“Yangiobod” bozoriga tuşdim. Bir yaxşi “bukinist” bor. Onda-sonda noyob öqişli kitoblar kelib qolsa, xabarini yetkazadi. Ammo bu safar omadim kelmabdi, kimdir öşa kitobni mendan oldin xarid qilişga ulguribdi. Mayli, hamma zamonlar olğirniki bölgan, böladi ham.
Maşinani bozorning ğarb tomonidagi çiqiş darvozasi – temiryöl izi tarafga qöygandim. Yöl-yölakay közim tuşdi; bir mardum yerga, örislar aytmoqçi, “otklyuçyonnыy” bölib dumalagan. Zahar-zaqqumni meʼyordan köp yutgan, ahvoli xarob, yonverida esa “mazmuni bitgan” ikki şişa yumalab yotardi. Ha, xamr şunday vositayi joh, Alpomişni ham Surhayl maston şu köyga keltirib, keyin çohga itarib yuborgan.
– Nima deysiz, endi. Uç kun avval onasi ölibdi. Alamidan içibdi. Undan sal avval opasi va jiyani – ikkisi bir kunda qazo qilgan ekan. Tuşuniş kerak.
Boş kötarib, ovoz kelayotgan tarafga qaradim. Qöşhamyonli, kir-çir peşbandini qornidan oşirib boğlagan mantipaz ötgan-ketganga vaziyatni şunday izohlar va bu izohda odamlarning rahmi kelib, yerparçin mastni uyiga olib borib qöyişar degan imdod zohir edi. Demak, tuproqqa qorişib yotmiş öşa mantipazga dardini aytib içgan, bu sulloh esa goh-goho “voy-voy-ye” deya gazagiga manti uzatib turgan. U içavergan, buning bozori qiziyvergan. Oxiri yiqilgaç, (endi kerakmas) rastasidan daf qilmoqçi. Yana abgorga qaradim. Ana, oğzidan sölagi oqa boşladi. Judayam jirkanç manzara, lekin inson…
– Alloh asrasin, – şundoqqina biqinim tomondan şivirladi bittasi.
Unga-da boqdim. Möminnamo qiyofa çizib olibdi. “Alhazar” deya boşini sarak-sarak qilib uzoqlaşdi.
Qança serrayib turdim, bilmadim, şu payt bir ozğin ayol paydo böldi, engaşib mast odamni örnidan qözğatiş uçun turtkilay boşladi. Qabatida undan-da ozğin, ön bir yoşlar çamasi qizaloq. Va, haybati toypaxtadek keladigan ikki sumka. “Xotini, qizimikan?”
– Tur, turaqolsang-çi, bölmasa ketib qolaman!
Kuçi yetmaydi, xirsday erkak. Qizaloq yordamlaşmoq payida bor ovozi bilan yopişadi.
– Toğ-a-aaaa!
Şugina çinqiriq quloqlarimda batabang aks berdi; öydan uyğotdi. Lahzada mastning oldiga yetdim. Ikkovlaşib örnidan turğazmoq böldik. Qani endi, oyoq-tirgak bossa. Yöq, yelimşak matoh deysiz, butun tanasi mayişib ketyapti. “Yo yelkamga olsammikan?”
– Qayt qivoradi, – deydi boyaqiş ayol.
Noiloj atrofga boqamiz. Yakkaş, juft-juft, ola-ğovur solib kelayotganlarning heç biri yordamga oşiqmaydi.
– Öz holiga qöyinglar, biror ikki soatda huşiga keladi. Yörğalab ketadi uyiga, – maslahat beradi soqoli paxmoq möysafid. Keyin yengilgina kulib qöşib qöyadi: “Boşdan ötgan-da.”
“E, bor-e, ölib qolmas!”
Majbur qayişidan tortqilab kötardim. Mastning qaddi egilib, dol köriniş oldi.
– Mana, mard bor ekan-ku! – davradagi bakovuldek ayqiradi mantipaz.
– Undan köra yordam bersangiz-çi, tovoqlaringiz ham böşabdi. Heç kim tegmas, – deyman ğijinib.
– E-e ukam, bu alyumin tovoqlarning har biri qança turişini bilsang edi, – kaftlarida havoni kesib, minğirlaydi sullohlarça.
Naçora, “uloğim”ning ömganini çap qölimda suyab ketaberdim. Ahyon-ahyon orqamga qarayman, sudralgan oyoqlar şağal-qumoq yerda egri-bugri iz çizib kelyapti. Çiziq baʼzi joylarda uzilib qolgan. Bular tin olib, bot kötargan joylarim.
“Keçmişingga – aftodayi holingga suvrat solib kelyapsan, oğayni! Uzuq-yuluq joylari köp içgan damlaring” çalğiş uçun nashʼa qilaman unga.
Baribir eşitmaydi-ku.
Biror ikki yuz metrça yurilgaç, haytovur, bir kişi öktam ovoz bilan kömakka çoğlanadi. Öğli esa ketimizdan pişşillab kelayotgan ayolning qöllaridan zil-zambil sumkalarni oladi. Buyoğiga taxminan yana şunça masofa qoldi.
Maşina orqa örindiğiga yotqizdik. Qizça toğasining yonidan suqildi. Mast böğiq ovozda ğöldiradi. Anglolmadik. “Hayriyat”, degan bölsa kerak, hoynahoy. Axir yarim çaqirim sudrab keldik, qiynaldi.
– Kasalxonaga eltaylik, öziga keltirişadi, – yuzlanaman old örindiqqa mingaşgan ayolga. – Uyga oborsak, baribir dardisar böladi.
– Yöq-yöq, ertaga maʼrakamiz bor. Tayyorgarlik körişimiz kerak. Uyga boraylik, pulini tölayman, – jovdiraydi juvon.
Buyoğiga jim ketdik.
Yöl qayrildi. Juvon bozorda boşlangan va boyadan beri yiğilib kelayotgan ökirigini ğilt etib yutdi, unsiz yiğlab yubordi. Şunda kördim: kipriklari deyarli tökilib ketgan, surp römol ostidan xiyol çiqib qolgan bir tutam soçi esa poxolpoyaga öxşardi.
– Köp içadimi?
– Bir hafta böluvdi, içmayotuvdi.
– Mantipaz azador, dedi?
– Ha, nobakor poççam mastlik ustida opamni qizi bilan birga söyib taşladi. Hozir qamoqda. Opam va jiyanim ölmasdi agar… Ona-qiz köçada yarim soatça qiynalib yotgan, heç kim yordamga şoşmagan. Döxtir aytdi: ança qon yöqotgan ekan, har ikkisi…
– Onangiz musibatni kötarolmabdi-da…
– …
– Boşqa aka-uka, opa-singillar bormi?
– Ha.
Manzilga yetdik. Rutubati şunday ayon hovli eşigida uzun-kalta bölib, ikki kişi bizni kutib turgan ekan. Köçada esa yakkam-dukkam odamlar körinib qoladi.
– Darvozani oçing, içkarida tuşirganimiz maʼqul, buyoqda.., – dedim boyagi ikkisiga – qoş kötarib köça tarafga nuqirkanman.
– Ha-ya…
Eh-he, köpçil ekan-ku bular. Katta oila. Bu orada aka-uka hiringlaşib, mastni orqa örindiqdan tuşirib oldi. Men tuşunmaydigan, faqat şu oilagagina xos qoçirim-qiçiq gaplar, piçing yangradi. Oçiği, hayron qoldim. Negadir bu yerdagi heç kim azador tuyulmasdi. Qandaydir bir qorişiq kayfiyat hukmron edi. Faqatgina kipriksiz ayol burçakda qimtinib turar, nazarimda xayoli yölkirada edi.
– Yotqizişdan avval bir çömiltirilsa tuzuk, – dedim hardamxayolligimni bildirmaslik maqsadida.
– Ha, çömiltiramiz. Şunday çömiltirayki, qanday öziga kelganini bilmay ham qoladi, – xandon otadi sariqroqdan kelgan yoş qiz.
“Singlisi bölsa kerak”.
Maşinaga ötirdim. Kipriksiz ayol tovuşsiz qadam bosib, yon oynadan mungli bir alpozda boqdi. Çap tomonimga burilib, aka-ukalarga qaradim. Ular parvoyipalak nimanidir suhbatlaşib turişardi. Negadir xayolimda yana mantipaz gavdalandi. Tomoq qirdim.
– Şartmas. Arzimaydi…
Asliddin Almardon
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


