9 daqiqada öqiladi

643 marta körilgan

Yomğirdan söng

Yomğirdan söng

(Hikoya)

Allamahal. Öğlini öylab, nabirasi bilan yotgan möysafidning uyqusi qoçgan. Özini özanda qolgan baliqday his etyapti. “Seni şu umid bilan katta qildimmi? Şu umid bilan öqitdimmi?  Şunça gaplarim – nasihatlarim havoga uçganmidi, bolam? Sen şu işni ravo körsang, tarbiyangni olgan zurriyod ertaga qanday odam böladi?”

Keçqurun ota-bola tortişib qolişdi. Möysafid  xunob. Keliniga yozğirib,  yuragini biroz böşatmoqçi edi, u eri tomonga ötib qoldi.

– Qöying, xafa bölmang, –  dedi Şahnoz unga, yelkasidan changni mehribonlik bilan qoqarkan. – Otangizni endi köryapsizmi?

Kelinidan tasalli kutgan möysafid böşaşdi. Badaniga sovuq narsa tekkanday titrab ketdi. “Hm-m, bu erini ovutyapti-ku. Mengamas, eriga dalda bölyapti!”

Kelin nima dedi? “Endi köryapsizmi?”

Ha-da, bir gapni ming marta qayta-qayta gapiradagan, qarigani sayin  ezma va injiq bölib borayotgan çolni Sulton endi körib turibdimi?

Şahnoz qaynotani iliq kutib olgan edi. Körgan zahoti bobosi tomon talpingan bolalarining ortidan peşvoz çiqarkan:

– Yaxşi keldingizmi, dada? – dedi oçiq çehra bilan.

Samimiy kutib olinganidan köngli toğdek kötarilgan möysafid söridagi muloyim körpaçalar ustiga ötirgaç, nabiralari Umid va Naima unga yopişdilar. Şahnoz ham yoniga kelib ötirdi.

– Xuş kepsiz, dadajon!

Ha, kelinning kayfiyati yaxşi edi. Lekin keyinroq…

Er-xotin piçirlaşdilar. Şahnozning: “Birov sörab qolsa, rostini  gapirib berib, şarmanda qip qöymasin-da, deb boladan qörqqandim, dadasi. Mahmadona Umiddan! Lekin otangiz… Kelib-kelib, şu paytda kirib kelişlarini qarang!” – deyişi tösatdan qaynotaning qöloğiğa kirdi-yu, köngli ezilib, esankirab qoldi.

Hammasi  Sultonning hovliqib  kirib kelganidan boşlandi. U otasi bilan sarosimada söraşdi-yu, xotiniga yuzlanib:

– Kelişyapti, –  dedi. – Oş nima böldi?

– Hozir damlayman.

Şahnoz oşxona tomon yurib ketdi.

Möysafid:

– Kim kelyapti? – söradi.

– Komissiya. Suğurta inspeksiyadan, – javob qildi öğli.

Sulton otasining hayron qolgan nigohini körib, unga yaqinroq ötirdi-da:

– Eski uyning bir tomonini ağdarvordim, – dedi ovozini pasaytirib. – Içkari hovliga kirmadingiz-a? Yoğingarçilikdan qulab tuşdi, deb ariza taşlab qöyuvdim. Ana, kelişyapti körgani.

Sulton omonatgina ötirarkan, noxuş xabar eşitganday qotib qolgan otasining könglidan nimalar keçayotganidan bexabar, xuş kayfiyatda qöşib qöydi:

– Inspektor özimizniki. Odamgarçilik qilsa, ançagina pul çiqişi mumkin. Harna-da, ota. Heç bölmasa, yangi uyning şiferiga yetar? Nima dedingiz?

Avzoyi özgarib ketgan möysafid: –  Nima ham derdim, – deya dardli jilmaydi. – Balli, öğlim. Barakalla!

Sulton bir seskandi va:

– Dada! – dedi öqrayib qararkan.

– Nima, dada?

– E, nimaning taşvişini qilyapsiz?

– Sen qilgan işning taşvişini, bolam! Eşitgan quloq nima deydi?

– Kim bilib ötiribdi?

– Kim bilib ötiribdi, degin. Xöp, heç kim körmadi bu ajabtovur tomoşani. Heç kim xabardor bölmadi. Lekin sen şuni özingga ravo körasanmi?

Axir…

Bas. Hoziroq nazoratçi oşnangning yoniga jöna. Qaytarvor. Töğrisini gapirişga uyalsang, biror bahona top!

Gangib qolgan Sulton harakatsiz ötirardi:

– Tura qolsang-çi! – ödağayladi möysafid. – Men nima dedim? Hoy,  seni halol luqma bilan boqqanman, – uning öksik közlari pir-pir uçdi. – Lekin sen arzimagan harom pulni deb…

– Nima? – tutaqib ketdi Sulton.

Möysafid çöntagiga qöl solib: – Senga qança kerak? – degan edi,  közidan öt çaqnab:

– Hm-m, sizdek puli köpayganni… – olayib qaradi öğli.

– Menga unaqa qarama!

Sulton istar-istamas örnidan turdi-da, ortiga qaray-qaray köça eşigi tomon ketdi. Darvozani şaraqlatib yopgan edi, möysafid bir qalqidi. Ança vaqt iztirob bilan yopiq darvoza tomon tikilib ötirdi. Kelini yaqinlaşgan edi, dardli nigohini unga qadab:   

– Zardasini kördingizmi? – dedi şikoyatomuz.

Şahnoz yerga qaradi. Nimadir demoqçi böldi, ammo botinolmadi. Söng qovoği solingan köyi qaynotadan uzoqlaşdi. Umidvor möysafidning köziga dunyo battar qoronğilaşdi. Omon bölgur,  bir oğiz “xafa bölmang” ham demadi-ya!

Köp ötmay möysafid hovuridan tuşdi, ammo yuragi hamon ğaş edi. “Xafa qip qöyding bolani. Yotiği bilan, muloyimlik bilan tuşuntirsang ham bölardi-ku!”– malomat qildi özini.

Sulton tuşkun kayfiyatda darvozadan kirib kelar, nigohida “Qaytarvordim, könglingiz joyiga tuşdimi?”– degan malomatomuz ifoda aks etardi. Buni anglagan möysafid: – Keçir, öğlim, – dedi xijolatli jilmayarkan.

Sulton otasining yoniga ötirdi.

– Dada…

Möysafid öğlining qölini kaftlariga oldi.

– Qöy, xafa bölma.  Bilasan-ku, xasdek bir “vağğ” etib yonganimda  ranjitib qöyaman-da, keyin puşaymon bölaman.

Möysafid hammasiga özi aybdorday boşini egdi va öta soddalik, mehribonlik bilan davom ettirdi:

– Ha, aytmoqçi, özim bersam-çi, öşa davlat beradiganni. Çin yurakdan aytyapman, bolam. Pulim bor.

Sulton qölini tortib olarkan:

Bilaman, puldorsiz, – dedi istehzo bilan. – Lekin biroz undirsak, davlat kambağal böp qolarmidi? Suğurta badalini tölayapman-ku!

Qöllari muallaq qolgan möysafid tağin mulzam tortib: – Öğlim-a… – deya boşini sarak-sarak qildi. – Nima, öşa pul bilan boyib ketarmiding? Muallim  bolam! Tuşunsang-çi, möysafid otangni.

– Tuşunyapman, dada! – ovozini kötardi Sulton.

– Tuşunib turib ham… – jiğibiyroni çiqqan möysafidning lablari özidan-özi titray boşlagandi, öğlining:

– Hamma şunaqa qiladi! – deyişidan portlab ketdi: – Nima deding? Hamma şunaqa qiladi?!

Möysafidning avzoyi butkul buzilgan edi. “Şu mening bolammi? Muallim bolammi?”

U ğazabini içiga yutib, ğamgin jilmaydi-da: – Hammani öz toşing bilan tortma, bolam! – dedi siniq ovozda. – Darvoqe, suğurtaçilar kimnikida?

– Hasan kirakaşnikida. Nima edi?

– Hasan kirakaş ham senga öxşab…

– Bilmadim, –   çört kesdi Sulton. –  Boşqalar bilan nima işim bor?

– Özing hamma şunday qiladi, deb aytding-ku. Boşqalar şunday qilgan taqdirdayam, sen qilma, uqdingmi? Muallimsan. Adabiyot muallimi! Adab…

Avzoyi tundlaşib:

– Bas. Zor qolguring bahridan ötdim-ku! – baqirib yubordi Sulton. – Qutulmadimmi?!

Taom tayyor bölgan ekan, Şahnoz suv olib keldi.

– Kam bölmang, qizim, –  titroq qöllarini yuvarkan, möysafid duo qildi va kelinning  taʼbi ğoyat tirriqligini angladi: “Bunisi ham xafa”.

Oş ham keldi. Ota-bola dasturxonga qaradilar.

Darvozani taqillatdi-yu, ostonada köringan qöşni bolakay: –  Sizni bir odam sörayapti, Sulton aka! – dedi baland ovozda.

Xuddi şuni kutib ötirganday Sulton darhol qölini artib, örnidan turdi.

U ketdi-yu, möysafid ham soçiqqa qöl uzatdi.

Tez ortiga qaytgan öğliga:  “Kim ekan?” deganday qaradi möysafid.

– Abbos amaki.

Möysafid taraddudlandi: –  Abbos?..  Örtoğimmi?

Qözğalgan edi, Sulton şaştidan qaytardi:  – Ketib qoldi, qöşnisining maşinasiga ötirib. Kiring, dedim, unamadi.

– Dadam şu yerda demapsan-da…

– Şoşib turgan ekan. Uyi – töyxona! Boribsiz-ku.

– Ha, boruvdim. Eh, esimdan kötarilibdi! Sulton bolamga  yetkazarsan, endi özi oqşom bazmiga boş-qoş bölsin, deb  iltimos qiluvdi, boyaqiş. Ovora böp özi ham kepti-ya. Borarsan, “rais bolam?”

Otaning beozor jilmayişi Sultonga istehzodek tuyuldi va: – Xotirjam böling, bormayman, – dedi sovuqqina ohangda.

Tabassum möysafidning labida yaxladi.

– Bu nima deganing? “Rais”liging, vaʼzgöyligingga men qarşimanmi? Aksinça, faxrlanaman suxandon öğlimdan.

– E, qöying!

Möysafidning yuziga xavotirlik soya soldi: – Aytmoqçi, yöq demadingmi Abbosga?

– Mensiz ham ötadi töyi.

– Yaxşi emas. Abbosning özi kepti-ya,  muhtoj bölib. Töy sensiz ham ötadi, lekin…

Xayolçan ötirgan Şahnoz:  –   Bu kişi “raislik”ni allaqaçon taşlagan, ota, – dedi zaharli kulimsirarkan. – Ha, endi töy qayda. Iş faqat azama-aza yuriş!

Möysafidning aʼzoyi badani muzlab ketdi. “Nimaga şama qilyapti kelin?”

Ha, Çaman xolaning qazo qilgan kunimidi?  Öğli televizor körib ötiruvdi, u kirib keldi.“Nega bormading? Nima, fursating bölmadimi? Töy bölsa, vaqt topilardi, şundoqmi? Suxandonlik qilarding tun böyi?!”

Xayollarini yiğib, içida nimadir uzilgandek bölsa-da, iztirobini jilovlaşga tirişib, allaqanday xavotir bilan:  – Rostdan ham… borging yöqmi? –  dedi möysafid.

Sulton devorga qarar, yuragiga qil siğmayotgani sezilib turardi.

– Bilaman, kayfiyating yöq.

Öğli içkari tomon qadam bosgan edi: –  Bolam, – dedi titroq ovozda möysafid.

– Ha, yana nima? – oğrinib söradi Sulton. Ota: “Abbosni pisand qilmaysan. Boyvaçça yoki mansabdorning töyi bölganida “uçarding!” demoqçi böldi-yu, ammo tilini tiydi. Beçorahol dösti Abbos haq-hurmati:    

– Bolam, bor… – dedi yolvorgan ohangda. – Özi ovora böp kepti-ya, qariya.  Yoş ötgan sari köngli nozik böp ketarkan odamni. Möysafid otang ham – şu. Arzimagan narsaga  boşi osmonda, arzimagan narsaga yuragi çilparçin. Abbos xafa böp qolmasin, töyiga bor. Boraqol, jon bolam…

Allamahalda mikrofon orqali butun mahallada eşitilayotgan kuy-qöşiq, tantanali sözlarga ulanib ketgan suxandon öğlining vaʼzgöyligi nihoyasiga yetdi-yu, möysafid yengil tortganday  “xayriyat-ey!” dedi içida. Xotirjam uxlamoqçi edi… bölmadi – kunduzgi manzara hamon köz oldida jonlanar, xunobi oşib borardi. “Avlodimizda aldoqçi yöq edi, bolam, kimga tortding? Bergan tarbiyam, pand-nasihatlarim qayoqqa ketdi? Bolang bor seniyam. U nima böladi? Ertaga qanday odam böladi?!”

Iç-etini yeb adoyi tamom bölayotgan çol beixtiyor çuqur “uf” tortib, boşqa tarafga ağanadi-yu, Umidning ovozi quloğiga kirdi:

– Buva.

– E, buvang tasadduq,  – möysafid nabirasi tomon qaytdi va  uni bağriga bosarkan:  – Uyğoqmiding? – dedi mehribonlik bilan.

– Buvajon, –  dedi Umidjon böğiq ovozda. – Xafasiz, a?

Möysafid boşini kötardi va: – Yöğ-e! – deya yuzida mung aks etgan nabirasiga mehrli tikildi. – Nega xafa bölarkanman, şirintoyim?

– Dadamlar… – bolakay yiğlamsiragan köyi bir zum jimib qoldi va: – Siz xafa bölmang, buvajon! – deya bobosini mahkam quçoqladi. – Buvajon, xafa bölmang!

Bunday yupatiş va hamdardlik tuyğusini kutmagan möysafid bir nafas özini yöqotdi. Qattiq taʼsirlanganidan köziga yoş keldi.

– Buva?!

– Ha bolajonim?

Bolakay yuragi dard-hasratga töla bobosining lablari titray boşlagani, közlari jiq-jiq yoşga tölganini sezdi-yu: – Mayli, – dedi.

– Nima?

– Buvajon, yiğlab oling.

– Nega… yiğlarkanman, bolam? – dedi bobo tutila-tutila. Ovozi titrab çiqdi. Butun vujudi qaltirar, qattiq hayajondaligi sezilib turardi.

Möysafid özini tutolmadi – yiğladi. Öksib-öksib, unsiz yiğladi. Biroq bu uzoqqa çözilmadi – şarros quyilayotgan yomğir birdan tinib, bulutlar tarqalib, quyoş çaraqlaganday yuragi ravşan tortdi. “Bu bola… boşqaça. Bu odam böladi!”

Tabassum qildi möysafid. Közlarida yoş jilolayotgan bolakayning ham yuzi yorişib: – Ana endi menga söz bering! – dedi.

– Söz beray? Nima deb?

– Boşqa heç qaçon közimga yoş olmayman deb! Yiğlamaslikka söz bering, buvajon!

– Xöp, söz beraman! – hozirgina yiğlab ötirgan möysafid endi beixtiyor kular, nabirasining yuziga yuzini bosgança ğalati entikardi. U mamnun jilmayarkan, tor kulbadan yoruğ dunyoga, musaffo havoga çiqqanday böldi – özanda tipirçilab qolgan baliq özini daryoi ravonda his etar, yengil nafas olardi bamisoli. – Senday aqlli bolajonim bor ekan, könglim töq. Xavotirim tarqaldi, Umid!  Xursandman. Hamişa şunday kulib yurişga vaʼda beraman, jon bolam. Öğlonim!

Muhammad ŞODIY

1959-yili tuğilgan.

Xöjand davlat universitetini tamomlagan.

“Yurakda qolgan muhabbat”, “Ikkinçi bahor”, “Söxdaryo sadosi”, “Lolazor”, “Sajdagoh” kabi nazmiy va nasriy töplamlari çop etilgan.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…