(Qissa)
Bugun çelaklik Qodirbek mergan töy boşlab yubordi. Qiru adirlardan oşib uzoq-uzoqlarga taralgan karnay-surnay sadolari odamlarning xuş-xandon qiy-çuviga ulanib ketdi. Bu yoği toğli qişloqlardan, u yoği çöl taraf ovullardan gurros-gurros mehmonlar, polvonlar kela boşladilar.
Töyxona biqinidagi bedapoyadan tortib, öydim- çuqur yöl çetlarigaça maşinalar tizim-tizim: mezbonlar tomonidan tayinlangan kuzatuvçilar ularni ziyrak qöriqlaşadi. Axir bir kunlik töy ötadi-ketadi, ammo keyin ğiybat köpayişi mumkin. “Falon qişloqdagi falonçining töyiga borgan edik. Tomoşa ayni qizigan payt, ulovimizning zarur narsasini şilib ketibdi! Dabdabaga berilgunça mehmonlarning izzatini qil, köliklariga köz-quloq böl…” – qabilidagi gap-sözlardan ehtiyot bölgan maʼqul.
Qodirbek mergan davra körgan odam. Töy oldi yaqinlarini maslahat oşiga çaqirib, har kimning kayvoniçiligiga qarab xizmatlarni taqsimlab bergan. “Töy bir maniki emas, hammamizniki. Birga obrö olaylik”, degan odatdagidek jiddiy bir qiyofada.
Mana, eldan çiqmay, kimgadir yaxşi, kimgadir yomon körinsa-da, töy-maʼrakalarda boş-qoş bölib yurgan Qodirbek merganning özi bugun el-ulus oldidan ötayapti. Mahallaning yoşu qarisi xizmatga “labbay” deb turibdi. Xizmatçilarning oyoği olti, qöli yetti. Har biri öz vazifasini binoyigina ötab, töyçining eʼtiboriga tuşiş iştiyoqida.
Ha, nimasini aytasiz, töyga nima yetsin?! Odamlar yuz-közlarida tabassum. Bir-birini bağriga bosişlar… Mehmonlarga tavoze bilan peşvoz çiqqan Qodirbek merganga kimdir oşkora, kimdir pinhona töyona qistirişga urinadi. Birov xizmatçi bolaga yetaklatib yuborgan qöziga zimdan işora qilsa, boşqasi salomlaşiş bahonasida töy sohibining kaftini mahkam qisadi.
“E, şunday kelaversangiz ham bölardi…” deydi Qodirbek mergan xijolatomuz. Töyonalarni merganning bodi bir bojasi labiga sigaret qistirgan köyi kök daftariga qayd etib boradi.
Darvoza qarşisidagi ariq roşini qoplaridagi narsalarni köz-közlayotgan pistafuruşlar-u, attorlar egallaşgan…
Şodiyona şavqidan mast kişilar haş-paş degunça keç tuşib qolganini-da payqaşmadi.
Şom. Köprikdan ötib, töyxona yaqiniga kelib töxtagan “Raf” maşinasi atrofini qiy-çuv kötargan bolalar örab olişdi.
– Ur-ra! Сардор полвон келди-и-и!
– Kuraş tomoşasi rosa qiziydigan böldi-da.
– Sardor polvon akamning oşnasi, armiyada birga bölgan…
– Bekor aytibsan, maqtançoq, Sardor polvon akang bilan heç ham oşna emas! Ammo mening toğam bilan Toşkentdan bitta samolyotda kelgan, bildingmi?
– Buvam aytuvdila, Sardor polvonning bizga qarindoşligi borakan…
Mehmonlarni odatdagidek, nazardan qoldirmay “Xuş kördik!” deya peşvoz qarşilayotgan Qodirbek merganning közi çiroq yoruğida özi tomon kelayotgan Sardor polvonga tuşdi-yu, hovliqqaniça oldinga intildi.
– E-e… marhabo, mehmonlar, marhabo!
Sardor polvon merganni quçoqlab çaqqonlik bilan dast kötardi:
– Töylar muborak, akaginam…
– Qulluq, qulluq
Qodirbek mergan barça kelganlar bilan ham iliq körişib çiqdi-da, atrofga alang-jalang boqib, biqinidan şoşilib ötayotgan yigitni töxtatdi:
– Bahodir, Jarlik oğaynilarimizga qaragin, xöpmi, qönoq Roziq çavandoznikida, bildingmi?
Yigit “Xöp-xöp” degança Sardor polvonga boşdan oyoq razm soldi-da, qöl uzatdi.
– Qani, yuringlar, akalar…
Jarlik mehmonlar yölçi yigit izidan uzun-qisqa bölib ergaşişdi.
Joy izlayotgan maşinalarning çiroği közlarni qamaştiradi. Ular maşinalarni oralab, torgina köprikdan ötişdi. Yölçi yigit muyulişdagi ikki tabaqali taxta darvoza oldida töxtadi. Qiya oçiq eşikçadan boş suqdi-da, tovuş berdi:
– Kim bor?
Içkaridan avval “Hozir…” degan sas eşitildi. Söng, ostonada beqasam tönini kiya-kiya örta yoşli, miqti gavdali kişi paydo böldi.
– Salom alaykum, kelinglar, mehmonlar!
U tavoze qilgança mehmonlar bilan körişib çiqdi.
Söng çaqqongina supa çetidagi oftobani olib, tordagi soçiqni yelkasiga taşladi-da, mehmonlarning qöllariga suv quydi.
Mehmonlar taklif qilingan xona dahlizi burçagida mahsi-kaliş va peçkaga suyab qöyilgan hassa közga taşlanadi. Mezbon xona eşigini oçib içkariga möraladi-da :
– Buva, qarang, mehmonlar keldi, – dedi.
– Assalom alaykum!
Mehmonlar xona törida qöş yostiqqa yonboşlab olgan, yoşi saksonlarni qoralagan, soqollari öziga yaraşib turgan çol bilan körişişga çoğlanişdi. Çol örnidan qözğalmoqçi böldi. Mehmonlar buvani ortiqça urintirmaslik uçun:
– Qimirlamang, buva, – deya birin-ketin qöl olib körişişdi.
Hol-ahvol söraşib ulgurmaslaridanoq dasturxon keltirildi.
Çol dasturxonga qand-qurs, mayiz qöyayotgan kişiga:
– Çoyni tezlatinglar! – dedi-da, mehmonlarga bir sira razm sola boşladi.
– Xöp yaxşi kebsizlar-da, kuraş polvonlar bilan qiziydi-da… – Qariya gap orasida negadir Sardor polvonga bir neça bor tusmollab tikildi. – Sardor polvonman, deng. Jarlik ekanligingizni eşitgandim. Ammo kimning uli ekanligingizni bilmasdim…
Sardor endi oğiz juftlagan edi, otaxon gapni uladi.
– Odamni bir körişda bilamiz. Siz, Jardagi obröli kişilarning avlodidansiz, töğrimi? Rahmatli otangizni bir-ikki marta körganman. Ham öqib, ham bannisada işlardi çoği… Eh-he…
– Meni… boşqa birov bilan adaştirayapsiz çoği, buva, – dedi polvon qimtinibgina.
– Ol-a, adaştirib, öldimmi, bir aniqlik bilmasam tilimga kalima kelmaydi. Sinab körmoqçisizlar, şekilli. Xohlang-xohlamang, siz, Sardorjon, – otaxon polvonga tikildi, – Jabbor döxtirning uli bölasiz. Ah-ha topdimmi? Qani, polvon, qölni taşlang. Sumbatingiz, boringki, qoş-közlaringiz quyib qöygandek otangizning özi…
Polvon quloğigaça qizarib ketdi. Qariyaning polvonga uzatgan qöli havoda muallaq qoldi. Polvon kafti bilan paxta gulli piyolani töntarib, aylantira boşladi. Davraga jimlik çökdi. Otaxon “oğzimdan nojöya gap çiqmadimi işqilib”, degan öyda esankirab qoldi. Bir muddat ötgaç tahorat bahonasida sekingina örnidan qözğalib taşqariga çiqib ketdi.
Xonaga ğalati bir sukunat çömdi. Sardor polvonning qoş-qaboği osildi-qoldi. Uni körib hamqişloqlar ham hayron. Köp ötmay mezbon dasturxonga şörva tortdi. Mehmonlarga manzirat qildi.
– Köp ovora bölmang, aka, – deb qöydi kimdir, istar-istamas oğziga bir burda non solarkan.
– Qani, polvonlar, sizlarni davraga çaqirişyapti.
Mezbon yigit şunday deya, mehmonlarning oyoq kiyimlarini önglay boşladi. Polvonlar asta qözğalişdi.
* * *
Borliqni qoplay boşlagan tun pardasining bir parçasi göyo Sardor polvonning kökrak qafasiga tuşgandek. Şu topda yuragiga qil ham siğmaydi.
“Sen jarlik Jabbor döxtirga quyib quygandek öxşaysan degan şaʼmalarni bolaligimda ham eşitgan edim. Yoşim ulğaya borgaç bu sözni boşqa qişloqlar odamlaridan ham köp eşitadigan böldim. Tovba. Öz otam böla turib meni qayoqdagi Jabbor döxtirga mengzaşadi-ya?! Yo… bunda biror sir bormikan? Nazarimda, anovi çol ham behuda gap boşlab qolmadi-yov… Yer yorilmadi-yu, yerga kirmadim”.
Sardor polvon çuqur “uf” tortib osmonga boqdi. Samoda jimirlayotgan yulduzlar közlariga tiğ yangliğ qadalardi.
Polvonning raʼyiga qaragan hamrohlar ham allaneçuk sukut saqlab odimlaşar, xuddi şu hol ham Sardorning şubhalarini battar oşirar edi.
Eh-he! Kuraş maydonida tumonat odam. Elektr çiroqlari tomoşatalablarning ziç davrasini arang yoritib turibdi.
Hamma hayajonda. Vaqtliroq kelib joy egallagan old qatordagilar çordona qurib olişgan. Hamişagidek, kuraş iştiyoqmandlarining barçasi, bir-birini turtib-surib davraning old tarafiga ötib olişga intiladi. Tödani yorib ötişning ilojini qilolmaganlar, sal imkon topildi degunça köz ilinadigan joyga boş tiqişadi.
Bakovul mikrafondan polvonlarni çorlayapti.
– Tezroq, aziz mehmonlar. Polvonlar, joylaringizni egallang. Bugun Qodirbek mergan özidan keçgan. Bor-budini halol olişgan, davrani qizitgan mard polvonlarga ulaşaman, deya niyat qilgan. Şuning uçun bugun esda qolarli kuraş böladi. Qani, davrani ustozlar boşlab berişsin.
Udumga köra yoşligida davra körgan ikki çol bel olişdi. Atrofda qiyqiriq kulgi…
– Yaşang, polvonlar, kuçlaringiz teng ekan, – deya bakovul çollarni ajratib, solim örnida yelkalariga tön taşladi.
Navbat, odatdagidek bolalarga! Öz nomzodlarini hozirlayotganlar bakovulning quloğiga şipşib, polvon yigitçalarning ismini, qayerdanligini eslatişadi. Bakovul ularni yoniga çaqirib, davraga taniştiradi. Bellaşuvlarni kuzatib, polvonlarga solim tayin etadi. Polvon yigitçalarning harakatlari, hatto baʼzilarining arazlaşib, qizarişib qolişlari-da tomoşabinlarning zavqini qözğaydi. Kuraşning yozilmagan qonunlari bor. Polvonlar tarafma-taraf. Har qaysining öz muxlislari bor. Ğolib polvonni jöralari quçoqlab qutlaşgan, mağlub polvon tarafidagilar esa oriyat uçun “Öşa polvoning endi menga çiqsin!” degandek davra aylanadilar. Ğolib polvon xohlasa-xohlamasa raqibining izdoşi bilan bellaşadi…
Işqibozlar katta-nomdor polvonlarni, boş sovrin uçun bellaşuvni sabrsizlik bilan kutişayapti. Özlariça bugun kim polvon bölişini-da başorat qiladiganlar qança!
Tun tevarakni tobora öz qora quçoğiga tortib borardi. Davradan kötarilayotgan çang-ğubordan hatto yulduzlar ham körinmay qoldi. Sardor polvon hali-hanuz öz xayollari bilan andarmon.
“Yo… onamning hayotida biror doğ bormikan?! – iztirob iskanjasida öylardi u. – Odamlar şunçaki yuzimga aytolmay, pana-panada gap qilib yurişgandir?! Yö-öq, buning tagiga yetmasam bölmaydi. Tokay bunaqa pismiqi qoçirimlarni eşitib yuraman…”
Sardor polvon şunday ezgin xayollar bilan, hatto, kuraş oxirlab qolganini ham sezmadi.
– Endi navbat tovoqlarga. Birinçi tovoq – bir hök-kiz, bit-ta rangli televizor. Kimning yuragi çopsa marhamat…
Bakovulning tantanavor hayqiriğidan u nogoh öziga keldi. Çöçib avval tevaragiga, söng maydonga köz taşladi.
Bakovul davra örtasiga tovoq keltirib qöydi. Sardor polvonning ezgin kayfiyatidan hamrohlari ham ezilgan. Bir gapirib ön kuladigan Sardor polvonni ular ilgari bu qadar tuşkun ahvolda körişmagan…
– Qani, polvon, tovoqni oling!
Quloqlari ostida tösatdan jaranglagan bu söz polvonni huşyor torttirdi. Atrofga nazar soldi, hammaning nigohi unga qadalgan.
Polvon bir silkinib örnidan turdi. Jarliklar yuziga tabassum qalqidi. Bir-biriga mamnun-masrur köz taşlab olişdi. Sardor davraga tuşib tovoqqa qöl tegizdi. Udumga köra tovoq ustiga qöyilgan patirdan sindirib oğziga soldi. Davra tuyqus suv quygandek sokin tortdi.
Bakovul ovozi yangradi:
– Birinçi tovoqni olgan jarlik Sardor polvonga talabgor bormi? – u bir muddat davraga köz yugurtirdi, heç kimdan sado çiqmadi. – Bölmasa sovrin Sardor polvonga beriladi. Buning qiziği yöq-da, axir. El-ulusga tomoşa bölsin-da. Qani, polvonlar, zotga egalik qilinglar.
Bir payt donği ketgan, hozir qartayib qolgan Najim polvon çelaklik polvonlarga zarda qildi:
– E, örgildim gerdayib yurişlaringdan. Bizning yoşligimizda çelakliklar hamma sovringa egalik qilişardi. Bu qanday şarmandalik?! Öz ovulingda yurak yutib davraga çiqolmasang. Qani, Hoşim, çiq!
U nevarasi Hoşim polvonga yuzlandi:
– Bizning uruğdan bölsang davraga tuş. Zör bölsa yiqitar. Yiqilganni yer kötaradi. Boşqa yerlik polvonlarga talabgor bölmasanglar Çelakning bolasi emassanlar…
Bu sözlar çelaklik polvonlarning oriyatini qözğadi.
– Qani, Hoşim polvon, nima bölsa ham çiqing.
Bultur yozda Dehqonoboddagi bir töyda mana şu Sardor polvon bilan bellaşgani Hoşimning xayolidan ötdi. Öşanda u Hoşimni bir qafaslik kuraşdan ötkazmagan. Qöllari çayir, xuddi temir, buning ustiga balodek çaqqon. Gavdayam, gavda-da!
– Hoşim, çiqasanmi? Yo özim çiqaymi? – Najim polvon betoqatlanib çoponini yeça boşladi.
– Qöying, buva, özim çiqaman.
Najim polvon betoqatlangança davraga qadam bosdi. Bakovulni imladi…
Bakovul Sardor polvonga Hoşim polvon talabgor ekanligini davraga eşittirdi. Atrofda qiyqiriq, qarsak qöpdi. Orziqib kutilgani sayin polvonlarning davraga çiqişi çözilgandek bölaveradi.
Nihoyat, Sardor polvon davraga tuşdi. Öz jamoasi tomonga qarab tavof qildi va odamlardan fotiha oldi. Közlarini yerdan uzmay, qöllarini kindigiga bosganiça sekin davra aylandi. Hammaning nigohi Sardor polvonga qaratilgan.
Hoşim polvon jomakorining u yoq-bu yoğini töğrilagan bölib ğoz yuriş bilan davraga qadam bosdi. Bir muddat davra aylangan polvonlar qöl olişdi.
Kuraş boşlandi.
Tomoşabinlarning nafasi içiga tuşgan. Ular polvonlarning har bir harakatini nigohlaridan qoçirmaslikka harakat qilişadi. Sardor polvon bir joyda depsinib, raqibini öziga yaqin kelişga çorlaydi. Hoşim polvon esa uning tevaragida sakrab-sakrab, barmoqlarini havoda öynatganiça şoştirişga urinadi. Nihoyat, Sardor polvon bir şaxd bilan raqibining belboğidan tutdi. Oyoğini Hoşimning butidan oşirib, uning boldiriga mahkam ildirdi. Kökragi bilan orqaga sura ketdi. Hoşim polvonning oyoği toya boşladi. Gurs! Hoşim polvon çaqqonlik bilan yonboşga ağdarildi.
– Hisob emas, çappa!
Hoşim polvon tura solib, raqibining yoqasiga yopişdi. Bakovul uning qölini Sardor polvonning yoqasidan ajratar ekan:
– Yaxşimas, Hoşim polvon, buni kuraş deydilar, mard böliş kerak. Hozir tağin bel olişasizlar. Çappa dedik-ku, axir, biroz dam olinglar, – dedi.
Közlari kosasidan çiqqudek turgan Hoşim polvon orqaga burilar ekan:
– Sardor, özi kimning bolasi ekanligingni bilasanmi? – dedi-yu gavdasini ikki yonga sallona taşlab çelaklik polvonlar tomon ketdi.
– Nima deding?! – Sardor polvonning sözi oğzida qoldi.
Sardor polvonning peşonasida qaynab çiqayotgandek terlar jimirladi. Şogirdlari ötirğizib yelkasiga çakmon taşlab, çoy tutişdi. Polvonning ğazabi qaynadi. Miyasida gumonlar ğujğon:
“Jabbor deganlari kim özi?! Bunça asabimga tegişmasa. Manovi Hoşim tirriqning piçingi ham-masidan oşib tuşdi. Agar şu gaplar rost bölsa, unda bu davra menga begona. Polvon ota-onasining, keyin elning farzandi bölişi kerak!”
Sardor polvon labini tişlagança muştlarini qisdi. Uning vajohatini körgan kişi yurak yutib bir söz demasdi.
Sardor polvonning xayolini bakovulning sözlari bölib yubordi:
– Qani, polvonlar, davra sovib qoldi. Dam oliş ham şunçalik-da.
Sardor polvon qöllarini yerga tirab örnidan qözğaldi. Uning vajohatini, şer kabi hamlaga hozir ekanligini körib, Hoşim esankirab qoldi. Bellaşmay desa, uyat. Ertaga ovuldoşlarining yuziga qanday qilib qaraydi? Bellaşay desa, Sardor polvon şu tobda uni majaqlab taşlaşdan ham toymaydi.
– Hoşim, çiqasanmi yo joning uzildimi? – Najim polvon uning boşida darğazab bölib turardi.
Hoşim polvon noiloj davraga tuşdi. Raqibiga röbarö keldi. Sardor polvon bir hamla bilan raqibining yoqasidan tutib öziga tortdi. Közlar töqnaşdi.
– Nima deding? – Sardor polvonning panjalari Hoşimning badanini teşgudek botib borardi. – Bilib qöy. Senga öxşab davrani harom qilganim yöq! Jomakorimni, belboğimni,bosib yurgan tuproğimni harom qilganim yöq… Yo pirim!!!
Sardor polvonning ökirigidan davra bir qalqib tuşdi.
– Halol, halol!
Oyoqqa turgan işqibozlar Sardor polvonni ğalaba bilan olqişlaşardi. Hoşim polvon ançagaça öziga kelolmay yotdi. Uni jöralari örab olişgan. Yuziga suv sepiş bilan ovora. Sardor polvon olqişlarga ham parvo qilmadi. Yelkasiga çakmonini taşlab, sovringa ham qaramasdan asta davradan sirğalib çiqdi.
… Çeksiz adir. U beixtiyor boşi oqqan tomonga keta boşladi. Ança yurib maysalar ustiga çökkaladi. Zavqqa töla davradagi olqişlar, baqir-çaqirlar elas-elas quloqqa çalinadi… Yuragi tölib ketdi. Qöllarini yuziga bosib, yiğlab yubordi. Esini taniganidan beri ilk bora yiğlaşi edi. Qança ötirganini bilmaydi. Sovuqdan junjikib öziga keldi. Töy ovozlari tingan. Ahyon-ahyonda uzoqlardan itlarning akillaşi demasa, atrof jim-jit…
* * *
Rohila xola yarim tunda darvoza taqillaşidan qörqib ketdi.
– Kim böldiykin ? Tuf-tuf… Yaxşilikka bölsin-da.
Zulfini tuşirgaç, ostonada jiyani Sardor polvonni körib içiga ğulğula tuşdi. “Tinçlikmikan, işqilib?”
– Assalomu alaykum, xola.
– Vaalaykum. Qani-qani, Sardorjon, içkariga kir.
Hol-ahvol söraşişgaç, Rohila xola qiziqsindi:
– Qanday şamollar uçirdi, Sardorjon, ötakamni yording-ku. Namunça yarim keçasi bezovtalanib yuribsan?! – u çiroq yoruğida jiyanining buzuq avzoyini körib dong qotgan edi.
– Özim, – dedi polvon oğir xörsinib, – tinçlik, xola. Kelganimdan maqsad, – u muddaoga ötdi, – bir gumon gapni aniqlamoqçiman. Faqat töğrisini ayting. Onamning, sizning opangizning hayotida biror iflos sir bormi? Jabbor deganlari kim?! Nega meni hamma öşanga öxşatişadi?
Xola jiyanini tinçlantirişga urindi:
– Bolaginam, “Astağfurulloh” de, tavba qil.
– Gapni aylantirmang! – ğazab bilan devorni muştladi polvon. – Menga oçiq, röy-rost ayting. Men kimning farzandiman özi?!
– Bolam, qanday kunlarga qoldik-a. Bu kundan köra, onangdan oldinroq men ölib ketsam bölmasmidi.
Xola köz yoşlarini römolining uçiga artdi. Lablari pirpirab, gapini yöqotib qöydi.
– Gapiring, iltimos.
– Bilasanmi, Sardor… – ayol devorga qoqilgan sözanaga tikilib sukutga çömdi. Xayol uni olis-olislarga uçirib ketdi.
* * *
Tut ayni hil-hil pişib turgan paytlar edi.
– Qizim, Zaynab biyingni bi-i-r siylaylik. Hovlimizdagi tutni xosiyatli deganlari degan. Duogöy kampir… – dedi Momoxol kaştaçi qiziga.
Bu taklifdan Gulasal sevinib ketdi. U Zaynab momoni yaxşi köradi. Yoşligida muallimalik qilgan Zaynab momoning gurunglari biram ajoyibki, tinglagan sayin tinglaging keladi. Oqila ayol. Butun qişloqning hurmatini qozongan. Köçada körib qolgan yoşmi-keksami, uning oldidan tavozesiz ötmaydi. Tut yöqlaş bahonasida Zaynab momoning qiziqarli suhbatlarini tinglaşga oşiqayotgan Gulasal özini köz-köz qiladigan zumrad tutlardan atayin saralab terdi.
Bahor avji pallasiga çiqqan payt. Çor-atrof yam-yaşil. Samolarni töldirib qaldirğoçlar çarx urişadi. Oftob tafti kişiga allaneçuk xuş yoqadi.
Qiz hovliga kirar-kirmas tölqinlanib sas berdi:
– Zaynab biyi!
– Biza buyoqqa, aylanay, – degan mayin ovoz eşitildi ayvon tarafdan.
Gulasalning közi şundagina öşa yerdagi xontaxta yonida ötirgan Zaynab momo bilan notaniş yigitga tuşdi.
– Assalomu alaykum.
– Vaalaykum, kelaqoling, aylanay.
Zaynab momo qöllarini tizzalariga bosgança örnidan tura boşladi. Momoni urintirib qöymaslik uçun Gulasal qadamini tezlatdi.
Ular quyuq körişişdi. Gulasal atlas girdixonada çordona qurib ötirgan, kiyinişidan, özini tutişidan şaharda öqiydiganlarga öxşab ketadigan yigit tomonga ham sekingina boş irğab qöydi.
– Yaxşimisiz? – dedi qimtinibgina notaniş yigit ham.
Gulasal qölidagi çinni kosani dasturxon çetiga qöydi.
– Onam berib yubordilar.
– Voy, baraka topinglar, aylanaylar! Işqilib Momoxol mani esdan çiqarmaydi, Momoxol kaştaçi asl ayol-da – deya qöşnilarini alqab momo yigitga işora qildi. – Qani, Jabborjon, tutlardan ol. Şaharda töyib tut ham yeyaolmasanglar kerak. Bu tut boşqaça…
Jabbor beixtiyor qiz tomon tikilib qolardi: “Egnidagi alvon gulli köylagi öziga yaraşgan, ikki örim soçi taqimida talaşgan, tortinçoqligi, ibo-hayosi öziga yaraşgan bu hurliqo kim böldiykin?!”
Gulasal ham zimdan yigitga köz taşladi. Bexos közlar töqnaşdilar. Ular sarosimalanib bir-biridan nigohlarini olib qoçişdi.
– Jabborjon döxtirlikka öqiydi. Har gal qişloqqa kelsa birrov körib ketadi, baraka topsin, – deya jiyaniga mehr bilan tikildi momo.
Jabbor önğaysizlandi.
Qimtinibgina ötirgan Gulasal ijozat söradi:
– Endi boraqolay.
Jabborning içida bir nima uzilgandek böldi. U yalt etib qizga qaradi. “Ötiring” demoqçi böldi-yu, tilini tişladi. Söng momo tomon iltijoli köz taşladi:” Ammam nima derkinlar,işqilib qizning turişiga ijozat bermasinlar-da.”
– Gulasal qizim, ozib-yozib bir kelasan-u, olovga ötirgandek darrov turamanga tuşasan-a? – dedi kulgiga olib kampir ham xuddi jiyanining könglini uqqanday.
Gulasal qistayvergaç Zaynab momo duoga qöl oçdi. Turşak solingan idişga likopçadagi parvardalarni ağdardi-da, dasturxon bari bilan likopçani artib kosadagi yarimlab qolgan tutlarni soldi. “Quruq bölmasin” deya böşagan kosa ustiga non qöydi. Gulasal uyalganidan qizarib ketdi.
– Qöying, heç narsa kerakmas.
– Udum şunaqa, aylanay, Xudoyim boğlaringga baraka bersin, Momoxolga salom aytib qöy, bundoq çiqib tursin, – deya momo qöyarda-qöymay kosa bilan nonni Gulasalning qöyniga qistirdi. Va kuzatiş uçun taraddudlandi.
– Ötiruvring, Zaynab biyi. Mehmonmidim kuzatib qöysangiz, – deya Gulasal çaqqonlik bilan supadan tuşdi.
Jabbor qizning ortidan termulib qoldi:
“Hademay imtihonlardan ötib olgaç, taʼtilda qişloqda bölaman. Öşanda Gulasalni topib olaman. Balki, maktabni endi tugatayotgandir. Öqişga borsa qani edi!”
Yursa ham, ötirsa ham Jabborning xayolida şu navnihol qiz çaraqlab çiqib kelaveradigan bölib qoldi.
* * *
Yozgi taʼtilga kelgan nabirasini yuz-közlaridan töyib-töyib öpar ekan, Bodom momo sevinçini siğdirolmay, nuqul “Xudoga şukur, xudoga şukur!” deya özini qöyarga joy topolmasdi. Otasi Rahmatillo mirob:
– Imtihonlar qiynab qöyganga öxşaydi, öğlim, – deya Jabborga boşdan-oyoq köz yugurtirdi.
Öçoq boşida kuymalanayotgan onaizori öğliga razm solar ekan: “Bolaginamga gödakligidagi xastaligi baribir taʼsirini körsatdi. Tengqurlaridan köra nimjonroq bölib qoldi. Harqalay kitobga berildi. Aʼlo baholarda öqib döxtirlikka kirdi. Qişloqdoşlarning kasalxonaga işi tuşsa şaharda Jabborjonni izlaşadi. Aytişlariça, qölidan kelgan yordamini, vaqtini ayamay döxtirma-döxtir tekşirtirarkan. Davo topib kelganlarning duosini olayapti. Xudo xohlasa zör döxtir bölib keladi…” deya yutinib qöydi-da, ovqat suzişga hozirlik köra boşladi.
Jabbor tovoqdagi şirguruçni iştaha bilan tanovul qilarkan:
– Qişloqda tağin yangiliklar bormi? – deya momosini gapga soldi.
– Nimayam yangilik bölardi, bolam…
– Töy-pöylar deganday…
– Ha-ya, esimdan çiqay debdi, – deya gapga aralaşdi onaizori, – Gulas bor-ku, Momoxol kaştaçining qizi, öşa beçoraga qiyin böldi…
– Nega?!
– Bir ahmoqqa unaştirişgan ekan.
– Nima-a? Kimga?!
– Kimga bölardi, anovi qirning naryoğidagi Pirmat birgadning öğliga. Otiyam nimaydi-ya…
Jabborning qölidagi qoşiq dasturxonga tuşdi.
– Keyin-çi, nima böldi?
– Beçora Momoxol kaştaçi qişloqda boş kötarolmay qoldi. Maʼrakalarda ham körinmaydi boyoqiş…
Jabborning yuzlari qizarib, yerga tikilib qolganini sezgan otasi bezovtalandi:
– Ol, ovqatingni ye. Iştahang yöq. Yo, sanam şahardan birortasini topib olganmisan?..
Öğlining gapini Bodom momoning hazin tovuşi buzdi.
– Oğzingdagini şamol uçirsin-yey, bolam, unday dema, nevaraginam biza topgan qizni oladi. Töğrimi, Jabborjon…
* * *
Pirmat birgad “Qizingni öğlimga bersang ham berasan, bermasang ham berasan!” deb oyoq tirab olganidan Momoxol kaştaçining boşi qotgan. Ukalari ham şörlik ayolni örtaga olişib “Pirmat birgad özimizniki, jiyanimiz kelin bölsa şunday boyot-şoyot rözğorga kelin böladi-da, öğli Şomirza institutda öqisa, buning ustiga toparmon-tutarmon bölsa, Gulas noz qilmay rozi bölaversin” deyişgani-deyişgan.
Gulasalning Pirmat birgadning öğliga köngli yöqligini birovga aytib böladimi? Sovçilar kelib-ketdi degunça beçora qiz yiğlagani-yiğlagan:
– Özim tanimagan, körmagan kişiga qanday tegaman?
Momoxol kaştaçi qizining gaplarini soddalikka yöyadi.
“Yoş-da, nimani ham tuşunardi. Özim ham umrimda körmagan yigitga tekkanman. Xudoga şukur, kam bölmadim. Yoşlar asta-sekin bir-birini tuşunadi. Öşa sevgi-da!”
Momoxol kaştaçi köp öyladi. Oxiri rozi böldi. “Işqilib baxtli, taxtli bölişsin-da!”
Xolayu ammalar, dugonalar Gulasalga “Hayotning pastu-balandi”ni bilganlariça uqtirişdi. Gulasal onasini öyladi. Keyingi paytlarda kasalmand bölib qolgan Momoxol kaştaçining orzu-havasi bor. Farzandlarini baxtli bölişini iç-içidan istaydi. Gulasal onaizorini ortiqça qiynamaslik uçun noiloj “Peşonamga şu yozilgan ekan-da”, deya taqdirga tan berdi.
Gulasal bilan Şomirzani imi-jimida unaştirib qöyişdi. Pirmat birgad bilan Momoxol kaştaçining quda bölayotgani qişloqqa yoyildi.
Udumga köra har yakşanba “kelin uçun” holva olib kelayotgan quda tomon xotinlari Şomirzani oğizlaridan bol tomib maqtaşardi.
– Işi boşidan oşib yotibdi. Qişloqqa kelişga heçam vaqti yetmaskan. Kelinni töy kuni köraveraman debdi uyalib, iloyo, umridan baraka topsin…
Gulasal Şomirzani xayolida tasvirlaşga harakat qiladi-yu, ammo negadir hadeb köz öngida Jabbor jonlanaveradi. Bundan qiz xijolatga tuşadi.
Kutilmaganda sovçi töyni tezlaştirişni köndalang qöydi.
Momoxol kaştaçi hovliqqaniça töy tadorigini köra boşladi. Quda tomondan kelgan mahmadona juvon Gulasalni tuman markaziga olib borib bozor-u, dökonlarni rosa aylantirib, boş-oyoq kiyimlardan olib berdi…
Gulasalning kundan-kun oçilib borayotgani, atrofdagilar bilan xuşmuomalada bölayotgani Momoxol kaştaçining könglini kötaradi.
“Aytuvdim-ku, hali yoş, bora-bora tuşunadi, iloyo, köz tegmasin, kuyovim bilan qöşa qarişsin…” deya iç-içida yaxşi niyatlar tilaydi.
Indin töy. Bu xonadondan bir haftadirki , xeşu aqrabo, qöni-qöşnining oyoği uzilmaydi. Odamlar çehrasidagi quvonçni aytmaysizmi…
Gulasalning közlariga uyqu ilinmaydi: bir suluv kelinçak bölsinki, hammaning havasi kelsin. U oq harir libosda samolarda suzadi, oppoq, momiq bulutlarni quçadi… Kelin bölib tuşayotgan xonadonni fayzga töldirgisi keladi. Qaynona-qaynotasining hurmatini şunaqangi joyiga qöysinki, mahalla kelinlari hayron qolişsin. Uyqudan uyğongan qaynilari, ovsinlari çinnidek supurilgan hovliga nazar taşlab “Kelinimiz qaçon ulgurdiykin?” deya yoqa uşlaşsin. Xöjayini – Şomirzani ohori tökilmagan liboslarda işga kuzatib, keçqurunlari lazzatli taomlar bilan siylaşi… Eh-he…
Şom payti negadir besaronjom kirib kelgan sovçi har galgidek hazil-huzulga ötmasdan, bezovtalanib Momoxolni söradi.
– Voy-bö, bir qizim bölsa olib ketasilar-da, – deya xurramona kayfiyatda içkaridan şoşib çiqqan kaştaçi sovçining önğaysiz holatini körib “Tinçlikmikan işqilib” deya töxtab qoldi.
Sovçi çekkaroqqa ötdi.
– Momoxol opa, özingizga aytadigan gap çiqib qoldi.
Momoxol kaştaçi hangu mang. Sovçi atrofga ola-zarak boqdi. Hamma öz yumuşi bilan bandligiga işonç hosil qilgaç, yerga boqqaniça böğiq ovozda gap boşladi:
– Elçiga ölim yöq, deydilar. Qaydanam boşim aylanib sovçilikka rozi bölibman-a, opajon. Hozir özimdan ötganni özim bilaman !
– Yotiği bilan tuşuntiring, nima gap özi?
– Har gap bölsayam çidaş mumkin, bunisiga çidab bölmaydi. Şomirza körnamak, bir oğaynisidan “Manga uydagilar topgan qiz kerakmas, şaharda xotinim bor. Töy-pöyga bormayman”, debdi. Pirmat amakining uyida töy emas, aza boşlandi.
Momoxol kaştaçining közlari xiralaşib, quloqlari tom bitdi. Qöl-oyoqlarida mador qolmadi.
Qişloqda gap yotmaydi. Miş-miş bolalaydi. Miş-mişlarning tagiga yetganlar yoqa uşlaşdi. Inim degani kuyundi, ğanim degani suyundi. Nima bölsa böldi, Gulasal tiriklayin öldi.
Oq yuvib, oq taralgan, iz tuşmagan qor kabi bokira qizga oğiz oçib, elga ovoza aylab lafzidan qaytiş, nozi bor böston içra ğunçani toptaş azaldan mardning yuzi ham, sözi ham emas. Beti bilan keti birdan heç birov yolçimagan…
Töy qaytdi. Beğubor tuyğular çilparçin böldi. Baxtga çang solindi. Quvonçlar yulindi.
* * *
Jabborning içiga göyo çöğ tuşgandek. Bu çöğ uning könglini zarraça yoritmas, aksinça azoblardi.
“Nahotki, Gulasalni badnom qilişgan?!”
Yuragini ilk bor “jiz” etkizgan betakror manzara xayolida aylangani aylangan…
Bodom momo şu kunlarda negadir öyçan, gap-sözlarga zarraça huşi yöq, odamovi bölib qolgan nevarasidan xavotirda. “Nima balo, bolaginamga köz tegdimi? Yomon közlardan Xudoning özi asrasin-da işqilib…” degan sözni piçirlab takrorlagani-takrorlagan.
“Momoxol opa bunçalar sodda, göl bölmasa-ya?! Yöq, aslida özim ham peş emas. Xayrli işga şoşiliş kerak deyişadi, men esa böşanglik qildim! Könglimdagi gapni Gulasalga oçiq aytişga jurʼatim yetmadi öşanda, demak, hammasiga özim, özimning landovurligim sabab!..”
Şunday alğov-dalğov xayollar qurşovida Jabbor uzoq-uzoq turib qolardi. Öylay-öylay bir köngli Gulasalning öziga uçrab uni sevişini, bir umr baxtli qila olişi uçun kuraşişini dangal aytmoqçi ham böldi… Ming bir savol, ularga javoban fikrlar xayolida ğujğon öynaydi.
* * *
Jabbor siqilib ketdi. U hovurini biroz bölsa-da tuşiriş va xayollarini çalğitiş ilinjida muzdek oqar suvda çömilişni tusab qoldi. Şu bahonada könglini ovutib, vujudini sovutib oladi… U soyning qişloq çekkasidagi şarşaradan pastroqda sokin oqar joyini möljallab yölga tuşdi.
Badanlari saraton oftobida qoraygan şöx-şaddod bolalar qiyqirişib suvga sakraşadi. Bir-birlarini böktirişib yayraşadi. Qay birlari esa qirğoqdagi qumlarga belanişgan… Beğubor yoşlarning xatti-harakatlari Jabborning zavqini qözğadi. Ularga havasi keldi. Şu bolalardek paytlarida tengqurlari bilan yozda rosa miriqib çömilişgani yodiga tuşdi… Eh-he! Keçagi damlar bugun ertakka öxşaydi. Jabbor beixtiyor çömiliş niyatidan qaytdi. Uning köngli biroz tin oldi. Sayxonlikdagi tepalikka qarab yurdi. Bolaligidan bilgan qadim tut soyasida muk tuşib atrofga nazar taşladi. Çor-atrof naqadar gözal! Oqsoç toğlar qöl yetar yerda savlat tökib turgandek. Tarqoq boğlar va dalalar olisdan göyo bir joyda jamlangandek körinadi. Past-baland imoratlarning tomlari tutaşib ketganligidan qişloqlarni bir-biridan ajratiş qiyin… Tabiat gözalligini özligiça tasvirlab bera oladigan musavvir bormikin?!
Yuzlarini siypalab ötgan mayin şabada Jabborning xayolini buzdi. U soatiga qaradi. Örnidan qözğalib şimlarini qoqdi-da, sekin pastga tuşib, soy yoqalab qadamini tezlatdi.
Huv, anovi körinib turgan yoğoç köprikka çiqib olsa u yoği dala yöli. Bir pasda uyiga yetib oladi.
– Voy, voy, şunça öt turib, nihollarni çaynaşiga ölaymi, pöşt!
Taniş ovoz Jabborni huşyor torttirdi. U şoşa-pişa ovoz kelgan tomonga yuzlandi. Biror kimsa körinmaydi. Soy bilan tutzorni ajratib turuvçi dönglikka çiqdi. Şundoqqina tutzor yoqalab sigir va buzoğini haydab ketayotgan qizga közi tuşdi. Gulli çit köylagi öziga yaraşib turgan, soçlari belidan oşgan hurliqo qölidagi xiviçni havoga silkitgança govmiş va buzoqni oldinga yurişga undardi. Jabbor ne köz bilan körsinki, bu – Gulasal edi. Jabborning vujudi olovlandi. U beixtiyor qiz ortidan ergaşdi. Qançalik tez odimlaşga harakat qilmasin, oyoqlari öziga böysunmasdi. Böyniga oğir toş osilgandek zörğa qadam taşlardi.
U qizni özidan yiroqlaştirib qöyişdan çöçirdi. Qani edi hoziroq uzo-o-oqlarga, odamlarga körinmaydigan olis manzillarga birga ketişsa… quyoş sira-sira botmasa. Nur örnini soya egallamasa…
Ortida odam şarpasini payqagan Gulasal yölovçi tezroq ötib ketsin degan niyatda govmiş va buzoqni suvlatiş bahonasida ularni soy tomon burdi. Ammo orqadan kimningdir kuzatib, izma-iz kelayotganidan içiga ğulğula tuşdi. Qörqa-pisa ortga qaradi.
“Jabbor! U bu yoqlarda nima qilib yuribdi ekan?!”
– Assalom, – Gulasal gardi römolining uçini labiga qistirgança yerga boqdi.
– Salom, Gulasal! – Jabborning ovozi öziga-da ğalati eşitildi. – Yaxşimisiz?
U botinolmaygina Gulasalga boş-oyoq razm soldi. Örtaga noqulay jimlik indi.
– Bu yoqlarga qanday şamol uçirdi? – dedi Gulasal mayin bir ovozda.
Bu sözlar Jabborning qalbini yoritib yubordi.
– Özim. Bir aylanib deganday. Qişloğimizni rosa soğingan ekanman.
– Öqişlar tugadimi?
– Hozir taʼtildaman…
Gulasal bilan bölgan tasodifiy uçraşuv Jabborni esankiratib qöydi. Uning paydar-pay sözlari, Gulasalning atrofga olazarak boqişlari, yarim-yorti savollariyu, qisqa javoblar yomğirdan oldin yaşin çaqnagandek bir lahzada ötdi.
– Uyimizga yaqinlaşdik. Boğköça tomondan ketaman.
Gulasalning gapi, “Ortimdan ergaşmang, naq baloga qolaman-a!” degan maʼnoni anglatdi. Jabborning içida nimadir uzilgandek böldi. U darhol özini qölga oldi.
– Gulasal, bir gap aytsam, maylimi?
Gulasal dovdirab qadamini tezlatdi.
– Gulasal!
– Jabbor aka, iltimos, meni tinç qöying.
– Gulasal, ertaga ham sigirlarni ötlatgani olib çiqasizmi ?
Gulasal “ha” degandek boş irğadi.
– Bölmasa, ertaga, xuddi şu paytda yoningizga boraman…
Jabborning gapi oğzida qoldi. Gulasal tez-tez yurib pastqam devorlar ortiga ötib ketdi. Yigit undan sira köz uzmasdi.
* * *
Ha, ertasi kuni uçraşdilar. Asta-sekin gap-gapga ulanib. ular örtasida iliqlik paydo böldi. Ular tez-tez uçraşadigan bölib qolişdi…
Sersoya gujum ostidagi sörida mizğib olgan Jabbor közlarini işqalab atrofga boqdi. Quyoş qibla tarafga oqqan. U hovli örtasidan ötgan ariqçada jildirab oqayotgan suvga yuzlarini çaydi. Muzdek suv karaxtligini tarqatdi. Nimadir esiga tuşdi. Şoşa-pişa oyoğiga şippakni ildirdi-da, darvoza tomon yönaldi.
Onasining:
– Qayoqqa şoşilasan? Har kuni ham şu ahvol bölarmi? – degan savoli javobsiz qoldi.
* * *
“Qiziq, Nega Jabborga örganib qoldim. Qani edi uzoq gaplaşib ötirsak. Birov xalaqit bermasa. Sözlari biram maʼnoliki… Oldinlari nega bilmagan ekanman? Yo, asl sevgi deganlari şumikan? Yöğ-e… Unday bölsa nega körgim kelaveradi?”
– Gulasal, keçikmadimmi, işqilib.
Bexosdan quloqlari ostida jaranglagan taniş ovoz Gulasalning xayollarini tözitib yubordi. U yonoqlaridagi yoş tomçilarini kafti bilan sidirdi. Qarşisida Jabbor tabassum bilan tikilib turardi. Jabborning qiyofasi jiddiy tus oldi.
– Yiğladingizmi? Nimadan xafasiz? – deya taşvişlanib atrofga nazar taşladi Jabbor.
– Şunçaki, özim… – dedi Gulasal yuzini çetga burib.
U qölidagi xiviçni serpab govmiş va buzoqni yöl tomon hayday boşladi.
Hamişagidek tutzor yoqalab ohista yura boşlaşdi. Orada jimlik hukmron.
– Gulasal, hadeb siqilavermang. Bunaqada soğliğingizdan ajralib qolasiz-ku…
– E, nima bölsa bölar. Men uçun… hayotning qiziği qolmadi hisob.
– Unday demang, hali hammasi yaxşi böladi. Odam orzular bilan yaşaşi kerak, deyişadi-ku…
– Qanaqa orzu?! Mening orzularim suvlarga çökib ketgandek…
– Gulasal, yaxşi gaplardan gaplaşaylik. Taʼtilim ham tugay deb qoldi…
Gulasal boşidan sovuq suv quyilgandek seskanib ketdi. Noyob narsasini yöqotib qöyişdan hadiksirayotgandek beixtiyor Jabborning qölidan tutdi.
– Rostdanmi? Nega bunça tez…
– Oldinlari taʼtil rosa çözilgandek bölardi. Endi esa…
– Öqişga ketsangiz… men… yolğiz… qolarkanman-da.
– Yolğiz qolmaysiz.
– Nega, nega bunday deyapsiz?
Orada yana jimlik.
– Uyimizga yaqinlaşdik.
Qiz har galgidek uçraşuv onlari yakuniga yetganligini eslatdi.
– Gulasal, menga qarang…
Qarşisidagi nozik vujudning lov-lov yonoqlariyu maʼyus közlariga tikilib qolgan Jabbor tutila-tutila:
– Bir gap aytsam, maylimi? – dedi yalingansimon ohangda.
– Mayli, Jabbor aka, mayli.
– Nima deb öylasangiz öylang. Gapning dangali, sizni sevaman. Agar…
– Yöq! – qiz tisarilib, boşini sarak-sarak qildi. – Bu gaplarni qöying, sizga töğri kelmayman.
– Rozi bölsangiz, sizga uylanmoqçiman…
– Nima?! – Gulasal dovdirab qoldi. – Öylamay gapirmang, iltimos.
– Öylab kördim, Gulasal, siz mening baxtimsiz! Faqat birga turmuş qurişimizga könsangiz bölgani…
– Axir, men, men…
– Nima men?
– Men, – Gulasal uf tortgança yuzini kaftlari orasiga oldi. – Men nomi bulğangan, betiga qora çaplangan badbaxtman…
– Unday demang. Ismingizni qarang: GULASAL.
– Gulasal! – Qiz yiğlamoqdan özini tiyib, öpkasi tölgan holda boşini xam qildi. – Ismimni qöyişganda adaşişganmi, deyman. Gulasal emiş. Erta xazon bölgan gul, oğuga aylangan asal kimga ham kerak?
– Unday demang, Siz gullarning sarasi, asalisiz…
– Keyin-çi?!
– Keyin… Baxtli bölişga haqlisiz.
* * *
Ota-onasi gapni bir joyga qöyişgan şekilli, erta-indin şaharga jönashga hozirlik körayotgan Jabborni örtaga olişdi.
– Öğlim, keyingi paytda sani topib bölmayapti. Bi-ir gaplaşib olişimiz kerak.
– Nimani?
– Ana xolos, nimani bölardi, bittasi, özim aytişga uyalaman, otam indamasa dardimni kimga aytay, degan ekan. Sanam içimdagini top deb yuraverasanmi?
– Tuşuntiribroq gapiring, ota…
– Nimani tuşunmaysan, bolaginam, – körpa qavib ötirgan onaizor gapga aralaşdi, – Endi bolaliging qolmadi. Hademay öqişni ham bitirasan. San tengilarning köpçiligi bola-çaqali ham bölişdi.
– Endi tuşungandirsan, öğlim. – Jabborga yuzlandi Rahmatilla mirob – Kuçimiz borida boşingni ikkita qilib qöyaqolaylik deymiz-da.
Jabbor qizardi.
– Hali yoşman, – dedi ovozi çiqar-çiqmas.
– Yoş emişlar, – kesatdi Rahmatilla mirob. – Öğlimiz xayol surişlaridan şahardan birorta kultirniysini topganga öxşaydilar…
– Namunça bolaginamni ezasizlar. – Bodom momo nevarasining yonini olişga ötdi. – Nasib qilgani böladi-da.
Dasturxon atrofida töplanildi degunça ahvol şu. Mavzu bitta: Jabborning boşini qovuştiriş.
Bugun ham keçki ovqat tanovul qilinar-qilinmas otasi gapni aylantirib, tağin Jabborni uylantiriş mavzusiga köçdi.
– Endi nozlanmay aytarsan. Köz ostingda olib yurganing bormi yo özimizga maʼquliga non sindirib qöyaqolaylikmi?
Jabbor söz aytişga botinolmaydi. Yer çizgança jim.
– Oğzingga talqon solganmisan. Gapir. Bölmasa aytganimizga könasan! – Gapni köndalang qöydi Rahmatilla mirob.
– Mayli, aytaman.
Jabborning “tili çiqqanidan” quvongan ota-ona zimdan köz uriştirib olişdi.
– Xöş, kim ekan öşa… nomzod ?
Ota-onasining közlaridan közlarini olib qoçib yerga boqqança öyga botgan Jabbor noiloj yorildi:
– Gulasal.
– Qaysi Gulasal?
– Kimning qizi ekan?
– Bor-ku, anovi, Momoxol kaştaçining…
Örtada oğir jimlik çökdi.
– Yana qaytar, qaysi Gulasal?! – Rahmatilla mirob közlari kosasidan çiqqudek bölib öğliga tikildi.
– Yo tovba! Momoxol kaştaçining qizi?! – ovozi qaltiragan onaizori ajablanib bir öğliga, bir eriga yuzlandi
– Astağfurulloh, de bolam, – xasta ovozda piçirlagan Bodom momo battar munğayib qoldi.
Rahmatilla mirob “şap” etkazib xontaxtani urdi-da, xotiniga yuzlandi:
– Ana san tarbiya bergan arzanda! U quloği bilan ham, bu quloği bilan ham eşitib qöysin, biz unaqa oti çiqqan qizni kelin qilolmaymiz.
U örnidan dast turib söridan tuşar ekan, munkib ketdi. Jabborning onasi yiğiga zör berdi:
– Öylab gapirdingmi, bolam. Bunaqada bizlarni şarmisor qilasan-ku?!
Hovlida sukunat çökdi. Köngilsizliklarni yaşirmoqçi bölgandek qalin tun pardasi borliqni qoplay boşladi.
* * *
Öqişlar boşlandi. Yozda huvillab qolgan institut hududi taʼtildan qaytgan talaba yigit-qizlarning şöx-şodon kulgilari, hazil-mutoyibalariga töldi.
Jabborga heç narsa tatimaydi. Gap-sözlarga huşi yöq. Maşğulotlarga noilojdan, yoqar-yoqmas qatnaydi. Uning parişonxotirligi, qovoği soliqligiga ilk marta duç kelgan kursdoşlari taajjubda. Yaqin jöralari xavotirda: “Oilasida tinçlikmikin?! Biror kor-hol böldimi yo tobi qoçganmi?!“ Savollar javob izlaydi. Aytarli gap topilmaydi…
Xayollar çölğongan şu kezda kasalxonada amaliyot ötaş muddati yetib keldi.
Jabbor oldinlari taʼtildagina uyiga oşiqardi, endi esa dam oliş kunlarini möljallab qişloqqa otlanadi. Payt topdi degunça Gulasal bilan uçraşişga şoşiladi…
* * *
Gap şamol tezligida qişloqqa yoyildi: Momoxol kaştaçining katta qizi qoçibdi!
– Qayoqqa qoçibdi?! Kim bilan qoçibdi?!
Heç kim aniğini aytolmaydi.
– Rahmatilla mirobning döxtirlikka öqiydigan öğli olib qoçgan bölsa kerag-ov… – deydi kimdir şivirlab.
– Nega aynan öşandan gumon qilişayapti?
– Şamol bölmasa daraxtning uçi qimirlamaydi. Yozda ikkovi gaplaşib turganini körganlar bor.
Elning oğziga elak tutib bölmaydi. Mehmondorçilikda, sartaroşxonada, tegirmonda, çoyxonada… Uç-tört kişi töplandi degunça şu gurung: “Gulasal qoçibdi!”.
* * *
Paxta terimidan har kuni vaqtliroq uyiga qaytişga odatlangan Gulasal bugun negadir hayalladi. Qoronğu aralaş hovliga kirgan Rohila onasining yuzidagi xavotirni sezib:
– Opam haliyam kelmadimi, hammadan oldin paxtasini topşirib uyga jönagandi-ku, – deya xonalarni, boğ tarafni közdan keçira boşladi. – Heç qayerda yöq.
– Tobi qoçmaganmidi, işqilib. San qiz bundoq opam bor deb öylamaysanam. Birga borib, birga kelsanglar bölmasmidi, – deya köylagi bari bilan köz yoşlarini artdi Momoxol kaştaçi.
“Ana kelar, mana kelar” deya ona-bola Gulasalni kuta-kuta tong ottirişdi. Rohila azonda qöni-qöşnilarnikiga, qarindoşlarnikiga çiqib keldi. Heç yerda qorasi körinmaydi! Rohilaning darvozadan munğayib közida yoş bilan kirib kelişi Momoxol kaştaçining içiga ğulğula soldi. Bir joyda ötirolmaydi. Olov içida qolgandek jizğanak böladi. U körpa-töşak qilib yotib qoldi.
– Peşonamga bu isnod ham yozilganmidi?! – deya oq yuvib, oq taragan qizini, uni yöldan urganlarni qarğagani-qarğagan.
– Unday demang, egaçi. Hozir sevgani bilan qoçiş ayb bölmay qoldi. Hali yaraşib ham olasizlar. Tovba deng-da, qizingizga baxt tilang, – deya Momoxol kaştaçini yupatişadi baʼzi bir köngilçan ayollar.
Momoxol kaştaçining Gulasalga toğa bölmiş aka-ukalari ğazabga tölişdi. Nailoj! Osmon yiroq, yer qattiq. Şaytonga hay berişdi. Içdagi gapni tilga çiqarişmadi. Jigarlarini ayaşdi.
* * *
Vaʼdalaşib, gapni bir joyga qöygan Jabbor Gulasalni kuttirib qöymadi. Kelişilgan vaqtda qişloq çetidagi keksalarning aytişiça bir paytlari tegirmon bölgan nuray-nuray deb turgan çor devor yonida uçraşişdi. Reja naqadar qaltis ekanligini his etişsa-da, şundan bölak özga çora ikki yoşni birlaştira olmasligidan hayiqişardi. Bundan boşqa imkon izlaş kaftingda qönay-qönay deb turgan baxt quşini uçirib yuboriş va umrbod unga duç kelmaslikdan boşqa narsa emas…
Jabbor kira qilgan yengil maşina öydim-çuqur yöllardan çiqib olgaç, keng asfaltda şamoldek yeldi.
* * *
– Kelganimizga ham bir haftadan oşdi. Endi işga çiqsam…
– Meni heç narsaga aqli yetmaydi, deb öylaysizmi? Sizni öqiydi desam öqişga bormayapsiz, tağin işga çiqsam deysiz, – Jabborning gapini böldi Gulasal.
Juftining soddaligidan Jabborning kulgisi qistadi.
– Hozir amaliyotdamiz. Viloyat kasalxonasida tajriba oşirayapmiz. Ustozdan bir haftaga ruxsat olgan edim.
– Şunday demaysizmi? Öqimagan bölsam, qayoqdanam tuşunaman.
Uyqu aralaş közlarini arang oçgan Jabbor erinibgina örnidan turdi. Yuvinib olgaç şoşa-pişa nonuşta qilişga ulgurdi-da, hovliga çiqib xonadon bekasi, körinişidan oltmişlardan oşgan, şohi römoli öziga yaraşib turgan, istarasi issiq onaxonni boşlab xonasiga boşladi.
– Xolajon, endi keliningizga köz-quloq bölib turasiz. Tağin qoçib ketmasin, – deya gapni hazilga burdi Jabbor.
– Mayli, öğlim, öqişdan qolma. Kelinim bilan çaqçaqlaşib ötiramiz. Qoronğuda qolib yurma, ertaroq kel, kuttirib qöyma.
– Xöp, yaxşi qolinglar.
Jabbor ostona hatladi.
Ular ijarada turadigan bolaxonali hovli tor bölsa-da, qandaydir fayzli, hammayoq orasta. Darvozadan kiraverişdagi öng tomondagi keng xona ularga berilgan.
“Şaharliklarga mazza,. Çiroq öçmasa, gaz balonni öylaşmasa, içimlik suvini aytmasa ham böladi” – öyladi içida Gulasal.
– Xolajon, biror yumuş bölsa tortinmasdan aytavering.
– Voy kelinjon-yey, bu yerda nima ham iş bölardi. Jabborjon keladigan paytda ovqatga unnamasak boşqa qiladigan yumuşimiz yöq hisobi.
Gulasal Jabbor uyda bölmagan paytlarda xonalarni, hovlini tartibga keltiradi-da, xola bilan suhbatlaşişga ötiradi. Bu fariştadekkina onaxonning içi töla gap.
* * *
Kiçik çilla ortda qolgan bölsa-da, kuyov-kelin xavotirda.
– Şu işimiz töğrimi, Jabbor aka.?
– Meni ham şu savol qiynaydi, – Gulasalning sözini kesdi Jabbor, – öylab öyimga yetolmayman. Bundan boşqa çoramiz yöq edi-da. Endi bu gaplarni qöying. Hammasini xayoldan çiqaraylik. Yaqinda qişloqqa boramiz. Ota-onamizdan uzr söraymiz. Ularga tuşuntiramiz, köndiramiz.
– Odamlarning gap-sözlari-çi?
– Ularga parvo qilmang. Buni qismat deydilar…
* * *
Jabborning qoronğu tuşmasdanoq hovliqqaniça darvozadan kirib kelişiga örganib qolgan Gulasal xavotirda. Bugun negadir Jabbor hayallab qoldi. Köça eşikka tikilaverib Gulasalning közlari toliqdi. Xolaning qalbini xavotirlik egallagan bölsa-da, Gulasalni yupatişga urinadi.
– Hoynahoy, birorta kasalning aperasiyasiga qatnaşayotgandir Jabborjon. Qöli yengil döxtir-da, bolaginam. Hali zamon kelib qoladi. Televizor körib ötiraylik, kelinjon.
Ekranda nima körinayapti, nima haqida söz borayapti, sezilmaydi. Yurak ğaşligidan közlar kör, quloqlar kar.
Jabborni kuta-kuta Gulasalning közi ilindi.
Bu nima, tuşmi yo…
Ust-boşi oppoq matoga öralgan Jabbor yon atrofi şarşara daryo ustida zambilga öxşaş yoğoç köprik ustida turibdi. Çehrasi şunday yorişib ketganki…
– Men uyimga ketama-a-an! – deya baqiradi quloçlarini yoyib…
Qöllarini silkitgança özi tomon yugurgan Gulasalga “Yaqinlaşma” deya imo qiladi va qöllari bilan töğrini körsatadi. Gulasal Jabbor körsatgan tarafga boqadi. Ne köz bilan körsinki, şundoqqina oyoqlari ostida qişloği yastanib yotibdi. Qişloq çetidagi bir paytlari eski tegirmon örnatilgan, nuray-nuray deb turgan çor devorga suyanganiça onaizori – Momoxol kaştaçi qizini imlayapti. Gulasal “Onamning oldiga boraymi?” – degandek Jabborga yuzlanmoqçi bölib ortga ögiriladi. Jabbor joyida yöq. Gulasal atrofga boqadi. Jabbor oppoq bulutlar oğuşida samoga suzib borardi…
– A-a-a!! – Gulasal çöçib uyğondi. Körgan tuşidan qörqib qaltiray boşladi.
– Kelinjon, alahsiramang, qörqmang.
Xola Gulasalni tinçlantira boşladi.
– Jabbor aka!
Gulasal höngrab yubordi. Tong otişi şunçalar çözildiki… “Nega bunday tuş kördim, yo Jabbor akamni öylab yotganim uçunmi?”
Xola bilan Gulasal mijja qoqişmadi. Maşinalarning çinqiriği şaharni uyğotib yubordi. Çoşgoh böldi hamki Jabbordan darak yöq. Gulasalning yuragiga qil siğmaydi. Yomon xayollar uni qaylarga olib bormadi…
Qönğiroq ovozini eşitişi bilan Gulasal köça eşikka otildi.
– Eşik bekik qolganmidi?
Xolaning gapi oğzida qoldi. Ostonada mundirli yigitni körib oyoğidan darmon ketdi. Gulasal ham hang-mang, taxtaday qotib qoldi.
– Jabbor Rahmatillayev şu yerda turarkan, töğrimi, xolajon. Özingiz tuşunasiz, taqdirdan qoçib qutulib bölmaydi. Umri qisqa ekan…
Xola şilq etib ötirib qoldi. Közlari nursizlana bordi. Mundirli xodim uzoqlaşa bordi.
* * *
Şumxabar tezda tarqaldi. Jabborning bevaqt ölimini eşitganlar bir qalqib tuşişdi. Işoniş qiyin!
– Axir keçagina biz bilan operatsiyaga qatnaşgandi-ya ?!
– Yaqindagina diplom işimni öqib maslahatlarini bergan edi-ku?!
– Keçqurun çömilişga borgan emiş…
– Özini suvga taşlaganmiş…
Jabborni yaqindan bilganlar uning odamiyligi, samimiy va sadoqatli döst ekanligini bir-birlariga sözlaydilar.
Nihoyat, markaziy gazetalardan birida çop etilgan “Xaloskor“ sarlavhali maqola miş-mişlarga yakun yasadi:
“…Tabiatan odamlarga ezgulik ulaşiş niyatida bölgan, şu bois şifokorlik kasbini tanlagan Jabbor Rahmatillayev viloyat kasalxonasida amaliyotni ötab, işdan söng anhor böylab uyiga yöl oldi. Bexosdan uning quloğiga ayol kişining “Bolam çökayapti, yordam beringlar!” degan baqiriği eşitildi. Jabbor vaqtni boy bermasdan yordamga yugurdi. Suv yuzida bir körinib, bir körinmay qalqib borayotgan bolakayni körib heç ikkilanmay ust-boşi bilan özini anhorga taşladi. Suvga şönğib epçillik bilan bolakayni yelkasiga oldi. Qiyinçilik bilan bölsa-da, qirğoqqaça suzib keldi. Ayol bolakayni qöllaridan tortib qirğoqqa oldi. Jon holatda Jabborga yordam bermoqçi böldi. Afsuski, buning iloji bölmadi. Jabbor suv ostida körinmay qoldi. Aniqlanişiça Jabborning töpiği suv ostida yotgan simga ilaşib qolgan ekan. Xaloskor inson Jabbor Rahmatillayev umrining sönggi lahzasida ham odamlarga yaxşilik qiliş maqsadida jasorat körsatdi…”
* * *
Qiyin böldi, Gulasalga qiyin böldi. Beçoraning boşiga osmon quladi.
Mudhiş xabarni eşitgan Gulasalning toğalari jiyanini qidirişga tuşişdi. Talabalardan sörab-suriştirib u yaşab turgan uyni topişdi.
Şunday ham ölimiga rozi bölib turgan xolaga ham, soçlari tözğib telbavor bölib qolgan Gulasalga ham lom-mim deyişmadi.
Gulasal itoatkorona maşinaga ötirdi. Qişloqqa qaytişdi. Momoxol kaştaçining hovlisi zimistonni eslatardi. Heç kimning kayfiyati yöq.
– Kun bitgandan keyin bir sabab bölarkan-da. Jabborning ölimiga heç kim aybdor emas…
– Endi özingni qölga ol, onangni ham öyla. Umridan qança kun bor-yöqligini Xudo biladi.
Xeşu aqrabolar özaro kengaşib Momoxol kaştaçining közi oçiqligida Gulasalni turmuşga beriş uçun gapni bir joyga qöyişdi. Gulasal qarşilik körsatmadi. Biladi. Endi bu dunyoda uning qalb sözlariga quloq tutadigan mard qolmadi.
* * *
Ön gulidan bir guli oçilmagan Gulasalning peşonasiga yoşi ötinqiragan bölsa-da, qişloqning töy-haşamlarida hammollik qilib yuradigan Mardiqul bilan turmuş quriş qismati yozilgan ekan.
Mardiqul deganlari amakisining mollarini boqib voyaga yetdi. Maktabni yonidan ham ötmagan savodsiz, odamovi, mehnatdan böyin tovlamaydigan, beozor kişi. Oldingi turmuşidan ajralişiga farzandsizlik sabab bölgan, deyişadi.
Gulasal Mardiqulning hurmatini joyiga qöydi. Ust-boşi vaqtida yuvib tozalangan, istagan paytida çoy-ovqati muhayyo. Mardiqul “Boriga şukr!” deb qöyadi har zamonda. Gulasalning qistovi bilan u har kimning eşigiga yugurdaklik qilavermasdan dala qorovulligiga ötdi. Töriq qaşqani minib ğallazorlarni aylangani- aylangan. Qorovullik orqasidan rözğor birnavi ötib turibdi. Öroq xurjundan tuşmaydi. Mollarning yemişi daladan.
* * *
– Mardiboy öğilli bölibdi!
Mardiboyning oğzi quloğida. Xurjunni qand-qurs, meva-çevaga töldirib, qöltiğiga “obi zam-zam” dan qistirib, taniş brigadirlaru, miroblarga rosa haq berdi öziyam.
Farzandli bölsa-da, Gulasalning köngli yorişmadi. Mardiboyning ğururlanib yurişini körib, unga rahmi keladi. “Beçora, qaydan bilsin, hali yotiği bilan tuşuntirarman”, öz-öziga piçirladi Gulasal.
* * *
Gulasalning öğli Sardor tetapoya böla boşlagaç yuz-közlari, qoşlari Jabbor döxtirni eslatardi. Unga qarab Gulasal na quvonişni, na ökinişni bilardi. Iç-içidan eziladi. Uni kim ham tuşunardi?!
– He, enağar! Bola mendan deb yursam…
Şu paytgaça Gulasalga ovozini balandlatib söz qotmagan Mardiqul uzangidan oyoğini olar-olmas sökina boşladi. U oyoqda zörğa turardi. Gulasal Mardiqulning ahvolini tuşunadi. Ursayam, söksayam Mardiqul haq.
Supadagi körpaçada uxlab qolgan Mardiqul xurrak ota boşladi. Gulasal uni sekin yonboşga ağdardi.
– Tura qoling, şomda uxlasa yomon böladi deyişadi, hali zamon ovqatni suzaman.
Mardiqul ançagaça turişga erindi. Boşi ğuvillaydi. Çakagiga kaftlarini bosdi.
– Boşim larsillab oğriyapti.
– Aroq ölgurni içgandan keyin şu-da. Kimning şoxi çiqibdi. Şu savilni içmayman desangiz oğzingizdan quyişmas.
– Ha, endi jöralarni bilasan-ku.
– Jöralaringiz jöra emas, duşman. Sizga aroq içirişib kalaka qiladigan maynavozlar.
Mardiqul öyga toldi. Xotini haq. Töğri-da, qaçon qarasam içirib gapga solişadi. “Öğling özingga tortganmi” deya asabiga tegişadi.
“Gulasalning bir oyga yaqin Jabbor bilan yaşaganini qişloqda köpçilik biladi-ku. Özim ham bilib turib unga uylandim. Sardor tuğilgaç, keyinroq Gulasal oçiğini aytdi-ku?! Farzandimizni birga voyaga yetkazamiz. Kim nima desa desin, oğziga kuçi yetmaganlarning gapiga aççiqlanmang. Xohlamasangiz bolamni olib, boş olib ketaman, dedi-ku?!“
Öşanda Gulasalning yiğlamsirab, tölib-toshib aytgan sözlari Mardiqulning yurak-bağrini ezib yuborgandi.
– Mayli, xotin, sen aytgança böla qolsin, faqat ketma. Sardorni öz bolamdek köraman, işon.
Ular bu mavzuda boşqa oğiz oçmaslikka axd qilişgandi.
Bugun esa…
Keçki ovqatdan söng Gulasal:
– Darvozadan sökinib kirdingiz, – deya diydiyoga ötdi.
Mardiqul sökinganini eslab közlarini olib qoçdi.
– Şunga xafa bölasanmi, hammasi aroqning gardanida.
– Men bolamni öksitib qöymayman degandim-ku.
– Obbo, yana diydiyomi?
– Diydiyomas, çin sözim.
Oraga jimlik çökdi.
– Sizni öşa jöralaringizdan kuçli deb bilardim. Aççiğingizni aroqdan olmang-da. Totuv yaşaylik desangiz içkilikni yiğiştiring. Sardor sizni otam deyapti. Agar otasi yöqligini bilsa bola eziladi, bildingizmi?! Men buni aslo istamayman. Kezi kelsa esini tanigaç, hammasini aytib berarman…
Mardiqul talmovsirab qoldi. Oy yoruğida Sardorning közlariga tikildi,
– Barvaqt uxlab qolibdi-ku, tuzukroq ovqatlanganmidi işqilib. Hali körasan, Sardor polvon böladi.
* * *
Sardor polvon tuni bilan tölğonib çiqdi. Xolasining özi istamagan holda Gulasal opasining ayançli qismatini öksib-öksib aytgan sözlari kinotasmalaridek xayolidan takror va takror ötar ekan, çap köksi sançilardi.
U ayqaş-uyqaş öylar girdobida qoldi:
“Nahotki nikohsiz tuğilgan bolaman?! Axir, bu bir umrlik isnod-ku?! Quloqqa haqoratdan-da oğir eşitiladi… Odamzot kötara olmaydi bu tavqi laʼnatni! Eh, Sardor, Sardor… Peşonang bunça şör bölmasa?! ULARning aybi boşingga malomatlar yoğdirdi-ya? Aslida ULAR ham aybdor emasdek… Özlari qil ustida turganda nikoh eslariga tuşarmidi? NIKOH… Bunçalar qadrli, bunçalar poklikka daʼvatkor bölmasa bu kalom…”
Xayollarini çalğitib nonuşta qilmoqçi böldi. Kayfiyati yöqligidan tomoğidan suv ham ötmadi.
Tunov kungi Çelakda bölgan töydagi kuraş, notaniş çol va Hoşimning haqorati Sardor polvonga tinçlik bermasdi. Vujudi ğazabga tölgan.
Har kuni xöroz qiçqirar-qiçqirmas köçaga çiqib, ming bir yumuş bilan kunni keç qilib uyga qaytadigan Sardor polvon bugun ostona hatlamadi. Heç kim bilan körişgisi kelmasdi. Öz xayollari bilan band…
Kun peşindan oqqanda darvoza ustma-ust taqilladi. Yostiqni quçoqlab bir nuqtaga tikilganiça öyga botgan polvon istar-istamas örnidan qözğoldi.
– Hozir.
Polvon darvoza zulfini tuşirdi. Ostonada yoşi elliklarni qoralagan, yaktagi öziga yaraşgan, iroqi döppisi urinib qolgan kişi turardi. Közlarining uyqusizlikdan çarçaganligi, çehrasi mahzunligi şundoqqina seziladi.
Salom-alik qisqa böldi.
– Tinçlikmi, aka?
Polvonning salobati bosdimi, mehmon tutila-tutila muddaoga ötdi.
– Tinçlikka-tinçlikku-ya. Sizni otam sörayaptilar. Hoziroq bormasak bölmaydi, – deya yöl çetidagi kök “Moskviç” ga işora qildi.
– Sizni tanimayroq turibman?
– Men haligi çelaklik mulla Abduroziqning örtança öğliman.
Polvonning xayolidan “Mulla Abduroziq haqida eşitganman, ammo biror marta gurunglaşmaganman. Menda qanday gapi bölişi mumkin?!” degan gap ötdi.
– Keçadan beri söraydilar, – polvonning içidagi gapni sezgandek sözida davom etdi mehmon. – Tunda kuraş töyiga borib ham suriştirdik. Odamlar bu gal ham Sardor polvonlik qildi, degan gapdan nariga ötişmadi. Sizning qayerdaligingizni aniq aytişmadi. Hozir sörab-suriştirib kelayotganim. .
– Borişim zarilmi?
– Zarilam gapmi? Otam… – mehmonning böğziga nimadir tiqildi. – Otam… ölim bilan olişayaptilar. Har zamon özlariga kelganda “Jarlik Sardor polvonni topinglar, unga aytadigan gapim bor” deb yolvorganlari-yolvorgan.
Sardor polvon “hozir” deganiça içkari kirdi. Zum ötmay kiyimlarini almaştirib çiqdi.
Mehmon “Moskviç”ni öt oldirdi.
Ön beş-yigirma daqiqalar çamasi vaqt ötgaç maşina naqşinkor darvoza oldida töxtadi. Ular uzun-qisqa bölib içkariga yönalişdi.
Xona gavjum. Mulla Abduroziqning yaqinlari bölsa kerak, bemor atrofida jimgina ötirişibdi. Erkaklar yuzida xavotir, ayollar esa römollari uçi bilan köz yoşlarini sidirişgan…
– Ota, Sardor polvon keldi.
Xonadagilar örinlaridan qözğala boşlaşdi. Sardor polvon mulla bobo yotgan divanga yaqinlaşdi.
– Assalom alaykum, mulla bobo, tuzukmisiz…
– Sardorjon, keldingmi, bötam.
Bemor ovoz kelgan tomonga arang burilib Sardor polvonga tikildi. Bemorning boş tarafida yerdan boşini kötara olmay bujmayib turgan yigit Sardor polvonning diqqatini tortdi. Yaxşilab tikildi, ne köz bilan körsinki – bu Hoşim edi.
– Sardorjon, seni kördim, endi bearmon ketadigan böldim! – Bemorning hazin ovozi polvonni sergaklantirdi. – Sen… sen… balki bilarsan, balki eşitmagandirsan. Sen Jabbor döxtirning öğlisan…
* * *
Mulla Abduroziq ğira-şira közlarini oçdi. Kökimtir osmonmi? Yöğ-e, şift-ku. Nega jimlik. Qayerda yotibman?
– Xayriyat-e, otajon, tuzukmisiz endi?
– Qayerdamiz?
– Kasalxonada. Hammamizni qörqitib yubordingiz-ku. Yaxşiyam döxtirlar borakan.
– Baraka topişsin.
Mulla Abduroziqni öğli öng tomonga ağdardi. Labiga piyola tutdi. Mulla bobo palataga razm soldi. Oq çoyşabli ikkita karavot va tumboçka. Odam böyi keladigan kiyim ilgiçga öxşaş qandaydir moslamaga şişa idiş ulangan. Palata töridagi keng derazadan sarğaygan barglari siyraklaşa boşlagan daraxtlar közga taşlanadi…
– Mumkinmi, assalomu alaykum, mulla bobo. Soğliqlar qalay endi?
Oq xalatli, oriqqina yoş döxtir stulga ötirgaç, bobo bilan quyuq söraşdi.
– Döxtir özimizdan ekan, ota, – taniştira boşladi öğli. – Jarlik. Bu ukamning xizmati katta böldi. Jabbor döxtir desa hamma tanirkan.
Jabbor mulla Abduroziqning köngliga ötirdi. Navbatçilikda qolgan kunlari boboni zeriktirib qöymaslik uçun u tez-tez palataga kirib hol-ahvol sörar, şifokorlar yozib bergan dorilarni topib kelardi.
* * *
Palataga kirib kelgan Jabborning bezovtaligini sezgan bobo xavotirlanib sekin söradi:
– Bir nima böldimi, Jabborjon?
Jabbor oldilarida heç kim bölmasa-da, atrofga olazarak boqdi. Mulla boboga engaşibroq ötirdi.
– Buva, bir iltimos bilan keldim. Men uçun yöq demang, – deya yalingansimon ohangda söz boşladi.
Mulla bobo ”Tuşuntiribroq gapiring” demoqçi bölib oğiz juftlagan edi, Jabbor hayajonlanib gapini davom ettirdi.
– Bir qizni olib qoçdim, buva… Bir-birimizni yaxşi körardik. Men aybdorman. Nailoj… Nima bölsa bölar…
– Qiz olib qoçdim?! Öylab iş qildingizmi?! Birovning farzandini-ya?!
– Hozir bir boşidan aytib beraman, – bir muddat xayollarini jamlab olgan Jabbor yutinib oldi-da, boşidan ötkazgan voqealarni bayon qildi. Jabborning xijolatomuz aytayotgan gaplarini oxirigaça tinglagan Mulla bobo barmoqlari bilan taragan bölib soqollarini siladi va salmoqlanib Jabbor kutmagan fikrni aytdi:
– Barakalla, yaxşi iş qilibsiz, bötam. Mardona, tantilarça iş tutibsiz, bu har kimning ham qölidan kelavermaydi… Endi buyoğiga mahkam böling!
– Endi ortga qaytiş yöq, – dadillandi Jabbor, – Gulasal bilan turmuş quray desam uyimizdagilar könmasa. Uning onasi ham baribir rozi bölmaydi. Öylay-öylay şu qarorga keldik. Sezyapman, şu qiz bilan baxtli umr keçiramiz…
– Xudo xohlasa, deng, bolam,Xudo xohlasa…
Jabbor döxtir boş irğab qöya qoldi.
Peşonasidagi ajinlar tirişib, öyçan qiyofa aks etgan Mulla bobo:
– Bir-biringizga köngil qöyibsizlar, qiz rozi ekan… Baribir yoşliklaringga boribsizlar-da, – deya eşitilar-eşitilmas minğirladi.
– Ha, xuddi şunday, qiz rozi, faqat şarʼiy nikohdan ötişimiz zarur. Şuning uçun oldingizga keldim, ötinib sörayman, mulla bobo, gapimni yerda qoldirmang. Bu haqda zinhor-bazinhor heç kimga oğiz oçmayman. Kiyinib oling, pastda maşina kutib turibdi…
Jabborning holatini anglagan, bu qalbi pok, samimiy yigitning suxanini rad etişni öziga ep bilmagan mulla Abduroziq noiloj köndi.
* * *
Mulla bobo nursiz közlarini polvonga tikkança biroz sukutga çömdi. Imo-işora aralaş bazör gapini poyoniga yetkazişga urindi.
– Sardor, Jabbor döx… tirning zur… riyodisan. Adaşma… ota-onangning nikohini özim öqiganman.
Bemorning közlari şiftga qadaldi.
– Mendan rozi bölinglar!
Xonada piq-piq yiği ovozi eşitila boşladi. Kimdir Sardor polvonni yelkasidan mahkam quçdi. Qarasa Hoşim. U Sardor polvonning köziga tik qaray olmasa-da, labi-labiga tegmay bidirlardi:
– Meni… meni keçi-iring. Ahmoq ekanman. Keça jahl ustida… Men noşud, bobojonim öqigan nikohga loy çaplabman-a!
Sardor polvon Hoşimni özidan nari siltadi va eşikka yuzlandi. Öpkasi tölib ketdi. Şu lahzada ilk dafʼa ota-onasini – Jabbor döxtir bilan onasini qömsadi. Ularni juda-juda soğinib ketdi…
Abdulla AYIZOV
“Yoşlik” jurnali, 2011-yil 4-son
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


