuziga bosmoqçi böldi. Lekin şunday engaşganini biladi, xolos, oyoği toyib, oldinga munkib ketdi. Baland böyli, töladan kelgan ayol “voy!” dedi-yu, yerga “guupp!” etib yiqildi. Sal yonboşlab tuşgani uçunmi, öng qöli tagida qoldi. Oğriqni darrov sezmagani bois “Qorga yiqildim-ku heç nima qilmagandir”, deb öyladi. Biroq endi qölini yerga tirab örnidan turmoqçi böluvdi, birdan oğriqdan baqirib yubordi…

Palata eşigi ohista oçildi. Içkariga qadam qöygan Hoşimjon xotinining uyilgan qovoğini körib biroz sergaklandi.

– Kelardingiz…

– Yana nima qildi? – söradi Hoşimjon Faridaning gips qilingan qölini avaylabgina uşlab.

– Tegmang!

– Iye, çatoq böpti-ku. Faqat qölingizmi yoki…

– Bitta qölim bölganda yotarmidim çözilib. Boşim ham lat yebdi, şekilli, löqillab oğriyapti. Buning ustiga, oyoğim ham singanmi, deyman, qimirlatişga qöymayapti.

– Rentgen qilişdimi?

– Ertaga işlar ekan.

– Obbo… darrov şaharga oboringlar, demadiyizmi?

– Xayolimga kelibdimi? Özi jonim çiqib…

– Bolalar qani? Eşitişmadimi? Unda kim opkeldi sizni?

– Nima saksanga kirgan otangiz olib kelarmidi? Skoriy kelgunça yotdim qimirlamay. Sizgayam hayronman, halakaning itiday Bözga qatnaş joningizga tegmadimi? Ja, indamasa, yotib qolganingiz nimasi? Şu yaqin örtadan iş toping! Yetar, şunça qöyib berganim.

Farida tutoqib ketdi. Alamini eridan ola boşladi. Göyo boşqa tumanga borib işlamasa, bu baxtsiz hodisa röy bermasdi. Işni bahona qilib tez-tez öşa tumanda qoladigan odat çiqargani-çi? Kim biladi, keçalari nimalar bilan şuğullanib yuribdi? Qöyday yuvoş köringani bilan… “Palakati yana menga urayotgan bölmasin?”

Hoşimjon ensasi qotib qölidagi yelimxaltani tumboçka ustiga qöydi. Bir köngli özing-ku “Uzoqda işlaganingiz yaxşi, bu yerdagilar qanday pul topayotganingizni bilişmaydi. Obröngiz saqlanib turaveradi. Faqat köproq topsayiz böldi”, deb aytgan, endi yana nega bunaqa gap qilyapsan, demoqçi böldi. Biroq öyidan nariga ötmadi: jahl ustida gapirdi-qöydi, tuzalib çiqqanidan keyin yana yelkamni silab “boravering”ga tuşib qoladi, deb özini bosdi.

– Uzoqning donidan yaqinning somoni yaxşi, demoqçimisiz?

– Boşimga iş tuşganda yonimda bölmasayiz, nima keragiyiz bor?

– Palakat-da, xotin.

– Men sizga ötgan yili aytuvdim, öşa yer yutkur ostonani buzib taşlang deb. Öşandayam şu qölim sinib… bir oydan köproq azob çekkanman. Tani boşqa dard bilmas, deb şuni aytsalar kerak-da.

– Yana piçing qilişni boşladiyizmi?

– Nimasi piçing bu gapning? Agar sizniyam biror yeringiz sinib, mening örnimda yotganingizda bilardingiz, piçingmasligini. Avval buzmagan bölsangiz, ana endi tag-tugi bilan qöporib taşlaysiz. Endi menga öşa eski uyning heçam keragi yöq, bildiyizmi? – dedi tamoği qurib Farida.

U gips qilingan qölini nihoyatda avaylar, boşini yostiqdan kötara olmasa-da, tez-tez turişga çoğlanib qöyardi. Qimirlangan sari esa közlari qisilib, peşonasi tirişib ketardi.

– Ostonani aytyapsizmi yoki…

– Ostonaga qöşib eski uylarniyam buzib taşlaysiz!

– Axir etta yaşab turibmiz-ku, – nihoyat tilga kelib söradi Hoşimjon deraza rafiga suyanib.

– Böldi, endi boşqa yaşamaymiz. Şu bugunoq hamma narsalarni yangi uyga ötkazib qöying. Bahorni kutib ötirmaymiz. Bu yerdan töğri yangi uyga boraman. Tuşundingizmi? – dedi Farida nigohi bilan erini qidirib. – Boşimda turmay, mametga kelib ötirsayiz-çi!

– Dadam… könmaydilar.

– Dadangizni… eng çetdagi, oşxona oldidagi xonaga joylaştiring. Çolga öşa yer ham bölaveradi.

– Esingiz bormi, u yerni ombor qilamiz-ku?

– Bölmasa, yotoqxonamizga olib kiring, biz bilan tursin! Şu gapni kutganmidiyiz! Kim aytadi, sizni kap-katta kişi deb. Mundoq boşingizni işlatsangiz-çi! Dada, biz qurgan yangi uyda ham yaşang endi, axir bu uyni sizni deb qurganman-a, deb avraysiz-da. Nima, şularniyam men örgatişim kerakmi sizga. Şu kalla bilan qanaqib soliqda işlab yurganingizga hayronman.

Hoşimjon ğijinib qöydi. Biroq uning afti burişganini xotini körmadi. Nima qilişni bilmay, olib kelgan narsalarini yelimxaltadan çiqara boşladi. Çunki tortişiş foydasiz edi-da.

– Mana bu issiq şaşlikni yeysiz. Şetda turörsinmi yo oldiyizga qöyib beraymi? – söradi Hoşimjon, noiloj xotiniga tirjayib boqarkan.

– Nima, ketmoqçimisiz?

– Boşqa gapiyiz bölmasa…

Farida yuzini burdi. Hoşimjon ketişga çoğlandi. Endi eşik oldiga yetib borgandi, xotinining dağdağasi yana miyasini egovladi.

– Yangi uyga köçib ötişni paysalga solmang, uç-tört kunda çiqib qolaman.  Eskilarni bitta qöymay buzdirib yuboring! Agar qimasayiz, öziyizdan köring. Törtta erkakni boşlab kelib, xotin boşim bilan tekislatib taşlayman. Otayizi diydiyosiga qarab ötirmayman!

Hoşimjon bir zum xotiniga qarab turdi-da, indamay eşikni yopdi. Farida erining ortidan “Eşitdingizmi?!” deya baqirganiça qoldi.

* * *

Uyga kelgan Hoşimjonning mardligi tutdimi, qöliga eski boltani oldi. Ayvonga çiqiş uçun qilingan yoğoç ostonaning oldiga keldi. Öylanib ötirmadi, bir urib eski ostonaning qiyşaytirdi, ikkinçi zarbda esa paçaqlab taşladi. Köngli joyiga tuşib, qaddini rostladi.

Taraq-turuqdan bezovta böldi, çoği, narigi çetdagi xonadan avval dadasining zaif ovozi eşitildi. Birozdan keyin eşik oldida hassaga tayangan Hamroqul ota körindi.

– Senmiding? – dedi Hamroqul ota xira tortgan közlarini öğliga tikib. Söng uning qölidagi boltaga nigohi tuşib, birdan huşyor tortib söradi: – Nima qilyapsan, öğlim?

Hoşimjon dadasining sarosimaga tuşganini körib, boltani çetga uloqtirdi. Söng mixidan yaxşi ajramagan taxtani bir tepdi. Nima gapligini anglagan Hamroqul ota ayvondagi divanga amallab ötirdi, keyin öğliga razm solganiça dedi:

– Ostonada nima ayb, bolam?

– Buzib taşlamasam, palakatdan qutulmaymiz, şekilli. Şu bilan ikkinçi marta qölini sindirib oldi keliningiz. Yana tağin ikkilasidayam şu laʼnati ostonadan yiqilganini körmaysizmi?

– Xudodan beamr bandasiga tikan kirarmidi, körgilik-da, – dedi Hamroqul ota bu safar xotirjamlik bilan.

Hoşimjon yalt etib dadasiga qaradi. Divanga yonboşlagan çol negadir yengil xörsinib qöydi. Şu payt Hoşimjonning xayolidan xotinining “Tanasi boşqa dard bilmas” degan gapi ötdi. Faridaning ahvolini sörab-suriştirmagani yetmaganday, beparvoligi-çi? Tavba, ota degani ham şunaqa berahm böladimi?

– Endi bu eski uyni ham buzaman, dada, – dedi Hoşimjon yerga “çirt” etib tupirarkan.

Hamroqul ota quloqlariga işonmay qöli hassasiga yugurdi. Bir amallab qaddini rostlab, şu paytgaça yaşab kelgan uyga peşonasini tiriştirganiça tikilayogan öğliga jiddiy qaraş qildi.

– Nima deding?

– Şu bahona anavi yangi solingan xonalarga köçib ötamiz. Qarang, bu çor devor uy şunday çiroyli hovlining xunugini çiqarib turibdi. – Hoşimjon şunday deb oyoği bilan taxtalarni jimğargan böldi.

– Bu gapni bir gapirding…

– Qariganda yangi uyda maza qilib yaşaysiz, – deya dadasining gapini oğzidan oldi Hoşimjon. – Qöni-qöşnilar ham qaçon köçib ötasizlar, deb söraşgani söraşgan. Erta-indin kirib olsak, birorta qöy söyib…

– Yana piça şoşma, – Hamroqul ota ham öğlining gapini böldi. – Ölganimdan keyin nima qilsang, qilaverasan. Ammo bu uyga tegmaysan, uqdingmi? Juda köçging kelsa, ana xotining bilan istagan xonaga kirib olaver.

– Axir, oyim ham şu ostonadan yiqilib, qölini, uçta qovurğasini sindirib olgandi. Öşanda qançalar azob çekkanini özingiz juda yaxşi bilasiz. Keyin heç qança ötmay… rahmatli bölib ketdilar. Endi esa bu yoqda xotinim. Nima, qarğiş tekkanmi bu yaramas ostonaga!

– Jahling ham bor ekanmi, öğlim?

– Dada!

– Şu uyni buzişga ahd qilgan körinadi kelin. Ha, mayli, şu bilan köngli tinçisa, nimayam derdim. Bu yoğini özing bilasan, yana baloga qolib yurmagin.

Hamroqul ota şunday deb zörğa örnidan turdi. Boşini sarak-sarak qilarkan, tomirlari börtib çiqqan ozğin qöllari bilan hassani mahkam siqdi. Sovuq ötdimi, bir-ikkita kalta yötaldi, keyin asta yurib içkariga kira boşladi.

Hoşimjon qaddi bukilgan dadasining ortidan bir zum tikilib qoldi. U şu tobda iş oson bitganidan xursand bölişni ham, xursand bölmaslikni ham bilolmadi.

* * *   

Bahorning sönggi oyi boşlandi. Kunlar isib, sal sovuqni ham bildiradigan qöldagi jarohat deyarli unutildi, kişi biror narsadan qiynalmaganidan keyin xotirjam böladi-da. Osoyişta, bezovtalik yöq kö­­ngilga esa xursandçilik yaraşadi. Yangi uyga bir-biridan çiroyli jihozlar olindi. Bu orada Hamroqul ota ham yumşoq yoğoç karavotli bölib qoldi. Keyin kattagina qilib uy töyini ötkazişdi. Soliqçining uyiga  qişloq ayollarining kelgani ham keldi, kelmagani ham keldi. Endi-endi töy-maʼrakalarga aralaşa boşlagan Farida yaqinda tortgan azob-uqubatlarini esidan çiqardi. Köngil söraganlarga ham “Öşa kunlarni eslatmanglar”, deb tanbeh beradigan böldi. “Oğzi qiyşiq bölsayam, boyning bolasi gapirsin” deganlariday, baʼzi qöşnilar xuşomad qilişib oxirgi bir-ikki yiğinlarda Faridani “Boy xotin”ga aylantirdi-qöydi. Bu gapdan oğzining tanobi qoçgan, böyi osmon qadar çözilgan Boy xotin erim oltin baliqça tutib olgan, deya hazil-huzul qiladigan odat çiqardi. Mingtepaliklarning yuziga tik qarolmay qolganidan, ötgan yili Böz şahriga işga ötib ketgan “Baliqçi çol”ning rostdan ham omadi çopgan edi. Tagida yangi “Neksiya”. Sakkiz xonali uyni danğillatib qurib qöydi. Ikkala öğli institutda öqiydi. Bittayu bitta erkatoy qizi yaqinda maktabni tamomlaydi. Lekin kiyinişda unça-munça şaharlik qizlarni doğda qoldiradi.

Yaqinda yana bir gap tarqaldi. Emişki, “Boy xotin” uyida şaharliklarga öxşab xizmatkor işlatayotganmiş. Narigi qişloqlik bir ayol kir-çirini yuvarkan, oziq-ovqatini tayyorlab berarkan. Uydagilarning birortasi qölini sovuq suvga urmas ekan. Hatto keliniga ham iş yöqmiş. Köpçilikning oğzi oçildi: ana hayot-u, mana hayot! Qişloqda ham şohona yaşasa bölarkan-da, a?

Ham havas, ham hasad bilan şunday şirin kunlar asta ötib borardi. Bugun erinibgina örnidan turgan Farida derazadan taşqariga tikildi. Negadir havoning avzoyi buzuq edi. Yaxşilab qaragandi, maydalab yomğir yoğayotganga öxşadi. Derazani oçdi, darhaqiqat, yomğir şivalab turardi.

Işkom tagidagi söriga nazar taşladi. Kattagina xontaxta ustidagi dasturxon nozu neʼmatlar ila uy egalariga muntazir edi. “Baliqçi çol” ertaroq işga ketgan, şekilli, maşinasi körinmaydi. Talabalar örinlaridan turişganga öxşaydi, tepadagi xonadan şovqin eşitila boşladi. Qizlar noz uyquda bölişsa kerak, ularning xonasida jimlik.

Farida yuzlarini yomğir suvida yuvişni va bolalaridan sal avval söriga borib ötirişni öylab, baxmal xalatini kiydi-da, xonadan çiqa boşladi. Usti yopiq sörida yomğir paytida ötirişning gaşti boşqaça-da. Çor atrofidan muzdek suv oqib turibdi. Havo şunday tozaki, nafas olib töymaysan. Tagingda qalin körpaça. Qölingdagi paxta gulli piyolada qaynoq çoy. Saldan keyin yarim kosa qilib issiq mastava olib kelsa, uni qatiqlab miriqib içib olsang, oh, buning lazzatiga nima yetsin!

Iştahasi oçilgan Farida şunday ostonaga qadam qöyganini biladi, xolos. Falokat oyoq ostida deganlari şumi, qanday qilib toyib ketganini anglolmay qoldi. Balandligi bir metrlar keladigan zinapoya şundoq ayvonning ostonasidan boşlanardi. Marmar zina höl emasdi, oyoği silliqib ketdi, desa. Buning ustiga, zinaga polos taşlangan. Unda nima böldi? Qanday qilib oyoği qiyşayib oldinga munkib ketdi?

– Qölingiz yana sinibdi. Gipslatmasangiz bölmaydi, – dedi Faridaning rentgen qoğozini tekşirib körgan şifokor.

– Sizga nima bölgan özi, nuqul şu qöli­ngizni sindirib kelasiz? – söradi bu gal hayronligini yaşirolmay, gips tayyorlaşga kirişgan hamşira ayol, semizligiga qaramay, çaqqon harakat qilarkan.

Faridaning yuragi orqasiga tortib ketdi. Hozir baland böyli, töladan kelgan şifokor kiradi-da, sinib qiyşaygan qölni töğrilaydi. Baqirganiga qarab ötirmaydi. Öh-hö, öşa paytdagi azobni tasavvur qilişning özi qiyin. Xuddi boşqatdan sindirganga öxşaydi. Lekin Farida hozir böladigan oğriqni his qilganidan emas, balki hamşira ayolning örinli savoli peşonasidan sovuq ter çiqazdi. U içidan zil ketdi, xunobi oşdi, kimdandir darğazab böldi. Biroq şu tobda uning könglidan keçgan narsalar bir özigayu yolğiz Xudoga ayon edi, xolos. Farida quruqşagan lablarini tişladi. Boğlov xonasiga ötgan galgi şafqat nimaligini bilmaydigan şifokor kirib kelganda esa beixtiyor huşini yöqotdi.

* * *

– Şaharga köçamiz, dada, – dedi Hoşimjon keçki ovqatdan söng dadasining oldiga kirib biroz ötirgaç.

Yaqindan beri yotib qolgan çol öğlining ovozi titrab çiqdimi yoki ğazab aralaş aytildimi, bilolmay qoldi. Balki şundanmi boşini salgina kötargan köyi söradi:

– Qayerga?

– Şaharga. Uyni sotamiz. Men gap ostonadamikin desam, umuman bu hovliga qarğiş tekkan, şekilli. Qarigan paytda menam xotindan ayrilib…

– Zadaniya qattiq bölganga öxşaydi, a? – dedi çol öğlining gapini şartta bölib.

– Körmayapsizmi, palakat arimay qoldi uyimizdan.

– Aqling joyidami sen bolaning, yo xotining miyangni aynitib qöyganmi? Qaçon bundoq bir mustaqil fikrga ega bölasan, özi? – Hamroqul ota yotgan joyidan turib ketayozdi.

Hoşimjon yelkasiga hassa tuşib qolişidan hadiksirab deraza oldiga ötdi. Keyin birdan yodiga nimadir tuşib taşqariga nigoh taşladi, gaplarini heç kim eşitmayotganiga işonç hosil qilgaç, asta dadasiga yuzlandi.

– Şahar yaxşi-ku, dada. Qarang, hamma işlagani şaharga ketyapti. Yölini topib, örnaşib qolayotganini aytmaysizmi? Bizning ulardan qaytimiz kam?!

– Lekin men heç qayerga ketmayman! Uqdingmi? – Hamroqul ota bu safar ham ğazabini yaşirolmadi. Ovozi xirillab çiqsa-da, aniq eşitildi.

Hoşimjon dadasi qaltiragan qöllari bilan adyolni mahkam siqqanda sal xavotirga tuşdi. Boşqa indamay qöyaqolay, degan fikrga bordi. Ammo bu iş ham ötgan safargiday silliq bitib qolarmikin degan ilinjda yana gap boşladi.

– Nabiralaringizga ham juda qulay bölardi-da, dada. Qişlarda öqişga zörğa borib kelişyapti. Lekin erta-indin qizlar ham öqiyman, deb qolişsa…

– Sen bola, gapni aylantirma! – dedi Hamroqul ota öğlining nayrang qilayotganini fahmlab. – Qizlaring öqiyman desa, darrov yotoqxona berişadi. Elu xalqning bolasi nima bölsa, ular ham şu. Ja, xavotir olsang, ijaraga birorta uy topib berarsan.

– Şaharga nima yetsin, dada.

– Qarigan çoğimda şaharda nima bor menga? E, yöq, öligim şu yerdan çiqadi! Uqdingmi?

– Axir…

– Böldi, çaynalma!

– Axir…

– Yana axir deysan-a?

– Axir, hadeb ostonadan yiqilib tuşaversa, men nima qilay, dada? Bunaqada mayib bölib, yotib qoladi-ku.

– Men çidayapman, senam çidaysan.

– Iye, bu nima deganingiz?

Hoşimjon dadasidan bunday gapni sira kutmagan edi. Sovuqqina munosabatdan ğalati ahvolga tuşib qoldi. Keyin birdan asablari tarang tortilib, xona böylab u yoqdan-bu yoqqa yura boşladi.

– Axir, onam ölganlarida juda kuyingandi­yiz-u. Hatto kasal bölib yotib qolgandiyiz. Nima, endi sizga baribirmi? Biz bilan işiyiz yöqmi? Farida ostonadan yiqilib ölib ketsayam mayliga ekan-da.

Çol öğliga “Ötirsang-çi”, degandi, ovozi xirillab çiqdi, ammo böş kelmadi: yoniga suyab qöyilgan hassani oldi-da “döq” etib polga urdi. Hoşimjon yurişdan töxtadi. Zörğa yutingan ota zaif tovuşda dedi:

– Höv, nodon bola. Sen bu işlarga haliyam ostona sabab deb öylayapsanmi? Yo endi hovlini aybdor qilişga ötdingmi?

– Unda, nima, dada? Şunça yaşab qişloqdan birortasining ostonadan yiqilib tuşganini eşitganmisiz? Masalan, men eşitmaganman. Biroq oxirgi ikki yil içida eşitiş u yoqda tursin, öz közim bilan köryapman. Yana qayerda deng, şu uyimizda! Bir emas, ikki kişi yiqilib tuşsa, hatto bittasi şu azobdan ölib ketsa, bu uyni yana nima deb öylaş kerak? – noiloj dadasining qarşisidan joy olgan Hoşimjon özini töxtatolmay gapira ketdi. – Nega indamaysiz, dada? Axir, özingiz ham ostonani yangilasammikin, degandiyiz-u onamdan keyin. Yoki esingizdan çiqdimi?

– Demak, heç narsadan xabaring yöq.

– Tuşunmadim, nimadan xabarim yöq, dada?

– Xotining sababini aytmabdi-da.

– Yiqilib tuşganinimi?

– Ha.

– Yöq.

– Aytolmaydiyam.

Hamroqul ota bu gapni aytişga aytdi-yu, keyin öylanib qoldi: “Bilganda nima özgarardi, bu lallayganning qölidan biror narsa qiliş kelarmidi? Xotinini sökiş, uriş tugul, qattiqroq gapirolmaydi-yu. Bilmadim, kimga öxşadi ekan? Pulni sen topayotganingdan keyin tiling ham şunga yaraşa bölmaydimi, dayus. E, sadqayi erkak ket!”

Çol yonboşlab oldi. Xayolida marhuma xotini jonlandi. “Lekin kimga-qiyin, menga qiyin böldi, onasi. Neça kundirki, bu lapşaygan öğlingga nima deyişni bilmayman. Mana, hozir közini löq qilib oğzimga termulib ötiribdi. Eski ostonaga qöşib sen bilan şunça yil birga yaşagan uyimizni ham buzib taşladi. Tişimni tişimga qöydim. Agar sen tuşimda qölimdan yetaklamaganingda yangi solgan xonalariga aslo kirmagan bölardim. Eskirgan bölsa-da, özimizning uyimiz yaxşi edi. Lekin buni qara, yangi uylarida tinç yaşaymiz deb öylaşgandi, bölmadi. Yana Xudoning qahriga uçrab, balandgina qilib qurilgan zinadan yiqilib tuşdi. Lat yemagan joyi qolmaganmiş. Bilişimça, endi bu hovliga kelişga yuragi betlamay turibdi. Şundanmi, buniyam sotib şaharga köçişarmiş. Bu yerdan uzoqroqqa ketsa, göyo uni heç narsa taʼqib qilmaydi. Xudoning nazari tuşmaydigan yer bor ekanmi bu yoruğ olamda. Nahot, şuni fikr qilib körmayotgan bölsa? Nima deysan? Maqsadi boşqami? Mahalla-köydan qoçyaptimi? Yöğ-ye?..”

– Dada!

– Hm.

– Uxlab qoldingizmi?

– Namunça şovqin solmasang?

– Nima deysiz?

– Nima deyişim keragiydi? – çol közlarini sal oçib öğliga qarab qöydi.

Hoşimjon xavotirga tuşdi.

– Doktor çaqiraymi, dada?

– Nimaga doktor çaqirasan?

– Yaxşimisiz, özi?

– Tavba, senlarning dastingdan közimniyam yumolmaymanmi? Yo darrov öldiga çiqarib qöydingmi? – dedi Hamroqul ota ajin bosgan peşonasini battar tiriştirib.

– Nega unaqa deysiz, dada? Gaplaşib turib… uxlab qolganingizga…, – ğudrandi Hoşimjon sal yengil tin olib.

– Nima deyotganding?

– Şaharga köçişni maslahat qilayotgandim, – dedi vaziyatni yumşatişga uringan Hoşimjon.

Hamroqul ota “yöğ-ye” deganday öğliga bir zum razm soldi. Hoşimjon közlarini yaşiriş maqsadida dadasining ustiga yopilgan qizil gulli adyolning u yoğ-bu yoğini töğrilagan böldi. Ammo uning harakatlari tabiiy emasdi.

– Menimça, sen şaharga köçamiz, deding, şekilli? –  çol aqli hali joyida ekanligini körsatib qöymoqçi böldimi, dangal gapirdi.

 – Qişloqda şunça çang yutib yurganimiz yetar. Biz ham odamlarga öxşab bi-ir şaharda yaşaylik-çi, nima bölarkin?

– Solgan uying ham şaharnikidan qolişmaydi.

– Sizni orzu-havasli kişi, derdi onam rahmatli. Hatto bir paytlar şaharda tuğilmaganingizga afsus ham qilgan ekansiz? Töğrimi? – bu gap esiga tuşib ketganidan biroz dadillandi Hoşimjon.

– Yoşlikda gapirgan bölsam, gapirgandirman. Ammo hozir bu yerdan heç qayerga ketgim yöq. Agar senlar ketmoqçi bösang… bemalol. Menga desa, Toşkentga borib yaşamaysanmi? Ammo bir narsa yodingda tursin. Qayerga borsalaring ham, ostonasiz uy bölmaydi. Ostona esa xotiningga baʼzi narsalarni yodiga solib turadi. U jonini qançalar asramasin…

– Töğri aytasiz, u ostonalardan şunçalar qörqib qoptiki, uşlaydigani yöq bölsa, tuşmayman deydi. Birortasini çaqirmagunça turaveradi. Şuning uçun ostonasi pastroğidan topsak, bunçalik bölmas.

“Eh, nodon bola, bunçalar şapkör bölmasang. Endi bundoq öylab körsam, onang rahmatli ham bildirmay töğri qilgan ekan. Qölingdan bir iş kelmasligini sezganda, bölmasa, “Xotining meni ostonadan itarib yubordi”, deb aytgan bölardi. Özi indamagani qolib, meniyam oğzimni oçirmadi. Aslida uning gapiga quloq solgan men ahmoqman. Şartta aytmaymanmi? Ursang, urarding, urmasang, heç yöq xotiningning qilmişidan xabardor bölarding-ku. Bolalari yetim bölib qolmasin, deb qörqibmiz-a. Juda kalta öylab­miz. Şunday toparmon erni taşlab görga ketardimi, bu makkor. Eh, xotin, xotin. Sening şu gaping­gayam kirmasam bölarkin? Öşa paytda jahlim çiqib, odam bolasini tanimay turuvdim, şart aytardim-qöyardim. Mana, endi aytişniyam, aytmaslikniyam bilolmay xunobim oşib yotibdi. Bor tavakkal qilib, yuziga aytsam-u, qölidan heç vaqo kelmasa, battar siqilamanmi, deyman. Indamasam, xotinim yaxşi deb ötib ketaveradimi deb yana yuragim eziladi. Ammo sen, onasi, Xudoga solib bir hisobda töğri qilgan ekansan. Bilib turgandirsan, qayta-qayta ostonadan yiqilib tuşayotganini. Buni qara, dodini birovga gapirolmaydi, degin. Menimça, Xudogayam aytolmayotgan bölsa kerak? Ha, aytolmaydi. Yoki uyalmay dardini doston qilayotganmikin-a? Yana kim biladi, deysan?

Ammo bu dunyo qaytar dunyo ekanligiga aqli yetgandir? Bir emas, ikki emas, uç marta qöli sinib, qilmişiga ming afsus çekib ötirgandir? Yoki fahmi yetmadimikan? Töğri aytasan, ertadan keçgaça azob çekib yotadi-yu, öylamaydimi?”.

Öğlining tomoq qirişi çolning xayolini böldi.

– Mendan keyin bu uyning çiroğini yoqib ötirasanmi, desam… Baribir kelinning gapini ikki qilolmaydigan körinasan. Ha mayli, işqilib, omon böl, öğlim, omon böl. Xudo senga tözim bersin.

Hamroqul ota şunday deb yuzini ögirib yotdi.

Hoşimjon na ketişini, na ketmasligini bilolmay, ançagaça joyidan qimirlamadi. Ammo yana ozgina ötirsa, dadasi uxlab qoladigandek, darhol örnidan turdi. Asta yurib eşik oldiga keldi, yana töxtadi, butun gavdasi bilan ortiga qaradi. Ozib ketgani adyol ostidan ham şundoq bilinib turgan dadasiga açinganday böldi. Ammo “Çolni köndirolmasangiz, öziyizdan köring. Bözda öynaşingiz borligini hammaga aytib, şarmandangizni çiqaraman. Nima, bu gaplardan heç kimning xabari yöq deb öylaganmidiyiz? Siz hali şoşmang, bu bevafolik uçun javob berasiz. Indamay ketadigan ahmoğingiz yöq. Şunça yaşab bilmadingizmi kimligimni? Men yer tagida ilon qimirlasa biladigan ayollardanman! Yuzimga oyoq qöydi­ngizmi, endi şunga yaraşa javob olasiz. Şundoq közingizning oldida menam bittasiga tegib olaman-da…” degan dağdağa uning yuragini tilka-pora qilgan edi. Qayerdan bildiykin, kimdan eşitdiykin, degan savollar xayolidan ketmay qoldi. Turib-turib içidan qaltirardi. Şunça pul topib kelganda obrösi bir siqim. Agar işdan  haydalsa bormi, sariq çaqalik qadr-qimmati qolmasligi uni çöçitayotgan edi. Hoşimjon şu işni bitirsam, balki xotinim töpolon qilmas, degan öyga bordi. Xonadan çiqib ketmayotganining sababi ham şunda edi.

Bözda qolib ötkazgan şirin keçalari endi uyqusiz tunlarga yoxud zahar-zaqqumga aylanişi mumkin. “Nima jin urdi özi meni? Tuppa-tuzuk işlab yuruvdim-ku boşqa tumanlarda. Lekin oxirgi paytlarda asabniyam tugatdi-da, bu jağing qurğur xotin. Uyga kelsam, yuragim siqiladigan bölib qolibdi. Demak, ayb özida. Erkak kişi uyida orom topmagandan keyin…”

U şunday deb özini oqlagan böldi. Biroq bu gaplarni Faridaga aytiş uçun katta yurak kerak edi. Agar amallab gapirganda ham unga quloq solib ötirmaydi bu Farida deganlari. Nima qilsa ekan-a?

Hoşimjon “E, bir gap bölar-da, şaharga köçadigan bölsak, u yerda kim bilib ötiribdi”, deb qölini siltadi-da, asta yutindi. Dadasi “Hm, haliyam turibsanmi?” deb sörab qolarmikin, degan umidda edi. Javob bölavermagaç, peşonasini silagan köyi dedi:

– Bir özingiz qiynalib qolasizmi, deyman-da, dada?

Çoldan sado çiqmadi.

– Lekin… bu uyni sotmasam, şahardan joy ololmayman.

Bu gapdan keyin Hamroqul ota salgina qimirlaganday böldi. Hoşimjon ikki qadam oldingga yurdi. Dadasining boş tomoniga engaşarkan şoşib söradi:

– Bir nima dedingizmi, dada?

Çol bazör yutinib qöydi. Hoşimjon savolini yana qaytardi. Keyin qaddini rostlar ekan:

– Axir, bir nima desangiz-çi? – dedi bu jimlikka noroziligini bildirib.

Hamroqul ota yana qimirlagandi, Hoşimjon quloqlarini ding qilib dadasining quruqşagan oğziga tikildi.

– Ozroq suv olib kelaymi, dada?

– Sen… harakatingni… qilaver.

– Rostdanmi, dada? Rostdanmi? Rahmat, katta rahmat. Sizni tuşungan odam ekanligingizni bilardim. Böldi, dada, sizni özim yelkamga kötarib şaharga olib ketaman. Kerak bölsa, döxtirlarga körsatib, davolataman. Nabiralaringiz ham haftalab yotoqxonada emas, sizning oldingizda turişadi. Ularni soğinib köçaga köz tikib ötirmaysiz. Öqişidan çiqişadi-yu, töğri oldingizga kelişadi.  Mana, körasiz, şaharga köçib borganingizga aslo afsuslanmaysiz!

Hamroqul ota indamadi. Öğlining gaplari elas-elas quloğiga çalindi, hatto baʼzilarini yaxşigina angladi ham, biroq javob qaytarişga ojizlik qildi: tili aylanmay, tanglayiga yopişib qolganday tuyuldi. Keyin tobora oğirlaşib borayotgan qovoqlarini arang kötarib qöydi, xolos. 

Hoşimjon köçişga rozilik olganini aytiş uçun xotinining oldiga oşiqdi. Agar sal pastroq engaşganida ham dadasining közidan sizib oqayotgan yoşni ilğagan bölardi. Biroq padari buzrukvorining sönggi gapini öziça tuşungan öğil “Bu işni ham uddaladim, xotin” degan xayolda şoşib xonani tark etdi.

* * *

Yarim keçada Hamroqul ota yotgan xonadan yiği ovozi eşitildi.

Qöl-oyoği gipsda ekanidan uyalgan Farida şifoxonadan çiqmadi. Çiqolmadi. Lekin  qaçondir uyiga qaytişi va yana ostonaga qadam bosişi lozimligini öylab yuragi battar siqila boşladi…

Akbar Mirzo

1961-yili tuğilgan.

ToşDU (hozirgi ÖzMU)ning jurnalistika fakultetini tamomlagan.

“Qalb isyoni” hikoyalar töplami.

“Najot kemasi”,

“Ayozi çözilgan bahor” töplamlari çop etilgan. “Oqtepalik öğri” va “Ajal bilan yuzma-yuz” romanlari muallifi.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar (2)

  1. Diyora Soatmurodova

    Yuragim bir xil bölib ketti

  2. Ğiyosiddin Önarov Tahririyat

    Şunday hikoya

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…