(Hikoya)
U kiçkina televizorning tugmasini bosdi. Televizor biroz xirillab, xonaga kökiş şuʼla taratdi. Bunaqasi hozir heç kimda yöq, öyladi öziça. Qayerdanam bölsin? Bundan yigirma yil ilgari çiqarilgan oq-qora rangli matohning kimga keragi bor?
Lablari burişib piçirladi:
– Yo rabbiy, özing madad ber!
Özini toşdek qattik, eski divan ustiga taşladi. Stol tagida bir neça kundan beri turgan yarim şişa aroqning oğzidagi tiqinni tişida oçib, ikki-uç qultum yutdi-da, tamşanib qöydi. Kiçik bolişni buklab, boşiga qöymoqçi bölganida dimoğiga öğli Töğrulning sut aralaş hidi urildi.
Xotini Sudoba bolasini qöltiqlab, otasinikiga ketib qolmaganida, bugun uning yetti oyligini nişonlagan bölişardi.
Roppa-rosa yetti oy ilgari Sudoba unga otalik baxtini ravo körgandi. Ismini ham Sudobaning özi qöygan. Eri ham bunga qarşilik körsatmadi. Er bölib unga nima qiloldim, heç bölmasa, öğliga özi istagan otni qöyaqolsin, dedi.
U bir paytlar öğil körsam, otamning ismini qöyaman, deb yurardi. Sudoba bir gal: “Otangiz nima iş körsatgan özi?” deya kesatganidan keyin, dami içiga tuşib ketdi. “Bir yetimning peşonasi şör bölsa, şunçalik bölar-da!”, deya xayollandi va vaqtni biliş uçun qöl soatiga qaramoqçi böldi. Şu çoq ikki kun ilgari soatin ön kundan beri yiğilib qolgan beş ming manat qarzidan qutuliş uçun non dökoniga topşirgani esiga tuşdi. Kulgisi qistadi. Töğrisi, uni hamma telbaga çikarib qöygan. Buni yuziga aytmasalar ham, orqavarotdan “Savdoyi” deb aytişlarini bilardi.
“Rostdan ham şunaqadir?”, degan xayolga bordi.
Naq suvning içida yotib-turib yurgan odamni kim ham jinni demasin Toşqini butun qişloqni ğarq etayozgandi. Kundan-kunga kutarilib borayotgan suv sathi u yaşayotgan ğarib kulbani kiçik bir orolçaga öxşatib qöygandi. Tört oydan beri suv örtasida qolib ketgan, xomğiştdan tiklangan boşpanasi bir paytlar uning köziga haşamatli qasr bölib körinardi. Hozir esa, zax tortib, ivib ketgan devorlar yiqilişga maxtal turardi.
Özimam ğalatiman, öyladi u, bu yerda Sudoba qanday qilib yaşaşi mumkin edi? Uç oylik çaqaloği-çi? Uyda yegulik yöqligi, pul yöqligi uçun ona şörlikning siynasidan sut qoçib ketgani rost-ku?
Şörlik Sudoba, hozir nima qilayotgan ekan-a?”.
Töğrulni eslaşga tirişdi. Yuzini köz oldiga keltirolmadi. Faqatgina közlari yumuq gudakning tili bilan oğzidagi surğiçni çiqarib taşlagani yodida qolgan. Beçoar çaqaloq şunaqa çinqirib yiğlardiki, eşitgan odam hozir jigari yorilib ketadi, deb öylardi. Keyin yodiga Sudobaning qarğişlari tuşdi.
– Hammang, senam, otang ham qirğinga uçrasalaring bölmasmidi?
Bu gap quloği ostida jaranglarkan, yuziga sovuq suv sepilgandek böldi. Joyidan irğib turdi. Divanda ötirganiça, televizor sari egilib, uning ovozini kötardi. Jini suymaydigan bir ayol qöşiqçi kuylayotgan edi.
– Padaringga laʼnat, manjalaqi! Atayin ğaşimga tegiş uçun har kuni televizorga pul berib çiqadimi, deyman!
Bu fikridan özining ham kulgisi keldi: “Qara-ya, seni tanirkan-da, ğaşingni keltirmoqçi bölarkan”.
Ehtimol, tanişi ham mumkin edi. Agar maktabni bitirgan yili poytaxtga borib, öqişga kirganida, ana şunday maşhur qizlarni körişi, ular bilan tanişişi mumkin edi.
Eh, yetimlik qismati şu bölganidan keyin, u qayerda-yu, Bokuga borib, institutda öqiş qayoqda?
Yana nimalar haqida fikr yuritişi mumkin?.. Boşqa mavzu qolmadimikin? Tört oydirki, mana şu divan ustida, şu oynaijahon qarşisida yakkayu yolğiz öy surib yotişdan boşqa işi yöq edi.
– Keça Neftçala tumanidagi Kura daryosidan qayiqda kesib ötmoqçi bölgan 16-22 yoşlardagi ikki kişi suvga çökib ketdi. Hali ularning jasadlari suv tubidan qidirilmoqda.
16-22 yoşli… Suxandon qiz bunça sovuqqonlik bilan gapirmasa? Töğri-da, çökkan bölsa unga nima? Özi bir tarafda toşqinlar, bir tarafda qoçqinlar millatni qiyin vaziyatga solib qöydi.
Şu çoq iç-içidan azobli oğriq turganini his etdi. Oğriq kuragi tomon örmaladi. Turmoqçi böldi, majoli yetmadi. Qölini divandan pastga tuşirib, eski şolça ustiga tiradi. Bor ovozi bilan qiçkirgisi keldi, ovozi çiqmadi. nafasi yetmayotganini his kildi. Yo rab, bu qandayin oğriq böldi?
Öğli, hatto yuzi ham xotirasidan sidirilib ketgan jigarbandi esiga tuşdi. Keyin xotini…
Uzoqdan esa onasini körgandek böldi. Bor kuçini töplab onasi tarafga intildi. Ammo onasi unga yakinlaşiş örniga tobora uzoqlaşib borardi. Sudrala-sudrala ayvonga çiqdi. Havo yetişmayotganini sezdi. Hovliga uzangan zinapoyaga yaqinlaşdi. Poğonalar ustidan dumalab, bir neça oydan beri hovli yuzini bosib yotgan kölmakka quladi. Bir zumda uning badani suv tagida qoldi.
…Ertasi kuni oynaijahonda, jumladan, Sudobaning ota uyidagi oq-qora televizordan ham uşbu xabar tarkatildi:
– Öttiz-öttiz beş yoşlardagi kişining jasadi öz hovlisidan topildi. U köp miqtorda spirtli içimlik içganligi aniqlandi.
Aziza Lalayeva
1986-yili Ozarbayjonning Naxiçevan şahrida tuğilgan. Boku davlat universitetining falsafa fakultetini tamomgan. “Maktub” nomli hikoyalar töplami naşr qilingan.
“Yulduz” jurnali, “525-gazet” gazetalarida hikoya va maqolalari çop etilgan. Ozarbayjon iqtidorli yoşlari taşkilotining rahbari, Yozuvçilar uyuşmasi aʼzosi.
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


