20 daqiqada öqiladi

630 marta körilgan

Liliana yiğlayapti

Liliana yiğlayapti

(Hikoya)

Yaxşiyamki, bu özimizning Ramos, begona vraç bölganda nima qilardim – nima deb tuşuntirardim unga, Ramos harqalay özimizniki, ança böldi u bilan kelişib olganimizga, şuning uçun könglim töq – kunim bitdi, deganda, yo menga indallosini şartta aytadi yoki jillaqursa, aylantirib ötirmay işora qiladi-qöyadi. Boyaqişga qiyin, nega deganda ön beş yillik qadrdonim, poker öynab goh biznikida, goh ularnikida tonggaça qolib ketganlarimiz, şanba-yakşanba kunlari oilalarimiz bilan birga şahar taşqarisiga çiqib dam olişlar – qarindoşdan ham yaqin bölib qolgan odamga bunaqa oğir gapni ayta olişning özi böladimi! Lekin u ayta oladi, haqiqiy döst heç qaçon tilyoğlamalik qilmaydi, çunki yigit kişi uçun şirin yolğondan aççiq haqiqat afzal. Kasalxonadagi vraçlarga yaraşadi yolğondakam köngilni kötarib, odamni umidvor qilib qöyiş, ularning tasallisi özlari beradigan usti şirin, içi aççiq doridan farqi yöq.

Uzoği bilan uç-tört kun, u bunday demagan, lekin işonçim komilki, uzoq qiynalib, itdek azob çekib yotişimga aslo yöl qöymaydi. Nima keragi bor buning? Men unga yuz foiz işonaman, öşa kun berişadigan dorilar odatdagidek yaşil yo qizil tusda ekani bilan içi butunlay boşqaça böladi – içaman-u, abadiy uyquga ketaman, vaʼdasiga binoan töğrisini aytadigan bölgani uçun oldindan minnatdorlik bildirib qöyganman, ana öşanda Ramos karovatimning oyoq tarafida, özini yöqotib qöygança bir ahvolda mendan köz uzmay turadi, yaşirmasdan töğrisini aytganiga biroz afsus çekar, heçqisi yöq, siqilma, oğayni, faqat Lilianaga gapirib yurma, uni özing yaxşi bilasan – köngli böş, kuyib ado böladi birpasda, töğrimi gapim?! Alfredoning yöli boşqa, unga bemalol aytişing mumkin, u qaytanga oldinroq, Liliana bilan onamning ahvolidan xabar olib turgani işxonasidan javob söraydi. Keyin-çi, döstim, hamşiraga aytib qöygin, yozayotganimda xalal bermasin, sen tavsiya qilgan ajoyib dorilardan boşqa oğriqni unutişimga yordam beradigan yagona narsa şu. Ha, aytgança, vaqt-bevaqt sörab qolsam, qahva keltirib berişsin, şifoxonadagi tartib-qoidalarning jiddiyligidan örgildim!

Rosti, yozayotganimda loaqal ozgina bölsin oğriqni unutaman; balki, ölimga mahkum etilganlardan son-sanoqsiz maktublar qolişining sababi ham şundadir, men endi buni tuşunyapman. Bundan taşqari, özim tasavvur qilgan va könglimdan ötayotgan his-tuyğularning qoğozga tuşganini körişni yaxşi köraman, şu lahzalarda tomoğimga bir nima tiqilgandek böladi, könglim tölib yiğlagim keladi; sözlar tufayli özimni butunlay boşqaça his qilaman, könglimga kelgan narsalar haqida xayol surib, şu xayollarimni qoğozga tuşiraman, bularning bari yozuvçilik kasbining asorati bölsa kerak, men faqat Liliana kelgandagina yozişdan töxtayman, boşqalarga esa bunaqa iltifot körsatiş qayoqda, modomiki, ular menga köp gapiriş mumkin emas, deb öylaşar ekan, nima qilaman özimni ham, ularni ham qiynab, har xil xayolga borişmasin yana, deb hol-ahvol sörab qöyaman-da indamay ötiraveraman işimni qilib, ana undan keyin köribsizki, ular biri olib, biri qöyib bugun havoning salqinligiyu saylovda kim yutib çiqadi – Niksonmi yo Makgovernmi – şular xususida berilib fikrlarini bildirişga tuşişadi, men ularga xalal bermay tinglayman, baʼzan esa umuman qoğozdan boş kötarmayman, Alfredo hammasini sezadi. Köngling tusaganini qilaver, yozging kelyaptimi yozaver, – deydi, özi esa, xasti nestnamoyi bölib ötiradi, qolaversa, qölida gazeta bormi, tamom, bu uning hali-veri ketmaydi, degani. Lekin rafiqamga bunaqa qilmayman, u kelganda hamma işni yiğiştirib qöyib u bilan çin dildan suhbatlaşib ötiraman, gaplarini jon-quloq bölib tinglayman, közlariga tikilib jilmayaman, işonsangiz şunda oğriq taqqa töxtagandek böladi, uning erkalab, yuzlarimdan çölp-çölp öpib qöyişlariga beş ketaman – şunaqayam xursand bölib ketaman, asti qöyavering, oçiğini aytsam, uning nam lablaridan keladigan rayhon hididan ilgari ham esim oğib qolardi, ana şuning uçunmikin salga çarçab qoladigan odam Liliana körgani kelganda tetiklaşib qolaman, umuman uning qaçon, qanaqa paytda kelişini oldindan könglim sezadi, heç kimga, hatto Alfredoga ham sezdirmay iloji boriça tayyorgarlik köraman, soqolimni qirtişlab olgan kunim lablariga botsa kerak, boyaqiş jonginamning. Töğrisi, menga kuç bağişlayotgan ham, tasalli berayotgan ham Liliananing sabr-bardoşi! Agar uning közlarida çorasizlik, ruhan ado bölayotgan ayol qalbining umidsizligi aks etayotganini körib qolsam bormi, tamom, mening yuragimda öçay-öçay, deb lipillab yonayotgan hayot şamʼi öşa zahoti sönadi; darmonsiz, uning taskinbaxş bösalarini his qilişga qurbim yetmay, sözlarini tinglaşga holim kelmagan kunlari u kelib-ketgandan keyin odatdagidek ukollar va köngilga urgan daldayu ovutişlardan iborat muolaja boşlanadi va men beixtiyor alamimni yana yozişdan olaman. Liliana şikasta xayollarimni özi bilan birga olib ketolmaydi, ming afsus, yuragimning tubida heç qanday şaklda ifodasini topmay çökib yotgan tuyğular faqat şu daftarda öz ifodasini topişi muqarrardek tuyuladi, xolos. Bironta odam daftarimni olib öqişga botinolmaydi, uni bemalol yostiq tagida yoki tortmada saqlaşim mumkin: “Injiqlik bölsa ham hamşiralar, xonani deyarli har kuni tozalab ketuvçilar va hatto muolaja qiluvçi şifokorlar ham tegmasligini tuşuntirib qöy”, – deya Ramosdan iltimos qilganman; doktor Ramos menga xalal bermaslikni buyurgan, töğri-da, uni tinç qöyiş kerak, şörlik şu bilan ovunar balki.

Demak, yo duşanba, yo seşanba, çorşanba yoki payşanba kuni dafn marosimi. Avji yoz pallasida Çakarita, heç bir mubolağasiz aytaman, issiqdan yonadi, yigitlar rosa qiynaladi öziyam, tasavvur qilaman, Pinço ikki yoni tugmali, qoplama kift örnatilgan kostyumda, qaçon kiysa Akosto askiya qilib közini oçirmasdi, özi-çi, doim yengil kurtka kiyib yuradigan Akosto dafn marosimi, buning ustiga, yaqin döstini sönggi yölga kuzatib qöyayotibdi – kostyum kiyib olgan böladi, bu ham yetmagandek galstukda, körsang – qotasan! Fernandito ham şu, qisqasi, ajralmas uç oğa-ini botirlarning hammasi şu yerda böladi, söng albatta Ramos – marosim tugamagunça u heç qayoqqa ketmaydi, oxirigaça qoladi şu yerda, keyin Alfredo – u Liliana bilan oyimni qöltiqlab olgança ularga qöşilib yum-yum yiğlaydi. Astoydil, bularning hammasi samimiy, çunki hammalari meni qançalar yaxşi körişlarini bilaman, ular menga qattiq örganib qolişgan edi, bir kun körişmasa yeganlari içiga tuşmasdi – endi nima qilişadi, hayronman; baqaloq Tresaning dafn marosimiday bölmaydi – unda ulfatçilik qilib yurganimiz hurmati oilasi oldidagi burçimizni ado etişga borgandik, xolos, şu sababli bir maromda davom etib kelayotgan odatiy hayot quçoğiga qaytiş, tezroq unutiş istagi kuçli edi. Endi bunaqa bölmaydi. Töğri, odam banda, çarçaydi, qorni oçadi, ayniqsa, Akostoga oğir, u: “Qornim piyozni pösti bölib ketdi”, – deydi şikoyatomuz, lekin, köz tegmasin, iştahasi karnay uni, bu jihatdan heç kim uning oldiga tuşolmaydi; biroq döstlariga jonlari açişib, şunday yoş, avji kuçga tölgan paytda uning ölib ketişini lozim körgan taqdirni har qança laʼnatlaşmasin, baribir, özingizdan qolar gap yöq, hayot davom etyapti, metroga tuşiş haliyam huzur bağişlaydi, uyga borgaç, muzdekkina suvda çömilsang yengil tortiş tugul badaning, hatto ruhing yayraydi, rohatlanasan, vijdoning ozgina qiynalgani baharnav – iştaha bilan ovqatlanasan, lekin bunaqa oğir kun, aza, motam oldida boşlar quyi egilgan, gulçambarlardan anqiyotgan hid, ketma-ket çekilgan sigaretlar va qabristonning ensiz yölkalaridan behol, ohista yurib borişlar oçlik tuyğusini bosolmaydi, har doim şunday bölgan, bundan keyin ham şunday böladi, yolğon gapirişdan nima foyda, men ham şunday qilgan bölardim. Fernandito, Pinço va Akostolarning gazakxonaga borişlarini tasavvur qilişning özi bir gaşt, ular birga borişadi, albatta, çunki baqaloq Tresaning dafn marosimidan keyin ham şunday qilgan edik, ulfatlar birga bölgani durust bunaqa oğir kunda, yaxşi musallas içsa ozgina bölsin ğamni unutadi odam, kalla-poyça yeyişsa kerak; jin ursin, ular qanday ötirişgani köz oldimda şunday gavdalansa deng: dastlab Fernandito qadahni şaxt kötarib içadi-da, xudoning özi keçirsin, deb kolbasaning katta bir bölagini oğziga soladi, Akosto közini ğilay qilib unga qaraydi, lekin Pinço özini tutib turolmay kulib yuboradi, şunda Akosto, umuman olganda, Akosto odamşavanda yigit, ularga özingni xudojöy qilib körsatişning hojati yöq, degandek, Pinçoga qöşilib hiring-hiring kuladi, söng kulaverib yoşlangan közlarini artadi-da, sigaret tutatadi. Biri olib, biri qöyib meni eslab ketişadi, oramizda bölib ötgan gap-sözlarni uzoq eslaşadi, hayotimizda röy bergan qançadan-qança hodisalar, bizni bir-birimizga boğlab turgan mehr-muhabbat, oqibatdan iborat riştalar haqida, dafʼatan Akosto yoki Pinçoning yodiga tuşgan gina-kudrat, arazlab gaplaşmasdan yurgan paytlar töğrisida armonlar va umidlar, uşalmagan orzular bormi – hamma-hammasini eslaşadi. Xayrlaşib ketiş oğir böladi ularga, çunki xuddi şu kunlarda yana keçagi, ötgan kungi, qisqasi, şu kunga qadar davom etib kelgan eski hayot yana ularni öz qaʼriga oladi, özga iloj yöq – uy uyiga, tepa töyiga – janoza tugadi, tamom. Xayrlaşiş kömiş marosimidan köra oğirroq. Alfredo bundan mustasno, u bizning davradan bölmagani uçun emas, aslo, lekin uning boşqa vazifalari bor, u Liliana bilan oyimning holidan xabar olib turadi; buni na Akosta, na boşqasi eplaydi, hayot oşna-oğaynilar örtasida alohida munosabatlar örnatar ekan, hammalari bizning uyimizda köp bölişardi, oyim döstlarimning barini birday yaxşi körardi, uyimizga qaysi biri kirib kelmasin, boşi kökka yetardi, lekin Alfredoning örni tamomila boşqa edi, u kelsa uyimiz töyxonaga aylanardi, oila aʼzolarimning hammasi xursand; özi ham ketişga oşiqmasdi, oyim bilan gulköçatlar va dori-darmonlar xususida soatlab gaplaşardi, Poçoni hayvonot boği yoki sirkka olib borişni kanda qilmasdi; özi böydoğ-u, barçaning könglini olişga harakat qiladi, oyimning toblari qoçganda, albatta, pişiriq yoki şokolad keltirar, qarta öynab zeriktirmasdi, lekin hammadan ham Lilianani boşqaça körardi – qisqasi, u çin döst edi, bu yoğiga, ayniqsa, ikki kun közyoşlarini yaşirib yurişiga töğri keladi, balki Poçoni dala hovlisiga olib borar, lekin işonçim komilki, borgani bilan tezlik bilan iziga qaytadi – oyim bilan Lilianani közi qiyadi deysizmi? Bu ham yetmagandek, oilada erkak kişi nima qilişi lozim bölsa, hammasini zimmasiga oladi, nolimaydi, dafn marosimini ötkazuvçi taşkilot bilan kelişib, tartib bilan zarur-nozarur irimlarning hammasini ötkazadi, holbuki, ayni paytda keksa otam Meksikadami, Panamadami aylanib yurgan böladi, boyaqiş marosimga yetib keladimi, yöqmi, nomaʼlum, şu sababli Lilianani aynan Alfredo olib boradi qabristonga – oyimning borişiga ruxsat berişmasa kerak – Lilianani qöltiqlab olgança, uning aʼzoyi badanidagi titroqni his qilgan köyi, bir vaqtlari baqaloq Tresaning rafiqasiga men nimalar degan bölsam, xuddi öşanday befoyda, ammo zarur sözlar bilan taskin-tasalli beradi va bekorçi safsata, hatto savob böladigan yolğon-yaşiq gaplarni emas, yöq, şunçaki: “Men yoningdaman”, – deydi, – şuning özi katta gap.

Eng yomoni, qaytib kelişayotganida qiyin böladi ularga, ungaça – marosim va gullar, taʼziya bildirib uzatilgan qöllarni siqib qöyişlar, sağana oldida sukut saqlab turiş, dafn marosimini taşkil etgan xodimlarning aniq xatti-harakatlari, alohal, ijaraga olingan avtomobil, ayniqsa, uyga qaytib borgaç, işxonadan qilingan telefon qönğiroqlariga javob beriş, Liliananing könglida hayotga umid uyğotuvçi Ramosning yupatişlarisiz heç narsa tatimaydi, Alfredo unga qahva qaynatib beradi va: “Poço dala hovliga borsa maza qiladi öziyam, ötgan safar borganida maza qilib poni mingan, boşqa bolalar va peonlarning bolalari bilan öynagandi”, – deydi, lekin oyim bilan Lilianaga qaramasa bölmaydi, Alfredoçalik bizning uyni yaxşi biladigan kim bor, heç bir ikkilanmay aytaman, u bir paytlar qarta öynab, bor pulini yutqazib, alamiga çidayolmay rosa konyak içib, öçib qolgan Fernanditoni olib kirib yotqizgan mening xonamdagi divanda tun böyi bedor ötirib çiqadi. Liliana bir neça haftadan buyon yakka özi yotib, qattiq çarçaganidan hamma yoği qaqşab oğriydi – uxlaş qayerda deysiz, Alfredo Liliana bilan oyimga tinçlantiruvçi dori berişni unutmaydi, Sulema xola hammaga jöka gulidan qöşib damlangan olma çoy içiradi, Alfredo ğamxörlik bilan uni jim-jit xonaga yotqizadi-da eşigini ziç yopib qöyadi, söng öziyam divanga yonboşlaşidan avval yana bitta sigara tutatadi – u oyimning oldida çekişga botinolmaydi, çunki tutundan oyimning yötali xuruj qilişi mumkin.

Naçora, şunisiga ham rahmat, jillaqursa, Liliana bilan oyim özlarini bu qadar yolğiz sezişmaydi yoki undan battari, azador xonadonga taʼziya bildiriş uçun mör-malaxday yopirilib keladigan uzoq qarindoşlarning hamdardligi, açinişlaridan xoli bölişadi, köpinça bir qavat yuqorida yaşaydigan, töyda ham, azada ham biznikida bölişiga örganib qolganimiz, Sulema xola bilan oilamizning qadrdoni Alfredo şu yerda qolişadi; ehtimol, boşida, bir soatlardan keyin qarindoşlarning quçoqlaşib körişişlari va balandparvoz ohangda hamdardlik bildirişlariga çidagandan köra judolik alamini his qiliş yengilroq keçadi; işonçim komilki, Alfredo ularni bu izdihomdan asray oladi, Ramos oyim bilan Lilianani kirib köradi, ularga uyqu dori yozib beradi, Sulema xolaga esa hapdori qoldiradi. Nihoyat, qoronğu tuşib uyni sukunat va zulmat qoplaydi, yolğiz çerkov qönğiroqlarining sadolariyu gohi-gohi allaqayerdan maşina signallarining ovozi eşitiladi, umuman olganda, bu yerlar tinç, beşovqin. Bedorlik tufayli karaxt Lilianani ham sekin-sekin uyqu domiga tortadi, u çuqur-çuqur esnaydi, söng bahaybat muşukka öxşab ğujanak bölib oladi, bitta qöli atir va köz yoşlaridan nam tortgan yostiqda, ikkinçi qölining bilagi esa xuddi uyqudagi gödak singari yuzi bilan çakkasi ostiga jajjigina yostiq qöyib berişganidek yotadi. Uxlayotgan Lilianani aynan şunday tasavvur qiliş oson va yaxşi, çunki Liliana birinçi kun tugab keçagi kunga aylanayotganini ğira-şira his qilgança zim-ziyo ğorning yoki yer osti yölining adoğida turibdi, darparda oralab ötayotgan nur, boya Sulema xola javonni oçib qora köylaklar bilan yuzni tösiş uçun tör pardalar olayotganda xonani töldirib, derazadan tuşayotgan paytdagiga qaraganda röy bergan hodisaga nisbatan dillarda uyğongan eng sönggi, befoyda norozilik tufayli hamda judolik uqubatlariga çidayolmayotgan közlarini töldirgan, limmo-lim qöşilib ketgan yoğduga nisbatan tamomila özgaça edi. Bundan buyon tong nuri uzuq-yuluq tuşlaridan sitilib çiqqan xotiralar oğuşida uyğonişidan avvalroq uning xonasini yoritadi. Mana şu yolğizlikda, şu töşakda va mana şu xonada butunlay özgaça boşlanajak kunda, tamomila yolğiz qolganligini his qilib yotganida, Liliana ehtimol yostiqqa yuzlarini burkab yum-yum yiğlab yuboradi, ajabo, heç kim uni yupatgani kelmaydi, töyib-töyib yiğlab olsin, degandek birov xabar olmaydi ham, faqat ançadan keyin, oppoq çoyşab içra uyqusirab yotganida şavqsiz, befayz kun, qahva, ohista surilgan darparda ilgaklarining şiqirlaşi, Sulema xola, kungaboqarlar bilan otlar, rosa urinib axiyri törga tuşirgan suzgiçlari keng, kattakon laqqa baliq, şuningdek kaftiga zirapça kirgani va don Kontreras yara-çaqalarning bir zumda zahrini oladigan malhamli mato yopiştirib qöygani haqida aytib beriş uçun dala hovlidan qönğiroq qilayotgan Poçoning ovozi hayot davom etayotganidan darak beradi. Alfredo Lilianani katta xonada kutib ötiradi, qölida har doimgidek gazeta, u oyingiz tinçgina uxladi, Ramos ön ikkida keladi, deb öziça köngil olgan böladi va tuşdan keyin Poçoni körib keliş uçun dala hovliga uni taklif etadi, bunaqa issiqda dala hovliga yoki umuman şahardan taşqariga çiqib ketgan maʼqul, umuman olganda, hatto oyimizni birga olib ketişimiz mumkin, toza havoning odamga taʼsir qilişi aniq, balki hammamiz haftaning oxirigaça öşa yerda qolarmiz, Poço rosa xursand böladi-da. Birga borişga rozi bölişadimi, yöqmi Lilianaga baribir, buni hamma tuşunadi, uning nima deyişini ham bilişadi, tong otadi, oppoq tong, indamay nonuşta qilişadi, töqimaçilarning iş taşlaganlari haqidagi suhbatga beğamgina beparvolik bilan qöşilişlar, “yana bir piyola qahva tayyorlab bering”, degan iltimoslar va yana ulab qöyilgan telefon yoniga borib gaplaşişlar, xorijdagi qaynotasidan kelgan telegramma, muyulişda ikkita maşina töqnaşib ketgani tufayli şovqin-suron kötarib, huştak çalişadi, devor ortida şaharga xos odatdagi hayot qaynab-toşadi, soat ikki yarim, oyim va Alfredo bilan dala hovliga bormasa bölmaydi, har qalay, qanaqa zirapça ekan özi, bola bola-da, baribir, har narsa bölişi mumkin, Alfredo maşina haydaydi, don Kontreras bunaqa paytda har qanday vraçdan köra yaxşiroq biladi nima qilişni, deb oyim bilan Lilianani xotirjam qiladi, Ramos-Mixia qişloğining köçalari, quyoş olov purkaydi, devorlari ohak bilan oqlangan salqin xonalarga kirib jon saqlaş, soat beşga borib mate içiş, aloha, Poço özi tutgan baliqni körsatadi: “Baliqning oyquloği sasiy boşlagan, lekin özi çiroyli, juda bahaybat, daryodan tortib çiqariş rosa qiyin böldi-da, oyi, qarang, tişlarining ötkirligini, qarmoqning ipini uzişiga oz qoldi, aldayotganim yöq, qarang tişlarini ötkirligini”. Xuddi fotosuratlar yopiştirilgan albomni varaqlayotgandek yoki film körayotgandek bölasan, qiyofalar va iboralar, şavqsiz, zavqsiz hayotini töldirişga yordam bergandek göyo hammasi birin-sirin köz oldingdan lip-lip ötadi, qarang, senyora, Karmen qanaqa qovurdoq qilganini, biram latif va lazzatli, bir tişlam bölsayam oling, lahm göştdan tayyorlangan, ozgina aççiq-çuçuk bilan, boşqa yemasangiz ham mayli, bunaqa issiqda tomoqdan ötişi ham qiyin, men özim bilan haşoratga qarşi sepiladigan dori olib kelganman, ehtiyot-şart deb, ayniqsa, bunaqa paytda çivin qaynaydi bu yerda. Alfredo Lilianaga bir oğiz gapirmaydi, Poçoning qölini silab ötiradi: “Qalay, oğayni, baliq ovlaş böyiça çempion bölibsan-ku, ertaga kallayi saharda turib birga boramiz ovga, menam omadimni bir sinab köray, ehtimol, senga öxşab zörini tutib qolarman, aytişlariça, şu yerlik bir dehqon uç kilolisini tutib olganmiş”. Şiypon ğir-ğir şabada, oyim halinçak kursida mizğib ötirişlari ham mumkin, don Kontreras töğri aytibdi, yarang arzimagan ekan, hammasi yaxşi, qani, xol-xol ponida qanaqa yurişingni bizga ham körsat-çi, qarang, oyi, çopişini, men sirayam qörqmayman, biz bilan borasizmi ertaga baliq ovlagani, men özim örgataman sizga, meni aytdi dersiz, juma kuni havo zör böladi, rosa baliq ovlaydigan kun, Poço don Kontrerasning öğli bilan kimözarga poyga öynaşadi, qoq tuşda ötirib nari-beri ovqatlanişadi, oyim jöxori sötasini tozalaşga qaraşadi, Karmenga, baloga yöliqsin, sira tuzalmayotgan qizining yötaliga qarşi nima qiliş lozimligini örgatadi, jazirama yoz tafti ötirib qolgan böm-böş xonada tuşdan keyin mizğişadi, dağal çoyşabda yotiş biroz noqulay, şiyponda ötirişganda qoronğu tuşadi, çivinlardan bezor bölib gulxan yoqişadi, Alfredo uning yonginasida odob doirasidan çiqmay ötiradi, qoyil qoliş kerak unga, zarraça malol keladigan ortiqça gap qilmaydi, savol bermaydi, qoyil qoliş kerak Alfredoga, yonida ötirgani bilan Poçodan ortmaydi sira, hammaning köngliga qaraydi, hammalaridan bir xilda roviş oladi, jim-jit bölib qolişganda, nima deyişni biladi doim, noqulay vaziyat yuzaga kelişiga yöl qöymaydi, fursatni boy bermay limonad oçib, finjonlarga quyib uzatadi, daströmol olib beradi, yangiliklar, iş taşlaşlar va Nikson haqidagi xabarlarni tinglaş bahonasida radio qöyadi, boşqa nimayam kutiş mumkin, tavba, qanaqa mamlakat bu özi?!

Bir hafta köz oçib yumgunça ötadi, Poçoning qölidagi yara ham bitay deb qoldi, ular duşanba kuni ertalab, hali kun isib ulgurmasidan Buenos Ayresga qaytib kelişadi, Alfredo ularni uyga qöyib, özi qaynotani kutib olgani ketadi, Ramos ham u bilan Eseys tayyoragohiga yöl oladi, Fernandito esa oyim bilan Lilianaga kömaklaşgani qoladi, kimdir bölişi kerak-ku ularning yonida, soat töqqizlarda qizini yetaklab Akosto keladi, yaxşi öylabdi, yuqori qavat-u, lekin Sulema xolanikida Poço ikkovi zerikmasdan öynaydi, hamma narsa özgarib qolgandek, qabristondan qaytib kelişsa xuddi begona yerga öxşaydi, Liliana qariyalar bilan andarmon böladi – boşqa iloj yöq, piça dardini unutadi, Alfredo, Fernandito va Akosta unga kömaklaşadi, ammo-lekin Fernanditoga qoyil qoliş kerak, u Liliana uçun, Lilianani deb ölib-tiriladi, darhol gap nimadaligini payqab, Lilianaga yengil bölsin uçun qaynotasini narigi xonaga çiqib dam olişga taklif etadi, töğri-da, şunça yöldan kelgan keksa odam, yöl azobi – gör azobi deyişadi, rost-da, birin-ketin hamma tarqab ketadi, faqat Alfredo bilan Sulema xola qolişadi, uyga jimlik çökadi, Liliana tinçlantiruvçi dori içib, uxlagani itoatkorona xonasiga kirib örniga yotadi va öşa zahoti dong qotib uxlab qoladi. Ertalab Poçoning katta xonada şovqin kötarib u yoqdan bu yoqqa yugurgani, qariya şippaklarining şipillagan tovuşi, telefon qönğiroğining jarangi, yo Klotilda yoki Ramos bölsa kerak, oyim issiq loxas qilayotganidan yoki havo dimligidan zorlanadi, nima ovqat tayyorlaş lozimligi haqida Sulema xola bilan maslahat qiladi, soat oltida Alfredo, baʼzan Pinço singlisi bilan yoki Akosta qizi bilan keladi, tajribaxonada birga işlaydigan hamkasblari taʼziya bildirgani yöqlaşadi va: “Uyda ötiraverib, tört devor içida qolib siqilgandan köra işga çiqsang yozilasan, – deb tuşuntirişadi, – jillaqursa, biz uçun çiqaqol, bilasan özi kimyogarlar yetişmaydi, ayniqsa şu kunlarda sen zarursan, yarim kunga bölsa ham, sal çalğiysan”, – deb uqtirişadi. Birinçi safar Alfredo eltib qöyadi tajribaxonaga, çunki Liliana hozir maşina haydolmaydi, söngra uni qiynamaslik maqsadida özi haydab boradigan böladi, gohi-gohida u özi bilan Poçoni olib ketadi-da işdan keyin hayvonot boğigami, kinogami borişadi, tajribaxonadagilar unga avji yangi vaksina tayyorlaşayotgan paytda yordami tekkani uçun minnatdorlik bildirişadi, dengiz böyidagi tumanlarda yuqumli kasallik tarqagani tufayli, tajribaxonada allamahalgaça uşlanib qolişiga töğri keladi, umuman, iş ovuntirmay iloji yöq, hamkasblari bilan birdan Rosarioga xizmat safariga boriş, yigirma quti ampula, iş mana bunday böpti, Poço kollejga qatnay boşlagan, Alfredo hozirça bolalarni arifmetika fani böyiça tamomila boşqaça öqitişadi, deya xunobi oşadi: “Savollarini tuşunsam ölay agar, qariyalar damini olib ötirişadi, bizning davrimizda boşqaça edi, Alfredo, bizni husnixatga örgatişardi, çiroyli yozmaslikka yöl qöyişmasdi, bu bolaning yozganlarini kör, aji-buji – şunaqayam böladimi, muallimlar qayoqqa qaraşyapti, bu ketişda işlar paçava-ku”. Lilianaga indamay tikilib ötiriş naqadar yaxşi, hayhotday divanda jajjigina bölib olgan, gazeta oşa köz taşlab qöysang-u, jilmayişini körsang, sözsiz tuşunasan uni, u qariyalarning gapi töğri, deydi va özi esa xuddi yoş qizçalardek unga uzoq jilmayadi; lekin bu uning samimiyat töla ilk kulgusi edi, Poço bilan sirkka borib yurganlarida şunday qilardi, Poço kollejda darslarni yaxşi özlaştirayotgani uçun muzqaymoq bilan körfazda sayr qilişga erişadi. Sovuq kuçayib, kasaba uyuşmasida ham muammolar köpayib, tez-tez viloyatlarga borişga töğri kelgani sababli Alfredo oldingidek har kuni kelmaydi, baʼzida Akosta qizi bilan xabar oladi, yakşanba kunlari Fernandito yoki Pinço yöqlaydi, bunga alohida ahamiyat beriş şart emas, çunki hamma özidan ortmaydi, taşvişlari yetarli özlariga, kunlar esa xiyla qisqarib qoldi, Liliana tajribaxonadan keç qaytadi, önli kasr böyiça hamda Amazonka daryosining havzasi haqida heç narsa bilolmay boşi qotgan Poço bilan birga dars tayyorlaşga ötiradi, oxir-oqibat u bilan yolğiz sadoqatli Alfredo birga qoladi, katta xonalarga qari-qartang kirib dam oladi, halovat istagan vujudlar yayraydi, keçqurun kamin yonida mamlakatdagi muammolar, oyimning salomatligi haqida past ovozda suhbatlaşib ötirişganida Alfredo Liliananing yelkasiga qölini qöyadi: “Çarçayapsan judayam, şuning uçun sölğin körinasan, – deydi, bu yolğon, lekin baribir bunga javoban uning lablarida minnatdorlik tuyğulari aks etgan tabassum uyğonadi, – ilojini topib dala hovliga yana boramiz, doim bunaqa sovuq bölmaydi-yu, töğrimi, doimiy narsaning özi yöq”. Liliana uning qölini ohista olib qöyadi va sigaret izlab xontaxtaga köz yugurtiradi, sözlar heç narsani anglatmaydi, Alfredo unga doimgidek termilib qaraydi, qöllari uning yelkalaridan yana quçadi, ular boşlarini xiyol egib, manglaylarini bir-birinikiga bosib şivirlaşadi, söng şu köyi uzoq jimib qolişadi, uning yonoğini beozor bösalar kuydiradi.

Nima qilarding, bölar iş böldi, gapirişning hojati yöq. Titrayotgan barmoqlari orasidagi sigaretni yoqib oliş uçun Liliana tomon engaşib, sözsiz umid qiliş kerak, xolos, ehtimol, çindanam gapiriş şart emasligini aniq bila turib ham şunday qiliş lozimdir, şundoq ham Liliana içiga çuqur tortadi-da, xörsiniş aralaş tutunni çiqarib yuboradi va titrab-qaqşab hiq-hiq yiğlaşga tuşadi, Alfredoning yuziga tegib turgan yonoğini olib qoçmay, qarşilik qilmay va unsiz közyoşlarini tökkança endilikda yolğiz uning uçun, yakka uning öziga ayon bölgan hissiyot tölqiniga ğarq bölayotganini yaşirmoq maqsadida unsiz közyoş tökadi. Siyqasi çiqqan iboralarni şivirlaş befoyda, Lilina yiğlayotibdimi, bas, tamom, bu uning çorasizligi, özga iloji qolmaganini angladi degani, bu eng oxirgi çora – qismat, bu yoğiga özga hayot boşlanişi muqarrar bölgan çegara! Uni yupatiş, tong qotib qolgan har bir lahzani bir onda çizilgan rasmlar kabi abadiylaştirişdek adoqsiz kun jarayoniga yordam tariqasida ötmişdagi osoyişta va xotirjamlikdan iborat halovatini tiklab beriş, uşbu sözlarni daftarga yoziş kabi mumkin bölganda edi…

Mabodo, şularning barini amalga oşiriş imkoni bölganda edi, biroq qoronğu tuşib Ramos ham kirib keladi, u eng oxirgi tibbiy tahlil natijalarini közdan keçira turib talvasaga tuşib, avval çap qölimni, keyin öng qölimning tomiriga barmoğini bosib yuragim urişiga quloq soladi, taajjublanayotganini yaşirolmay ustimga yopilgan çoyşabni tortib oladi-da yalanğoç holda aʼzoyi badanimni közdan keçiradi, biqinimni paypaslab köradi-yu, hamşiraga notayin topşiriqlar beradi, men baayni elas-elas ğalati bir narsani ilğay boşlayman, ğalati juda, çunki bunday bölişi mumkin emasligini men bilaman-ku, Ramos yanglişayapti, bularning bari yolğon, haqiqat butunlay boşqa narsada – uning mendan bekitmagan muddatida aks etadi axir, Ramos jilmayadi, göyo umidlari puçga çiqqanu şuning uçun garangsib, buni qabul qila olişga qodir emasdek uning yana biqinimni, qornimni ğalati tarzda paypaslab körişi, bemaʼni ilinji, menga heç kim işonmaydi, oğayni, men bölsam şuni böynimga olişga urinyapman, ehtimol, çindanam şundaydir, kim biladi tağin, men qaddini rostlab yana söljayib farmoyiş berayotgan Ramosga tikilaman, uning ovozi şunaqa çiqadiki, bu tört devor içidagi ğira-şira qoronğulik qöynida neça-neça kunlar yarim behuş yotganimda biron marta ham eşitmagandim va çindan şunday ekaniga asta-sekin özimni işontirişga muyassar bölaman, biroq hozir, hamşira çiqib ketişi bilanoq undan ozgina kutib turişni, bu xususda Lilianaga aytişdan avval, uning uyqusini buzmay, şunça paytdan buyon ilk bora yolğizlik yamlamagan tuşidan va bu tuş aro bağriga bosib quçoqlayotgan kimsaning qöllaridan nogoh yulqib olmasdan, loaqal ertalabgaça kutaqol, deya undan albatta söraş darkor…

Xulio Kortasar

(1914–1984)

“Imtihon”, “Yutuq” romanlari, “Taʼqibçi”, “Manuelning kitobi” kabi qissalari, “Boşqa bir osmon”, “Janubiy şosse”, “Avtobus”, “Iblis sölagi”, “Istilo qilingan uy” kabi hikoyalari jahon adabiyotiga munosib uluş bölib qöşilgan.

Rus tilidan Olim OTAXON tarjimasi

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (164)