8 daqiqada öqiladi

751 marta körilgan

Bahodirsiz kelar arğumoq…

Bobur Elmurodov

Qaşqadaryoga bot-bot borsam-da, negadir bu xonadonga yöl soliş oğir tuyuladi. Öğil yöqotgan ota-ona oldida mulzam ötirasan. Köz-qoşingga, böy-bastingga qaraydi, öxşatadi. Hayot bölsa, yonimda yurmasmidi degiç öy keçadi. Taxtaqoraça dovonidan ötib, sölim Kitob ostonasiga yaqinlaşar ekanman, Oçamayli qişloğidan şunçaki ötib bölmadi. Içma-iç qorişib ketgan toş köçalar orqali içkari yurdim. Yakşanba tongi emasmi, bahor yellari yer ötlarini şovurib-şovurib silkitadi. Aytgança, Oçamayli – yuz uruğining bir bölagi. Aytilişiça, hökiz yoki qötosga uriladigan yoki bolalar minişi uçun möljallangan egar “oçamay” deyilgan. Demak, bu uruğning tamğasi egar şaklida bölgan. Oçamayli uruği oç (aç) degan qadimgi qabila nomi bilan atalar ekan. Yana kimdir boşqaça talqin qiladi.

Qişloqda Otabek Muhammadiyev yaşagan xonadonni bilmaganlar yöqday körindi. Garçi uning vafotiga 19 yilça bölsa-da, “qaysi Otabek, jangda halok bölganmi?” degiç odamni uçratmadim. Demak, u yildan yilga ösib, ulğayib, yaşab yuribdi.

Darvozani uzoq taqillatdim. Hovli katta, ovozni yutib yuboradi, şundan quloqqa eşitilmas. Yugurib çiqqan qizçadan sörayman:

– Momong uydami?

– Bozorga ketuvdilar.

– Unda bobongni çaqir?

– Bobom çiqolmaydilar, oyoqlari oğriydi…

Qizça bilan içkari kirdim. Qarasam, tör xonadagi uy eşigidan hassaga tayangan kişi körindi. Hol söraşdik. Avaz aka – qahramon yigitning otasi.

“Vatanparvar” gazetasidan kelganimni bilgaç, jim qotdi.

– Öğlimni yöqlabsizmi, xuş kördik. Qani, içkariga… Momongiz bozorga ketuvdi. Keb qolar…

– Oyoğingiz yaxşimi, ota?

– Birnavi. “Selsovet”da 33 yil buxgalter bölib işladim. Pensiyadaman. Baribir oğir oldim. Ikki marta infarkt, bir marta insultdan keyin hassaga tayanib qoldim.

Avaz ota öğlining albomini qölimga tutqazdi. Özi esa krovatda xayolçan ötirdi. Varaqladim. Otabekning yoşligi, öspirinligi… Suratlarda u turliça gavdalanadi: yuk maşinalari oldida, stadionda, turnikka osilgança. Atrofida tengqurlari. Aftidan, çayir bolakayning sport bilan şuğullangani seziladi. Yoşligidan yöl-yöl mayka kiyib yurişi esa harbiylikka havasi borligidan. Yana varaqlayman. Otabek suratlardan suratlarga ulğayib boradi. Bir örinda u Özbekiston Respublikasining birinçi Prezidenti Islom Karimov bilan sözlaşib turibdi. – Bir vaqtlar uçraşgan edi, – qistirib ötadi ota. Baʼzi suratlarni fotoapparatimga muhrlab boraman.

Albom söngida bir quçoq gul tutgan kelin-kuyov surati. Ota noxos qaradi-yu, heç narsa demadi. Bir aççiq sukunat çökdi. Sörolmadim, indamadi…

Bilişimça, öşa maşʼum kunda u endigina 24 yoşga tölgan, uylanganiga esa atigi 8 oy bölgandi.

Özim bilan özim

…Deraza ortidagi keng hovlida bir zamonlar Avaz ota­ning öğillari jon-jöralari bilan yelib-yugurib yurişgan. Hozir ularning hammasi har yerda: birovi maşinada, birovi amalda, birovi piyoda. Ammo ular bu hovliga tez-tez kelib turişadi. Ammo Otabek öz uyiga-da kelmaydi. Uning arğumoği yolğiz qaytgan.

Ha, şoir Azim Suyun kuyla­gan qahramon kabi u.

Maysalar lol egdi boşini,

Qizğaldoqlar tökdi yoşini,

Kök berkitdi şan quyoşini,

Bahodirsiz kelar arğumoq.

Xuddi öşa. Samoda quşlar unsiz qoldi, latif, sarin şabbodalar tindi, toğlar tundlaşdi. Şeʼrni tölaligiça öqib ham navqiron yigit köz oldimdan ketmadi.

Adaş qismat

Ota öğlimning ismini “Ötkan kunlar” filmini körib, Otabekka havas qilib qöyganman, degan edi. Bekning ötkir zehni, madaniyati, tarbiyasi sabab köplar unga havasmand bölgani tabiiy. Karomati keng Xudo, ism ortidagi taqdirga serjant Otabek Muhammadiyevni ham şerik qilganiga nima deysiz?

Ismdoşlik bir yon, qismatdoşlik esa bir taraf böldi. Asardagi bekning hayot xotimasini bir eslang:

“…1277-yilning kuz kez­larida bölsa kerak, Yusufbek hoji Qanoatşodan bir xat oldi. Qanoatşo Avliyo otadan yozar edi. “Öğlingiz Otabek yana bir kişi bilan bizning qöşunda edi. Olmaota ustidagi örus bilan töqu­nişmamizda birinçi safimizni şu ikki yigit oldi va qahramonona uruşib şahid böldi. Men öz qölim bilan ikkisini dafn etdim…”

Otabekning hayoti ham qaysidir maʼnoda duşman bilan kuraşlarda yakun topdi. U ham yovga qarşi kuraşib, qurolini biz zum yerga qöymadi.

Kitobdagi Otabek 24 yoşli yigit sifatida namoyon bölsa, bizning Otabek ham 24 yoşda edi.

Avaz ota buni yaxşi biladi. Otabekdan Yodgor qolgan edi. Öz öğlidan esa zurriyod qolmadi. – Armonim şu böldi, – deydi u.

Otabek yozgan xatlar

Otabek Muhammadiyevning harbiy­da yozgan maktublarini bir-bir öqib çiqdim. Xat tiliga köra, yigitça “Ötkan kunlar”ni suv qilib içgan. Bekning noma bitmoq yösini şundoq seziladi.

Birinçi soğinçnomani Otabek dadasi Avaz otaga yozadi:

“Uşbu xatim tez va qisqa kunlar içida yetib borib, maʼlum bölsinki, ul gözal Oçamayli qişloğida öynab-kulib, soğ-salomat, çarçamasdan işlab yurgan dadajonimga!

Endi mendan sörasangiz, men yaxşi, soğ-salomat xizmat qilib yuribman. Qiyinçiliklar yöq. Nima uçun qiyinçilik böladi? Hammaga sözini ötkazgan odam heç qaçon qiynalmaydi. Kallani işlatiş kerak ekan, dadajon. Xuddi uyda yurganday yuraman. Lekin uy, uyda…

Sana: 25.01.1996-yil”.

Ikkinçi xat akasi Ozod Muhammadiyevga yozilgan bölib, unda Otabekning içki tiynati teranroq oçiladi:

“…onam faqat yangiliklardan yozmaysan deydilar. Yangiliklar unçalik yöq. Boşqalarday yolğondan yozgim kelmaydi. Töğrisini aytaman, uyni juda soğindim”.

Voqea

…Bozordan qaytgan Toşbibi aya suhbatimizni bölmay eşitdi. Xöjayinining gaplariga boşini silkib-silkib turdi. Oxiri bir hazin ovozda söz qotdi:

– Öğlim 45 kun muttasil jang qildi. Hatto telefondan uruş tugab qolganini, erta yo indin uyga qaytişini ham takror-takror aytgandi. Kelar çoğini bir mahalla bölib kutib ötirgandik…

Onaning boşqa gapirişga jurʼati yetmadi. Qolganini qahramonning akasi Ozod Muhamma­diyev harbiyça vazminlik bilan tuşuntirib berdi. Baribir tafsilotlar kişiga oğir botadi.

Bilişimça, Otabek çiqqan harbiy vertolyot jarlikka qulagan. Vertolyotning dum qismida marhumning Maqsud ismli çiroqçilik safdoşi ham bölgan. Voqeani öz közi bilan körgan yigitça xayriyatki omon qolgan.

Ozod Muhammadiyev ukasining vafotidan söng aynan u xizmat qilgan harbiy qismda şartnoma bö­yiça xizmat qilib, nafaqaga çiqdi. Ukasi kapitan Jonibek Muhamma­diyev ayni paytda Qurolli Kuçlarimiz safida şarafli burçini ötab, yurt himoyasi yölida xizmat qilmoqda. U Otabekdan yetti yil keyin tuğilgan ekan.

Buni qarangki, Ozod akaning öğli Zuhriddinjon rahmatli amakisiga havas qilib Qurolli Kuçlar akademiyasida öqiyapti.

Ota xotiralari

Öğil yöqotib, yarim jon bölib qolgan Avaz otaning harbiylikdan-da köngli qolgandir, deb öyladim. Balki farzandlariga jahl ustida: – Tamom, heç biring “voyenniy” bölmaysan. Odam öldirmaydigan kasblar tiqilib yotibdi, – degandir ehtimol. Ammo ikki öğilning harbiyligi, otaning nevarasini “Temurbeklar maktabi”da öqitayotganini eşitib, taxminlarim tarqab ketdi.

– Har kuni uruş bölmaydi-ku, öğlim. Vatanni şular qöriqlab yotibdi-ku. Mana, meni olaylik. Hassaga tayanib qolgan yarim jon odamning qölidan nima kelardi…

Şu kez ota öğli bilan bölgan qisqa suhbatini esladi: – Dada, armiyada qolaman, – degandi öğil. – Udda qilsang qol, – degandi ota. Şu-şu,Otabek harbiy böldi.

Bolamning falon xarakteri bor edi deb maqtamayman, odam edi. Kimdir yiqilsa, qöltiğiga kirib eltadigan, oçiq yuzli, jöralariga sodiq edi. Oşnolari haliyam yöqlab turadi. 14-yanvar – bayramda ham kelib, xabar olib ketişdi. Har zamon “çast”dan ham kelişadi.

Ölimning turi köp. U tengilarning ayrimlari rözğoriga yarama­yapti-ku. Xudoning işi. Kerak payti sevintirib berdi – xursand böldik, yiğlatib oldi – çidaymiz.

Loqaydlikdagi jarohatlar

– Maktab, mahalla yöqlab turadimi?

– Mahalla tez-tez yöqlaydi, soğligim unça kötarmaydi. Momongiz maktablardagi uçraşuvlarga borib turadi.

– Qahramon öğil xotirasini abadiylaştiriş uçun nimalar qilindi?

Suhbatimizga Toşbibi aya qöşildi:

– Qaşqadaryo viloyati hokimi Zafar Röziyev bayramdan bir kun avval uyimizga kelib, barçamizni tabrikladi. Keyin tegişli xodimlarga alohida topşiriq berdi. Unga köra maktab va köça öğlimning nomi bilan ataladi, unga atab byust örnatiladi, önqir-çönqir yöllarimiz ham asfalt böladi. Hozirça köçamizga Otabekning nomi berildi. Hokimiyat vakillarining aytişiça, şu kunlarda öğlim öqigan maktab uning nomi bilan atalib, qahramon byusti ham örnatilar ekan. Harakatlar allaqaçon boşlangan deyişyapti. Şu işlar tezroq amalga oşsa deyman. Çunki Vatan uçun jon bergan öğil jasorati qançadan-qança bolani botir qilib ulğaytiradi. Akamday dovyurak bölaman deb harbiyga ketganlar, öqiyotganlar bor.

Öz-özim bilan

Toşbibi ayaning kuyunganiça bor. Bir safar u Mudofaa vazirligi tomonidan halok bölgan jangçilarning oila aʼzolari uçun Xitoy davlatiga sayohat uyuştirilganini aytib berdi. Öşanda aya öğlini yöqotgan onalar bilan suhbatda bölgani, aksariyat halok bölganlar xotirasi uçun uy-muzeylar taşkil qilingani, maktablar, köçalar nomlangani, hatto stipendiyalar ham taşkil qilinganini bilgan ekan.

Özim ham uç-tört viloyatga, qahramon öğillar xonadoniga borib, bu işlar allaqaçon amalga oşirilganiga guvoh böldim. Masalan, farğonalik Bobur Ğaniyevni olaylik. U yaşagan xonadonda uy-muzey taşkil etilib, yodgorlik lavhasi örnatilgan. Köçaga Boburjon Ğaniyev nomi berilgan. Hatto uning nomi bilan ataluvçi stipendiya, özi taʼlim olgan oliy öquv yurtida ramziy yotoqxona ham bor. U ham serjant Otabek Muhammadiyev bilan bir safda, toğ-u toşlar orasida edi. Demak, bunday xayrli işlarni keçiktirib bölmaydi.

Avaz ota va Toşbibi ayani uzoq tingladim. Ularning armonlari menga-da oğir botdi. Şu uydan qahramon yigit hammadan balandda, yelkadan yelkaga ötib çiqib ketayotgani köz öngimda gavdalandi. Uy sohiblari bilan xayr-xöşlaşdim. Darvozadan çiqar ekanman, alamli satrlar tilimda aylandi:

Qonxör ğanim, qonxör qotil kim?..

Havo böğiq, badqovoq va dim,

Çopib çiqqan el, xaloyiq jim,

Bahodirsiz kelar arğumoq.

Tarjima qilinmagan hol

Serjant Otabek Muhammadiyev 1976-yil 8-yanvarda Qaşqadaryo viloyati Kitob tumani Oçamayli qişloğida işçi oilasida tuğilgan. 1993-yili 11-umumtaʼlim maktabini aʼlo baholar bilan tugatgan.

1993-1995-yillar tumandagi ip yigiruv fabrikasida işçi bölib faoliyat yuritgan. Otabek maktabni bitirgaç, Çirçiq oliy tank qömondonlik-muhandislik bilim yurtiga hujjatlarini topşiradi. Biroq kerakli ballarni töplay olmaydi. Bundan ruhi çökmay, yigitlik burçini ötaşga çoğlanadi. U 1995-yilning may oyida Kitob tumani mudofaa işlari bölimi tomonidan muddatli harbiy xizmatga çaqiriladi. Şu-şu faoliyatini milliy armiyamiz safida şartnoma böyiça davom ettiradi. Otabek Muhammadiyev 1999-yilning noyabr oyida Toşkent viloyati Ohangaron tumani­ning Yangiobod şahrida bir guruh terrorçilar bilan bölgan janglarda faol qatnaşdi.

2000-yil 16-sentyabr kuni Surxondaryo viloyatining çegara hududlaridagi jangarilar bilan bölgan töqnaşuvda qahramonlarça halok böldi.

Bobur ELMURODOV

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar (5)

  1. Murodxon Ergaşev

    Maqola siyqasi çiqqan, balandparvoz sözlarni işlatmasdan, samimiy yozilgan.
    Faqat, oxirida nimadir yetişmayotgandek.
    Albatta, bu mening şaxsiy fikrim bölib, maqolaning qadrini tuşurmaydi.

  2. Quvonçbek

    Ajoyib maqola

  3. Ğiyosiddin Önarov Tahririyat

    Yaxşi

  4. Quvonçbek

    Muallifga rahmat jurnalga ham

  5. Ğiyosiddin Önarov Tahririyat

    Yaxşi!

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (84)