Köpqavatli uyning poyida turibman. Tepaga qarayman: bala-a-and, osmonga tirab qöyilgan ustunday, boşi bulutlarga tegay deydi; öziyam ğalati qurilgan, neça qavatligini bilib bölmaydi. Qaçonlardir puştiga böyalgani seziladi; qovurğasimon börtiq balkonlar töqroq rangda, közga yanada börtib körinadi. Binoning kunbotar tarafidagi oynalarda şom şafağining yolqini jilvalanadi.
Sörab-sörab topib kelgunça bölarim böldi. Yana, aksiga olib, lift işlamayotgan ekan. Balki, umuman işlamas. Oğir qadamlar bilan bir-bir bosib, zinadan kötarilib boraman. Qölimdagi qoğozga manzil yozilgan: möljal, uy va xonadon raqami… Xuddi yordam beradigandek tez-tez qarab qöyaman. Neçançi qavatga çiqqanimni çalkaştirib yuboraman. Töxtab, nafas rostlayman. Zina ham ğayrioddiy tuşgan: örtada emas, yonboşda. Derazalardan şahar manzarasi közga taşlanadi: quyoş toğlar ortiga bekinmoqda, tilla barkaşi soniya sayin kiçrayib-kiçrayib, oxiri közdan ğoyib böladi; beriroqda esa allaqanday inşootu imoratlar, köçalar yoqalab ekilgan daraxtlaru qator-qator uylar bijir-bijir çaplaşib ketadi. Yetimtoğ mayda jonivorlarga yengilgan dinozavrday şahar örtasida dömpayib turibdi, poyida esa qup-quruq daryo özani… Yaqin-oradagi yirikroq binolarni nomma-nom sanaş mumkin. Biz tanişgan joy ham körinadi: huv anavi poçta idorasi va sport majmuasining orqasidagi sarğiş-kulrang imoratning neçançidir qavatida, nimqoronği yölakning eng oxiridagi xonada, eski zamondan qolgan stol-stulda ötirgança hikoyani jon quloğimiz bilan tinglardik.
Orziqul Qarşiboy xonaning törini egallagan katta yozuv stoliga tirsaklarini tirab, boşini ikki kafti orasiga olgan köyi ovozini goh balandlatib, goh pasaytirib hikoya öqimoqda. Orqadagi derazadan tuşayotgan quyoş nurida uning keng-möl kök köylagi içidan jikkakkina jussasi ajralib körinadi, oqargan soçlarining ançayin siyraklaşgani ham seziladi. Qoqsuyak iyak-jaği tez-tez kötarilib-tuşadi, lunji kirib-çiqib turadi. Asarining yoş qalamkaşlarga yoqib-yoqmayotganini biliş uçun har-har zamon qöy közlarining osti bilan bizga qarab qöyadi. Uç-tört öğil-qiz sel bölib eşitamiz. Şoira opaning şahlo közlarida yoş aylanadi, qaymoği olinmagan qatiqday sölqildoq yuziga milt-milt tomadi. Hamişabahor şoira qizaloqning ham çehrasi tund, “baxt kuyçisi” ham ğam çekar ekan-da, deya hayratlanasan. Afğon uruşi, vizillab uçayotgan samolyotlar, toğ-toşni öpirib portlayotgan bombalar, çumolining iniga qaynoq suv quygandek juvonmarg bölayotgan yigitlar – taqdirlar… hali-hamon köz öngimda, quloğim ostida, yuragim qaʼrida.
Şom şafağida samolyot körinadi, pastlab toğlar ortiga şönğib ketadi. Men neçançi qavatda turganimni çamalayman. Turfa eşiklardagi raqamlarga qarayman. Hammasiyam haşamatda bir-biridan ötaman deydi. Manavi qoraqöçqil temirqopqaga klassik uslubda jimjimador naqş urilgan. Anavi moşrangi esa banklarda böladigan pölat seyfni eslatadi. Ha, şunday: bir oilaning qanday kun keçirişini biliş uçun uyining içiga kirib köriş şart emas, eşigining öziyoq bor sirni sotib qöyadi. Masalan, mana bunisi – köm-kökka böyalgani – döxtirxonani yodga soladi yoki suvsoznimi-yey… Qöşnisiniki esa yupqa fanerdan, qaysi bir taşkilotdan qöporib kelingan çiqar, hatto “Boş direktor”, “Hisobxona” deganga öxşaş lavhaning örni böyoq tagidan seziladi.
Men “… bölimi boşliği” degan lavhali eşik qarşisida turardim. Ilgarigi xonadan bitta pastki qavatda joylaşgan. Işqilib, tuşlikka çiqib ketmagan bölsin-da, deya xavotirlanaman. Bir dam nafas rostlab olaman. Hayajonimni bosib, ohista taqillataman. “Kiring”. Qiya oçilgan eşikdan nimqoronği yölakka yoruğlik tuşadi. Sekin içkari möralayman. Orziqul Qarşiboy oldingiday derazaga orqa ögirib ötiribdi. Parda kötarib qöyilgan, xonaga köçadagi çinorlarning quyuq şox-şabbasi orasidan şuʼlalar yoğiladi. Yozuvçi bir qaraşda xuddi nurga yöğrilgandek tuyuladi. Hali maktabni ham bitirmagan mendek havaskorni – bir marta körgan – tanimasa kerak, deb öylagandim. Adaşibman. Bir boş ösdim. Öşa galgi suhbatimizni hozir batafsil sözlab bera olmayman. Esimda qolgani – oçlik bilan davolanayotgan ekan. “Samoleçeniye”, degandi. Yanayam ozib-tözib ketgan, lekin rang-röyi tiniqlaşgan. Ruhi ham tetik. Içişni taşlaganini eşitib xursand böldim. Litseyni tugatgaç, qaysi institutga kirmoqçiligimdan söroqladi.
– Yaşaşni bilgan odam mazza qilib yaşayveradi. Buni eplolmaganlar esa hayot maşaqqatlari haqida yozib, axiyri yozuvçi böladi…
– Folkner! – dedi gapimni şartta kesib, körsatkiç barmoğini havoga nuqib.
Tepadan semiz odamning qadam tovuşlari eşitiladi. Bor oğirligini oyoğiga taşlab yurganidan zinalar zirillab ketadi. Böynimni bukib, temir tutqiçlar orasidan qarayman – ayol kişi ekan: qop-qora kiyinib olibdi, ozğinroq körinaman, deb öylagan-da. Mana, endi harsillaşlari ham eşitilayapti. Yonma-yon kelganimizda devorga tisarilib yöl berdim. Dimoqqa ter hidi gupillab uriladi. Şoşganda salom-alikni unutibman. Beş-olti poğona ötib töxtadim, xatomni töğriladim. Şu bahonada neçançi qavatga yetganimni sörab oldim.
– Va-a alaykum, hah… olti yarminçi… hah…
Şu xotin ham qaçonlardir gulday böyqiz bölib, dönonday juvon bölib közlarni yaşnatib yurgani aqlingga siğmaydi. Tasavvur etiş qiyin…
Keyingi borganimda meni yanayam pastroq qavatga yölladilar. Avvalgi samimiy suhbatlardan erkinsibmi, sira taraddudlanmay eşikni oçdim. Deraza tomonda xuşbiçim juvon ötiribdi. Tokçada anvoyi gullar: oçilgani qaysi-yu, oçilmasa-da közni quvnatadigani qaysi…
Orziqul aka yozuv stoliga öng qöli bilan suyangança, qaddi sal bukilib, xuddi eng muhim sözlarini hamsuhbati eşitmay qoladigandek engaşib, fikrini uqtirmoqda:
– Agar… – menga közi tuşib, çap qöli bilan “kelaver” degandek işora qildi. – Agar Anna Grigoryevnam bölganida, men Fyodor Dostoyevskiy bölardim. Agar Zarifam bölganida, men Oybek bölardim…
Qolgan gaplar ahamiyatsiz, mana şu uşalmas orzuga, töğriroği, adoqsiz armonga ilovalar, xolos. Ehtimol, hayotning özi ilovadir.
Xotin kişining tönğillaşi quloqqa çalina boşladi. Yaqinlaşganing sayin bu şovqinga suvning şar-şuri, toğoraning tiqir-tiqiri ham qöşiladi. Qaçonlardir oqqa böyalgan, yillar sarğaytirib yuborgan yoğoç eşik lang oçiq. Vannaxonada ozğin ayol egilib kir yuvmoqda. Boşu yelkasi körinmaydi. Guldor köylagi xira çiroq nurida map-malla tus olgan. Qöli ham, oğzi ham tinmaydi:
– Sassiq paypoqlaringizni yuvib umrim ötayapti. Kirmoşin sotvoliş osmondagi oyni uzvolişday gap. Manavi ölgur eşik yozi bilan yopilmaydi, katalakday uy issiqdan dimiqib ketadi. Konditsionerni-ku rahmatli enamning oldiga borganda…
– Jannatga tuşaman deb öylayapsan, şekilli, – Orziqul aka öng qöldagi xonada, devor tagida uzala tuşib kitob öqiyapti. Olovrang harflar bilan “Qavatimdagi yot qadrdon” deya yozilgan qop-qora muqova uning yuzini tösib qöygan. – Dözax bundan ham issiq…
– Sizni onangiz gapga tuqqan. Çiroyli sözlaringizga uçganman-da…
– Xudoga şukr qil. Men uylanmaganimda, kim bilsin, hozir qişloqda tappi yopib yurarmiding?!
– Heçam-da, – yanga mening kuzatib turganimni payqamas, vannaga enkayib kir yuvar, eriga past kelgisi kelmas, bir gapdan qolay demas edi: – Men sizga Oybekday katta şoir böladi, şaharma-şahar olib yuradi, Toşkentu Moskvani körsatadi, deb tekkanman. Esingizdami, qişloqda bizni qanday dabdabayu asʼasa bilan kuzatib qöyişgan?! Yetib kelgan joyimiz mana şu – bulbulning ketiday şaharça böldi. Yigirma yilki, men tugul, özingiz ham aeroport nari tursin, e… vokzalning ostonasidan hatlamadingiz-ku!
– Uzoqni köra bilmagansan. Kosayi davronning aylanib ketişi tuşingga kiribdimi?!
– Qaytanga, Hoşim ikkiçiga tegsam bölar ekan, xotinini Antaliyaga oborib kelibdi. Qişloqda duv-duv gap.
– Öynaşlari bilan ön borgan joyga xotini bilan bir borsa, nima qipti?! – Orziqul aka haliyam kitobni yuzidan olmagan; xuddiki gapirmayapti, öqib berayapti. – Antaliya deysanmi?
– Ha, a…
– Qayerda ekan? Dözaxning birinçi qavatidami?..
Yanga qaddini rostladi. Soçini tepaga yiğiştirib tukkan, quloği atrofida turmakdan böşagan soçlari böynini yanayam uzun va ingiçka körsatadi. Zulukday qoşi, quralay közi, qirra burni… yoşlikda ança-munçani doğda qoldirganini aytib turibdi. Meni körib qolmasin deb özimni eşikning panasiga oldim. Şu paytgaça payqamabman, çap qöldagi xona ostonasida töqqiz-ön yaşar bolakay ötirgan ekan. Oğzini xiyol oçib, munğayib qaradi. Lekin indamadi. Uning közlari… tağin bir boqişga botinolmaysan. Şunça mungni qayerdan oldiykan?!
Işxonasiga oxirgi borganimda Orziqul akani yanayam quyi qavatdan topdim. Derazadan taşqarini tomoşa qilib turgan ekan. Hamma yoqni oppoq qor qoplagan, faqat yöl qorayib qolgandi. Köchaning narisidagi qalin arçazor orasiga kirib ketgan bir juft izga közim tuşdi. Sport majmuasidan qiy-çuv kötarib bolakaylar çiqdi, qorböron öynay-öynay bekat tomon yurdilar. Qarşidan kelayotgan qora “Lasetti” çetlab, ularga yöl berdi. Haytovur, haydovçi insofli ekan, qor-suv aralaş şilta saçramasin dedi…
Orziqul aka qölidagi sarğiş qoğozga tikilib:
– Bir şeʼr yozdim, – dedi, salom yöq, alik yöq, dabdurustdan. Mulozamatimni ham kutmay, hirqiroq ovozda öqiy ketdi:
…Hayot – armon, yutqiziq – har on,
Yillar ötar misoli şarpa.
Ikki öğlim – Qodirbek, Davron
Mendan senga eng buyuk zarba!..
Fikrim bilan qiziqmadi ham. Oppoq olamga termulib turaverdi. Indamay xonadan çiqdim.
Eşik oldida serrayib qoldim. Er-xotinning aytişuvi tugay demasdi. Bolakayga köz qirimni taşlayman. Bayroqli futbolkasining yirtiğidan yelkasi körinadi. Oyoğida esa tişi yedirilib ketgan butsi. Şu turişida uydan qoçib ketişga şaylangandek tuyuladi. Orziqul Qarşiboy öz hayotini Folknerning gapi ustiga qurgan-ov. Bolalarini esa Hemengueyning maslahati bilan tarbiyalayaptimi deyman. Baxtsiz bolalik buyuk yozuvçilarni yaratişi haqida aytgan-ku!.. Öqraygan nigohga közim tuşdi. Boyagi mung qayoqqa yöqoldi?! Eşik “QARS” etib yopildi. Minğir-minğir gaplar ham tindi…
Dörmon, 2014-yil
Farrux Jabborov
1985-yili tuğilgan. 2007-yili Özbekiston davlat jahon tillari universiteti, 2012-yili Özbekiston Milliy universitetini tamomlagan. “Men qaytib kelaman” (Toğay Murod zamondoşlari xotirasida) kitobi, “Oltin köprik” yoş ijodkorlar töplami, “Axborot asrida taʼlim-tarbiya” kitobini naşrga tayyorlaşda iştirok etgan. Hikoyalari matbuotda va töplamlarda çop etilgan.
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


