2 daqiqada öqiladi

161 marta körilgan

Vazmin ohang taraladi

Abdulla ULUĞOV, adabiyotşunos:

– “Yurtkezar”da yoş qalamkaş qöşiq kuylaydi. Hikoyadagi sözlar qatidan jarangdor, salobatli va vazmin ohang taraladi. Qipçoq şevasiga xos bu ohang şu tilda sözlaşuvçilarga hammadan köproq xuş yoqadi. “Yurtkezar”ning: “Meni yoş bola kördi, deb yomon oçuvi çiqadi, şunda. Senday xalpani, deb sökadi. Söng qöşni qişloqdagi Mömin xalpaga boradi. U darrov kitob varaqlay ketadi. Amakimning rang-röyiga qarab, yuragingiz tuşibdi, hozir joyiga solamiz, deb kökragiga tepib (ğalati-ku… nahotki, tepsa… – A.U.) qöyadi va yana tayinlaydiki, albatta, özingizni xaloslang, butunlay kuşoyiş topasiz, deydi” kabi örinlari boşqalarni ham qiziqtirib qöyadi.

Muallif öziga yaxşi taniş voqelikni mavzu qilib olgan va uni zavq-şavq bilan ehtirosga tölib yoritolgan. Şu bois u heç bir örinda böğilib zöriqmagan. Sözlar uning köngliga  ohangday quyilib kelgan. “Yurtkezar” xalq tilining jozibador ohanglari, uning ixçam, puxta va pişiq ifoda tarzida bitilgan. Yoş qalamkaş voqelikni sodda va lönda jumlalarda ifoda qilolgan. “Yurtkezar”dagi: “Dalalar oşib boryapmiz. Kun kötarilgan sayin olovday qizdiradi. Köm-kök yönğiçqazor bijirlaydi, boş tortgan gullari ummon kabi sollanadi. Xuş böyi dimoqni qitiqlaydi, kayfiyatni kötaradi. Oq, sariq tusdagi kapalaklar şodlanib öynaydi. Bedanalar biri qöyib, biri sayraydi. Gohi-gohida olovday porillab tustovuq kötariladi, böynini çözgança uçadi va yana yönğiçqazor bağriga (“qöyniga” deyilsa, yaxşiroq bölarmidi – A.U.) ğarq böladi. Bir xillari havoni zirillatib, osmonga sapçiydi-da, allatovur qilib qiçqiradi. Ana şundaylari boşqalariga nisbatan kattaroq, semizroq va yana olisroqqa uçadi. Şunda amakim, bunisi xörozi ekan, deb ğudranadi” kabi örinlar tasavvurda daştu dalalar kengliklaridagi qaynoq hayotni jonlantiradi.

 Yozuvçining sinçkovligi va kuzatganlarini sodda, aniq, taʼsirçan ifodalaşi kişini quvontiradi. “Yurtkezar”ning birgina mana şu: “Yerga şudring ingan. Otning abzali ham olaçalpoq nam. Bobo ufqqa qaragança, hozir möjiza körasizlar, dedi. Qontalaş ufq asta-sekin kengayayotir. Quyoş oltinday yaraqlab, boş kötarmoqda. Avval gardişi, söng böy-basti körina boşladi. U sekin, lekin bir zaylda kötarilmoqda. Şu payt harakatdan töxtaganday, osilib qolganday tuyuldi. Çindan ham u qotib qoldi. Sal çekindi va yana yuksakka talpindi. Zamin uni qöyvormayapti. Odamni vahm bosdi. Endi nima böladi? Quyoş silkina-silkina, oxiri yer qobiğidan çiqib ketdi. Söng, butun olam nurga töldi. – Quyoş har tongda şunday azoblanadi, – dedi çol. – Bu holni boşqa joyda kuzatolmaysiz” parçasini dalil qilib, adabiyot ixlosmandlarini bu maydonga yana bir iqtidorli ijodkor kirib kelayotgani bilan qutlasa böladi. Sözlaşuv tilining jilolari adabiy til meʼyorlariga moslangan mazkur hikoya içiga yirik janrdagi asarlarga asos bölgulik material unsurlari joylangan. Unda muallif bor bisotini tökib solgan: mullatörğay, olaşaqşaq, ilon, ot, böri haqida maʼlumot berib, “Uçi-quyruği yöq, heç adoğiga yetib bölmaydigan Boysun”ni taʼriflagan, yölda körgan, eşitganlarini miriqib bayon etgan. Ayni tafsilotlar esa qiziqarli ekzotika sifatida “Yurtkezar”ga zeb bergan.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (195)