10 daqiqada öqiladi

284 marta körilgan

Qizilqumdagi tomoşa

Zöraki hamroh

Ertasiga Jannatxon eldan burun aeroportga çiqib oldi. U dam-badam soatiga qaraydi, betoqat bölib Örol Mardiyeviçni kutadi. «Meni aldab boşqa yöldan ketib qolsa-ya», deb hadiksiraydi.

Nihoyat, katta sariq portfelini salanglatib kelayotgan Meliqulov körindi. Jannatxon otasining diydoriga intiq boladay uning oldiga yugurgilab bordi.

— Keldingizmi, Örol aka! — dedi yaltoqlanib, — keçikib qolarmikansiz, deb biram qörqdim, biram qörqdimki… Xayrmyat!

Jannatxon xuşomad yuzasidan Meliqulovning portfelini kötarib oldi, özining sumkasini unga berdi. Bir tup sada tagidagi ola-bula kursiga qarab yurdilar. Odamlar çap yoniga qiyşayib semiz portfel kötarib ketayotgan ninaçiday qiz bilan ayollar sumkasini boğiçidan şalviratib olgan baqaloq kişiga qarab kulib qöyişdi.

Jannatxon portfelni tap etkizib kursiga qöydi, qöllarini siltadi:

— Nima balo solgansiz, bilagimni uzib yuboray dedi-ya!

— Toş, — dedi Meliqulov maʼyus jilmayib, — Qizilqumga borganda yo sizning boşingizga uraman yo özimning.

Jannatxon enkayib şaraqlab kuldi.

— Voy men ölay! Şundan şunga toş orqalamasangiz… u yoqda topilmaydimi!

Örol Mardiyeviç tamşanib qizga boşdan-oyoq razm soldi. Uning oyogida ökçasi baland oq tufli, egnida yoqasi katta öyilgan yengsiz harir köylak, soç «laylak uya» şaqlida hafsala bilan turmaklangan. «Çöl şamolida köylaging zontik bölib şarmanda qilmasaydi», deb qöydi içida Meliqulov.

— Bu yoğidan taşvişlanmang, — dedi qiz göyo uning fikrini öqiganday — sumkada atlas köylagim bor. Römolni şu yoqdan olarman.

Jannatxon umrida samolyotga çiqmagan edi. Samarqandga borgunça şerigining quloq-miyasini yedi. Samolyot sal «taşlab» yuborsa, dod solib Meliqulovga yopişadi. «Vuy, anavi maşinalarni! Xuddi örmalab ketayotgan gugurt qutisiga öxşaydi!» deb şanğillaydi, goho lyukka peşonasini tirab, oppoq bulutlarga qöl siltaydi, öz-özidan qiqirlab kuladi.

Ularni dabdaba bilan kutib olişdi. Jannatxon lip etib birinçi maşinaga çiqib oldi. Meliqulov, bu şayton har baloni ötlab yurmaskn, deb Jannatxonning yoniga ötirdi.

Maşina Registonga yetay deganda Jannatxon öng tomonga qarab qiçqirib yubordi:

— Bibixon! Ana, Bibixon!

Meliqulov «Oğir böling», degandek uning oyoğini bosib qöydi. Qiz tirsagi bilan Örol Mardiyeviçning biqiniga bir turtdi.

— Nega oyoğimni bosasiz! Bibixon emasmi! Bibixon! Suratini köp körganman.

Meliqulov ösal bölib mezbonlarga izoh berdi:

— Bu singlimiz yangangizning uruğlaridan, yanikim ilonboş. Samarqandni körmagan ekanlar, bir aylanib…

Jannatxon Meliqulovga yeb qöygudek bölib qaradi:

— Nega ilonboş bölar ekanman! Voy, savatboş-yey!

Örol Mardiyeviç qovoğini solib, yolğondan pöpisa qildi:      

— Jannatxon, portfeldagi narsa esingizda turibdimi!

— Qörqitmay qöya qoling! — dedi Jannatxon yayrab, — allaqaço-on oçib körganman. Toş tugul baloyam yöq ekan. Hammasi qoğoz!

Gapga tuşunib, mezbonlar kulib yuborişdi. Meliqulov ham beixtiyor ularga qöşildi.

Samarqandda yengilgina tuşlik qilib, yana yölga tuşdilar.

Uç soatlarda bir tomoni toqqa, bir tomoni sahroga tutaşgan qadim rayonga yetib kelişdi. Rayon kattalari «şaxsan Meliqulovning özi» tekşirişga kelayotganini allaqaçon eşitişgan edi. Mehmonlarni qöşni rayon çegarasida şaʼn-şavkat bilan kutib olişdi.

Ularga raykom daçasidan joy hozirlab qöyişgan ekan. Lekin Meliqupov könmadi.

— Eski mehmonxonaga tuşa qolaylik, şu yoq tinçroq, — dedi mezbonlarni ajablantirib. U «Daçada keldi-ketdi köp. Mana bu yaramas tağin bir hunar körsatib, şarmanda qilmasin», deb çöçirdi.

Eski mehmonxona körimsiz bölgani bilan orastagina edi. Toğ yaqin. Atrofdagi qalin qayrağoçzorda ğir-ğir şabada esadi. Çap tomonda bozor. Mehmonxona sirtida böyradek buloqlar qaynaydi. Hovli örtasidan bir ariq buloq suvi oqib ötadi. Çalov bosgan ariqda bir qariç-bir qariç «avliyo» baliqlar erkalanib suzadi. Suv böyidagi sörilarda çekka qişloqlardan kelgan çöpon-çöliqlar çoyxörlik qilişadi.

Meliqulov bilan uning «qaynisinglisiyaga atab ikki xos xonani yasatişdi. Biror soatda dasturxon atrofiga rayonning kazo-kazolaridan ön çoğli kişi töplandi. Stol did bilan bezatilgan, odamning jonidan boşqa hamma narsa bor edi. Jannatxon dasturxonga qaradi-yu «Vuy!» deb çapak çalib yubordi. Tördagi stulga ötib ötirdi. Bazm avjiga çiqaboşladi. Alyor ustiga alyor aytildi. «Örol Mardiyeviçning poyi qadamlari uçun; u kişining rayon çorvadorlariga körsatayotgan ğamxörligi uçun; oy desa — oy, kun desa — kun degulik gözal Jannatxon uçun…»

Meliqulov anor suvi aralaştirilgan şarobdan bir qultum yutib Qöyib, sipo ötiribdi. Yonidagilarning savollariga yo boş qimirlatib qöyadi yo qisqagina javob beradi. Jannatxon esa yayrab ketdi. U kaftlarini işqalab har taomdan bir totib körar, aççiqroq yo sovuq bir nima yesa, lunjida aylantirib, «ö-ö!» deb hammani kuldirar, goho «Iye, oling, xöjayin, bunaqa narsalar Toşkentda topilmaydi», deya Meliqulovni ösal qilardi.

Alyor aytiş navbati Jannatxonga keldi. U ança içib, kayfi oşib qolgan edi. Şamlan töla qadahni kötarib örnidan turdi. Meliqulov unga köz qirini taşladi-yu «Yiqilib tuşmasa görgaydi ahmoq!» deb qöydi. Jannatxon mastona tebranib gap boşladi:

— Hurmatli erkaklar-r!! Men şu qadahni… siz-day mard, mehmondöst va… soğlom erkaklar uçun içişni istayman! Er… erkaklar-ni ehtiyot qil-laylik! Negaki… negaki, yaşasin erkaklar!! Oldik!

Mezbonlar kula-kula qadah kötarişmoqda edi, qiz körsatkiç barmoğini çayqab pöpisa qildi:

— Yö-öq… Bun-naqasi ketmaydi! Men tikka turib içişni taklif qilaman. Qani, turdik!

Ğala-ğovur qilib ön erkak baravar qözğoldi. Meliqulov ham içida Jannatxonga ming laʼnat aytib, örnidan turdi. Jannatxon sharobni boşiga bir kötardi-yu qadahni taq etkizib qöydi. Qadahning tagligi uzilib tuşdi.

— Heçqisi yöq, böladi, — dedi nomiga içib ötirgan huşyor bir yigit va qadah siniğini yiğiştirib oldi.

— Ötiring-lar-r — buyurdi Jannatxon. Ön erkak yana guvillab joylariga çökdilar. «Xayriyat, — deb öyladi Meliqulov, — endi bu maymundan qutuladigan böldik. Hozir stuldan ağdarilib tuşadi».

Darhaqiqat, Jannatxon tağin bir pas poyintar-soyintar gapirib ötirdi-yu, «voy boşim»lab yotoqxonaga kirib ketdi. Biroz ötirib mezbonlar ham tarqalişdi. Jannatxon, suv, deb ğingşiganda Melnqulov ikki dumaloq uyqu dorini maydalab içirib yubordi: «zora şu bilan ertalabgaça toşday qotib uxlasa».

Ertalab Urol Mardiyeviç çöçib uyğondi. Yuzlariga yomğir tomçilayotganday edi. U seskanib közlarini oçdi. Tepasida Jannatxon yiğlab ötirardi. Meliqulov ensasi qotib közlarini yumib oldi. Buni körib qiz höngrab yubordi.

— Meni keçiring, Örol aka… Keça esimni yeb qöyibman… Siz… sizni şarmanda qildim. Endi oğzimga olsam, har narsa bölay. Uv-v…

Meliqulov közini oçdi.

— Yöq, yana içing! — dedi kesatib, ziyofatning kattasi bugun böladi. Çölda dumalab-dumalab içişingiz mumkin!

Jannatxon stuldan turib karavotga ötirdi.

— Nima qilay, — dedi hiqillab, — bunaqa maişatni tuşimda ham körmaganman. Xursand bölganimdan olavuribman… Siz ham bir oğiz qöy demabsiz.

— Sizga qöy. deb bölarmidi! Qöy, degan odamni zakuska qilib yeb yuboradigan ahvolda edingiz!

Qiz şoyi xalatining yengi bilan közlarini artib xörsindi:

— Mayli, bölar iş böldi. Endi siz aytgandek sizilib, zakonniy bölib yuraman. Keçirdingiz-a, Uroljon aka! Bir oğiz keçirdim deng, sadağangiz bölay!

Qiz tösatdan asliga qaytdi, öynoqlab xuşomad qila ketdi:

— Boşoğriğingiz tutmadimi keçasi! Qöllaringizni uqalab qöyaymi! Keling!

Jannatxon Meliqulovning issiqqina bilagini töşakdan suğurib oldi-yu hafsala bilan uqalay boşladi. Örol Mardiyeviç qizning taroq tegmagan soçiga, içkilikdanmi, uyqudanmi köpçib ketgan tiniq yuziga qaradi-yu, «Yiğlaganda ham çiroylik-a laʼnati, — deb qöydi, — bir uyni gullatib ötiradigan siyohing bor. Otang tengi odamga xuşomad qilmay sen öl, qariganda qöğirçoq öynamay men ölay iloyim».

Ayol qudrati oldida jahongir Iskandar ham doş berolmagai. Örol Mardiyeviç jahongir emasdi, iljayib örnidan tura boşladi…

Çoşgohdayi ötganda çölga jönaşdi. Jannatxon bu safar Meliqulovning yölini poylab turib boşqa maşinaga çiqdi. U har baloni ötlab, yana Örol akasi bilan jiqillaşib qolişdan qörqardi.

Izen ekilgan yaşil yaylovlar, saksovullar çayqalib turgan qumtepaliklardan ötib, ikki soatlarda rayon adoğidagi bepoyon daşt örtasiga kelib töxtaşdi. Atrofda uç-tört qora ötov, omonat qurilgan molxona. Ötov oldidagi toş öçoqlardan quyuq tutun çiqadi. Sal narida yerdan boş kötarmay yoyilib yurgan kökiş qöylar körinadi. Odamning betiga qum ufurib, şamol uvlaydi.

Mehmonlarga katta bir ötovdan joy qilişgan ekan, Meliqulov birinçi bölib ostona hatladi. Jannatxon bir çekkaga ötib, ötovni tomoşa qilib ötirdi. Ikki uçiga kaşta tikilgan uzun qoziqlungilar, qölda töqilgan dasta-dasta guldor gilamlar, keragaga osilgan burama olqor muguzi, ötovning tepasidagi çanğaraq-tuynuk — bari unga ajib va afsonaviy tuyulardi.

Sovxoz rahbarlari hisob bera boşladi. Jannatxon ularning gapiga bir pas quloq solib ötirdi-yu söradi:

— Qöçqor bilan qöyning nima farki bor, baribir emasmi!

Ötov egalari indamay bir-birlari bilan köz uriştirib olişdi.

— Naga miq etmaysizlar! — bidirladi Jannatxon, — farqini bilmaysizlarmi!

Meliqulov zaharxandali kulimsiradi:

— Qöçqor, bu — men, siz — qöysiz, Jannatxon, tuşundingizmi?

— Tuşundim, — dedi qiz va şaraqlab kulib yubordi.

— Siz qöçqormisiz! — deb söradi barmoğini bigiz qilib, — siz-a! Şoxingiz yöğu! Suzganingizni ham körmadik. Böldi, bundan keyin sizni Qöçqor aka deyman. Voy, ne mogu, ölib qolaman!

Jannatxon kula-kula taşqariga çiqib ketdi. Meliqulov özi bilmay qarmoqqa tuşib qolganiga puşaymon böldi.

Jannatxon öçoq boşiga bordi. Uzun köylak kiyib, yuz-közini örab olgan tölagina ayol ovqat pişirardi. U «Keling, poşşoqiz», deya Jannatxonniig yelkasiga qoqib qöydi. «Poşşoqiz» çorpoyadagi savatdan yonğoqday qurut olib oğziga soldi. Qozon tölib qaynayotgan göştga qarab söradi:

— Munça ovqatni nima qilasiz, xola, ozgina bölsa yetadi-da!

— Mehmon bor, — dedi ayol, yoğoç çömiç bilan qozonni axtarib, — qolsa bolalar yer.

— Bolalaringiz köpmi!

Ayolning ön ikkita bolasi bor edi. Lekin u irim qilib bittasini kamaytirib aytdi.

— Xudo bergan ön bitta, tilab olganim ham bor.

Jannatxonning közlari ola-kula bölib ketdi, qurutga tiqilib qolay dedi.

— Vu-uy!.. Qanday boqasiz şunçasini! Qöylaringiz ham köpdir, a! Biron yuzta bordir!

— Bilmadim. Kişim biladi.

— Çaqiring-da kişingizni!

Ayol indamay kulib qöydi.

Öçoq boşiga birin-sirin ön çoğli qora-qura, yalang-oyoq bola töplandi. Ular «suvköylak kiygan opa»ni yotsirab, ajablanib tomoşa qilişardi. Jannatxon huştak çalib, bir pas u yoq-bu yoqqa alanglab turdi. Keyin qölini peşonasiga qöydi-yu «Voy, tuya!» deb baqirib yubordi.

— Opa, minmaysizmi! — dedi tortinib bir bolakay.

— Minsa böladimi! Tişlamaydimi!

— It tişlaydi, tuya tişlamaydi, — bilağonlik qildi bola.

— Bölmasa opkelinglar-da! — buyurdi Jannatxon. Bolalar çuvillaşib yugurişdi. Saldan keyin quloqçin kiygan kişi tuyasini yetaklab kelib, ötov yonidagi keng sayhonlikka çöktirdi. Bolalar tekin ermak topilganiga sevinib, gir aylaiib turişdi. Jannatxon xavotirlanib tuyaga yaqinlaşdi. Qörqib ikki qadam çekindi.

— Qanday minadi bunga, amaki, norvoni yöqmi!

— Yöq-da, yanga, — uzr söragan böldi tuyakaş, — bismillo deysizu oyoqni solasiz.

— Keling, uşlaşvoring!

Tuyakaş Jannatxonni qöltiğidan oldi. Qiz örkaçlar örtasiga taşlab qöyilgan namatga ötirib ulgurmay tuya turib ketdi. Jannatxon çinqirib örkaçni quçoqladi. Uning tovuşini eşitib Meliqulov ötov tirqişidan möraladi. Jannatxonni körib ğijindi, sökindi. Xayoliga xunuk bir fikr keldi: «nahot men ham anavi tuyaga öxşasam! Şarmanda!..»

Jannatxon özini bosib oldi. Atrofga qarab kula boşladi.

— Hayyo, hayt, tuyajon! Ketde-yek Toşkentga!.. Huv amaki, namunça imillaysiz, tezroq yurmaysizmi!

Tuyakaş ildamladi, tuya ham lökillaşga tuşdi.

— Tezroq, Tezroq! — deb baqirdi Jannatxon. U endi qöllarini kötarib «Ur-re!» degan edi, muvozanatni yöqotdi-yu bir tomoniga oğib ketdi. Jonholatda yana örkaçga yopişdi.

— Do-od! Ölde-yem!!

Tuyakaş yugurib keldi.

— Taşlang, yanga, men uşlab olaman.

— Yöq, yotqizing ordanangizni, — yiğlamsiradi qiz, — hozir ölib qolaman!

U şunday dedi-yu örkaçni qöyib yubordi. Şilq etib tuyakaşning qöliga tuşdi. Tuyakaş « Bu sardobani nima qilaman!» deganday hayron bölib turar, qiz esa uning tayoqday qöllarida oqbilakday tipirçilab yotardi. Bu manzarani kuzatib turgan Meliqulov:

— Anavi laʼnatini çaqiring, Valijon, — dedi yerga qarab.

Poygakda ötirgan yigit şipillab çiqib ketdi.

Jannatxon tuyani, tuyakaşni qarğay-qarğay ötovga kirib keldi. Uning soçlari tözib ketgan, usti-boşi jiqqa höl edi.

…Mehmonxonaga yarim tunda qaytişdi. Meliqulovning asabi tarang, yomon söz aytib yuborişdan özini zörğa tutib turardi.

— Siz heç qaçon odam bölmadingiz-bölmadingiz, — dedi plaşmni yeçib otarkan, — tamom, siylaganni sigir bilmas ekan. Toşkentga boraylik, birinçi kuniyoq haydab yuboraman!

Jannatxon belini uşlab, xezlanib karavotga yaqinlaşdi.

— Meni-ya! Siz meni kim deb öylayapsiz! Men sizga boyagi çöponning eçkisimidim qur-rey hayt, desa ketaveradigan. Meni kimsan — Jannatxon deydilar!

— Köramiz, — gezardi Meliqulov.

— Köramiz, — dedi Jannatxon va tars-turs yurib öz xomasiga kmrmb ketdm.

Davomi. Boşi jurnalning ötgan sonida

Quvnoq QITMIR hangomalari

“YOŞLIK” 1982/9

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Oldingi
Keyingi

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (375)