9 daqiqada öqiladi

368 marta körilgan

Uççanoq. Hikoya

Akmal Murod

Uyga kirdim hamki, hovurim bosilmadi. Yelkam muzdek terlab, yağrinimga köylak yopişib qoldi. Öşandagina bildim: öng qölimda şoyi belboğni çangallab olgan ekanman. Hikoyam şu – belboğni nima uçun çangallab turganim töğrisida.

…Maktabda çiroyli qizlar köp-u, Gulsaradek istaralisi kam edi. Kuzakda paxta terimiga uni deb borardik – Ikrom, Nasim, Botir va yana Toyir. Unga yoqiş uçun etak-etak paxta terardik. Gulsara kelmagan kunlari egatga tuşmas, ğözaga egilmasdik. Öşanda onam saharlab yopgan issiq non, tört-beşta olmurut, pomidor va bankadagi tuşlikni peşkilga1 tugib, dalaga otlandim.

Qizlar oldinda. Ikrom, Nasim, Botir – törtalamiz orqaroqda ularga izma-iz borayapmiz. Toyirning qorasi körinmaydi. Nasim odatdagidek ahmoqona savoli bilan bizga yöl oçdi:

– Gulsara, soçingni nega bitta örim qilib yurasan?

– Könglimning egasi bitta degani, bilding! – javobni u aytsa-da, qizlar özi öylab topgandek birgalikda qiqirlab kulişdi.

– Unda ikkita örim-çi? – Ikrom gapni ilib ketdi.

– Ikkita örim ikkilaniş böladi, ikkovidan qay birini tanlasam ekan degani, bilding! – Gulsara butun sinfga berilgan masala javobi yolğiz uning öziga ayondek mağrur, qadami ham şunga yaraşa tökis edi.

– Qirq örim-çi, qirq örim?! – öğil bolalar uni mot qilgandek qöl taşladik.

Gulsara taqqa töxtadi. Öylab olmoqçi edi, çamamda. Qizlar yursakmi-yurmasakmi degandek imillar, javob aytilgan zahoti tezlaşişga şay turardi. Undan boşqasi bölganda parvo qilmasdim. Oçiği, Gulsaraning javobi mengayam qiziq edi. Öşa dam özimni botinkam ipi yeçilib ketgandek körsatib, yöl çetiga çökkaladim. Şu ötirgança uning oğzini poyladim. 

– Qirq örim oşiqlarim köp degani, Omon, bilding! – Gulsaraning mayin ingiçka qoşlari peşonasiga tortildi. Söng yonginamdan ötdi-ketdi. Göyo men yöqday. Örnimdan şart turib:

– Buningga işonmayman, – dedim.

– Nega ekan?

– Mana, Sanamning soçlari! Qişin-yozin qirq örim. Oşiqman deganni körmadik.

Köngliga kelar demabman. Sanam yiğladi. Qizlar yupatdi. Keyin tez-tez yurib ketişdi. Töğri borib Nasimning yoqasidan oldim. Boyaqiş, jovdirab: “Men nima qildim?” deyişdan nariga ötmadi.

– Sanamni xafa qilding.

– Kim? Menmi? Qaçon?

– Soçlaring nega bitta örim, deding-ku!

– Buning Sanamga nima daxli bor?

– Örimdan gap oçmaganingda tinçgina ketayotuvdik.

Sanam tuşgaça miq etmadi. Tuşdan söng yonma-yon egatda çöqqayib turaverdim. Bir egat çapiga siljidi. Menam ötdim. Yana siljuvdi, yana ötdim.

– Qöy endi, Sanam. Hazilniyam tuşunmaysanmi, bilmay gapirib yubordim. Özimga qolsa, şunday deymanmi? Ungaça, kesakmi yo kösakmi olgin-da, mana, yuzimga ot. Joyimdan jilmayman. Qözğalgan – nomard.

Sanam örin almaşib, Gulsara örta egatda qoldi. Xursand qiladigan nimadir öylab topmasam, rangi oçilmaydigan va birdan…

– Topdi-i-im!!! – qizlar uçib tuşdi, yoqasi içiga tuf-tufladi. – Uççanoq!

– Ötakamizni yording! Şunga şunçami?

– Axir, uççanoq deyapman.

– Kör emasmiz!

– Buning nimaligini bilasanmi, özi?

– Hm, kösak.

– Oddiy kösak emas, muhabbat kösagi! Buni tunda yostiğing tagiga qöyib yotsang, tuşingda uning kim ekanini körasan.

– U deganing kim?

– Haligi… Ikrommi, Nasimmi… menmi, xullas, u-da!

– Ertak töqima, Omon, paxtangni ter. – Gulsara beliga peşkilni öyçan boğladi. Sanam öşa-öşa – qovoği soliq.

– Sengayam topib beraymi, Sanam?

– Zaril keptimi?! Egat töla uççanoq.

– Aldamayapsanmi, – Sanam qolib Gulsaraning közlari çaqnardi, – buni rostdan ham yostiğim tagiga qöysam…

– Çin sözim!

Gulsara uççanoqni qizğiş baxmal nimçasining çap çöntagiga solayotganida, egatlarni kesib oralab, uzoqdan Toyir körindi. Özi tanti ğölabir yigit.

– Gulsara, top, senga nima olib keldim?

Öz közim bilan körmaganimda işonmasdim. Sirkasi suv kötarmaydigan, salga qizişib ketadigan Toyirmi şu? Naq beş marta valsapitini menga tutqazib: “Ketaver” degan, beş martasida ham qanşaridan muşt yeb yurgan vallamat  Toyirni aytayapman, şumi?!

U peşkil yuzida bölak döppayib turgan bir siqim löppi paxtani Gulsaraga tutdi. Siqim içidan kökimtir kösak çiqdi. Bir çanoğiga “G” harfi beöxşov tirnab yozilgan. Ikkinçisida qöşuv belgisi. Uçinçi çanoq tirnalmagan, özim kördim, silliq edi. Gulsara kösakni lom-mim demay qabul qilib oldi. Yöqotib qöyişdan çöçibmi, uni römoli uçiga tugdi. Toyir öz könglini töldirib, menikiga şubha oralatib, egatiga qaytdi. Xayolimda men bergan uççanoq, Gulsara ğözaga yana tört-beş egilsa, nimçasidan tuşib qoladigandek xavotirim arimadi. Aççiqlandim. Alamim Gulsaradan emasdi. Römoliga tugilgan kösakdan ham emas. Ming dağal, ming beöxşov tirnalgan bölsin, aççiğim öşa yozuvdan: “G+…”. Bu nima, qolgani özingga havola deganimi? Yozsang oxirigaça yoz, yozmasang umuman yozma.

– Menga qara, Sanam, mard odam xatni qanday yozadi? – bu bilan Toyirning bori quruq savlat, oldin ismini eplab yozsin, demoqçi edim. Sanamning ginasi özida ekan, bopladi:

– Mardning qilgani boşqa işi yöqmi?

– Sanam, Sanamjon! Qirqörim bilan ikkalang bir-biring uçun yaralgansan. Qovoq-tumşuq qaçongaça? Yaxşisi, ayt, töliq yozarmidi yoki çalakam-çatti?

– Töliq, albatta, –  Sanam içimdagini topib aytişga aytdi-yu, keyingi gapidan xunobim oşdi. – Sen çalakam-çattiniyam evlap yozolmasang kerak!

Bu bilan “Qörqoqlikka ham yaramaysan”, demoqçi edimi? Gulsara piqillab kulib yubordi. Sanamning özi bilar, ammo Gulsaraning kulganiga tajanglaşdim, tişimni tişimga bosib çidadim. Bir xayolim, “Teg öşa Toyirga, köramiz holingni”, demoqçiyam böldim. Menda boşqa istak tuğilgandi: “Qarab tur, Toyirdan kuçli ekanimni öz közing bilan körmasang, yurgan ekanman!”

***

Ikrom Gulsaralarnikiga uç-tört marta odam jönatganida tegib ketar degandik, yöq, dedi. Şahardan döxtir böp qaytgan bolaga, raisning öğliga-ya! Sanam-çi, öylabam ötirmay, balki öylagandir, Ikromga köndi-qöydi.

…Peşinlab raisnikiga ötdim. Kirib borganimda sutday oppoq bilagi böğim-böğim lappos bir xotin göşanga tortilgan eşikni yarim tösib:

– Beşinçingiz qani, yömasam kiritmayman! – deb turgan ekan. – Irimi şu, toq turişlaring kerak.

– Uçalamiz kiramiz, xola-biyi, bölami?

– Bömiydi, beşta! – yanga körsatkiç barmoğini Nasimga niqtab, sal qolsa yoqasidan oladigan.

– Öt bu yoqqa! – ğazabim qözib Nasimni orqaga tortdim. – Beş deysiz, xola-biyi. Uç-çi, toq bölmay nima?

– E, bormisan, Omon?! – Nasimning yuz-közi çaqnab, yelkamga yengil muşt tuşirdi.

– Sabrli böling, uka, – yanganing nazari çunonam ötkir ediki, şugina öqrayişi hali hammasi oldinda ekanini aytib turardi.

– Belbov boylaşda körinmading, – Botirning ovozi birvarakayiga gapirayotgan xotin-xalaj şovqinida bazör eşitildi.

Belboğ boylaş. Kuyovjöralar şoyining tört uçini öziga tarang tortib, eng abjiri maydalab örab keladi-da, yangani çalğitiş uçun belboğning uçlarini mato içida yöqotib yuboradi. Eng abjirimiz – Toyir. Belboğ uning işi ekani bilinib turibdi. Meni kelmaydiga çiqarib ulgurganmi:

– Senday jöraning boridan yöği! – dedi qörslik bilan.

“Şunçalik zör bölsang, belboğni olişamiz. Kuçingni öşanda köramiz. Sengayam qoyil qolmadim, Gulsara. Buning uççanoği römoling tugul, nimçanggayam arzimaydi”. Ikrom xayolimni öqiyotgandek dalda berdi:

– Böş kelma, çundingmi?!

Beşovlon boyagina oqbilak yanga ğöladay böğimlari bilan egallab olgan eşikdan öng oyoqlab birin-ketin içkari hatladik. Körpa-töşaklar taxlab qöyilganiga qaramay, xona tözğib yotgandek tasavvur uyğotadi. Öng burçiga göşanga tortilgan. Yolğon emas, elliktaça köz jilmayib turibdi. Nasim biqinimga turtdi.

– Yur!

Tört qadam, turkman ğaliga2 qatlangan körpagaça yana tört qadam. Tösatdan bir kampir töşakka voy-voylab yotvoldi.

– Voy belim, voyiy belim, qarilik qursin, voyiy…

Kuyov suzilişma3 boşlandi. Ilojini qilmasak, kampir körpani böşatmaydigan. Çöntakka qöl soldik… Kampir qözğalgaç, oyoq kiyimni yeçmasdan körpa ustida tizilib saf tortdik. Ikrom örtada. Avval yanga taʼzim berdi.

“Sobir kuyov, suzil kuyov”.

Tizzani oxirigaça bukmasdan, irimiga yarim çökkalab qad rostladik. Ğala-ğovur, böldi kulgi. Qizlar göşanga ortida qiqillaşar, quloğimga Gulsaraning qönğiroqdek ovozi eşitildi. Ayni muddao.

“Sobir kuyov, suzil kuyov”.

Ikkinçi bor yarim çökkalab qad rostladik. “Sabrli böl, Omon. Oz qoldi. Yana birozdan söng Toyirdan zör ekaningni körsatib qöyasan. Hamma bilişi şart emas, Gulsara bilsa yetadi”.

“Sobir kuyov, suzil kuyov”.

Uçinçi martasiga körpaga butkul çökkaladik.

Töşlik4 keldi. Yanga avval patirni bölib-bölib, har bölakka luqmadan kesib soldi-da, ingiçka öradi. Birinçi öramani kuyovga tutdi. Keyingilarini bizga yedirdi. Öramani atayin uzoq çaynadik. Ha nima, kutsa şunday kuyovni kutadi-da.

– Özlariga qiyin, – yanga piçing aralaş kulimsirab boş çayqadi. Şaxt örnidan turib, römolini peşonasiga mahkamroq tanğidi-da: – Toma-toma köl bölur, – dedi dasturxonni kengroq yoyarkan.

– Tiyinlardan söm bölur! – Toyir öta hozirjavoblik bilan ikkita yuz sömlik tangani dasturxon çetiga otdi. Söng birov ming taşladi, birov ikki ming. Yangaga hazil qilmoqçi bölganlar çöntagini uzoq kovlaştirib ötirdi. Dasta pul içidan qidirib-qidirib eng ğijimini topib uzatdi. Xayolim tangalarda. Jarangi quloğimga örnaşib qolganidan qonim qaynar, hatto Botirning turtganini sezmabman.

– Turamiz, Omon.

– Şuni turtmasdan töğri gapirsang bölmaydimi!

Beşovlon örnimizdan turdik. Endi yanga kuyovning belboğini yeçişga urinadi. Ikki yondan törtalamiz qöyib yubormay, belboğni mahkam uşlab olganmiz. Yeçib qayerga boradi. Toyir örab-çirmagan bölsa, qölidan kelmaydi. Tişlab ham yeçolmaydi. Men bilgan Toyir tugunga qalampir surkab qöyadi.

Aytgança, Toyir!

Yanga tuşundi. Çiranib ötirmay, odatni qildi: belboğni oyoq uçidan şipirib oldi-da, kuyovning öng yelkasiga taşladi. Öylab qöyganim böyiça hammasi mana şu joyda röy berişi kerak edi. Nasim, Botir, boşqalarning menga qiziği yöq. Toyirga yutqazib qöymasam bölgani. Ammo u talaşmadi. Belboğni qölimdan tortib oliş uçun aqalli harakat qilmadi. Heç kim urinmagaç, belboğ öz-özimda qoldi.

Suzilişma tugab, hovli siyrak tortdi.

– Belboğni-ku çuvalab tugibsan, jin ursin, nega olişga urinmading, nimaga? – Toyir velosipedga endi minayotgan edi, yölidan qaytardim.

– Kuraşişga sabab bormidi?

– Men-çi, men?

– Nima sen?

– Sabab bölolmaymanmi?

– Sen-a? Kulgimni qistatma, jöra.

– Nimangga bunça kerilasan, şunçalik zörmisan yo işonganing bormi?

– Endi bor! – eʼtibor bersam, salga tutaqib ketadigan jöram yoqamdan olmay, boyadan beri öyin qilayapti. Tavba, hatto sökinmadi. Nuqul muştlaşib, qanşar-burni tilinib, qizarinqirab yuradigan Toyirning özimi şu? Qaçon özgara qoldi – vazmin, sözlari bamaʼni. Qarasam, ketib borayapti. Nahot birorta gapim parvoyiga kelmagan!

– Gulsara baribir meni deydi, eşitdingmi, meniki böladi!

Toyir pedalni orqaga çunonam bosdiki, asfalt yuzi çangib ketdi. Velosipedni yotqizib, özi men tomonga qarab kelaverdi. Yaqin qolgani sayin yelkam muzlay boşladi. Hozir muşt tuşiradi deb turuvdim, sira kutmaganda belboğni qölimdan suğurib oldi. Taraşadek qattiq, malla bir nimani örab, yana qaytib berdi.

Uyga keldim ham, hovurim bosilmadi…

Alam zöridan belboğni devorga quloçkaşlab soldim-ku, tuxumdek kösak poq etib uçga bölinib ketdi. Bu öşa: ikkala kosasiga dağal va beöxşov tirnab yozilgan uççanoq! Faqat… bu gal uning uçinçi çanoği silliq emasdi.

1   Peşkil – paxta teriş uçun maxsus tikilgan, bir tomoni böyinga osib, bir tomoni belga boğlab olinadigan kiyim.

2    Ğali – gilam

3    Kuyov suzilişma – Xorazm töylarida keng tarqalgan odat, anʼana.

4    Töşlik – kelin tomondan kuyovnikiga jönatiladigan taom.

Akmal MUROD

1988-yili tuğilgan. Özbekiston Milliy universitetini tamomlagan.

Hikoyalari markaziy naşrlarda çop etilgan.

“Isteʼdod maktabi” VII respublika yoş ijodkorlar seminari iştirokçisi.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…