18 daqiqada öqiladi

157 marta körilgan

Tikanli zinalar

Yöldagi odam

(Romandan parça)

 

Qaçon öynayman endi

Köça eşigimiz içkarisida kaltak bilan yerga çizib öynab ötirgandim, Abduğaffor akam kirib keldi. Buvimni söradi.

– Ammam uydamilar?

– Ha, uydalar, – dedim.

Yonimdan ötib, hovliga kirib ketdi. Keyin birpasda buvim meni çaqirdi. Yugurib bordim.

– Kattabuvingning oldida ötirib tur, Ğaffor akang işga keç qolmasin.

– Uff! Yanami? – Biron bahona topolmay qoldim.

Endi rosa zerikib ketaman. Kattabuvim bitta joyda yotadi. Heçam qovoq solmaydi, urişmaydi, özim yakka ötirganimga siqilib ketaman-da.

Köçaga çiqib, kattabuvimning eşigi oldiga yetib keldim, kirgim kelmay çekkadagi xodaga ötirib oldim. Aççiğim kelganidan közimdan yoş çiqib ketdi. Beşta qumaloq toş topib, yerga ötirib çiltoq[1] öynaymi dedim-u, buvim suv olgani çiqib qolsalar, hali kirmaganimni körib urişadi-da. Turib etagimni qoqdim, köça eşikdan kirdim.

Abduğaffor akalarimning hovlisi odam bölmaganda rosa jimjit turadi. Tovuq, eçki boqişmaydi-da. Ikkita sigiri bor, xolos. Uyam hozir dala uyda. Oldin unça qaramas ekanman: hovli kiçkina bölsayam, top-toza yiğiştiriğliq bölarkan. Bitta qöl yuvadigan çov­gumdan boşqa heç narsa turmas ekan. Şunaqa qilib qöysayam bölarkan-da. Bizning hovlida hamma joyda har narsa turadi. Yangalarimning uyiga bu yil ham körqaldirğoç kelgan. Ana, ini uzun bölib turibdi. Özi bolalarini uçirma qilib ketganga öxşaydi. Peşayvon çekkasida – quyoş tuşadigan joyda tepaga savat osilgan. Usti oq mato bilan yopiğliq. Yaxşilab qaragandim, qurut körindi. Yegim kelgani bilan böyim yetmaydi.

Ana, kattabuvim. Oriqlab ketgan. Yelkamga sekin qöl tekkizib söraşdi. Qöli taxtaga öxşab qolibdi.

– Seniyam zeriktirvordim-a. Yiğlamagin, qizim.

Tovuşi past. Xirillab ham qolibdi.

– Iyi, yiğlamadim.

– Öqiydigan kitobingdan opçiqmadingmi?

– Opçiqmabman. Keyingi safar opçiqaman.

– Keyingi safarmi?

Şunaqa deb sekin kuldi.

– Kitobim köp. Bitta zöri bor, öqib böldim. Sizgayam öqib beraman.

– Buving tuzukmi?

– Ha, yaxşi.

– Buving boşoğriq bölib qoldi, – şunaqa deb birpas dam olib oldi. – Hammangning taşvişing bilan bölib, tinimi yöq. Sen kuydirmagin.

– Xöp, – dedim.

Kattabuvim közimga tikilib birpas jim turdi. Közining içidagi öşa allanarsa jimirlab ketdi. Yana derazaga qarab yotdi. Menga qarasa-ku, közining örtasini yana körsam.

Köçadami, maktabdami, avtobusdami, odamlarning köziga, közining içiga qaragim kelaveradi. Közda bir narsa yilt etadi-ku, öşanda öşa odamning içida öylayotgan narsalari köringanga öxşab ketadi. Bekorga jimirlamaydi-ku, axir.

Kattabuvim yana derazadan osmonga qarab oldi. Nafas olişi xirillab eşitilib turdi, xolos. Uniki bilan özimning nafas olişimni eşitib körgandim, meniki tezroq ekan. Bir mahal söradi:

– Muşuging yuribdimi?

– Yöq, ölib qoldi.

– Öldimi? Akalaring kömib taşladimi?

– Ha, boğning etagiga kömdik.

– Nimaga öldi?

– Makkaqopning ustiga çiqqan ekan, qop yumalab ketib, tagida qopti.

– Hm-m, esiz. Makkasini işlatmanglar.

– Ha, buvim ekişga işlatsa böladi, xolos, dedi.

– Tuzuk.

Kattabuvim jim bölib qoldi. Şiftga tikilib, öylab yotdi, keyin yötal tutdi. Nima qilişni bilmay qoldim. Oldiga bordim. Çoynakdan çoy quyib, ozgina olib keldim. Boşini sal kötardi. Içiraman deb, oğziga bilmay quyib yubordim. Tiqilib battar yötaldi.

Voy, ana, közidan yoş çiqib ketdi! Endi nima qilaman?!

Içkari uyga yugurib kirib, derazaga qaradim. Kattabuvim hansirayapti. Hozir ölib qolsa-ya!

– Buvimni çaqirib çiqaymi?!

Kattabuvim közi bilan “yöq” işorasini qildi. Keyin yötal töxtab, tinçib qoldi. Yana birpasdan keyin boşini sekin ögirib, menga qaradi:

– Maʼmurxon, ölik kesak bilan baravar. Kesak nima-yu, ölik nima. Şu yodingda tursin.

– Nima deyapsiz, kattabuvi?

– Muşugingni aytaman-da.

– Hm-m.

– Mol ölsayam şu, odam ham…

Gapi ğalati.

Köça eşik oçildi. Yugurib hovliga çiqdim. Qurbonjon yangam:

– Voy, Maʼmurxon. Katta qiz bölib momongizga qarab ötiribsizmi? Yaşasin, yaşasin. Öqişingiz beş bölsin, iloyim, – dedi.

Betimdan öpib, içkariga şoşildi. Uyi­mizga yugurdim. Baribir eski bölsayam, özimizning uyimiz zör-da. Ana, köça eşik­dan kirmay turib hovlimizga qarasa, hamma yoq körinadi. Eşik taraqlaganiga buvim şu yoqqa qarab turibdi. Kim kelganini bilma­yapti. Közi xira-da. Meni birorta mehmon deb öylayapti. Ataylab ovozimni yöğonlatib, hazil qildim:

– Ravzajon xola, hoo Ravzajon xola.

– Huvv, keling, kelavering.

Buvim qölini peşonasiga ayvon qilib, örnidan turdi. Sörida xamirpeçga non yoyib bölib supra yiğayotgan joyidan pastga tuşib, kalişini şoşib kiydi, şu yoqqa yurdi. Yoniga tez kelib körişgani qöl uzatdim. Buvim ham avval qölini yelkamga uzatdi, keyin tanib, bir turtdi.

– Hah, yöq bölmagur. Xola demay qolgin-a.

Rosa kuldim. Söriga çiqib körpaçaga dumalab xaxoladim. Şunaqa maza qilgim keldi-da. Közimdan yoş çiqib ketdi. Buvim öçoq oldida yotgan tut novdasidan olib, meni uraman deb yolğondan pöpisa qildi.

Buvim meni yaxşi körib ketsa ham, uriş­sa ham xolabuvim bilan Mapirat xolam­ning hovlimizda gaplaşgani esimga tuşadi. Bir kuni men yertölada iş qilayotuvdim. Mapirat xolam bilan xolabuvim yana bitta xotin bilan kirib kelişibdi. Buvim yöqligiga kelguniça uçalalari söriga ötirib, rosa gaplaşişdi.

– Biron joyga ketdimikin?

– Yöq, şu topdagina uydaydi.

– Qariganda rohat körib ötirişning örniga, körmaysizmi endi.

– Bu yil ança çökib qoldi. Qoraqon öynab turadi. “Ölganga[2] bormang”, desam, “el-xalqdan nomus”, deb hali çiqarmasidan yetib boradi. Keyin kelib, oş-nongayam yaramay qolib inqillab ötiradi…

– Öttiz sakkizda edi-a? Qandoq çiroyli juvon edi.

– Bolalari tört öğil, tört qiz ekan-da, a? – deb söradi öşa men otini bilmaydigan xotin.

Xolabuvim dedilar:

– Oltmiş töqqizinçi yili bahorda bolasi beşta böldi. Dars köp, domla yöq. Aytdim. “Böldi, endi tuğma, işingni işla”, deb. Yöq, bilganini qildi. Yana uçta tuğdi. Kiçkina qiziga ikkiqatligida çaliş bölib zörğa tuzaluv­di. Keyin bir joyga mixlanib qoldi.

Meni aytişdi. Tağin şu gap. Buni kiçkinaligimda ikki marta eşitganman. Eslaridan çiqmas ekan-da. Bilmaganlarga ham aytişarkan. Ha, hamma ayamning ölganini mendan köradi. Men öğil bölganimda kasal bölmasmidilar? Men özi heçam bor bölmasligim kerak edi.

Yertölada yiği keldi, tomoğim qattiq qisildi. Köp yiğlamay labimni tişlab darrov töxtatdim.

Buvim hammaga kerak

Hov anov tolni köryapsanmi? Terisi butun. Içi pök bölib qolgan. Na ildizidan köklaydi, na özi biror narsaga yaraydi. Bir kun gurs etib dumalaydi. Sal şamol qattiq kelsa böldi. Himoga turibdi. Men ham şuning biriman. Suratim odam. Bu turişimga işonma. “Buvim bor-ku”, deb pandda qolmagin, bolam. Tirik bölib sonda yöqman, ölik bölib görda yöqman.

* * *

Uyimizga kim kelsa, birinçi buvimni söraydi. Opalarim mehmonga kelsa ham, akam işdan kelsa ham, Muhayyo öqişdan kelsa ham. Qöşnilar ham, xolabuvim, Qurbonjon yangam, Töxtavoy akam ham – hamma.

Özim bölsam, buvimni körmagunça çoy içgim kelmaydi. Kim buvimni qanaqa söraşini bilaman. Hamma har xil söraydi, har xil axtaradi. Xolabuvim “Opam qanilar?” deb sekin kirib keladi. Ha, Qurbonjon yangam ham xuddi şunaqa. Habiba opam bilan Mukarram opam kirib kelişadi-da, menga: “Qalaysiz, Maʼmirxon. Qanilar buvim?” deyişadi. Yo Muhayyodan sörab, hovli örtasiga kelganda “Buvi, qanisiz?” deyişadi. Biror joydan çiqmaguniça qarab turişadi. Sodiq akam köçadan kirib, katta eşik oldidayoq qiçqirib, “Buvi, qattasiz?” deydi. Şuhrat akam bilan Adham akamning axtarişlari yana bir boşqa. Uçqörğondagi maktabdan yo daladan kelib köçadan kirişadi-ku, har yoqqa alanglab, boğning içiga, omborxonaga qarab izlab içkarigaça kirib borişaveradi. Agar topişolmasa, mendanmi, Odildanmi söraşadi. Bitta barmoğini qoşi ustiga bir marta çizib, “qani” degandek kaftini oçişadi. Eşitişmagani, gapirişmagani bilan akalarim eng zör.

Şularning hammasini öylab sörida körpaçada yotgandim, Muhayyo kelib qoldi. “Dasturxon sol, böl tez-tez”, dedi. Qorni yomonam oçqolibdi. Tirmizdan[3] çinni çoynakka çoy quyib oldik. Çoy içib ötirganimizda Muhayyoga şunday dedim:

– Muhay, eşigimizdan kim kirib kelsayam, eng oldin buvimni söraydi, a?

– Bilmasam.

– Hamma buvimni söraydi. Qanaqa söraşiniyam bilaman. Rizvonbi xola hassa tayanib köçadan tez-tez kirib keladi-ku. Mana bu ariqning oldida qölini peşonasiga soya qilib olib, “Qöşni-yuuu, uydamisiz?”, deydi.

– Haa, şunaqa-a? Öxşatişingni qara.

– Uydan topolmasa, boqqa borib çaqiradi.

– Qani, körsatib ber-çi.

Öçoqning oldidan bitta kaltak olib, ariqning naryoğidan tayanib keldim, keyin buvimni Rizvonbi xolamga öxşab çaqirdim. Muhayyo rosa kuldi.

Ertamanlari buvimdan oldin tursam, deyman-u, bölmaydi. Allaqaçon uyğonib, joyida ötirgan böladi. Bir nimalarni öylayveradi. Uxla-ab yotsa-ku. Hadeb öylayversa, boşi yana oğriydi-da. Köziyam battar xira böladi. Keyin bizni uyğotvormayin deb sekin turadi. Tizzasimi, allaqayeri qisirlab ketadi. Qaçonli­gini bilmay qolaveraman, pirmizning[4] piligini yoqib, çoynak qöygan böladi.

Ertalab tursam, buvim yöq. Öçoqqa öt ham yoqilmagan. Yugurib molxona tarafga bordim. Sodiq akam sigir soğayotgan ekan. Men yugurib kirganimdan sigir çöçib ketdi. Paqirni sal tepib yubordi. Qaytib çiqdim. Akam sutpaqirni kötarib çiqib keldi. Betimni hali yuv­magan bölsam ham, paqirdagi sutga qaradim. Özi soğibdi. Paqirning çekkasidan sut oqibdi. Kulgim qistab ketdi. Sut ham jiçça.

– Nimaga ertamanda yugurasan? Mol! Sendan çöçib oyoğini paqirga tiqib olay dedi. Aqling ham kirmas ekan-da! Bor, Odilni turğiz.

– Buvim qani?

– Kattabuvimnikida. Men ham öşa yoqqa çiqaman. Muhayyo opang sutni pişiradi. Ehtiyot bölsin, toşirmasin. Keyin quyib içib olinglar, xöpmi? Köçaga çiqmanglar.

Muhayyodan ham söradim:

– Buvim nimaga ertamanda çiqib ketdi?

Muhayyo “bilmadim” degandek, labini burdi.

Çoy içib ötirgandik, allaqayerdan yiğlagan ovoz keldi. Katta köça tarafdan ot mingan odamning taʼziyaga çaqirgani eşi­tildi. Bahromjon akamni aytyapti! Kattabuvim! Közimdan yoş oqib ketaverdi.

Mukarram opam öğil körganda buvim Çustga borib körib kelgandan keyin, “Öziga şukur, qizim nevara körmagan bölsayam, onam evara kördi”, degandi.

Habiba opam keldi, Muhayyoga tayinladi:

– Ukalaringga xayboş[5] bölgin. Köça eşikni içidan yopib ol. Heç kim köçaga çiqmasin. Maʼmura bilan boğning ötini yu­linglar.

Ha, ana. Bir qança xotinlar gaplaşib ötişyapti. Hozir hammasi yiğlab yangam­ning hovlisini töldiradi. Içkarida Erkabi yuvğuçi kattabuvimni yuvadi. Yuvayotganda buvim ham kirsa kerak. Ölganni yuvişga özining odami – yo qizi, yo opasimi, singlisi, ölgan odam erkak bölsa, akasi, ukasi yo öğli kiradi-ku. Erkabi yuvğuçiga tugunda narsa berişadi. Ölgan odam taxtadek yotadi. Keyin oq lattaga öraşadi. Kafanlik bormidiykin? Ha, bölsa kerak.

Endi odamlar tobutda turpoqboşiga olib ketişadi. U yoqda gör tayyorlangan böladi. Kömib kelişadi. Şunga bizni “körib qolmasin, yoş bola, qörqadi”, deyişyapti. Boğning devoridan qarab, Muhayyo uyga kirişini poylab turdim. U supurgini qölçoynakda höllab uyga kirişi bilan boğdan keldim-da, sekin tomga çiqib oldim. Yangalarimning uyi tomdan körinadi-da.

Akramjon akam yangamning kenja öğli-ku. Şunga eşik oldida Bahromjon, Abduğaffor akalarimdan keyin turibdi. Kök çopon kiyibdi. Ana, Sodiq akam ham yonida turibdi. Uy eşigida rosa odam köp. Hamma kök yo qora çopon bilan döppi kiygan, beliga belboğ boylagan. Içkaridan xotinlarning yiğlagani tomga yaxşiroq eşitilyapti. Kattabuvimning yuzini esladim. Hozir uxlaganga öxşab yotganmikin? Endi turmaydi. Heç qaçon köz oçmaydi.

Yangamning uyidagi erkaklar ham, xotinlar ham jim bölib qolişdi. Bitta odam duo öqişni boşladi. Men ham çökkalab oldim. Hamma “omin” deb yuziga qölini siypalagandan keyin yerdan tobutni kötarişdi. Yelkalariga qöyişdi. Usti kök baxmal bilan yopilibdi. Içida kattabuvim bor. Endi nafas olmaydi, közini oçmaydi. Hozir ketadi, qaytib kelmaydi.

Birdan şamol bölib baxmal oçilib ketsa, nima bölarkin? Yo yopoğiç sirğalib ketsa. Ölgan odamga qarab bölarmikin? Körib bölarmikin? Körib bölmasa kerak. Öşanga ustini yopib olib ketişsa kerak-da.

Közimdan yoşim şuvillab oqib ketdi. Kattabuvim bilan tom ustida turib xayrlaşdim. Gaplarimni aytdim. “Sizga kitobimdan öqib berolmadim. Oldingizda köp ötirmadim”, “Mendan xafa bölmang. Yomon qizman özi. Endi rosa yaxşi qiz bölaman”, dedim.

Kunbotarga qaradim. Ha-ya, turpoqboşi körinadi-ku. Ana, daraxtlar, mozor uyçasi, görlar. Ana, kattabuvimning tobuti, tumonat odam. Ular ham kiçkina bölib körinişdi. Turpoqboşining eşigidan kirişdi. Tobutdan olib görga qöyişayotgani aniq körinma­sayam, bilinib turdi.

Ayam ham öşa yerda yotibdi. Ayajonim! Oldingizga hali bormadim. Sizniyam “Qoraxöja tarafda”, deyişadi-ku. Öşa yerga hamma borarkan-da. Buvim hammi? Yöq-yöq! Buvim ölmasin!

Nega odam ölarkan? Ölmasa bölmasmikin? Voy, sirayam qaytib kelmaydi-ya. Qanday yomon! Közini yumadi-da, qaytib oçmaydi. Şu bilan körişib ham, gaplaşib ham bölmaydi.

Pastdan Muhayyoning aççiq bilan meni çaqirgani eşitildi. Tuşdim.

Keçqurun öçoqda çoy qaynatib, qatiq bilan non yeb ötiruvdik, Orifa kennoyim çiqib keldi. Bir satilda ovqat opkepti. “Bittanglar yuringlar, qoronği ekan”, dedi. Kennoyimga qöşilib, uylariga çiqdim. Buvim içkari uyda körindi, rosa yiğlabdi.

Bir keça buvimning kimgadir gapirayotganini eşitib, turib ketdim. “Bolamning kuyugi bosilmasdan yana bir kuyuk tuşdi. Endi dar­dimni aytgani onam qani? Qorasi qoratoğ onam qani endi?”

Eşitsam ham jim yotaverdim.

Maktabga ovqat puli

Ertalab buvimning “Turinglar endi, böldi. Neççi marta uyğotaman”, degan ovozidan uyğonib ketdim.

Kattabuvimni esladim. Ha, endi tuşundim. Odam ölişiga oz kun qolganda vasiyat qilarkan-ku, menga kattabuvim öşanaqa vasiyat qilgan ekan. Buvimni ehtiyot qilişni aytgan. Endi maktabga yangi kiyim deb xarxa­şa qilmayman.

Tanaffusga çiqsam, oşxona orqasidagi uzun örindiqning biror joyida ötiraman. Oşxonadan sal uyalaman. Töğrisi, derazalari­dan şirin-şirin ovqatning hidi çiqsa, tezroq kirgim keladi. Içida törtta oşpaz işlaydi. Zör ovqatlar qilişadi. Har xilidan. Şunaqa bölgan bilan ovqat pulini tölaşga buvimdan pul ololmayman. Sentyabr tugayapti. Endi şu oyga pul opkeliş kerak. Uff! Ötgan yili Mahbubaxon öqituvçim özi hammasi bölib uç oy tölavordi.

Uyga kelsam, buvim xolabuvim bilan ötirişgan ekan.

– Buvi, uç söm oltmiş beş tiyin pul bering, – dedim.

– Ovqat puli dedimi? – deb söradi buvim.

– Ha, “ertaga opke”, dedi.

Xolabuvim menga qarab turdi-da, yonini kavlab bitta bir sömlik berdilar. Buvim “Yöq, unday qilma”, desalar ham, xolabuvim qaytib olmadilar. Rosa suyundim. Ertasiga xonaga kiriboq pulni olib berdim.

– Qolganini qaçon opkelasan? Keçiktirvoryapsan-da.

Öşa kuni ham uyga kelib, hali çoy içmay turib yana pul söradim. Buvim “Qayoqdan olaman, bolam?” deb bermadi. “Çöntagingizda bor-ku, bering”, dedim. “Olti söm pul qoldi. Şu neça kunga yetarkin, bir iş çiqmasin deb jonimni hovuçlab ötiribman”, dedi. “Maktabga bormayman”, dedim. “Qöy, unaqa qilma, xolabuvingga aytaman. Mahbubaxonga tayinlab qöyadi”, dedi.

Eski uy

Maktabdan yozgi taʼtilga çiqqanimizda eski uyimizning tomini oçişgan edi. Şu bilan çekkalari buzilmay qolib ketdi.

Tom buzadigan kunimiz Sodiq akam ikkita oşnasini boşlab keldi. Tomdan uyning içiga tuşgan turpoqni belkurakda taşqariga otişayotganda Mukarram opam Abrorni kötarib kelib qoldi. Abror zör-da. Rosa şirin qiliq qiladi, kuladi.

Tokçalarning tepasini, yon devorlarni bu­zişayotganda oçilib yotgan deraza-eşik­larga qaradim. Uyimiz yiğladi. Menga yiğlab turib gapirdi. “Sizlarga nima yomonlik qildim? Meni katta bobolaring qurgan-ku. Nega buzasiz­lar?” dedi. Men ham unga rahmat aytib, “bizni keçiraqol”, dedim. Közim açişib turganida buvim çaqirdi. Muhayyo ikkimizni dala uyga yubordi. Oq loviya bilan olma terib kelişga…

Boğimizga boradigan ikkita yöl bor. Kiçkina yöl otxonaning oldidan boşlanadi. Katta yöldan yurgim kelmaydi. Dadamning uyi oldidan ötişni rosa yomon köraman. Endi u uyni hamma “dadamning uyi” deydi. Uzoqdan eşigimiz körinişi bilan, közimga ayamning karavotda yotgani, buvimning yelpib ötirişi kelaveradi. Hamma narsa bitta-bitta esimga tuşadi. Ayamning heçam ölgisi kelmagan. Bizni közi qiymay, bizga töymay ketgan. Soğ paytida meni quçoqlab öpib olardi. Qöynida olib yotardi. Şeʼr ayttirardi. Soçimni tekislab orqamga taşlab qöyardi.

Uyimizga öşanda döxtirlar köp kelgan. Har safar boşqa-boşqa döxtirlar kelardi. Biz har doim “bunisi zör döxtir ekan. Endi ayamni tuzatvoradi”, deb işonardik. Ayam ularning hammasiga “Sizlarniyam ovora qilib qöydim. Xafa bölmay ketasizlar”, der edi. Beli rosa yomon oğrirdi. Oxirgi kunda soçi yoyilib ketgan edi. Oğriqning zöridan boşini töxtamay tebratar edi. Buvimning yuzi kiçkina bölib ozib ketgandi. Neça martalab joynamozda ötirganda oxirida: “Xudoyim şu qizimning oğriğini menga ber. Jon Xudoyim, azobini menga ber”, derdi. Öşanda kiçkina ekanman-da, hamma gapni eşitib içimda qaytarsam ham, yaxşi tuşunmasdim. Ayam şu hovlida, şu yerda karavotda ölib qolgan. Birdaniga jim bölib qolgan bölsa kerak. Keyin közi yumilgan. Endi oçilmaydigan bölib. Keyin nafas olmay qöygan. Odam biror joyi oğriyverganiga ölarmikin, yo ölişi aniq bölganiga oğrirmikan?

Akamlar

Akalarim yoz tugagunça kesak taşib, bir yoqqa töplab, turpoqni hovliga çiqarişdi. Turpoqning bir çekkasida loy tepib, kesak bilan orqa tomonga – Yöldoş buvaning hovlisi bilan bizniki örtasiga devor urişdi. Devor bir ğalati çiqdi. Eski, jinköchaning devoridan ham xunuk. Ğadir-budir. Hayron bölgandim, keyin bilsam, bu devor vaqtinçalikka ekan. Qöşnilarning hovlisi körinib turmasin, de­yişipti-da.

Akalarim har kuni ertamandan turib aravada soydan toş taşişyapti. Neça kundan beri tepa köçamizda arava şaldiraydi, toş keladi. Hovlidagi toş ğaram ustiga şaldir-şuldir qilib tökiladi. Buvim aravaning ovozi kelişi bilan hamma işni taşlab, yölakka keladi. Böşagan aravaga oq bidonçada sovuqçoy yo ayron solib qöyadi. Yo bölmasa, bironta mevani tunuka tovoqqa solib, bervoradi.

Bir gal Sodiq akam arava surib kelganda birga qaytib borsak, Adham akamning qölini toş çaqib olibdi. Orolda qölini silkitib ötiribdi. Tirnoğining tagi kökarib ketibdi. Sodiq akam: “Böldi, sen taşima, uyga bor, buvimga körsat”, degan edi, Adham akam: “Heç narsa qilmaydi, boğlatib kelaman, taşiyveraman”, dedi. Keyin qölini silkitib-silkitib uyga keldi. Men ham unga ergaşdim. Qölini boğlatib oldi-yu, baribir oğriqqa çidolmay körpaçaga çözilib qoldi. Şunaqa qilib, aravani Şuhrat akam ikki marta opkelgunça turmadi. Keyingisini Sodiq akam olib kelganda, uçalamiz birga ketdik.

Maydonga kelsak, qizlar öynagani çiqqan ekan, qolib ketdim. Örtoqlarim köp, maza. Masturayam çiqibdi.

Biz bu yerga yangi kelganimizda köça­mizning boşidagi hovliga törtta usta çiroyli uy qurgan. Keyin öşa hovlining eşigi köp vaqt qulf turgandi. Bir-bir oq doka yopingan xola kelib supurib ketardi. U Masturaning buvisi ekan. Keyin ular köçib kelişdi…

– Oltita ekanmiz. Nima öynaymiz? – dedi Mastura yangi sirğasini uşlab-uşlab.

* * *

Uç kun ötdi. Maktabdan kelsam, buvim öçoqda un oşi qilibdi. Menga quyib berdi.

– Men Tillabi xolangnikiga borib kelay. Qizining mazasi yöq. Körib kelaman. Sen ha­digiring[6] qilib köçaga çopmay, u-bu işlarni qilib ötirgin. Halima opamning körpaga öralib yotib olgani közimga körinaverdi.

– Buvi, menam siz bilan boray, – deb yalindim.

Jinköçaga yurdik. Bu köça rosa uzun. Avval çapga, keyin yana çapga, keyin öngga, ellik qadam yurib, yana öngga yuriladi. Rosayam qiziq. Şunaqa qilib, bir kişi siğadigan ilon-jilon köçadan Şörak köçaga çiqsa böladi. Tillabi xolamning eşigini tortib kördik. Oçilmadi. Buvim halqasini taraqlatib urdi. Birov içkarida unça bildirmay yurib keldi. Tillabi xolam bölsa kerak. Eşikning biror teşigidan qarab bizni kördi, şekilli.

– Ravza opa, özingizmi? – dedi. Ovozi qörqqanga öxşab çiqdi.

– Menman, Tillabi.

Tillabi xola buvimni mahkam quçoqlab rosa yiğladi.

Hovlida şolçaning ustidagi oq pöstakda Halima opam ötiribdi. Yotmagan ekan-ku. Boşini tinmay u yoqdan bu yoqqa qimirlatyapti. Keyin biz tomonga juda ğalati qilib olayib qaradi-da, devor yoqqa ters ögirilib oldi. Biror joyi oğriyaptimikin?

– Opa, peşonam qursin! Peşonalarim qursin!

– Qöying, unaqa demang.

Tillabi xolam tokçadan körpaça olib soldi.

– Buning turiş-turmuşini qarang.

Tillabi xolam tağin uvillab içkariga kirib ketdi. Buvim qöl silkib, Halima opamni yonimizga çaqirdi.

– Halimajon, beri kel. Körişaylik-çi.

Halima opam közini olaytirib, buvimga tikildi. Bukçayib, bir tomonga qiyşayib olib, salgina yaqin keldi. Voy, biram qörqinçli! Yuzi juda boşqaça bölib ketibdi. Rosa xunuk. Söraşmay turib, ikkala qölini osmonga kötarib qattiq-qattiq ovoz çiqardi. “Qiyo-o-qiyo” qilib qiçqirib ekinzor etagiga yugurib ketdi.

– Şundoq qizim şunaqa bölib ötiribdi. Opa-a, ölar bölsam, ölib böldim. Şu kunlar bormidi peşonamda?!

Tillabi xolam yana battar yiğladi. Ovozi qattiq-qattiq çiqdi.

– Döxtirga körsatdingizmi?

– Opa, jon opa, döxtirga körsatmay qöyamanmi? Husan döxtirni opkeltirdim. Bir hafta qaradi. Innaykeyin Yangi şaharda işlaydigan bitta döxtirga yozdi, obor dedi, obormadim. Jinnixonaga opketadi-ku!

– Qurʼondan öqitib dam soldirdingizmi?

– Soldirdim, soldirdim. Voy, men endi nima qilaman?

Öqituvçi şunaqa bölsa…

“Sakkiz yildan beri yiğlayverib, közim­ning yoşiyam qolmadi. Mana, sal nariniyam ilğamayman. Odamning bor-yöği közi ekan. Birovning qorasi körinsa, yonimga kelguniça “kim ekan”, deb ötiraman. Endi birovni kördim nima, körmadim nima. Bittagina qizim – botmas oyim, desam, qora yerga kirib ketdi-ku. Yurgan-turganim nima bölardi”.

 “Maktabini biram yaxşi körardi bolaginam. Sizlar bir kun ham öqişdan qolmanglar. Maktabda yaxşi öqisanglar, Marhamatimning yoni yerga tegadi”.

Maktabda “Xotira burçagi”da ayamning ham rasmi bor. Rosa çiroyli tuşganlar. Öşa dahlizdan köp ötaman. Bolalar qaramay ötib ketaversa, “qarab, öqişsa-ku”, deyman. Öşa joylarda sökinib gapirsa, yiğlagim keladi. Rasmdagi ölgan öqituvçilar rosa xafa bölişsa kerak.

* * *

Öqişimiz yana boşlandi. Bir tomondan yaxşi böldi. Uydayam makka kökalab[7], molga qarab, poya qirqib, çang bölib ketayotgandik…

Birinçi öqituvçimning “uçrab ket” degani esimga tuşib, özimiz öqigan xonaga bordim. Bir nimalar qoralab ötirgan ekan. Quçoqlab körişdi. Şkafni oçib, öroğliq bir narsa oldi.

– Qani, sumkangni köray-çi. Ha, yangi olib berişibdi, a? Men ham senga bitta sumka opqöyuvdim. Uç kundan beri qaçon kirarkin deb qarayman.

Nima qilişni bilmay turdim-da, uyalib dedim:

– Yöq, qöyavering, aya. Meniki yangi.

Öqituvçim yana birpas tikilib turdi-da:

– Bölmasa, boşqa qizlarga beraman, maylimi? – dedi.

“Xöp”, dedim. Yana ança gaplaşib ötirdik.

U yerdan rosa sevinib çiqdim. Samida bor bölganda ikkalamiz biror joyga kirib olib kitob öqirdik. Bugun kelmadi. Hamma yoq ğalva bölib ketganiga maktabimizning oşxonasi orqasida kutubxonaçimiz Sanʼat ayadan bugun olgan kitobimni öqib ötirgandim, yonimga Barno keldi.

– Nima bu? – deb kitob betini qaradi, öqidi. – “Şum bola”. Şunça öqidingmi? Siqilib ketmaysanmi?..

(Asarning davomini jurnalimizning 2025-yil 7-sonida öqiysiz)

Maʼmura ZOHIDOVA

1973-yili Namangan viloyati Çust tumanida tuğilgan. Namangan davlat universitetining Özbek tili va adabiyoti fakultetida tahsil olgan. “Aytilmay qolgan gaplar”, “Hikoyalar”, “Najot kuyi”, “Manglaydagi yoziq” nomli kitoblari naşr etilgan.

 

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…