Сўз

0
180
марта кўрилган.

(Достон)

 

Инсонни сўз айлади жудо ҳайвондин,

Билким, гуҳари шарифроқ йўқ ондин…

Алишер Навоий

 

Билмам, қандай тилсим, қандай сир, Сўз йўқолди – гунгга айландим. Теваракка боққанча сассиз, сукут ичган мунгга айландим. Ёппасига сўзлар этди тарк, турналардай бўлишди ғойиб. Тилсиз бўшлиқ қучди дилни талх, сўз изладим ўксиз, мунғайиб. Шу чоғ илкис тилим четидан сакраб тушди ёқутдай бир Сўз: “Мен кетмадим улар кетидан – сенга содиқ  қоламан, эй, Дўст! Дадил бўлгин. Тур, ўрнингдан қалқ, бизни кутар узоқ йўл ҳали. Сўзласа бас кўксингдаги қалб, унинг сўзи – риёдан холи…”

Иккиландим. Ҳолимга боқсам, ундан бошқа сирдошим йўқ ҳеч. Шубҳа-гумон сари улоқсам, у ҳам кетар – кейин бўлар кеч.

“Майли, бердим қисматимга тан, йўл бошлагин – сендадир измим. Фақат… аввал Сўз Соҳибидан биргаликда сўрайлик изн…”

 

Аввалги сўз: ИЗН      

 

Аввалбошда Сўзни яратиб,

Жило бердинг битталаб Ўзинг.

Коинотга  ёғду таратиб,

Ҳайрат сочди ҳар битта сўзинг.

Ҳар сўзингдан кенгайди олам,

Ортаверди борлиқ залвори.

Недир – ҳали англамаса ҳам,

Сўз сўради ҳамма ёлвориб.

Самовотни босди маст йиғи…

“Садафи бор Cўзларнинг!” – дединг.

Сўнг Одамни яратиб, йиғиб

Сўзларингни, бирма-бир бердинг.

Новвот каби солдинг тилига,

Шимсин, дея, билсин мазасин;

Нақш айласин Сўзни дилига –

Сўзга ҳаёт бериб яшасин…

Cўзларингни олий туғ қилиб,

Ўтди маёқкўнгил инсонлар.

Янги сўзлар бир-бир туғилиб,

Рангинлашди гўзал лисонлар.

Жамол очди ўзбекий тилим –

Бу дунёга айтар сўзим бор!

Сўзим борми, демакки, дилим,

Жоним, руҳим, яъни Ўзим бор!

Гарчи қурбим етмас, йўқ қувват,

Арзигулик бир сўз демакка.

Тиришаман баҳолиқудрат

Бирор сўзга ҳаёт бермакка.

Токи ҳақ кун ҳузурингда зор,

Бежон қотиб, турарканман гунг,

Шу тирик Сўз айтсин истиғфор,

Менинг учун йиғласин юм-юм…

Ҳозир эса, изн бер, шу Сўз

Сўйламоқчи менга ҳикоя.

Эргашаман ортидан сўзсиз,

Эргашаман мисоли соя.

Зора, булоқ каби юмилган,

Қумлар босган кўзим очилса:

Кўзёш тўксам – яна ювилган,

Гард қоплаган сўзим очилса.

Ўзинг қўлла!

Йиқилсам – номус…

Сўз тополмай, тўлғонар оҳим.

Шукр, зиё сочди уч фонус:

Бисмиллаҳир роҳманир роҳим!

 

Йўлга чиқдик. Тоғни кўрсатиб, Сўз сўради: “Нима бу, ўртоқ?” Энсам қотди, дедим кесатиб: “Игна эмас, ҳар ҳолда, бу – тоғ!” Сўз жилмайди: “Йўқ, тоғ эмас бу… Бу – чўзилган, залворли оят.  Йўл танобин гурунг тортар-ку, тингла, айтай, сенга ҳикоят…” 

 

Иккинчи сўз: ОЧУН

 

Олам асли сўздан иборат,

Олти томон ва тўртта унсур –

Сўздан бино бўлган иморат,

Излаб топа олмайсиз қусур.

 

Метин сўздан яралган тоғлар,

Шарқироқ сўз оқар дарёда.

Яшил сўзни юксалтар боғлар,

Сўз живирлаб ётар саҳрода.

 

Кийик эмас қочган – ҳуркак сўз,

Фил эмас бу – вазмин сўз, аён.

Йўлбарс деманг – ёвқур сўз, шаксиз,

Заҳарли сўз – қорақурт, чаён.

 

Ақлли сўз, шубҳасиз, Одам,

Жонли-жонсиз сўзлар сарвари.

Лек… ақлидан айро тушган дам

Қулайди у тубан сўз сари.

 

Кўкни безаб турган юлдузлар –

Бу оламда мангу маёқ сўз.

Ҳар сўз мудом ўзини излар,

Ҳар мавжудот – сирли, сайёҳ сўз.

 

Ҳеч ким боқий қолмайди бунда,

Фурсат етса, ҳамма қўзғолар.

Тирик сўзга ташна очунда

Маъносини топган Сўз қолар…

“Демак, излар ҳар ким маънисин, пинҳон эрур ўзлик жавҳари. Ким ўзини ичдан таниса, чекинади тўсиқлар бари. Ғойиб бўлар дағал пардалар, узилади занжирлар қат-қат. Ўчар зулм, ғазаб, зардалар – туғилади тоза муҳаббат…”

 

Учинчи сўз: МАВЛУД

 

Балки сизга туюлар эриш,

Ҳақиқат шу:

Бу Сўз – иккиқат!

Гарчи йўқдир бошида эри,

Марям каби покиза хилқат.

 

Ихлос аҳли тушунгай уни,

(Имонимиз сақла, Раббано!)

Туғилажак, тўлгач ой-куни,

Масиҳ каби халоскор Маъно!

 

У дунёга келгани ҳамон

Малҳам бўлгай етим-муҳтожга.

Фақат уни жоҳил оломон

Михламаса аёвсиз хочга…

 

Судрамаса ҳислар ҳавойи,

Мункир ҳирслар тошлар отмаса.

Этагини тутган ҳаворий

Калималар пинҳон сотмаса…

 

Каъба каби юксалар Маъни,

Тасбеҳ мисол айланар сўзлар.

Кўрмайсиз ҳеч ёт калимани –

Зикр дилга дарича излар.

Тўсиқ бўлар на дин ва на тил,

Яхлитлашар кўнгил олами.

Англагаймиз ҳаммамиз якдил

Якка-ёлғиз Воиз каломин…

 

“Тўғри, дедим, халоскордир Сўз –  ҳикмат билан тўлса ботини. Минг вовайло, дунёда, афсус, Маънонинг ҳам кўпдир қотили. Ўлжа излаб изғийди бесар, ўз ишидан завқ туяр ғоят. Агар ранжиб қолмайман десанг, сўйлайман бир эзгин ҳикоят…”

 

Тўртинчи сўз: ҚОТИЛ

 

У сўзларни сўяди пинҳон,

Жон беради сўзлар ҳирқираб.

Жилмаяди (усту боши қон)

Ўлаётган сўзларга қараб.

 

Ўз қатлини кутади қатор

Қафасларга солинган сўзлар:

Қай бири жим – ётар бемадор,

Қай бири-чи, юлқиниб бўзлар.

 

Қилт этмас у,

Безраяр мамнун,

Қалби – қотиб қолган қайроқтош.

Пичоғини қайрайди кун-тун,

Кундасига сўзлар қўяр бош.

 

Мурғак сўзлар бўлади нобуд,

Кекса сўзлар ўлади бир-бир:

Керак эмас уларга тобут,

Керак эмас уларга қабр.

 

Аза очиб, тутилмас мотам –

Ҳеч ким киймас на кўк ва на оқ.

Дунёдаги бирорта одам

Бел бойламас сўзлар ўлган чоғ.

 

У билади буни…

Дасти қон –

Бўғизлайди сўзларни қўйдай.

Ёзса ҳамки элга дастурхон,

Қовурилган сўзларни қўйгай.

 

Оҳ, Худойим,

Паноҳ бер менга,

Асра ўзинг ул ғайир кўздан.

Умид билан келдим заминга,

Мен одаммас, мен, ахир, Сўзман…

 

Сўз мунг тортди. Аста тортиниб, деди: “Эсга тушди эски ғам. Сен сўйлаган ўша қотилнинг чангалига тушгандим мен ҳам. Бир амаллаб қутулдим, шукр, йўлиқмадим унга қайта, бот. Лек узлатга чекиндим тушкун – рангларини йўқотди ҳаёт…”

Бош ирғадим: “Менга ҳам аён, сўзлар борки – тўзғиган соя: замирида заиф тортган жон… Кел, шу ҳақда қилай ҳикоя…”

 

Бешинчи сўз: СУИҚАСД

 

Қайга қочмай, қайга бекинмай,

Нохуш хабар келар басма-бас:

Олис-яқин юртларда тинмай

Сўзлар қилар ўз жонига қасд.

 

Қайси сўзда чарчаган асаб,

Шовқин ичра ақлдан озган:

Микрофондан баланд дор ясаб,

Токли симга ўзини осган.

 

Қай калима алам комида

Тубанларга тикиб кўзини –

Қирқ қаватли китоб томидан

Пастга қараб отмиш ўзини.

 

Мен ҳам кеча йўлда, рости гап,

Бежон сўзнинг ётганин кўрдим.

Гувоҳ деди: “Мошин остига

Ўзин атай отганин кўрдим”.

 

Бу қандайин қайғули маслак?

Бу қандайин дард жилвалари?

Нега сўзлар бизларни ташлаб

Кетяпти сукунат сари?

 

Жавоб қилди менга шу заҳот

Минорага нақш бўлган калом:

“Сўзлай олмас бошқа ҳеч жонзот,

Сиздан эса… толиқдик тамом!”

 

“Ҳа, зерикдик… – деди Сўз беруҳ, – аммо бошқа на чорамиз бор. Шукр, Маъно қуч-қувват берур – яшагимиз келади такрор…”

“Ҳақ, рост, – дедим – лазиз жуда жон, инсонлар ҳам бордир хўб, сара – сўзлар билан яшар жонажон… Ҳув, биттаси келяпти, қара…”

 

Олтинчи сўз: ПИЁДА

 

Яхши таниш менга бу одам,

Йўл босади ҳар кун пиёда.

Гарчи бордир машинаси ҳам,

Гарчи обрў, шаъни зиёда.

 

Сукунат-ла сассиз кенгашиб,

Кезар ерга тикиб кўзларин.

Гоҳо бирдан тўхтар… Энгашиб,

Олар йўлда ётган сўзларни.

 

Манави сўз – сут тишидек пок,

Бирор бола оғзидан тушган.

Манави сўз – чўғ каби қайноқ,

Шаксиз, ошиқ қалбидан учган.

 

Манави сўз – ранги кўп заҳил,

Хаста дилнинг эзгин нолиши.

Манави сўз – анча баджаҳл,

Туфлагандир пулдорроқ киши.

 

Манави сўз – жуда серажин,

Йўқотгандир чолми ё кампир.

Манави сўз – чинлар ичра чин,

Кимдир йўлга кўмиб кетган сир.

 

Манави сўз – ўлгудай бадбўй,

Ғийбатларнинг сассиқ қолдиғи.

Манави сўз – куйган… Ҳасадгўй

Юрагида ёнган қобиғи.

 

Манави сўз – биллурдай тиниқ,

Холис дуо, зикрнинг қисми.

Манави сўз – турар қимтиниб,

Қайси моҳичеҳранинг исми…

 

Хуллас, бир-бир териб олар у,

Уфлаб, артиб, қўйнига солар.

Парда тортгач зулмат-қоронғу,

Сўзлар билан юзма-юз қолар.

 

Шуъла сочиб турар ҳар бир сўз,

Таратади шаън туйғуларни –

Очилгандай гўё басир кўз…

Шеър қилади одам уларни!

 

Наҳот, дейсиз, бу сирли саслар

Кимлардандир қолмиш тўкилиб!?

Ўқиб қолса энди ул каслар,

Паналарда йиғлар ўкириб…

 

Таъзим қилди Сўзга пиёда, Пиёдага сўз ҳам юкинди: бахти бўлган каби зиёда, халос бўлган мисол юкидан…

“Баттол эмас одамнинг бари, қотил эмас кимки қилса ов. Юр, борамиз Дилдарё сари…” – етакладим, Сўз кўнди дарров…

 

Еттинчи сўз: ОВ

 

Кўнгил деган дарё бўйида

Солиб турар ҳар куни қармоқ.

Балиқ сўзлар сузар ўйида,

Фикри эзгу – фақат қутқармоқ.

 

Сув қаърида наҳанглар кезар,

Шўнғиб юрар очкўз юҳолар,

Ўлжа исин олисдан сезар –

Ютилган сўз тамом йўқолар.

 

У сўзларни бирма-бир тутиб,

Солсам дейди аквариумга –

Яъни, шеърга… Бу шаффоф қути

Нажот бўлиб туюлар унга.

 

Сўзлар эса Қайсдек қайсар,

Қармоқ инса, қочади гурра.

Ҳур ўлимни кўради афзал –

Тор кулбада яшашдан кўра.

 

Лек насиба деган гап ҳам бор –

Уч-тўртта сўз илинар ҳар кун.

Яшайверар яна умидвор

Ҳаётидан ахтариб мазмун.

 

Тушида ҳам ов қилар, ҳайҳот,

То тонггача қизир оғир жанг:

Қармоғига илинар бот-бот

Дунёдаги энг улкан наҳанг!

Сўз тик боқди: “Яширма, сен ҳам гоҳ-гоҳ қармоқ солиб турасан. Дилдарёдан қуруқ қайтган дам омадингдан нолиб турасан…”

“Тўғри, – дедим, – бу кўп нозик жанг, мағлуб учун йўқдир баҳона… Ҳозир эса, қарши бўлмасанг, бизни чорлар томошахона…”

 

Саккизинчи сўз: ҲУҚҚАБОЗ

 

Гир айлана, тўгарак давра,

Ҳайрат ичра ҳамма ҳангу манг.

Нигоҳларни сеҳрлаб, авраб,

Кўзбойлоғич кўрсатар найранг.

 

Чўнтагидан чўғдай сўз олиб,

Одамларнинг қўлига тутар.

Сўнг шу сўзни енгига солиб,

Бир силкиса –  учар кабутар.

 

Бошқа сўзнинг остига ўтин

Қалаб, олов ёқар устма-уст.

Сўнг “суф” дея сўндириб ўтни –

Кул остидан олар парча муз.

 

Узун сўзни ётқизиб тўғри,

Қоқ белидан тортади арра.

Бўлинади у бўғин-бўғин,

Сочилади зарра ва зарра.

 

Ва устидан ёпар-у белбоғ,

Силкитади сирли таёғин.

Сакраб турар чаққон сўз – бебок,

Бутун боши, қўли, оёғи…

 

Давом этар тилсим-томоша,

Мўъжизага тўла сир сандиқ.

Диллар ҳайрон, ақллар шошар,

Ковушини йўқотар мантиқ…

 

Ҳайрат ила тарқар оломон,

Ҳуққабозни Хизр чамалаб.

Ёлғиз қолар…

Бўлгандай талон,

Ўтиради бошин чангаллаб.

 

Ғижимлайди тўзғин сочини,

Сўз тополмас – овозсиз бўзлар.

Теграсида ётар сочилиб

Куйган, синган, ярадор сўзлар…

 

“Сўз ўйини – энг сирли санъат, сўз устаси – моҳир ҳуққабоз. Фақат кўзни қилиб шамғалат, моҳиятдан сирғалмаса – соз…”

“Моҳиятга кўзгу сўзлар бор – соф гўшада етар вояга. Афсус, улар эътиборга зор. Кел, қулоқ тут шу ҳикояга…”

 

Тўққизинчи сўз: ЖИНОЯТ

 

У қишлоқда юрган Сўз эди,

Яшар эди элнинг оғзида.

Бахши билан яқин дўст эди,

Яшнар эди унинг созида.

 

Бир кун қўққис юраги сиқди,

Гўё унга етмасди нафас:

“Бу ерларда жуда зерикдим,

Шаҳар сари йўл оламан, бас!”

 

Хешлар билан хайр-хўш қилиб,

Йўлга чиқди эрта саҳарда.

Мардикорлар билан қўшилиб,

Етиб келди азим шаҳарга.

 

О, очилди содда оғзи ланг,

(Унга ҳайрон тикилди кўзлар)

Гангиб қолди –  қилди ҳангу манг

Посон сўзлар, олифта сўзлар.

 

Ва ниҳоят, йиғиб эс-ҳушин,

Излаб кетди бирор қўним жой.

Машҳур ҳофиз эсига тушди:

“У бағрига олгай, ҳойнаҳой”.

 

Катта кентда тентираб, айни

Шом маҳали манзилин топди.

“Танимайман сени, оғайни” –

Ҳофиз шартта эшигин ёпди.

 

Ранжимади, қилмади таъна,

Тақиллатди олим эшигин:

“Бизга керак илмий атама –

Сен-чи, фанга ётсан, кечиргин”.

 

Сўнгги илинж – шоир…

Тантифеъл,

Ҳотам дея қозонган у ном:

“Майли, фақат, эрта-индин кел,

Ҳозир эса йўқ сира илҳом…”

 

Сўз изғиди, ҳасратда тўзди,

Таскини йўқ – овозсиз бўзлар…

…Бехос унинг йўлини тўсди

Жинкўчада ажнабий сўзлар.

 

Бири кескин сермади пичоқ,

Биқинига бири мушт солди.

Чўнтакларин қилишди-ку қоқ,

Сўз йиқилди – чўзилиб қолди.

 

Нобуд бўлди.

Одамлар лоқайд,

Ётар бирор дайди маст, дея.

Қишлоқда-чи, куйлайди шу пайт

Бахши жуда ғамгин марсия…

 

Мен хўрсиндим: “Танирдим уни, мол боқардик, ўйнардик бирга. У шаҳарга йўл олган куни  мен ҳам таслим бўлдим тақдирга. Асролмадим… Ҳа, зиммамда айб, шу экан-да одамнинг ҳоли: тураверар тилсиз мунғайиб, кучлидир гоҳ ундан чумоли…”

 

Ўнинчи сўз: МАСЛАК

 

Чумолининг ишини қаранг

(Увоқча ҳам келмайди ўзи),

Юмалатиб кетмоқда аранг

Ўзидан ҳам каттароқ Сўзни.

 

Йўлда кимлар қилмайди дахл,

Пистирмада ётволиб пойлар –

Текинтомоқ, қароқчи, бахил,

Сўз ўғриси бўлган гадойлар.

 

У ҳеч кимга қилмайди парво,

Ўйламайди мағлубиятни.

Ўнқир-чўнқир, чалкаш йўл аро

Маёқ қилган ёруғ ниятни.

 

Курашади, манзили узоқ,

Жавоб бермас ҳеч ким сасига.

Думалатар, терс судрайди гоҳ,

Сўзни элтар ўз уясига.

 

Юксалтади сўз хирмонин, рост,

Кунда шундай бир жуфт сўз тўкса…

Ҳайрон бўлманг,

Боссангиз бехос,

Бир кун сизни одамдай сўкса!..

 

“Қувват бордир сўз тийнатида – қумурсқа ҳам девга айланар. Нафис сўзнинг зеб-зийнатидан оддий тош ҳам дурдай шайланар”.

Бош силкидим: “Ҳа, сўзда қурб бор, мағзидаги  малҳамдай ғоя таъсиридан тузалар бемор… Бу ҳақдамас аммо ҳикоя…”

 

Ўн биринчи сўз: ЭСКИ ДАРД

 

У йиқилди кўксин чангаллаб,

Ёмон санчди юраги бу кез.

Ҳамкасблару  дўстлар амаллаб

“Тез ёрдам”га олиб борди тез.

 

Турфа асбоб-ускуна ила

Текширдилар авра-астарин:

Жилла гумон қолмасин дилда,

Не усул бор – қўллашди барин.

 

Бош чайқади охири жарроҳ:

“Тиғ тегмаса дегандик зора,

Ҳавас эмас бизгаям ёрмоқ,

Не қилайлик, йўқ ўзга чора…”

 

Чап кўксини очдилар кесиб,

Пардаларни нозик тилдилар.

Юрак деган оламни кезиб,

Томирларни сайр қилдилар.

 

“Ё худойим!..”

Нотаниш ҳисдан

Жарроҳ сўзсиз тилин тишлади.

Нафис қисқич билан оҳиста

Ниманидир олиб ташлади.

 

Енгил тортди.

Чиқди ташқари,

Чекди. Сўзга мажоли йўқдир.

Ўраб олди дўсту хеш бари:

“Нима бўлди, бир сўз денг, дўхтир!?”

 

У жилмайди:

“…Қутқариб қолдик,

Шафқат қилди Худонинг ўзи…

Юрагининг тубидан олдик

Ўттиз йиллик занглаган Сўзни…”

 

“Ҳа, сўзлар бор тиғ каби кескир, юракларга беҳис қадалар. Тоза қонни қилгайдир тез кир, томирларга тушса, маддалар. Шубҳасиз, бу – Зулматнинг иши, сўриб олгай сўзларнинг нурин, тонг уфурган шуълани шимиб, жойлайди сўнг қоп-қора қурум…”

 

“Омбор каби сўз йиғар Юрак, фарқи йўқдир не билан тўлса. Бир парча тил – беминнат курак, олиб чиқар унда не бўлса. Қадрли сўз бир четда турмас, ёмби мангу қолиб кетмас сир… Тил қорайса, демакки, дурмас – юракни зич тўлдирган кўмир…”

 

Ўн иккинчи сўз: ҚОРА ИШ

 

Сўз йиғади у мижоз кутиб,

Ўз корини савобга йўяр:

Қордай оппоқ сўзларни тутиб,

Қора, қуйқа рангларга бўяр.

 

Кабутардай беозор калом

Айланади зумда бойқушга…

…Оқ сўзини излар беором –

Кимдир зордир у боёқишга.

 

Бу ёқда-чи, қорадил косиб

Қушларини қўлма-қўл пуллар.

Харидорлар келар муносиб –

Қора сўзга ишқибоз улар.

 

Юраклари йиғади куя,

Томирлари тортар қора қон.

Руҳи – қора қушларга уя,

Онги – зоғлар чарх урган макон.

 

Тундай қора, мубҳам қушларни

Ўқдай отар кўзларга жойлаб.

Яралайди оппоқ тушларни,

Қоронғуда ўқраяр пойлаб.

 

Типирчилар оқ тилак ночор,

Ойдин орзу потирлар ҳалак:

Бойўғлилар чўқилаб қочар,

Ташланади қузғунлар лак-лак.

 

Лек.. қўққисдан тўзғийди зулмат,

Тўкилади кўкдан оқ кукун.

Ёзилади ерга оппоқ хат –

Адолатли, чароғон ҳукм.

 

Симурғ сўзи –

Холис, ҳур, одил:

Оқ қанотли сўзлар қутулар.

Қора қушлар топмай муродин,

Қонга ташна бўлиб қутирар.

 

Қаҳри қўзиб қайтар инига,

Қора қисмат хатин ўқийди:

Содиқ қолиб қора ишига,

Эгасининг кўзин чўқийди!

 

“Кўрдим иғво-бўҳтон юқидан юзи қора бўлган сўзларни, шу сўзларнинг оғир юкидан қадди букик қоракўзларни…”

“Яхшиямки, офтобдиллар бор, ҳаққа қалқон – мустаҳкам қоя. Юракларга обкиргай баҳор… Шу ҳақида энди ҳикоя…”

 

Ўн учинчи сўз: САХИЙ

 

У саҳарлаб чиқади йўлга,

Чўнтагини сўзга тўлдириб.

Сўз тутар ҳар узанган қўлга,

Уйларга ҳам ўтади кириб.

 

Садо берар: “Кимга сўз керак?

Тарқатаман бетўлов, текин.

Фақат уни қилмайсиз эрмак,

Уни увол қилмайсиз лекин”.

 

Ҳар бир сўзга лойиқ одам бор,

Калима бор ҳар кимсага тенг:

Кимгадир бир сўз туюлар тор,

Кимгадир бир сўз келади кенг.

 

Ким улушин ҳимматга йўяр,

Рози бўлмас кимдир озига…

…Қанддай ширин сўз солиб қўяр

Йиғлаётган бола оғзига.

 

Қатқалоқ қалб йўлиқса туйқус,

Сўз қуяди сувдай синггувчи.

Совуқ қотса қай дилда туйғу,

Томизади сўз  –  иситгувчи.              

 

Кўнгли чўккан, синиққан кимса

Умидига суяр тиргак сўз.

Зимдан кимга хатар тикилса,

Туҳфа қилар ҳушёр, сергак сўз.

 

Енгил каслар ўпкасин босиб,

Зилдай сўз-ла бойлайди пойин…

Сўз узатар, хуллас, муносиб –

Ҳар бир сўзнинг топади жойин.

 

Сўз улашар кезиб ҳар ённи,

Қолдиради ёниқ сўзли из.

Шом маҳали, бўшаб ҳамёни,

Қайтиб келар уйига сўзсиз.

 

Рафиқаси сўздан чой дамлаб,

Ёнбошига қўяр сўзёстиқ.

Фарзандларин даврага жамлар,

Сўзбезакли дастурхон ёзиб.

 

Яшар меҳр, ишққа қонганча,

Аҳил, тотув, иноқ яшайди.

Оиласи билан тонггача

Яна янги сўзлар ясайди!

 

“Ҳа, танидим. Мени ҳам, ўзи, сенга ўша сахий улашган. Кўпаяди кун сайин Сўзи – зулмат йўлин тўсувчи лашкар…”

“Рост, тонмайман, улғайдим дуркун шундай ҳотам инсонлар боис. Сўз йўлида бораркан бу кун, уларга бош эгмоғим жоиз…”

“Балли. Бу – ҳеч адо бўлмас қарз, камсуқумлик – оқил хислати. Ҳаммамизга бўлгай аччиқ дарс ҳаволанган сўзнинг қисмати…”

      

Ўн тўртинчи сўз: ҚИСМАТ

 

У китобда туғилди аввал,

Жуда сокин, вазмин сўз эди.

Хилват жойни кўрарди афзал,

Маъно билан яқин дўст эди.

 

Бир кун илғаб қолди қай мухбир,

Газетага кўчирди судраб.

Ғунчалади мағзидаги сир,

Аён бўлди яширин қудрат.

 

Нашрларда бўлди қўлма-қўл,

Мақоладан хабарга кўчди.

Қоғоз узра босиб узоқ йўл,

Қанот қоқиб чопди-ю… учди!

 

Тўлқинларга илашиб, қаранг,

Чиқиб олди зангор экранга.

Энди ҳар кун сочади жаранг,

Тусланишни қилмайди канда.

 

Усиз ўтмас энди бирор тўй,

Бирор аза, бирор маросим.

Ҳали келмай фикр, хаёл, ўй,

Кўрсатади дарров қорасин.

 

Улфатлари ўзидай сергап,

Гап отади, қилар таманно.

Уни ҳеч ким қўймайди тергаб –

Аллақачон тарк этган Маъно.

 

Оҳори йўқ сийқа либоси

Зўрға ёпиб турар танини.

Қўзғалганда эски ибоси

Эслаб қолар ким эканини.

 

Айрилади шунда тинчидан,

Аламидан сочини юлар.

Тушларида… Китоб ичида

Маъно билан эгизак юрар…

 

Биз ҳам Сўз-ла эгизак каби йўлимизда этардик давом. Ортда қолди саҳролар – кабир, ортда қолди неча бир довон. Ва… дуч келдик ногоҳ мажлисга, англамасдан қўшилиб қолдик. Берилганча оташин ҳисга, чайнар эди бир сўзни нотиқ. Ўтирарди юзлаб қоракўз, қилт этмасдан на тук, на эти. Эвоҳ, нотиқ оғзидаги сўз – ўзгаларнинг сақичи эди…

 

Ўн бешинчи сўз: СИР

 

Ҳар оқшом шу:

Ўчганда чироқ,

Ухлайман деб кирсам ўринга –

Нималардир ўрмалар, бироқ

Чироқ ёқсам, ҳеч не кўринмас.

 

Югуради юз, бўйним бўйлаб,

Гоҳ қитиғим, гоҳ ғашим келар.

“Нимадир бу?” – ётаман ўйлаб,

Хаёлимга келмайди нелар.

 

“Наҳот мени босган бўлса бит?

Ё кўрпамда кўпайган бурга?” –

Ҳаммаёқни қиламан тит-пит,

Хотиним ҳам излайди бирга.

 

Натижа йўқ.

Ҳар тун шу аҳвол,

Ухлайман деб кирсам ўринга,

Нималардир ўрмалар, алҳол,

Чироқ ёқсам, ҳеч не кўринмас.

 

Ва ниҳоят, бир куни чаққон

Ҳамла билан тутволдим бирин…

Шундан буён қийноқдадир жон,

Шундан буён чақади сирим.

 

Ахир, кимга айтайин буни,

Айтсам, тағин кўпаймасми гап?

Майда урчиб ётган қайғуни

Ёлғиз ўзим қандай қилай даф?

 

Бўлди,

Сабрим тугади, дўстлар,

Енгил тортай, сиримни айтиб:

…Юрагимга етмаган сўзлар

Қулоғимдан чиқаркан қайтиб…

 

“Ҳар бир одам асли Сўзсандиқ, умр бўйи сўз йиғар инсон.  Кимдир ўлса, бу – битмас чандиқ, одам билан сўзлар берар жон…”

“Сўздарёга ўхшар ҳар элат – миллат тўзса, тили ҳам ўлик… Бошига шум савдолар келар… Шу тўғрида тингла бир ўтук…[1]

 

Ўн олтинчи сўз: КЎМЧУ

 

Шаҳар чети. Туш. Терлаб-пишиб,

Қадимшунос қилади эмгак[2].

Ўра ковлар… Унинг бу иши

Кимларгадир туюлар эрмак.

 

Кимдир кулар: “Бу далли одам

Ер тубидан излайди кўмчу…”[3]

Парво қилмас пичингга ҳеч ҳам,

Авут-авут[4] тупроқ элар у.

 

Авом гапи бўлмайди эвшук[5],

Алинидан[6] оқар реза тер.

Мозий сари ахтарар эшик,

Бағрин очар унга Она Ер.

 

Гоҳ ивриққа[7] дуч келар ҳайрон,

Гоҳ чиқади сирли сиричға[8].

Тасаввури билмайди поён –

Етсам дейди олам сирига…

 

Тарк этмас ҳеч қалбини тамкин…

…О, изрикка[9] тегди чўкичи.

Улкан укак![10] Эгилди таркин[11],

Очди: сўзга тўладир ичи!

 

Товланарди укил[12] калима,

Товланарди бесадо тилсим.

Қадимшунос лол эди…

“Нима,

Йўқотдингми, эй одам, тилинг?!”

 

Садо берди узуғ[13] Сўз ногоҳ:

“Раҳмат сенга, эй содиқ сағдич[14].

Ютган эди бизни тубсиз чоҳ,

Ётган эдик безовта, нотинч…

 

Аслида-чи,

На тас[15], на армон,

Билмас эдик  –  шонимиз улуғ.

Элтар эди бизни зўр карвон,

Ҳар тевада – бебаҳо ағруқ[16].

 

Йўл босардик ақрин[17] ва текис,

Йўл босардик хотиржам, бедард.

Билар эдик – йўлимиз чексиз,

Ортимизда қолиб сонсиз арт.[18]

 

“Тўхтанг!” – деди бир кун қулавуз[19],

Кўп йўл юрдик, тикланг алачу[20].

Бунда бир пас ўйнаб-куламиз,

Битганми ҳеч йўлнинг чаласи?!”

 

Оёқ илдик. Очилди хумлар,

Бир лаҳзада бўлди эл эсрук[21].

Гўё озод бўлган маҳкумлар

Елкасидан тушган каби юк.

 

Наволанди қувноқ икама[22],

Кўнгилларда мастона ўркуч[23].

Маслагини унутди ҳамма,

Асир этди маккор кунди[24] куч.

 

 

Ва ўртада қўпди зил ирташ[25],

Гувазликдан[26] бузилди кудан[27]

Қуюн қўпиб, қутурди-ку дашт,

Гўё девлар қалқди уйқудан.

 

Остин-устин бўлди арчилар[28],

Ҳаммамизни ямлади тублу[29].

Ҳолимизга ким ҳам ачинар –

Ўған Эзи[30] жазосидир бу.

 

Кўкка учиб кетди тинимиз[31],

Тўзғиб кетди бебаҳо ўкма[32].

Уйукти[33] суюкли тилимиз,

Сумлимларга[34] тўлди бу ўлка.

 

Шукр, яна ёришди ўзлак[35],

Яна чиқдик жумла – жаҳонга.

Ужук-ужук[36] тирилди сўзлар –

Вужудимиз қовушди жонга…”

 

Қадимшунос лол эди ҳануз,

Абақидай[37] турарди қотиб.

Қуёш – эски тилла танга тус –

Алвон кўлга борарди ботиб…

 

Бир сандиқ сўз – кўҳна ўрунчақ[38],

О, кимларга, олинг, деб тутди.

Қизиқмади ҳеч кимса унча,

Сўнг… уларни битталаб ютди.

 

Шундан буён бу мўлак[39] одам

Мунған[40] бўлиб, сайрайди бийрон.

Гарчи уни тингласалар ҳам,

Тушунмайди бирорта инсон…

 

“Қанча сўзлар бор эди чапдаст, тилдан тилга учар эдилар. Савлат тўкиб тураркан гапда, сафдошини қучар эдилар…”

“Бугун-чи, йўқ, бермаслар садо, умрлари топ­миш ниҳоя. Танноз сўзлар қилдилар адо… Шу ҳақдадир ғамгин ҳикоя…”

 

Ўн еттинчи сўз: ҒАМГИН ҲИКОЯ

 

Бирга ўсди икки жондош сўз –

Яралганди битта ўзакдан.

Тутиндилар қиёматли дўст,

Яшолмасди айри, узоқда.

 

Боғлаб турар эди битта сон,

Битта туркум, битта келишик.

Аразлашиб қолсалар, осон

Кетардилар дарров келишиб.

 

Бир жумлада чопиб изма-из,

Зичлар эди маъно таъсирин –

Айирувчи сўзлар келса, тиз

Чўкмай, бирга бериб таъзирин.

 

Сирлашарди саҳифа бўйлаб,

Кезар эди мудом жуфт соя.

Яшарди бир маслакни ўйлаб,

Соф дўстликни қилиб ҳимоя.

 

Аммо бир кун ўзга лисондан

Кириб келди бир сатанг калом.

Бири кўриб қолди… Шу ондан

Оромини йўқотди тамом.

 

Энди тез-тез ҳамроҳини у

Чалғитганча этар эди тарк.

Танҳо ўзи симириб қайғу,

Бўлар эди андуҳ ичра ғарқ.

 

Тушунмасди шериги сира,

Сўз сўраса – синиқарди жим.

Аҳволини ўйлаб, хавфсираб,

Пинҳон ерди у ҳам ич-этин…

 

Бир кун тамом йўқолди дўсти,

Излади зор: қайда, ким билар?

Машъум миш-миш йўлини тўсди:

Қочиб кетмиш сатанг Сўз билан!

 

Тўрт томонга ёйилди ғийбат,

Шум кулгилар бағрини эзди.

Чидолмади, қийналиб беҳад,

Сўроқ (?) билан томирин кесди.

 

У ёқда-чи, маккора танноз

Сўриб олди ошиқ жонини.

Сўнг тап тортмай, кечиб кетди воз,

Гапга кўмиб устихонини.

 

Шундан буён кўникди барча,

Икки сирдош беиз йўқолди…

…Бизнинг эса, шармандаларча,

Кунимиз шу сатангга қолди…

Кулдим: “Оғир муҳаббат дарди – у сўзнинг ҳам оларкан эсин…”

“Муҳаббат шу бўлса агарда, уни қашқир, бўрилар есин!”

Қалқиб тушди йўл ёқасида қўл ушлашиб турган йигит-қиз. Висол-ҳижрон чорраҳасида сўзлашарди юзма-юз, унсиз…

 

Ўн саккизинчи сўз: ОМОНАТ

 

– Сўз бер менга,

Бергил менга сўз! –

Жавдирайди бир ўксик нигоҳ,

Жавдирайди ўтинч тўла кўз,

Не дейишни билмайман мен, оҳ.

 

Нима қилай?

Қандай чора бор?

Қай пучмоққа бекитай ўзни?

Ахир, қайта топмоғим душвор –

Йўқотганман у берган Сўзни…

 

Дилни эзди ушбу тиллашув, ўн сония зўрға кузатдик. Йўлимиздан чиққан сўзни шу йигит билан қизга узатдик.

“Кўп йўл юрдик, қолмади мадор – туз тотмадик, заифлашди жон…”

“Зап пазанда бир танишим бор, бизни сийлаб, қилгай у меҳмон…”

 

Ўн тўққизинчи сўз: ПАЗАНДА

 

У бозорга борар эрталаб,

Янги, барра сўз сотиб олар.

Сўнг қозонга сўздан ўт қалаб,

Энг мазали сўзларни солар.

Сўз қайнайди узоқ биқирлаб,

Ҳар битта сўз гўё сайрайди.

Пишгач, унга теккизсангиз лаб,

Сўз таъмидан кўнгил яйрайди.

 

Сўнгра сархил сўзларни солиб,

Банка ёпар – ейди қиш ғамин:

Қаҳратонда сўз-сассиз қолиб,

Гунг мисоли ғўнғиллар замин.

 

Тайёрлайди сўзлардан қоқи,

Музхонага ғамлайди мўл-кўл.

У билади, бир кун ютоқиб,

Ҳамма унга узатади қўл.

 

Шаксиз, сиз ҳам очиқиб роса,

Ташналикдан танингиз идраб –

Узатасиз унга бўш коса,

Умид билан, қўлингиз титраб.

 

Шундай экан, токи фурсат бор,

Кўмаклашинг беғараз, текин:

Сўзни асранг… Яна ҳосилдор,

Тоза навли сўзларни экинг.

 

Ҳеч бўлмаса, унинг бошида

Зулмат бўлиб қилманг қоронғу.

Шам ёқай деб кетса, ошига

Енг учида қотмангиз оғу…

 

“Ўйлаб кўрсам, ёшлик чоғимдан Ҳаёт мени сийлабди тамом. Лекин ўзим дил ўчоғида пиширдимми бир ширин таом? Ҳеч бўлмаса, зўр пазандага обкелдимми бирор масаллиқ? Мендай лаванг бир арзандага ким беради энди тасалли?”

Ўйларимни илғагандай жим, етган каби тилсим-асрорга – гўё ошкор бўлгандай кўнглим, Сўз бошлади мени бозорга…

 

Йигирманчи сўз: СЎЗБОЗОР

 

Қизиб ётар кўҳна сўзбозор

Яхши-ёмон сўзлар чўғидан.

Олувчидан сотувчи бисёр –

Бир-бирини тинмай чўқиган.

 

Кимдир олиб чиққан ўз сўзин,

Бир бурчакда сотади ҳалол.

Айёрона қисганча кўзин,

Пайдо бўлар ёнида даллол.

 

Олибсотар каслар бор яна,

Дарров илғар, етар қайдан наф.

Жағи билан – сотар чакана –

Йирик сўзни майда-майдалаб.

 

Кун кўради сўзбўямачи

Сафсатага ёрлиқлар тақиб.

Гарчи билар, ҳоли аянчли,

Сўзсинчилар қилади таъқиб.

 

Ўғрилар-чи, кезар чеккалаб,

Куппа-кундуз чиқишган овга.

Ўзгаларнинг сўзини талаб,

Пуллаб қочар арзон-гаровга.

 

Сара, асил сўзлар бор… Жило

Сочар олтин, олмос мисоли.

Кимдир харид қилар юз кило,

Кимдир зўрға олар мисқолни.

 

Сўз бозори қизийди, токи

Оҳанрабо сўзлар бунда жам.

Харидорин топар ҳаттоки

Чириб-айниб кетган сўзлар ҳам.

 

Сўзфурушмиз ҳаммамиз, ҳа, рост,

(Йўқ, деб элда кулги уйғотманг)

Фақат, сиздан битта илтимос:

“Ватан” сўзин ҳеч қачон сотманг!

 

“Мол сотади савдогар дунё, нарх қўяди кафтин ишқалаб. Қарғар кимки боқмаса қиё, мозорига пишиқ ғишт қалаб. Лекин дунё расталаридан юксакроқда олий сўзлар бор. Озод – эгри дастталаридан, кўргай уни ким бўлса Бедор…”

“Ҳа, бу – бор гап, – дедим мен хушҳол, – элу улус гувоҳ бўлди, дўст: юракларни қилди-ку ишғол шиддат билан кўчган Бедор Сўз…”

 

Йигирма биринчи сўз: БЕДОРЛИК

 

Жаранглади бирдан Бедор Сўз,

Турғун сўзлар тинчини бузиб:

“Кенг дунёга очажакмиз юз,

Берк луғатни ошкора тузиб.

 

Сўздан қўрқса сўзлар, бу – даҳшат,

Сўзлар еса бир-бирин мағзин;

Сўз олдида қалтираб-қақшаб,

Ғойиб бўлса сўздаги мазмун…”

 

Сўзлар қалқди:

Ҳурлик, Адолат,

Янгиланиш, Ташаббус, Бардош,

Фидойилик, Ғайрат, Садоқат,

Дўстлик, Шафқат, Оқибат, Қардош…

 

Ғижинса-да хоин, кир сўзлар:

Ҳасад, Қуллик, Лоқайдлик янглиғ –

Тилин ёғлаб, дилин хаспўшлар,

Сезар – хуфя режаси янглиш.

 

Ҳукмфармо лофлар бор четда,

Тўзғитсам дер иноқ жумлани:

Ўз ғояси бўлса ҳар бетда,

Сарлавҳани у қўйса яъни…

 

Минг шукурки, Азал Котиби

Ҳар биз сўзни қўяр жойига.

Кимки риё майин тотдими –

Тиз чўкади Мантиқ пойига.

 

Тиним билмас бир зум Бедор Сўз,

Азон айтар, чалар қўнғироқ.

У билади: юмилдими кўз,

Манзил қочар тобора йироқ.

 

Илдамлайлик!

Сўз довонида

Кўкка ёндош хитоб бўлайлик.

Китобларнинг ҳур жавонида

Қадри баланд Китоб бўлайлик!

 

“Бундай олий Китобда битик бўлмоқ учун арзиш шарт, бешак”.

“Бунинг учун не лозим?”

“Биқиқ қолиплардан қутулмоқлик шарт! Ҳур сўзлардан тизилсин жумла, фикр бўлсин риёдан холи – озод сўзлар тузсин анжуман, ҳукм бўлсин самимий, холис…”

 

Йигирма иккинчи сўз: ОЗОД СЎЗ

 

У тутилар шундай, тузоқсиз,

Ичдан чорланг – келар ҳар куни.

На изоҳли ва на изоҳсиз

Луғатлардан топгайсиз уни.

 

Озод сўз у – бирор кимса ё

Нарсаларга банди бўлмаган.

Ташвиқотдан ташқари дунё,

Қизил рангга банги бўлмаган.

 

Навоийга юкинган, бешак,

Кошғарийнинг ўпган изини.

У – Бобурнинг тожида безак:

Ҳур руҳларга берар тизгинин.

 

Сиз ҳам эркин олсангиз нафас,

Тилингиздан ечилса тушов,

Қўлингизда бўлмаса қафас,

Пойингизда тўзғиб кетса ғов –

 

Ўз-ўзидан бўлади пайдо,

Тегрангизда айланар гир-гир.

Гўё сизга бўлган-у шайдо,

Қўнсам дейди қошингизга бир.

 

Йўқ, ҳайдаманг,

Дам олсин бир пас,

Ҳали эзгу сафари узоқ.

Озод бўлса қайда битта шахс,

Ҳузурига учгайдир шу чоғ.

 

Ҳозирча сиз завқ олинг ундан,

Ҳурлигини қилинг томоша.

Бошқаларни ҳам шунга унданг,

Кўзингиздан ҳайратлар тоша.

 

Бошингизга қўнган Ҳумо – шу,

Бахтингиздан бермиш у нишон.

Демак, сизни ямламабди шум

Қора рўзғор…

Эй, озод Инсон!

 

Мен ҳис этдим, нима учун Сўз олиб чиқмиш мени сафарга – у истайди: мендаги кам-кўст йитсин, кирай масрур сафларга…

“Ҳа, етибсан ниятим англаб, борлиқ мақсад билан тирикдир. Энди пишиқ сўзларни танлаб, ўзинг учун бир либос тиктир…” 

 

Йигирма учинчи сўз: ЛИБОС

 

Сўздан тикмиш ўзига либос,

Сўз кияди доим… Қийини,

Ўзгарса-да баҳор, қиш, куз, ёз –

Ўзгармайди унинг кийими.

 

Бир либосда тўзғитиб борар

Хуруж қилган вақтнинг лашкарин:

Очилади туси тобора,

Ҳис қилади кўркамлашганин.

 

Теграсида одамлар тез-тез

Янги чиққан сўзларни қийиб

(Тусланишни қўмсаб қолган кез),

Ўзларига бичарлар кийим.

 

У билади барини зимдан:

Ўтар экан халойиқ аро,

Кулиб қолар ортидан кимлар,

Эгнин қоқар – қилмайди парво.

 

Таъсир қилмас омма босими,

Ўз йўлидан боради тикка –

Эгнидаги ёлғиз либосин

Худо берган сўзлардан тиккан.

 

Шу боисдан авайлар жуда,

Шу сабабли қилар эҳтиёт:

Танишлари сўрар – беҳуда…

Орзу қилмас, ҳатто, етти ёт.

 

Чунки жондан сўралганда бож,

Чорлаганда Тангри имоси,

Ҳамма қолгай ночор, яланғоч –

Яшнаб турар унинг либоси!              

 

“Қойил! – дедим. – Юз бора қойил!”

Яна тилим бийрон сўйлади!!

 

“Улкан бахтга бўлдинг сен ноил, сўздан энди ҳатто кўйлагинг!”

 

“Сен-ла сафар бўлди мароқли. Раҳмат…”

“Сен ҳам бахтга бўлгин ёр. Яқинлашди манзил-мароҳил, йўл сўнгида не тилагинг бор?”

 

Йигирма тўртинчи сўз: УЙ

 

Менга шинам уй қуриб беринг,

Метин сўздан қўйингиз тамал.

Пишиқ сўзни ғишт каби теринг,

Шоҳ байт каби бўлсин мукаммал.

 

Нафис ташбеҳ бўлсин гулқоғоз,

Тимсоллардан ясалсин устун.

Қофияли айвон бўлса – соз,

Маъно билан ёпингиз устин.

 

Уйим битса,

Кўзларим порлаб,

Томиримда сўздай оқур қон.

Дўсту ёрни меҳмонга чорлаб,

Ширин сўз-ла қилгайман меҳмон.

 

Балки бу сўз кимгадир ёқмас,

Балки ғалат туюлар феълим:

“Уй кўрди”га буюм-матоҳмас,

Бирор янги Сўз олиб келинг!

 

Адашсангиз,

Бўлманг бетоқат,

Йўл кўрсатгай уйим билганлар.

Манзилимни топгайдир фақат

Сўзга холис хизмат қилганлар!

 

Хайрлашдик Сўз билан узоқ, ҳар ким айтди дилдаги розин. У жилмайди: “Сўрасанг, шу чоғ юрагимда бор битта орзум. Ёлвораман Сўз Меъморига – хаёлимда йўқ бошқа хоҳиш – сен тилаган Уй деворида бўлиб қолай мен ҳам битта ғишт!”

Ҳаяжондан  дил қалқди якбор – ҳайратландим Сўз тилагига. У менга қўл силкиб сўнгги бор, тушиб кетди кўнглим тагига. Кошки яна у билан қолсам – у ўзимни қайтариб берди: оҳ, қай сўзни тилимга олсам, “Шукр” бўлиб жаранглар энди!

 

Охирги сўз: ШУКР

 

Сўз Соҳиби,

Азал Котиби,

Дил тубига тушди қатим нур.

Бир сўз ила қилгум хотима:

Шукр, шукр ва яна шукр!   

 

Яйраб сездим сўзнинг таъмини,

Сўздан либос кийдим-ку бир қур:

Расо қилдинг эгри таъбимни –

Шукр, шукр, ўн бора шукр!

 

Англаб етдим:

Ҳар бир сўз – тирик,

Чиғаноқда бекингандай дур,

Маъносини авайлар тиниқ…

Шукр, шукр, юз бора шукр!

 

Кенгаймоқда кўзим гавҳари,

Сўз тубидай қароғим чуқур –

Ишқинг билан тўлмоқда қаъри…

Шукр, шукр, минг бора шукр!

 

Озод сўзга ҳамроз айладинг,

Рақсу само қилдим сўз-ла ҳур.

“Шукр” деган сўзга айландим –

Шукр, шукр, тоабад шукр!!!

 

                                       2018 йил, октябрь

 

[1] Ўтук – эртак, ҳикоя

 

[2] Эмгак – меҳнат

 

[3] Кўмчу – хазина

 

[4] Авут – ҳовуч

 

[5] Эвшук – тўсиқ

 

[6] Алин – пешона, манглай

 

[7] Ивриқ – кўзача

 

[8] Сиричға – шиша

 

[9] Изрик – қаттиқ нарса

 

[10] Укак – сандиқ, тобут

 

[11] Таркин – тез, дарров

 

[12] Укил – кўп

 

[13] Узуғ – ҳушёр

 

[14] Сағдич – дўст, ўртоқ

 

[15] Тас – ёмон, паст нарса

 

[16]  Ағруқ – юк, мол

 

[17] Ақрин – секин

 

[18] Арт – довон

 

[19] Қулавуз – йўлбошловчи

 

[20] Алачу – чодир, бошпана

 

[21] Эсрук – маст-сархуш

 

[22] Икама – бир турли чолғу

 

[23] Ўркуч – мавж, тўлқин

 

[24] Кунди – паст, разил

 

[25] Ирташ – талашиш, тортишув

 

[26] Гувазлик – талтайиш, мағрурланиш

 

[27] Кудан – зиёфат

 

[28] Арчи – тўрва

 

[29] Тублу – гўр, қабр

 

[30] Ўған Эзи – Қодир Худо

 

[31] Тин – руҳ, жон, нафас

 

[32] Ўкма – тўпланма, жамланма

 

[33] Уйукти – кўмилди, ботди

 

[34] Сумлим – туркийча билмайдиган киши

 

[35] Ўзлак – замон

 

[36] Ужук – ҳижо, бўғин

 

[37] Абақи – кўз тегмасин учун қўйиладиган полиз қўриқчиси

 

[38] Ўрунчақ – омонат

 

[39] Мўлак – тинч-оғир киши

 

[40] Мунған – сергап, эзма

 

Нодир Жонузоқ

1976 йили туғилган.

Самарқанд давлат университетининг

ўзбек филологияси факультетини тамомлаган.

“Томчилар”, “Сизни севар эдим”, “Меҳрибоним” номли шеърий тўпламлари чоп этилган.  

 

 

МУЛОҲАЗА БИЛДИРИШ

Мулоҳаза киритилмади!
Исми шарифингизни киритинг.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.