(Jönatilmagan maktub)
Rahmatli Neʼmatjon Aminov, yaʼni avtorjon aka!
Uşbu xatni Siz hayotligingizda boşlagan edim. Lekin heç tugatolmayapman. Yozgim keladi-yu, Sizga öxşab qiziqarli, kulgili qilib yozolmayman-da. Men yozsam, Başirjon akamdan boşqa heç kim kulmaydi. Qiyomxon akamla ham kulmay qöyganlariga ança böldi. Zamon özgarib jiddiy bölib qoldilar. Jiddiy yoki jimjit yursangiz omad va amal eşiklari oçilaveradi, deb öylardilar Qiyomxon akamla. Şu uçun pista qilib yuribdilar…
Oh, akajonima, Sizning hayotdan juda erta ketganingizni eşitib, hamon qayğudamiz. “Yolğonçi fariştalar” degan hajviy roman yozib, bizlarni judayam maşhur qilib ketdingiz. Iloyo, joyingiz jannatning törida bölsin!
Sizdan keyin qahramonlaringizni hayoti, turmuş tarzida katta-kiçik voqealar sodir bölib turibdi. Lekin ularning asl mohiyati, qiyofalari özgargani yöq. Öziyam aslo ölmaydigan zör qahramonlarni yaratib ketgansiz-da, aka! Boş qahramoningiz Başirjon Zaynişev akamla öşa-öşa dumbul, hangomatalab, laqma, landovur va hamon kulgiga nişon kimsa. Faqat Vafo attorga oğir böldi. Nogiron xötikçalari u kişining boşlariga yetdi. Xötikçani oyoğiga nağal qoqayotgan ekan, Vafo attorni şundoq ham tepibdiki, oğzidagi oxirgi tişlari tökilib, jaği şaqillab qolibdi. Oçilsa yopilmaydi, yopilsa oçilmaydi. Hozir tuman “Mahalla” bölimi raisi bölib işlayotgan Başirjon Zaynişev “bir uyda ikki nogironni boqiş bizga oğirlik qiladi”, deb Vafo attorni nogironligini bekor qildilar. Şu kunlarda Vafo attor Başirjon akamning ustidan partalga kunba-kun yozib turibdi.
Şu desangiz, Akaxonimiz Şamsi Törayeviç ham zamonlar özgarib, mansabidan ketib, ança sarson-sargardon böluvdilar. U kişini köp katta dokladlarda tanqid qilişdi. Hatto u kişining rasmlarini siz işlagan “Muştum”da bosişdi. Husan Sodiqov degan rassom Şamsi Törayeviçning başarasini rapida qovoqqa öxşatib çizibdi. U kişi haqida gapirmagan. Rasmni körib kulmagan odam qolmadi. Birov “aşaddiy poraxör” desa, birov “ölarday mansabparast” deydi. Bittasi “xotinboz” desa, bittasi “yöq, xotinlar şamsiboz” deyişdi. Lekin u kişi haqida yaxşi gap eşitmadik…
Xalqimiz aytgandek: “Oyning ön beşi qoronği bölsa, ön beşi yoruğ” ekan. Zamon yana bir evrildi-yu Şamsi Törayeviç batamom oqlandilar. Hozir hatto oldingi lavozimlaridan ham yuqori kursida savlat tökib ötiribdilar. Öşa viqor bilan yurişlar, öşa kerilişlar, öşa manmanlik odatlari qolmagan. Quturgan. Şu kunlarda deng, Başirjon akam öpkaning qurtiday ğimirlab qoldilar. Miş-mişlarga qaraganda, tuman “Nuroniy” jamğarmasini zabt etsalar kerak. Axir, yuqorida soyabonlari Şamsi Törayeviç turibdilar.
Yana bir gap, akajon! Siz Tötixon degan maşhur otarçi haqida: “Göyandalik sanʼati gullab-yaşnayotgan bir paytda jon taslim qildi”, deb yozgansiz. U alvasti Sizni boplab aldagan ekan. Ölmabdi yaramas. Yaqinda uni Abu Saxiy bozorida öz közlarim bilan körib qoldim. Yulduzxon opaga öxşab, rosa oçilib ketibdila,yuzlarini Amerikaga borib torttirib kelgan, şekilli, ğönajinning yeliniday yaltirab yotibdi.
– Nima iş qilopsiz, – deb sörasam. “Man tadbirkorman”, – deydi, – “Tötixon” degan firma oçib olganman. Ğiz etib Turkiyaga, ğiz etib Dubayga borib-kelaman. Bu yoği Qöqon, Urgut, Ğijduvon, Hazorasp, u yoği vodiy bozorlarini tovarga töldirib taşlaganman. Labihovuzda turistlar uçun “Tötipalas” degan mehmonxona qurmoqçiman.
Aka şunaqalarga xudo berdi hozir.
Tötixon opani şaxsiy oxranasi borakan. Ikkita barzangi kelib, “köp savol bermang”, – deb bilagimdan uşlab çetga çiqarib qöyişdi. Qöllari toşdan bölganmi, bilaklarim kökarib ketibdi.Undan köra belimdan uşla, he, hezalak. Qiyomxon akam kökargan bilaklarimni körib qolib, raşk qildilar. “Kimga uşlatdingiz?” deb dağdağaga ötgan edi, man ham şartta yuzlariga solib: “Siz uşlamagandan keyin uşlaydiganlar bor!” dedim. Qiyomxon akam bu gal ham somon dağdağadan nariga ötmadilar. Közlarini astagina suzib, odatdagiday yerga qaradilar. “Boring-ye, odamni uyoltirdingiz”, – deb oşxonaga kirib ketdilar. Ana şundoq qilpillab uyalib yuravering, demoqçi edim, tilimni tişladim.
Bozordan çiqib ketayotib “Qirq uçinçi poçça” kitobingiz qahramoni Çori Niyozni körib qoldim. Qarib quyilmagan şörlik çol, yana bittasiga uylanib olibdi. Xotinçasini darrov tanidim. Mandan keyin Erali aka bilan töylarda yurgan Bodomça degan raqqosa. Başarasi qurt tuşgan puç bodomga öxşab qolibdi. Qora közoynak taqib, qopday kalta işton kiyib olganiga ölaymi? Koşki yaraşgan bölsa…
Aka, Sizda ozgina ginam bor. Şuni ham qistirib (yana boşqaça tuşunmang) ketay. Mani kitobga yozaykansiz bir oğiz aytmaysizmi yoki bundoq işora qilmaysizmi? Baʼzi joylarini öçirib taşlaş kerak edi. Masalan, suğurta idorasida Başirjon Zaynişevga kotibalik qilgan davrimni oçiq-oydin yozgansiz. Har safar öqiganda entikib ketaman. Öziz ham şu joylarini juda ilhom bilan yozgansiz-da, akajon! Şularni pardaga örab yozsansiz bölardi, deyman-u lekin aslida Başirjon akamning na rahbar, na odam sifatida sovsem pardasi yöq edi. U kişi öşa-öşa – bepardaligiça qolgan, na fahm-farosati, na ziğirdek aqli bor şörlik dovdirning! Lekin şu Başirjon akani zör qilib yozgansiz-da. Qoyil sizga…
Kitobingizni “U ölgan edi. Yana kim biladi, deysiz!” deb yakunlagansiz. Aslo unday emas. Başirjon Zaynişev ölmaydigan, yitmaydigan barhayot qahramonlardan biri. Hayot bor ekan, Başirjon Zaynişevga öxşagan noyob tiplar yöqolmaydi. Başirjon Zaynişev bor ekan, bizga öxşab, kulgiga mahkum etilgan qahramonlar ham yaşayveradi.
Salom bilan. Qirmizxon!
Xatga ilova: Siz menga qöygan Döltayeva familiyasini ataylab yozmadim. Bunaqa familiya hozir modadan qolgan. Pasportimga Qirmizxon Qosim Hojibobo qizining nabirasi, deb yozdirmoqçiman. Siz nima deysiz?!..
Aşurali Jörayev
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


