72 daqiqada öqiladi

1 593 marta körilgan

Zarb

Zarb

(Qissa)

Ağdaramiz!
“Men zörman!” – dedi raqibning közlari.
“Zör bölmasang menga poy bölarmiding?” – past kelmadi Rustam.
“Yöq, men sendan zörroqman!” – tepadan keldi raqib va birin-ketin qöşaloq zarbalar berdi.
“Ö-hö… Ha, tuzuk… lekin baribir sa-al xomroq-da…” – Rustam qölqoplarini qalqon qildi.
“Men… bu kunni uzoq kutdim… Sen…” – raqib kutilmaganda çapga şönğib, öng qöli bilan çalğituvçi harakat qilib, çap oyoğiga vaznini taşladi va rosmana muşt otdi.
“Endi kuningni körasan!” – Rustam özini orqaga taşladi. Beli bilan ring arqonlarini his qildi. Ha, çekinişga joy yöq. – “Xafa bölmaysan-da, oğayni! Buni boks deb qöyişibdi…”
Odatda polvonkelbat boksçilar çarçagan xörozlarga öxşab bir-biriga böyin solib, turgan joyida aylanib qoladi. Bular yengilroq vaznda bölsa-da, azbaroyi iştiyoq sabab ortiqça kuç sarflab, hakillab qolişdi.
Rustam köp jang körgan, köproq qölqop titganiga qaramay, hozirgi bahs uning uçun isitma aralaş tuşda körayotganday aloq-çaloq tusga kirgan, ustozining körsatmalari uzuq-yuluq bölib uzoqdan kelar, raqibining yuzi öta bahaybat, beöxşov va sovuq körinardi.
Ustozi Sodiq Bötayev qölini karnay qilib qiçqirar, depsinar, goh soçiqni jahl bilan yerga urib tepalardi – koşki, foydasi bölsa…
– Rustam! Nima balo, qantarilgan söqimday burçakda turibsan! Çiq-ye! Öv, xudo çap qölni senga nimaga bergan?! Solmaysanmi oçib berib turganda! Yo özim çiqaymi? – Xunobi oşgan murabbiy yoniga qarab göyo suhbatdoşi borday xulosa beradi, – yöq, buni quloği tom bitgan!
Ana endi gapni raqib murabbiyidan eşiting:
– Qöyvorma! Yetvol! Tezroq! Sol! Çalpak qip taşla!.. Ölvor, pandavaqi! Esizgina şunça jasad! – U ham yonida hamdardi borday avval yerga bir tupurib olib, yelka qisadi, – tavbangdan ketay, bular ringga çiqdi degunça quloği bilan miyasi işdan çiqadi. Bizni davrimizda…
Bong yangradi. Boksçilar öz burçaklariga borişdi. Sekundant ringga kirib, yelpişni boşladi. Sodiq Bötayev yonboşda turib, şogirdiga suv içirdi:
– Oyoqlaringda köproq harakat qil! Yaqin kelsa, qisqa zarba bilan kutib ol! Zarbalaring oxirigaça yetib bormayapti! Masofani uşla! Köproq harakatlan! Töxtab qolma! Farq unça katta emas! Şoşilma! Yutişing şart! Bilasan-a, yutsang, jahon çempionatiga borasan! Qani, arslon! Ağdaramizmi? – Sodiq Bötayev öng qölini muşt qilib uzatdi. Rustam ustozining muştiga ohista qölqop urib:
– Ağdaramiz! – dedi şahd bilan.
Yana bong yangrab, boksçilar bir-biriga röpara bölişdi. Tomoşabinlarning old qatorida oyoq çaliştirib ötirgan Elmurod Sodiq Bötayevga luqma taşladi:
– Sodiq aka, qaydan topgansiz bu lakalovni?
Sodiq Bötayev unga öqrayib qarab qöydi. Taniş ovozni eşitgan Rustamning közi bir lahza Elmurodning közi bilan töqnaşdi. Xayolida raqibi birdan Elmurod qiyofasiga ötdi-yu, Rustam “hex!” deb pastdan yuqorilatib uçirma zarba berdi. Raqib birpas kalovlanib turdi-da, közlari ğilaylanib, bor böyi bilan yerga quladi. Hakam engaşgança barmoqlarini körsatib sanay boşladi:
– 1… 2… 3…
Rustam Elmurodga qaradi, u nigohini olib qoçdi.
Ringda sanoq davom etyapti:
– 4… 5… 6…
Raqib turişga harakat qildi, lekin özini yiğa olmay, muzda sirğangandek toyib, çalqança yiqildi.
– Tur örningdan! Tur!.. E-e-e… Atala! – deya raqib murabbiyi xunob bölardi.
– 7… 8… 9… Nokaut!
– Bor ekansanu, Rustamjon! Onanib ketay!
– Endi boraman-a?
– Borasan, borasan!
Rustam kamdan-kam odamga nasib etadigan tansiq va tanqis surur – ğoliblik zavqi bilan mast bölsa-da, murabbiy qölqop ipini çuvatib yeçayotgan çoği oğriqdan “uh” tortib yubordi.
– Nima böldi?
– Barmoqlarim… Uzilib tuşadi… Tortmang! Uh-h, sekinroq!
– Şoşma, keyin yeçarmiz… Böpti, bor! Hakam depsinyapti…
Gumbalaqidom-gum!

* * *
Ön çoğli ösmir qişloq çetidagi soyböyi sayhonligida töplanib turibdi. Nisbatan gavdaliroq, boşqalardan yoşi kattaroq Javlon sigaret qutisini namoyişkorona oçyapti. Quti ketiga ohista çertib, bir dona sigaretni oldi, ezğilab yumşatdi, keyin çaqmoqtoş yoqib, oliftagarçilik bilan tutatdi. Bolalar mahliyo.
– Buni öğil bola çekadi. Es-es, bitta tortmagan – pes! – dedi Javlon tutab turgan sigaretni körsatib.
Bolalar birin-ketin tutun tortib, aylantirişdi. Birovi yötaldi, birovi öqçidi, yana biri dudni taqlidan osmonga pufladi. Javlon yelkasini taşlab-taşlab, yayrab kuldi. Navbat çetda turgan ozğinroq bolaga keldi.
– Ha, Aziz, özingni körsat! Bitta öğil bolaça tortgin, kuli jingalak bölib, burningga tiralib qolsin. Qani!
– Men çekmayman.
– Nega?
– Çekmayman, deb qöyganman.
– “Çekmayman deb qöyganman?” – Azizning gapini mazax ohangida qaytardi Javlon. – Kimga deb qöygansiz, opoq bola?
– Bu – meni işim! Çekmayman, tamom!
Javlon kuraş tuşmoqçiday quloçini yozib, mayda qadamlar bilan gapirib kela boşladi:
– Qarang-a-a! Qanday odobli bolaman! Aʼloçiman, tirnoqlarimniyam vaqtida olib yuraman, betimniyam sovunlab yuvaman. – U şunday deb masxaromuz ohangda qöşiq boşladi:
Erta bilan turoman
Nahori naşta-yo, nahori naşta.
Gumbalaqidom-gum!
Öng qölimda ignayu…

Şu joyga kelganda bolalarga qarab köz qisdi:
– Ha!
Bolalar jör bölişdi:
Tizzamda kaşta-yo, tizzamda kaşta!
Gumbalaqidom-gum!
“Gum!” deyilgan paytda Javlon Azizning kökragidan itarib yubordi, u ortida atay tört oyoqlab olgan Mirzaga ayqaşib, çalqança yiqildi.
Javlon közlarini olaytirib, şarq yakkakuraş uslublariga öxşatib, “iyya-iyya” deb havoni tepdi, muştlarini biqiniga tirab, keskin ortga ögirilib, bolalarga qarab öziça:
– Ay-kido! Meyd in Japn! – deb xitob qildi.
Aziz esa örnidan turib, jimgina keta boşladi. Şu payt Mirza qayroqçilik qilib, uning yölini tösdi va gij-gijlaşga tuşdi:
– Iya, yöl bölsin, opoq bola? Sizda ğurur bormi? Sizni itarib, yumalatib taşladi-yu, siz bölsangiz ammamni buzoğiday höşşayib ketaverasizmi? Heç bölmasa, yarim şapaloq sovğa qiling qaytimiga. Bölmasa, bolalar tuğilgan kuningizga römol sovğa qilişiga töğri keladi! Römolingizni rangi qanaqa bölsin?
– Qoç yöldan!
Mirza birdan töyda tabrikka çiqqan qizça qiyofasiga kirib, köylagining etagidan pastga tortib, şeʼr ayta ketdi:

– Oq römol boşingizda,
Soyasi qoşingizda…
Parang römol örabsiz
Ön ikki yoşingizda!

Bolalar qiyqirib kulişdi. “Fişt-fişt” ovozli huştaklar, “Iyuv-iyuv!”, “Yomon qildi-yu, artist-da bu!” degan xitoblar yangradi. Mirza ikkala qölini muşt qilib, boş barmoqlarini tikkaytirib, Azizning burniga niqtadi.
– Qani-qani, otasimi-enasi? – Közi bilan boş barmoqlariga işora qildi. – Bunisi – otasi, bunisi – enasi. Qaysi birini tanlaysan? Yo özim uşlatib qöyaymi?
Aziz qayroqçini turtib, çetga surdi va öz yöliga keta boşladi. Orqadan yugurib yetib kelgan Javlon özini ajriqqa yonboş taşlarkan “şmik!” deb qiyqirib, Azizni töpiğiga tepib yiqitib, bir aylanib ustiga ötirib oldi. Ermak qilib qölini qayirdi, manglayini manglayiga tiragudek bölib, “tirs” etkizib burniga çertdi. Aziz har qança urinmasin, uni ağdarişga ojizlik qilar, kuçli panjalardan bilaklarini qutqarişga iloj topolmasdi. Şu asnoda tutqator söqmoğidan ötib borayotgan sinfdoş qizlarga közi tuşgan Aziz jon-jahdi bilan tipirçilay boşladi. Xirillagan ovozda baqirdi:
– Qo-o-oç!
– Iye, sensiravordizmi? Tilingizni çiqaring-çi, qani. Ay-yay-yay! Qayoqqa qoçay? Qoşingiz bilan yöl körsatvoring.
Javlon rosmana bir şapaloq tortdi-yu, Azizning burni tirqirab qonaganini körib, apil-tapil örnidan turdi. Şeriklari bilan qiy-çuv kötarib, boşlarida sumkalarini aylantirgança qişloq tomon yörtib ketdi. Birozdan söng Azizning sinfdoşi Azim qaytib keldi.
– Aziz, haliyam ötiribsanmi? Bitta tortganingda şu gaplar yöğidi. Bolalarga mazax bölganing qoldi. Bilasan-ku uni, yöq joydan uruş çiqaradi.
– Ha, hammayoqni rasvosi çiqdi. Hammasidanam Nurxon körgani çatoq böldi.
– Nurxon? Senga hali şu alam qilyaptimi? Usti-boşingni qara, köylaklaring qon…
– Buni yuvsa ketadi…

Bu xörozmas, tuyaquş!
Dakan xöroz avval böynini bir tölğab oldi-da, göyo navbatdagi qoratomoşa boşlanganini eʼlon qilayotganday böğiq ovozda qiçqirdi.
Davra asosan yoşlar, ösmirlar va otasiga ergaşib kelgan uç-törtta bolakaydan iborat bölib, köpçiligining quçoğida har xil turdagi xörozlar betoqat ğuqillaydi.
Baʼzi “şinavandalar” yarador xörozining jarohatiga em istab, yoş bolalarga pul tutib, “ozgina çoptirvoring, toy bola!” deb avrasa, boşqa bir hangomatalab xörozboz bolapaqirning kapalagini uçirib, “Höv, çömbirni oça körma, çuvalçangday çört uzib oladi-ya!” deb tizzasiga şappatilab kuladi.
Qiyqiriq va olağovurga töla davra örtasida ikkita xöroz zör berib tepişyapti. Egalari ham ularga monand davra aylanib, goh hurpayib boşini yelka içiga tortadi, goh turgan joyida sakrab qöyadi, qöllarini qoqib, “jangçi”siga baqirib dalda va tanbeh beradi. Davradan: “Yaşavor, akangni xörozi!”, “Birtepar-da bu, birtepar!”, “Tojisini tirtib qöy!”, “Bu xörozmas, tabaka!”, “Menga qara, pixiga piska qöymaganmikan?”, “Xörozmas, bu – Tayson!”, “Qoçdi-qoçdi, yedi-yedi!” kabi ovozlar eşitiladi.
– Qaddingdan ketay, qadrdonlar, – deb söz boşladi davraboşi va odamlar tinçlanişini kutib, bir-ikki yolğondakam yötalib oldi. – Öhö-öhö… Körib turibsizlar, bugun qöştegirmonliklarni omadi çopgan kun ekan. Rasul polvonni kulonkiri Najmiddin qassobni dakanini qoçirdi. Hukm qatʼiy, şikoyatga örin yöq. Qani, davraga çiqing-çi, Rasuljon. Örtoqlar, örtoqlar! Sovrinni tumanimiz aziz mehmoni, yaʼni mehmoni aziz Ğulomjon… – Nasabini qöşib aytmoqçi böldi, eslolmay davra çetida ğödayib ötirgan Ğulomjonga qaradi.
– Gerakl Hojatbaror, deyavering, ako, – dedi tördagi yigit.
– Ha-ya, esim qursin. Şaxsan homiylar homiysi Gerakl Hojatbaror topşiradi sovrinni. Marhamat!
Gerakl örnidan turdi:
– Bizda gap bitta böladi! Mana, mana şu kompyuter Rasuljon ukamizga bizdan savğo! – Sovrinni topşirib, joyiga ötirgaç, yonidagi yordamçisi past tovuşda söradi:
– Şep, mukofotni ja-a kuçaytirvormadikmi? Hozir kompyuter hokimdayam yöğ-u!
– Hali içing qotgani yöq-da, baçam. Bu sovrinmas, tör. Hali bu törga tilla baliqlar ilaşadi. Közingga möltirab “Tila tilagingni!” deb turadi. Köryapsanmi, hov anavilarni, – u davradan çetroqda töp bölib qölma-qöl naşa tutatayotgan yigitlarga işora qildi, – öşalardan tuşgan bugungi daromadning özi sovğa-salomni kötardi.
– Şep, sizga gap yöq. Naşaning özidan şunçalik. Hali “gera”ga ötsak, pişagimizning sumagi ham tilladan böp ketarkan-da. Borizga şukur, şep.
Davra yana jonlandi. Qutilarni birma-bir oçib sovrinni köz-köz qilayotgan bakovul monitorni boşi uzra kötarib namoyiş qildi. Quvonçdan lablarini yiğiştirolmay qolgan Rasuljon baʼzi qiziquvçanlarning uzatilgan qöllariga urib qaytarardi. Nömon Rasulning yengidan tortib, sekin şivirladi:
– Örtoq, buning haligidaqa kinolarniyam tiniq körsatsa kerag-a?
– Unaqa kinolarni uyingda özing qöyasan, xöpmi! – dedi Rasul jahl aralaş tönğillab.
– Obbo, birdan mulla yigit böp qoptilar-u. Olçinga borib, Karimjonni oğilida sahargaça sölakaying oqib ötirganing esingdan çiqib qoldimi?
– Hozir bitta yeysan!
Davraga oq jaydari xörozni bağriga bosib, Javlon çiqib keldi:
– Menikiga poy bormi?
“Iye, Quyqadanam xöroz çiqibdi-da oxiri!”, “Kolxozdi xörozi haliyam bor ekan-da!”, “Bay-bay-bay, bu xörozmas, tuyaquş-ku! Maktabni ohak çuquriga tuşib ketganmi deyman”, “Bunga poyni qaydan topamiz endi, dinozavrlar qirilib ketgan bölsa…” kabi hazil-mazax gaplar yangrab, davrada kulgi kötarildi. Javlon kalovlanib, atrofga najot istab boqdi.
Davraboşi kulgidan özini zörğa töxtatdi:
– Uka, oting nimaydi, ha, Javlon. Aʼzam Quyqiyni ukasisan-da. Bu xörozing… – Xörozni qölga olib, aylantirib, tomoşa qildi, – faqat qiçqiradi, xolos. Hofiz xöroz-da bu.
– Nima deyapsiz, toğa. Mahalladagi hamma xörozlarni tizğitib yuradi.
– Xöroz bilan makiyonni farqi-sarqiga borasanmi, ukam şöx? – deb söradi közlari qizargan xörozbozlardan biri.
Javlon unga öqrayib javob berdi:
– Sizlar farqi-sarqiga bormasalaring kerak-da!
– Yiğiştir maynavozçilikni, jipiriq. Kötar tovuqşörvangni! – dedi ğazablanib xörozboz.
Şu payt Gerakl hindu sardorlaridek öng qölini kötarib, örnidan turdi. Davradagi ğala-ğovur, kulgi tindi:
– Aziz birodarlar, orzuga ayb yöq, niyatga – gunoh. Bu yigitni iştiyoqini söndirmaylik. Böladigan bolaga öxşaydi. Xöroziga raqib yöq bölsa, demak, u – ğolib. – Yoniga qimorbozlardan birini çaqirdi. – Menga qara, Mirabbos, sovrin sifatida bu ukamizga bitta jangari jöjangdan berasan. Özi tarbiyat qilsin, sen xabar olib tur. Maʼqul?
– Boz ustiga, Ğulom aka, – dedi Mirabbos va şoşa-pişa egilgança yonboşiga löndagina qilib nos taşladi.
Gerakl Javlonning yelkasiga qölini qöyib, pişang berib, qöltiğiga suv purkadi:
– Xudo xohlasa, keyingi musobaqalarda faqat sen sovrin kötarasan.
– Rahmat, rahmat, aka! – dedi Javlon sevinçdan terisiga siğmay.
– Arzimaydi, baçam, – dedi Gerakl olislarga viqor bilan qarab.

Boşqa safar bölmaydi
Aslida, kasalxonani yoqtiradigan odam topilmasa kerak. Albatta, döxtirlarning özlari bundan mustasno.
Bolalikda yoppa emlama payti hamşiralar qamalga olingan sinfxonalarga bostirib kirib, spirt va xlor hidini anqitib, öquvçilarning ötakasini yorib ukol urişardi. Garçi Rustam “Öğil bola qörqmasligi kerak” degan aqida bilan ukol qilinişi möljallangan joyini oçib, közlarini yumib tayyor tursa-da, sinfdoşlarining ohu fiğonlari uning şuurida köngilni ozdiradigan hadik uyğotgan edi.
Rustamning otasi “Bizda şifoxona emas, kasalxona bor”, deb köp aytardi. Bu jaydari hikmatni qahramonimiz yoşi ulğayib, jiddiy bahslarda jarohat olib, döxtirlar bilan yuzma-yuz qolgan çoğlarida tuşunib yetdi. Mana, hozir ham vraçdan tekşiruv natijalarini biliş uçun qabulga kirib ulgurmay, Rustamning rangi oqarib, köngli behuzur bölib turibdi.
U xonaga kirib borganda Sodiq Bötayev asabiylaşib, tinimsiz u yoqdan bu yoqqa borib kelar, ora-sira qöllarini sovunlab yuvayotgandek bir-biriga aylantirib işqalab qöyardi.
– Böldi-da endi, boşimni aylantirib yubordingiz-ku! Ötiring! Siz ham ötirib oling, örtoq qahramon. Mana, qaranglar, – döxtir rentgen qoğozini murabbiyning peşonasiga tiraguday bölib qaltiratdi. – Uçta barmoği singan. Panjasi ezilgan. Miyasiyam çayqalganga öxşaydi. Tamom!
– Jahon çempionatiga borişi kerak. Saralaş bahslaridan ötdi. Tuşunyapsizmi? Nima qilib bölsa ham tuzatiş kerak. Işongan boksçimiz şu axir!
– Ha-a… Eçkiga jon qayğu, qassobga – haligidaqa…
– Iltimos-da endi, döxtir… Bir amallab bering, – dedi Sodiq Bötayev qölini köksiga qöyib.
– Ğalati gaplarni gapirar ekansizlar-a sizlar… Bu barmoqni siraç bilan yopiştirib, qotirib qöyib bölmasa. Miya haqida gapirmay qöyaqolay. Odam öziga özi şunça jabr qiladimi, tavba.
– Hozirça vaqtimiz bor. Keyinçalik yaxşi böp ketar?.. – boşini qiyşaytirib iltijoli qaradi murabbiy.
– Albatta, körmaganday bölib ketadi. Faqat beş-olti yillardan keyin. Lekin miya çayqalişi jiddiy masala. – Şifokor stoldagi sigaretni olib, labiga qistirdi. Tutatmasdan ğijimlab, axlat çelagiga çertdi. – Taşlaş juda qiyin bölyapti-da. Qistaloqqa örganib qolgan ekanman…
– Nos tuzuk. Atrofdagilarga zarari kamroq. Yerni unumdorliginiyam oşiradi… – dedi Sodiq Bötayev zöraki işşayib.
– E-e, bari bir gör… – Birdan kuyinib gapirişga tuşdi. – Aka, keyingi zarba uni bir umrga töşakka mixlab qöyişi mumkin. Jahon çempionatidagi raqiblariyam iloyo kaltak yeb kelay deb buvisidan duo olib borişmaydi-ku. Xöp, ularni yutar ham. Jahon çempioni ham bölar. Keyin unga uyida siz şopirma atala içirib ötirasizmi? Siz sababçi bölib qolasiz. Qörqmaysizmi? Birovni bolasi-ya… – Döxtir Rustamga ögirildi. – Uylanganmisan?
– Ha.
– Ana! Bola-çaqasini boqadimi yo uni boqişadimi? Bolalardan neçta?
– Endi, xudo xohlasa… – dedi Rustam önğaysizlanib.
– E, hali qiladigan işing köp ekan-u, böladigan iş bilan şuğullansang-çi. Sen ringda emas, boşqa yoqda jang qilişing kerak, ukaginam.
– Nima deysan? Bu gal bölmasa boşqa safar-da, – dedi Sodiq Bötayev noiloj taqdirga tan berib.
– Boşqa safar bölmaydi, – ğudrandi Rustam.
Oraga bir muddat oğir sukunat çökdi. Alamzada Bötayev şifokorga soxta tabassum bilan boqdi:
– Döxtir, yangisini eşitdingizmi?
– Yana Ğayrat qiziq töqigandir-da?
– Ajoyib kunlarning birida boş şifokor xonasiga sizga öxşagan xodimi kirib, “Xöjayin, bugun ertalab kelgan bemor bilan gaplaşdim, juda yaxşi odam ekan beçora, nima qilamiz, davolaymizmi yo yaşayversinmi?” dermiş. I-ye, va-xa-xa-xa!
Şifokor pinak buzmadi:
– Ğayrat töqigani aniq. “Ajoyib kunlarning birida” deb boşlaşidan maʼlum. Yana “Agar kasalning umridan bergan bölib, bu dunyodan rizqi uzilmagan bölsa, döxtirlar heç narsa qilolmaydi”, degan qoçirim ham öşaniki… – şifokor şovqin solib burun tortdi, – eng yomoni… uni mutoyibalari tumov-puçqoqday yuqumli. Qaysi davraga borsang, yangisini eşitdingizmi, deb kuydirilgan qöykalladay tirjayib turişadi. Keça bittasi zamonaviy maqol deb bir gap aytdi, xudoyida kulmagan odam qolmadi. Nimaymiş, “Boy qölini çöntagiga solib qaşlansa, tabib qöl uzatadi”, emiş. Kim körgan ekan? Şu Ğayratga öxşaganlardan çiqadi-da… Mayli, qölga tuşib qolar uyam…
Hardamxayol ötirgan Rustam örnidan turdi:
– Demak, yetib kepmiz-da?
– Ruxsat bermayapti-ku manavi… döxtirlar. Lekin gapi töğri, soğliq bilan hazillaşib bölmaydi. Davolan! Hali sening ğalabalaring oldinda… Öşa oxirgi zarbang zöridan özingniyam barmoqlaring sindi. Nokaut qilmasang ölarmiding?

Tuzukmisan, Aziz?
Aziz sörida tuşkun kayfiyatda oğir xayol surib ötiribdi. Onasi xonadan çiqqanini payqab, şoşa-pişa yonidagi kitobini qöliga olib, duç kelgan joyini oçdi.
– Hoy bola, kitobni teskari uşlab ötiribsan – bir. Meni aldamoqçi bölyapsan – ikki. Nimanidir yaşiryapsan – uç. Molga suv bermabsan – tört. – Onasi şu yerga kelganda birdan olovlanib ketdi. – Qanaqa bolasan, özi? Munça meni kuydirasan? Darding bölsa, ayt, dadangga öxşamay! Dadang kelsin…
Aziz indamasdan oğilga kirib, paqir kötarib çiqdi va köçaga yöl oldi. Ortidan dasturxon kötarib çiqqan onasi “Men rov Ikrom domlanikiga ötib dam soldirib qaytaman, hazir bölib uyda ötir”, dedi-yu, ildam jönab ketdi.
Aziz ariqqa paqir solib, oqar suvga qaragança öyga toldi. Şu payt maktabdan qaytgan Nurxon va dugonasi Mukarramxon uning ortida töxtab, birdan savolga tutişdi.
– Ha, Aziz, tuzukmisan? – deb gap boşladi Nurxon.
– Tuzukmisan, Aziz? – deb uning gapini takrorladi Mukarramxon.
– Ha, yaxşiman. Rahmat, – qad rostladi Aziz. Keyin maktabga bormagani birdan esiga tuşib, gapini önglab oldi. – Boşim yomon oğriyapti. Uh!
– Voy, nega oğriydi?
– Nega oğriydi, voy?
– Bilmaysanmi? – deb söradi Aziz Nurxonga sinovçan qarab.
– Nimani?
– Nimani, Aziz? – gap qöşişda davom etdi Mukarramxon.
– Körmadingmi?
– Nimani köraman? – Nurxonning quyuq qoşlari çimirildi.
– Nimani köramiz, Aziz? – atrofga alangladi dugonasi.
Aziz xursand bölib ketdi:
– Rostdanmi? Heç narsa körmadingmi?
Nurxon jilmaydi:
– Yöq.
– Yöq, Aziz, – xandon otib kulib yubordi dugona.
– Ha, unda yaxşi. Boşimam oğrimay qoldi.
– Iye, Aziz, tezroq uyingga kir. Hidoyat opamiz kelyaptilar. Biz seni kasal deb aytib qöyganmiz.
– Ha, aytib qöyganmiz, Aziz. Uyingga kir.
Aziz şoşa-pişa çelakni lapanglatib, uyiga yugurdi. Hidoyat qizlarning salomiga alik olib, Azizlarning bir qanoti qiya oçiq darvozasidan “Assalomu alayku-um, kim bor?” deb içkariladi.

Közyoşdan foyda yöq
Çorboğ tomoni böz mato bilan tösilgan hovlidan sovuq maʼrakaning nafasi ketmagan: burçakda hali yiğiştirib olib ketilmagan qozon-öçoq, çoyqumğon, maʼraka stol-stullari közga taşlanadi. Örta yoşli ikki kişi ayvon çetiga töşalgan yakandozda omonatgina ötirişardi. Ulardan biri qöl telefonida nimanidir diqqat bilan tomoşa qilar, ikkinçisi hafsalasizlik bilan hovlining baland-pastini közdan keçirardi.
Elmurod ustunlari tob taşlagan darvozaxonada ikki farzandini quçoqlab ötirgan aza kiyimidagi ayol bilan gaplaşib turibdi:
– Endi-i… kelin, közyoşdan foyda yöq. Ukamni rizqi uzilgan ekan. Nimayam qilardik? Menam sizdan kam kuyganim yöq. Ona boşqa bölsayam, ota bir ukam edi.
– Endi nima qilamiz?.. – dedi kelin bolalarini mahkamroq kuçib. – Bular nima qiladi?
– Mana, biz bor, qarindoş-uruğ bor…
– Rahmat, ming rahmat. Endi, aka, uyni garov pulidan qutulib olsak edi…
– Garov puli? – dedi Elmurod jiddiylaşib. – U nima degani? Hovli allaqaçon sotilib ketgan. Bilmasmidingiz? Uyni yangi egalarini ukamni qirqi çiqqunça sabr qilinglar, deb töxtatib turibman.
– Nima? – Bu gapdan ilonni uşlab olganday seskandi kelin. Söridagilar örnidan turib jiddiy qiyofada darvozaxona tomonga bir-ikki qadam taşlaşdi. – Qanaqasiga? Garovga degandingiz-ku?! Ön yilga…
– Hujjatga qöl qöyayotganda qaraganmidingiz? Töğri, boşda uyni garovga qöyib, qarz olgandik. Keyin uyni bizga ötkazasan, deb turib olişdi. Ha, attang! Öşa kuni hujjatvozlikda qatnaşolmadim-da. Bölmasa, sizga özim tuşuntirardim.
– Ham uydan, ham xöjayinimdan ayrilib qoldimmi? Hindistonda davolataman, katta pul kerak, hovlini garovga qöyaylik, degan gap sizdan çiqqan edi.
– Harakat qildik-ku, bölmadi-da, kelin. Öz jigarimga yomonlik tilarmidim? Peşana-da, peşana… Dardi bedavo ekan-da. Xudodan zör emasmiz-ku.
– Hindistonga oborib kelişga siz aytgan katta pul ham ketmas ekan. Taʼziyaga kelgan bağdodlik Ozodaxon hoji ona aytdilar.
– Öşa Ozoda hoji sizga joy topib bersin endi, – Elmurod rosmana aççiqlandi. – Şunçalik joni sizga qayişsa… Maʼrakasini kim ötkazdi, kelin? Menmi, menmi? E, yaxşilikni tengi emas ekansiz özi! – Soqçiday qotib turgan şotiriga qarab davom etdi. – Ismoil aka, mana şu uy sizniki. Xohlasangiz, hozir köçib keling. Rahmingiz kelsa, bir-ikki hafta muhlat bering. Men endi öyindan çiqdim. Bas!
Elmurod jahl bilan qöl siltab, katta-katta qadam taşlab köçaga çiqib ketdi. Ayol bolalarini bağriga bosgança izillab yiğlab qoldi.

Sen oğriqni qaydan bilasan?
– Haliyam oğriyaptimi? – söradi Hidoyat açinib.
– Ha, ozgina bor, – dedi Rustam istamaygina.
– Boqqa çiqing, soy böyiga tuşib, aylanib keling. Oğriq pasayadi, yengil tortasiz, çalğiysiz.
– Sen oğriqni qaydan bilasan? Biror marta qöl kötarganim yöğ-u senga… – Rustam tirsagiga tayanib, boşini yostiqdan uzdi, xotinining qizargan közlariga ajablanib qaradi.
– Musobaqalarda sizga bitta muşt tuşsa… Keyin boşqa oğriqlar ham bor dunyoda. Öşa paytlarda öylab topganman bu muolajani… – dedi Hidoyat közlarida yoş halqalanib.
– Yöğ-ye… – Rustamning hayrati oşdi.
Dahlizdan çiqqan onaning közi öğli va keliniga tuşdi. Ogohlantiriş maʼnosida tomoq qirib, ular tomon yurdi. Kelib “Yo bismillo…” deb sörining çetiga ötirdi. Hidoyat öziga özi gapirganday “Çoyni yangilab kelay-a?” dedi-da, çoynakni kötarib, oşxona tomon yurdi.
– Rustamjon, bolam, qöling tuzukmi? Özi döxtirlarni gips-mipsidan köra özimizning taxtakaç durust edi. – Rustamning gipsli qölini silab, sözida davom etdi ona. – Xohlaganda yeçib, tuxum-puxummi, mömiyomi surib, yana boğlab qöysa bölardi.
– Mömiyoni içyapman-u, aya.
– Içgan boşqa, surgan boşqa, bolam, tezroq bitadi-da. Zirqirayaptimi?
– Yöq, yaxşi.
–Ölguday qaysarsan-da. Ming marta aytdim sen bolaga yiğiştir bu hunaringni, deb. Hökizday yigit şaharma-şahar lökillab muştlaşib yursa… Kimdan çiqqan tomoşa ekan bu qurib ketgur. Yana televizordayam körsatişadi-ya.
– Sport-da, aya, sport. Köpçilik qiziqadi. Şuğullangan odam soğlom böladi…
– Şumi soğlom bölganing? Bir haftadan beri kunduzi sir boy bermay, keçasi alahsirab, ixrab çiqasan. Sen bolaning yo oşqozoning, yo jigaring kasal. Bölmasa ğujanak bölib yotmasding kuçala yegan kuçukday. – Ona römolining çetini közlariga bosdi. – Bu yoqda guldek xotiningni umri ötyapti. Menam nevaramni hidlab-hidlab, beşikka belagim keladi. E, sen buni xumorini bilarmiding…
– Dadam uydami? – dedi Rustam çalğitmoqçi bölib.
– Dadang qöling tuzalişini kutib turibdi. Tuzalvolsin, yaxşilab savalayman, deyapti. Yolğiz öğil bölsa, qöltiğimga kirib, madad böliş örniga sanğigani-sanğigan, deyapti. Hali köradiganingni körasan.
– Bolaligimda yemagan kaltagimni endi yerkanman-da, – deb kuldi Rustam. – Musobaqalarda yeganlarimam yetar.
– Bizni gapimiz şu, bökisingni yiğiştirasan, tamom! Agar ota-onangni roziçiligi kerak bölsa… – Ona şunday dedi-da, yuziga fotiha tortib, turib ketdi.
Rustam «uh» tortib yonboşga ağdarildi.

Soğinib ketyapman-da!
Qodir birdan qöl va oyoq tormozini baravar bosdi. Velosipedning orqa ğildiragi şağal soçib, keskin burildi-yu, ketayotgan yöllariga teskari turib qolişdi. Qodir bir oyoğini yerga tirab, ukasiga qaradi:
– Nima böldi? Nega yiğlayapsan?
– Ayamni soğindim. Ayam qayda? Qaçon keladi?
– Keladi, – Qodir ikkala panjasini yoyib, ukasiga uç marta körsatdi, – mana şunça uxlab tursang, keladi.
– Yolğon! Neça marta aytding bu gapni! Buvim ham doim ayamni rasmiga qarab yiğlab ötiradi…
– Eh, dadamiz kasal bölmaganida, uyimiz sotilmasdi. Uyimiz sotilmaganida ayamiz çetga işlagani ketmasdi. Eh! – Qodir velosiped romidan oyoğini olib, ulovni manzil tomonga öngladi. Botir qöllarini muşt qilib yozğirardi:
– Öz amakimiz bizni aldab ketdi-ya… Katta bölsam hali rosa döpposlayman…
– Sen qiz bolaga öxşab yiğlayvermasdan özingni qölga ol. Bekorga men seni boksga olib borayotganim yöq.
– Soğinib ketyapman-da, – yana yiğlaşga tuşdi Botir.
Qodir kitob orasidan yarmi çiqib turgan ayasining rasmiga közi tuşib, közyoşini yaşiriş uçun ukasini mahkam quçib oldi:
– Böldi, yiğlama…

Hammasi bekorçixöja
Rustam qişloq dorixonasiga kirib, janjal ustidan çiqdi. Şirakayf Nömon dorixonaçining asabini zör berib egovlayotgan edi:
– Nega yöq bölarkan spirt? Spirt bölişi şart. Döxtirdi retseptiyam kerakmas. Söragan odamga istaganiça berişing kerak. Qonunda şunaqa. Biz qança bölsa, hammasini olamiz. Tuşundingmi?
– Yöq narsani qanday qilib beraman? Spirt tugagan. Keça hammasini qoqiştirib opketgansiz. Şunça spirtni nimaga işlatasiz?
Nömon surbetlarça iljayib, tomoğiga pökillatib çertdi:
– Kompress, kompress!
– Dardim tomoq, degin, – deb gapga aralaşdi Rustam. Nömon ortida turgan örtoğini körib, birdan şaştidan tuşdi:
– Iye, Rustamjon, jinoyat ustida qölga olding-ku, – özini oqlaş ohangida davom etdi Nömon. – Bilasan-u, hozirgi araqlarga işonç yöq. Köpi – tufta, yasama. Ana, Çiçqon qişloqlik Qurbon Çekuşka Isparani arağini içib, zaharlanib, qovun poyloqçilikka ketvordi.
Rustam yuziga fotiha tortdi:
– Xudo rahmat qilsin. Eşitmagan ekanman. Qaçon?
– Ertaga tört kun böladi. Qadrdon böp qolgandik. Juda qöli oçiq, ulpat yigit edi. Şunday yigit-a?.. Yuraging açiganidan içasan-da odam. Bölmasa, zarilmi?
Rustam kerakli dorilarni olib, pul sanarkan, Nömon sotuvçiga tinmay:
– Bir juft spirt ham qöşvor, buning kimligini bilasanmi özi? – deb javrardi.
Dökon oldidagi supada bir töp yoş-yalang qarta öynab ötiribdi. Mağlubning burniga çertayotgan payti “Burningni opqoçding! Boşqa çertaman”, deb norozilandi ğolib. Mağlub esa past kelmadi, “Mana çertasan!” deb ödağaylab qölini dutor çertayotganday siltadi.
Billiardxonaning eşigi lang oçiq bölsa-da, azbaroyi köp çekilganidan tutun içidagi tumonat odam hammomning parxonasidagidek ayqaş közga taşlanadi. Içkaridan “Böldi, böldi, hov tirriq! Kiyni joyiga qöy, sendan boşqalaram odam! Pulni çöz, xunasa!” degan xitoblar eşitildi. Oğzaki janjal öt olib, bir töda yigitçalar bir-birini sudraşib çiqişdi. Çiqişdi-yu, özlariga açiniş va hayrat bilan qarab turgan Rustamni körib, popuklari pasaydi. Qovuşmaygina salomlaşib-söraşib, yana çiqqan joylariga kirib ketişdi.
– Ahvolni qara-ya! Davangirday yigitlar… – dedi Rustam karaxt holda.
– Nima qilişsin? Iş yöq. Hammasi bekorçixöja. Köpçiligi çetga borib, qaytaga qarz bölib kelgan. Reketni qöliga tuşib, yer timdalagani qança. Bulargayam oson tutma… Mana men, maktabda qorovulman, topganim uyga yetib bormaydi. Nosqovoqqa non bormi, deydiganlardanman. Öşan-çun içiladi-da. Bölmasa zarilmi?
– Oşxörga oş, nonxörga non topiladi. Işlayman degan odam heç qaçon işsiz qolmaydi. Bozor odamlarni yöldan ozdirdi, qaysi yöldan boriş kerakligini bilmay, köpçilik gangib qoldi. Bu kunlar ham ötadi.
– Hamma bemazagarçilik iş yöqligidan kep çiqadi. Şuni kattalarga bir oğiz şipşitib qöygin, Rustam. Endi, senam katta odamsan. Bizi gapimizni kim eşitardi. Öşan-çun içamiz-da. Bölmasa zarilmi…

Eşak ham vosita
Jazirama tufayli xamirday yumşab qolgan asfalt yöldan qaynoq hovur kötariladi. Nazorat postida turgan militsionerlar uzoqdan kelayotgan qora “Mersedes”ni körib, jonlanib qolişdi. Ulovdan tuşgan Gerakl va haydovçisini bir çetga tortib qöyib, avtomaşinani obdon tekşirişdi. Militsionerlardan biri yerga qop töşab, yonboşlagança dudburonga tut novdasini uç-tört marta tiqib olib hidlab kördi.
– Yöğ-u, qayerga yaşirgan bölişi mumkin? – dedi u yotgan joyida şerigiga şivirlab. Keyin yoniga kelib, kamarini hidlayotgan itning böyniga novda bilan beozorgina urib qöydi, – Dozor! Idi! Sidi!
– Hayronman, boşim qotdi. Lekin bu juda tullak-da. Xudo biladi, qanaqa usul qölladiykan?
– Yoki xabarçilar adaşdimikan?
– Iskovuç ham topolmadi. Nima qildik? – birinçi militsioner furajkasini yeçib, yelpina boşladi.
– Boşliqdan sörab kör!
Birinçi militsioner yöl çetidagi bölmaga borib, telefonda gaplaşib, qaytib keldi. Gerakl özini beparvo tutib, qarsillatib saqiç çaynab turardi.
– Mana, hujjatlar, ketişingiz mumkin.
– Mayli, rahmat, komandir. Xijolat bölmang, vazifangiz şunaqa, tuşunaman, komandir. Xizmat bölsa, biz – doim şay.
– Xayr, salomat böling, – dedi ikkinçi militsioner ensasi qotib.
Gerakl maşinaga ötirgaç, ulov bir gurillab oldi-da, ravon yurib ketdi. Ortidan qarab qolgan birinçi militsioner öziga özi: “Baribir qölga tuşasan, boradigan manziling aniq”, deb qöydi.
Adirlar orasida Geraklni qöypoda haydagan eşakli kişi qarşi oldi. Ular maşinadan tuşib, öşa tomon yönaldi.
– Şep, bu safar ham çalğitdingiz. Borizga şukur. Mentlarniyam toza hafsalasi pir böldi.
– Maqsad yölida hamma vositalar özini oqlaydi. Hatto eşak ham.
Eşakli kişi uzatgan ğiştdek keladigan suvqoğozli öramni olib, uning qöliga pul qistirdi. Qaytgaç, maşina örindiği tagiga matohni yaxşilab joyladi.
– Hayda, bos!
– Özimizni çoyxonagami?
– Ha! – Gerakl zavq bilan xirgoyi qila ketdi. – Çay-xana, çay-xana, çayxana!
Qöşiqqa haydovçi ham qöşilib kuyladi, rul çambaragini çildirma qilib çalarkan, yelkalarini uçirib muqom qildi.
– Borizga şukur, şep. Çay-xana, çay-xana, çayxana!

Hisob – 18:15
– Yana bir bora assalomu alaykum, hurmatli rapqonlik futbol muxlislari! Kamera va mikrofonlarimiz maktabimiz markaziy stadioniga örnatilgan! Şu joydan gapiramiz va körsatamiz. Bugungi final öyinida 6-“A” va 6-“B” sinfining terma jamoalari maydonga tuşgan. Ikkinçi taym. Hisob – 17:15. – Nömon öquvçilar sumkalaridan yasalgan darvozalarni yana bir bor qadamlab ölçab çiqdi, – marhamat, kutib oling, maydonga qişloqlararo toifadagi hakam – Ilhomjon domla kirib kelyaptilar!
Musiqa öqituvçisi Ilhomjon domla maydon markaziga salobat bilan yaqinlaşib, barmoğini oğziga solib, huştak çalişga bir-ikki marta urindi. Bölavermagaç, közi bilan Nömonga işora qildi. Nömon ikkitadan barmoğini baravar oğziga tiqib, tantanali huştak çaldi. Öyin boşlandi.
– Töp 6-“B” sinf Pelesi, birinçi taymning özidayoq 14 ta töp kiritgan Azizbek Rahmonovda! U himoyaçini epçillik bilan aldab ötib, darvozaga yaqinlaşib boryapti. – Nömon darvozada qator turib olgan öyinçilarga öşqirdi. – Hov! Qaysi biring darvozabon! Bitta odam tursin! Zarba! Go-o-o-l! Hisob – 18:15!
Stadion çetidagi örindiqda ötirgan sinfdoş qizlar Azizni olqişlab, qiyqirişdi. Aziz Nurxonga qarab, jilmayib qöydi.
Raqib jamoasi golni tan olmay, hakamni örab oldi.
– Domla, gol bölgani yöq. Tepadan ketdi, – deb turgan joyida sakradi raqib jamoa sardori.
– Gol böldi, gol! Darvozaboningni qöltiğidan ötdi-yu! – dedi hakam çört kesib.
– Sumkalardi tepasidan ötdi – ştanga!
– Heç qanaqa iştonga-piştonga bölmadi. Ğirt gol! Bölmasa, katta köça, surlaring betdan. 6-“V” ham navbat kutib turibdi.
– Domla, bitta ön bir qöyib bering, – yalindi raqib sardori.
– Böpti, köramiz. Nariroq tur.
Nömon qölini karnay qilib eʼlon qildi:
– Hurmatli futbol muxlislari! Hozirgina gol ötkazib yuborgan 6-“A” sinf terma jamoasi tarkibida özgariş böladi. Diqqat, diqqat! Qorni oğrib qolgan Möminjonning örniga legioner hujumçi Javlonbek tuşadi. Enangni körding, 6-“B”!
6-“B” jamoasi sardori hakamga eʼtiroz bildirdi.
– Domla, u 8 da öqiydi-yu!
– Legioner deyapti-yu.
– Bölmasa menam dadamni çaqiraymi “legioner” deb… Öynamaymiz!
– Unda yutqazdi deb eʼlon qilaman.
– Öynaymiz. Gap bitta, – dedi Aziz peşonasidagi terlarni kafti bilan sidirib.
Öyin yana boşlandi. Javlon hammani turtib, çalib, yiqitib, qöpollik qila boşladi. Lekin tepgan töplari darvozaga aniq bormadi.
– Legioner hujumçi Javlonbek bugun sal möljalga adaşyaptilar. Bu kişi uçun köçma darvoza taşkil etiş taklifi bor. Yaʼni uning töpi qay tarafga dumalasa, darvozani öşa tarafga köçirib turamiz. Qalay?
Javlon Nömonga öqrayib qarab qöydi.
Aziz raqib darvozasiga şiddat bilan yaqinlaşib borarkan, qarşisida paydo bölgan Javlonning çatanoğidan töpni olib ötdi. Kulgili ahvolda qolgan Javlon alamiga çiday olmay oçiqdan-oçiq Azizni ortidan çalib yiqitdi. Hamma norozi uvillab yubordi, huştakbozlik avjga mindi. Lekin hakam öyinni töxtatmadi. Nömon uning yoniga yugurib borib, yoqasidan oldi.
– Közmi bu, pöstakni yirtiğimi?! Jarima belgila! Tez!
– Özi yiqildi.
– Agar “ön bir” bermasang, özing tepilasan!
– Böpti! Özing hakamlik qilaver! Huştagingam özingda. Men çarçadim.
– Unaqada öyin tugadi! – Nömon töpni olib, huştak çaldi va tantanavor eʼlon qildi. – Bugungi final ğolibi – 6-“B” sinfi! Hisob – 18:15. Hamma uy-uyiga, taka – töyiga!
Nömon borib oyoğini uqalab ötirgan Azizni turğazdi. Aziz oqsoqlanib maydon çetiga çiqib ötirdi. Nurxon unga açinib qarab turar, Javlon esa masxaromuz tirjayardi.

Yaxşi tuş kördim
Tokning qatlama barglari oralab közga tuşgan quyoş nurlari ğaşni keltiradi, boşni ozgina nari surib olasanu, lekin birozdan keyin yana közlaringni oftob topib oladi.
Köçada maşina töxtagani, eşigi oçilib-yopilganini eşitib, Rustam tirsagiga tayangança boş kötarib eşik tomon qarab qoldi. Toş tiralgan darvoza qanoti surilib, ustozi Sodiq aka kirib keldi.
Söri tagida dumi bilan yer supurib yotgan qari köppak mehmonni körib, vazifasi yuzasidan erinibgina har bir tovuşini alohidalab horğin ovozda “V-o-v, v-o-v” deb qöydi.
– Rustamjon, talonğiç emasmi, işqilib? – deb söradi Sodiq aka ortiga bir qarab olib.
– Yaxşi odamlar esida turadi. Ilgariyam körişgansizlar şekilli? Söriga çiqing, ustoz. Yo uyga kiraylikmi?
– Yöq, iş zaril. Tur, ketdik şifoxonaga. Çiqmagan jondan umid. Balki hammasi joyidadir. Yaxşi tuş kördim.
Şu payt tomorqa tarafdan “Rustamjon, mehmon keldimi?” degan ovoz eşitildi. Köp ötmay qölida öroq kötarib, xonadon sohibi körindi:
– Iya-iya, keling, Sodiqjon. Kasal tuzaladigan bölsa, tabibi eşik qoqib keladi, degan maşoyixlar. Meni dardimni şifoyi sizda. Keling, qani, bir körişib qöyaylik.
Çol qölidagi öroqni tok zangiga ilib, mehmon bilan quçoqlaşib körişdi. Töşakka tuşgan uzum bargini olib taşlab, takalluf qildi:
– Keling, ötiring.
– Iş zarilroq edi-da. Döxtirlar kutib qolişdi.
– Işingiz şu yerda hal böladi. Döxtiringizga keça men borib kelganman. Masala oydin.
Sodiq aka savol nazari bilan Rustamga qaradi, u “heç narsadan xabarim yöq”, deganday yelka qisdi. Mehmon noiloj söriga ötirdi.
– Rustamjon, sen çoy-poyga qara, – deb ota mehmonga izoh berib qöydi. – Bugun qaynona-kelin qidirib ketişgandi, uyda özimiz.
– Yaxşi-da, – dedi Sodiq aka nima deyişini bilmay. Uning fikri-zikri çol aytmoqçi bölgan gapda edi.
Ota Rustam ketgan tomonga bir qarab oldi-da, şivirladi:
– Sodiqjon, bolani endi tinç qöyaylik. Döxtirlar aytdi, endi katta bahslarga yaramas ekan. Jigariniyam uzoq davolaş kerak, deyişdi. Meni şundan boşqa palagim yöq. Siz ham men taraf böling. Sizga öxşab murabbiy bölsin. Ertaga bir balo bölsa, men buni kötarolmayman. Tuşunsangiz kerak.
Mehmon işongan döstidan qarz sörab kelib, rad javobi olgandek juda noqulay vaziyatda qoldi.
– Mayli-da, – dedi u. – Nimayam derdik. Menga ham farzanddek Rustam. Aslida, bir soğliğini sörab qöyay deb kelgandim. Tuşimga kiribdi.
Gipsli qöliga dasturxon taşlab, soğida çoynak kötargan Rustam söriga yaqinlaşib, tiğiz vaziyatni his qildi. Avval otasiga, keyin ustoziga qaradi.
– Mana, ustozing ham mening gaplarimni aytyapti. Endi Hidoyat bilan bolaga unnanglar. Maktabda işlaysan. Vaqti bilan murabbiy bölasan. Pökoning yel körmay toza oğirni ustida, yengilni ostida yurding. Endi rözğor nimaligini, haqiqiy hayot qandayligini kör. Burningga bir suv kirsin…
Rustam qölidagi çoynakni söriga qöyib, mehmon ortidan jimgina ergaşib köçaga çiqdi.

Bu – biznes
Ikkinçi qavat derazasidan miltiq öqidek yangragan “Munir!” degan hayqiriq Geraklning hovlisini iskanjaga olgan baland devorlardan oşa toğ toşlarida aks-sado bergandek böldi.
– Ha, nima, tinçlikmi? – dedi ayol boşiga bir narsa tuşadigandek kaftlarini ikkala çakkasiga bosib ovoz çiqqan tomon qararkan.
– Çiq bu yoqqa! He, moçağar! – baqirdi Gerakl derazadan qahrli qiyofada boş çiqarib.
– Voy, hozir, mana boryapman. Urdi xudo!
Xonada ğazabdan böğriqib kutib turgan Gerakl xotini kirişi bilan burçakdagi seyfning oçiq eşigidan temir qutiçani olib stol ustiga zarda bilan qöydi.
– Kim tegdi? Kim?! – Geraklning ovozidagi vahşat ayolni devorga qapiştirib qöydi.
– Bo haqqi Xudo, bilmayman.
– Kim teg-di!?
– Ölibgina qolay!
– Öğling qani?
– Köçada… Tohirjondan köryapsizmi?
– Enangdan köryapman. Çaqir! Tez böl!
Xotini elovlanib eşikka yönaldi. Gerakl sabri çidamay, derazadan pastga qarab baqirdi:
– Bek, hov, Bek! Tohirni tez çaqirib kel! Böl!
Gerakl betoqat bölib, seyf yoniga bordi, eşigini körsatkiç barmoği bilan nuqib yopgan edi, yana qayta qiya oçilib qoldi. U qöşqavat sökinib, stolda turgan qutini qayta oçib qaradi, keyin stulga ötirgança boş çangallab qoldi. Oğir uh tortdi. Oradan biroz vaqt ötib, xonaga rangi-quti öçgan Tohirjon oyoq uçida kirib keldi.
– Kim bilan çekding? – dedi Gerakl ğazab bilan öşqirib.
– Nimani? – dedi Tohirjon jovdirab.
– Seyfni kim oçdi?
– Özi oçiq ekan.
– Oçiq ekan? Oçiq ekan deb… – Gerakl bolasiga yaqin kelib, past, ammo vahşatli ohangda vişilladi. – Çekdingmi?
– Yöq, yöq, dadajon…
– Nima qilding?
– Ozgina olib, toğamga berdim.
Gerakl xotiniga qaradi:
– A-ha! Telefon qil, çaqir kasofat ukangni! Özini qöli egriligi yetmaganday endi biznikiniyam örgatyaptimi! Terisini şilib, göştiga gera sepaman! Bir töysin!
– Bo xudo, avval biling, suriştiring. Yoş bolani gapiga işonib…
– Yöqol! – Xotini kalovlanib çiqib ketgaç, öğliga yuzlandi. – Ötir! – Örtaga tarang sukunat tuşdi. Tohir begona daraxt şoxiga qöngan çumçuqday besaranjom ötirar, ikki yuzi kungayda qolgan misday qizib, peşonasiga ter tepçidi. Gerakl çuqur uh tortdi-da, kutilmaganda muloyim ohangda söz boşladi. – Öğlim, sen tilab olgan bittagina farzandimsan-a? Sendan boşqa boyligim yöq. Men ham sen uçun şunaqaman deb öylayman. Yaxşi körasanmi meni? – Tohir yerdan köz uzmasdan tasdiq maʼnosida boş irğadi. – Hamma narsam seniki. Faqat sen soğ-salomat, baquvvat, aqlli bölişing kerak. Şu gapim quloğingda bir umr qolsin… – Şundan söng öğlining ikki yelkasidan tutib, dona-dona qilib uqtirdi. – Narkotikka heç qaçon yaqinlaşma! Bu – juvonmarg böldim degani!
– Axir özingiz…
Gerakl öğlining gapini kesdi:
– Men yoşligimdan şu yölga kirib qolganman. Lekin heç qaçon geraga ötirmaganman. Sotaman, xolos. Bu – biznes. Xudo urgan bandalar, yaşaşga noloyiq odamlar, kayf-safo uçun yaralganlar hisobidan pul qilaman. Endi ayb kimdaligini özing öylab kör. Tuşundingmi?
Tohir yana tasdiq maʼnosida boş irğadi.
– Eşitmadim!
– Tuşundim…
– Qattiqroq!
– Tuşundim, dada, – dedi Tohir balanroq tovuşda.
– Yanayam qattiqroq ayt! Hamma eşitsin! Butun dunyo eşitsin!
Gerakl öğlini bağriga mahkam bosdi.

Filhaqiqat
– Biz uçun boks yangi sport turi emas. Qadimda bobolarimiz muştzanlik bilan nom taratgan. Bu haqda “Boburnoma”da aniq maʼlumot berilgan…
Aziz intervyu berayotgan Rustamni körib televizor qarşisida mixlanganday qotib qoldi.
– Zero, keçirasiz jumlangizni bölganim uçun. Zamondoşlar uçun qiziq – siz katta sportdan ketişga ahdu paymon qilib, murabbiylikka yuz burmoqçi ekansiz, – telejurnalist öziga xos öta sunʼiy, suxandon ohangda kelişiklarni urğulab savol berdi.
– Ha, şunaqa böp qoldi…
– Har bir olijanob sportçi jahonning çempioni bölişni orzu qiladi, bu mening şaxsiy fikrim. Siz esa, binobarin, ayni şu imkoniyatdan yuz ögirib, sportni tark etmoqdasiz. Buni qanaqa tuşunmoq va anglamoq darkor?
– Hayotda sen kutmagan turli tasodiflar böladi. Özim çempion bölolmaganim vaqtinçalik armon menga. Bu armon şogirdlarim çempion bölganda albatta uşaladi.
– Filhaqiqat, siz şu çekka qişloqdan çempionlar çiqadi, deb çindan işonmoqdamisiz? Yoki özingizga taskin beriş uçun gapirmoqdamisiz?
– Bizni bolalarni boşqalardan qayeri kam deb öylaysiz? Zuvalasi pişiq bolalar, faqat tarbiya va eʼtibor kerak.
– Çunonçi, şunça fayziyob şaharlar, teran tuman markazlaridan çiqmagan çempionlar çang köçalardan, şuğullaniş uçun şaroit nomavjud bölgan qişloq-ovullardan çiqişiga baribir aqlim bovar qilmayotir.
– Çiqadi, körasiz. Öşanda salom beramiz.
– Demak, “Assalom, Özbekiston” dasturida yana bir diltortar çiqiş aylaş niyatingiz barqaror. Inson orzu bilan yaşagani yaxşi, desak aslo mubolağa bölmaydi. Bu mening şaxsiy fikrim. Orzusi uşaladimi-yöqmi, xomxayolligiça qolaveradimi, buning bizga unçalik ahamiyati yöq. Muhimi, vaholanki, orzu odamning ezgu maqsadlari yölida bağoyatda asqotadi. Omad sizu bizni aslo tark etmasin!
Körsatuv yakunlanib, ob-havo maʼlumoti berila boşladi. Aziz ekranga termulgança öylanib qoldi.

Çoyxona
– Mana şu bizga öxşab ulpatçilikni yaxşi körgan şoir aytgan ekan:

May içsang oqilu dono bilan iç,
Yoki gul yuzli bir zebo bilan iç.
Oz-oz iç, kam-kam iç, ham yaşirin iç,
Haqiqiy mard inson – Elmurod bilan iç!

Davrada qiyqiriq kötarildi. “Öşa şoiram bilgan ekan-da Elmurodboyni”, “Birinçi marta bamaʼni şeʼr aytdi öziyam”, “Boşqa gap kerakmas, qani, oldik” singari gap-sözlar yangradi. Şu tob eşik oçilib, ziyolinamo kişi salom berib kirib keldi.
– E, keling-keling, Jamşid aka. Kutib qoldik-ku. Ana endi bazmi Jamşid böladigan böldi.
– Hokimimizning jiyani şaftolidan zaharlangan ekan, tepasida turdik-da yo haq deb.
– Uniyam Hindistonga obormaymizmi?
Davrada yana kulgi yangradi.
Jamşid aka öziga atalgan joyga örnaşib olib, gapga tuşdi:
– Özbekni soddasi köp-da. Vey, nima desang işonib ketaveradi-ya.
– Jon aççiği tutganda mol aççiği heç narsamas-da. Ayniqsa, ana ketar-mana ketar böp turgan odamga. Buyam bizni baxtimiz.
– Ha, özimni sodda özbegim-a. Sen kimsan, oting nima demasdan borini qöşqöllab tutqazadi.
– Hammagayammas, hammagayammas. Işontiriş kerak, işonçiga kiriş kerak. Mana, biz rahbarlarga yuz foiz işonişadi.
– Öşan-çun sizni davraga tortganmiz-da, Jamşid aka. Ozgina gipnozdan ham xabaringiz bor, bilamiz.
– Lekin hamma gap sizda. Siz salobat bilan qör tökib turmasangiz, birov işonarmidi?
– Jamşid aka, dasturxonga qarang. Olib ötiring. Bu ziyofat bugungi operatsiyamiz şarofatidan.
– Rahmat, rahmat. Elmurod aka, yana bittasi ilaşib turibdi. Dardi bedavoga yöliqqan. Mudirimizni bojasi ekan. Bugun bir oğiz gap taşlab qöydim. Bu dardni Xitoyda davolaşadi, deb. Puli bor – bojasi sotdi.
– Puli bölsa, şep xamirdan qilni suğurgandek suğurib oladi. Bu masalada şep öz jigarlariniyam ayab ötirmaydi. Şep! Özingizni ukangizni qiya qivordingiz-u, qoyil! Borizga şukr, şep. Lekin bollariga sal rahmim keldi.
Elmurodning bu gapdan jahli çiqdi:
– Olim aka töğri aytadi: farosatni dökoni yöq, deb. Bölsa, senga bir qop oberardim. Men soqqa yiğsam, manavinaqa dasturxon uçun emas, kelajak uçun, ertangi biznesimiz uçun yiğaman.
– Uzr, uzr, şep. Bunaqa demoqçimasidim.
– Buyuk maqsadlar yölida katta qurbonlar beriladi. Tuşundingmi? Sen baribir tuşunmaysan. Kelinglar, uşbu qadahni dunyodagi barça ahmoqlar uçun içamiz.
– Şep, bundan keyin ham tuzoğingizga katta-katta laqqalar va laqmalar tuşaversin.
Xizmatçi yigitlar halqa-halqa piyoz sepilgan qovurdoq uzatişdi. Davra bir jonlanib oldi. Sançqiga ilingan hil-hil göştni oğziga solgan Jamşidning közlari lazzatdan suzilib ketdi:
– Oh-oh-oh! Yeyişdan boşqa narsaga yaramaydigan böpti-yu!
Taom tugagunça sançqi va qoşiqlar şovqiniga lablar çapillaşi jörovoz böldi.
– Endi yoşlar bilan işlaşimiz kerak, – Elmurod qoğoz soçiqçaga lab-lunjini artib, çoy xöpladi. – Nega? Çunki niholni tarbiya qilsang, uzo-o-q vaqt meva beradi. Ularni aldaş, yöldan uriş kattalarga nisbatan oson. Eng asosiysi, bir gap bölsa, ota-onasi balogardon bölib ketaveradi.
– Töppa-töğri. Aka, hozir nima köp? Bekorçi yoşlar köp. Kim köp? Pulga muhtoj köp. Pul bölsa – çangalda şörva.
– Hammasini ota-buvasi – pul…
Elmurod kutilmaganda yuziga fotiha tortib, örnidan turdi-da, davra ahliga buyruq ohangida dedi:
– Endi menga ruxsat berasizlar! Sizlar bahuzur ötiraveringlar! Heç kim joyidan jilmasin!

Baraka topsin Hidoyat
– Dada, yerimiz kengayib, ariq torayib qolganga öxşaydimi? Yo menga şunaqa tuyulyaptimi?
– Ha, bola yoş, çiqmagansan-da yaqin orada. Yurgansan-da şaharma-şahar sandiroqlab halokuning itiday. Yerga begona – elga begona, deyişadi.
– Töğri, oxirgi marta qaçon çiqqanim esimdayam yöq.
– Anavi örikzorning yerini şoxdan yiqilaverib özing qotirgansan. U öriklar endi qaridi. Mevasi siyrak. Anovi… ayangni tandir kasoviga öxşab turgan akaşak şoxlarni kallaklagani çiqdik. Sen arra tortolmaysan, – dedi ota Rustamning qöliga işora qilib, – boltaniyam köngildagidek sololmaysan. Toğang jiyanlaring bilan yordamga çiqaman degan ekan, daragi yöq.
– Aytgan bölsa kep qolar. Toğam bir sözli odam-ku.
– Bir sözli bölgani uçun qirçillagan yoşida amalidan ayrilib, yakkamoxov bölib ötiribdi.
– Unçalikmasdir-ye, dada…
– Şunçalik-da, bola yoş. Özi, bu dunyoda xudo urgandan köra bandasi urgani yomon. Xudo urib mayib-majruh böp qolsang, – şu sözni aytib ota öğlining böyniga osiğliq qöliga qarab qöydi, – bu gapning senga aloqasi yöq, xullas, nogiron odamga boşqalarning rahmi keladi, xabar oladi, yordam qilgisi keladi. Bandasi, yaʼni kattaroq rahbar ursa-çi? Tamom, hamma özini olib qoçadi.
– Bu hikmatlarni qayda örgangansiz, dada? Bobom rahmatli juda kamgap edi.
– Hayot maktabida, bola yoş… Havoning aynigisi bor, qöling zirqirayaptimi?
– Ha, buniyam sezib turibsiz-a?
– Özimam şu-da. Osmonga bulut çiqsa, oyoğim qaqşab oğriydi. Unga buni nima aloqasi bor, şu joyiga aqlim ojiz. Özi yoşing ötinqirab qolganda biror joying oğrib, borligini bildirib turmasa özingni yomon his qiladigan böp qolarkansan.
– Dada, oyoğingiz rostdan zinada toyib singanmi?
– Toydirib sindirişgan. Gdlyan xunasani odamlari sindirişga usta edi. Lekin aybnomaga qöl qöymaganman. Buni bilasan.
– Öşanda hamma bir-birini sotgan ekan-a? Jon şirin-da…
– Kelgindilarga rosa xudo bergan-da, toza yayraşgan qörqoqligimizni, tarqoqligimizni, xudbinligimizni körib. Qöy-ye, padariga laʼnat, eslatma öşa kunlarni.
– Dada, nega biz şunaqamiz?
– Qanaqamiz?
– Birlaşmaymiz, bir-birimizni qöllamaymiz?
– Menam şunga hayronman. Tariximiz undoğ-mundoğ deymiz, maqtanamiz, falonçining avlodiman deymiz, lekin döppi tor kelsa, tumtaraqay qoçamiz.
– Balki, Şöro yuragimizni olib qöygandir?
– Xonlik davrida-çi? Öşandayam xuddi şu tomoşa edi. Qodiriyni “Ötgan kunlar”ini yana bir öqib qöy.
– Şuning uçun endi ğururli, oriyatli, butun yigitlarni tarbiyalaş kerakmikan, erkin böldik-ku, tösiqlar yöq, deyman-da, dada.
– Maʼqul. Özing ham paxtazorda tuğilgansan. Bolaligingda tuzuk-quruq kiyintirolmaganman, yedirolmaganman. Hammaning qora qozoni bir mahal qaynardi. Şundayam toğni talqon qiladigan böp çiqding-ku. Hozir şaroit boşqa. Menimça, seni yöling töğri. Endi özbekni davri keldi. Sport ham birlaştirsa kerak avomni.
– Demak, siz qarşimassiz-a? Ayam hali köradiganingni körasan dadangdan, deb ötakamni yoryatuvdi.
– Yaxşi ayol erini uluğ körsatadi, tarbiyaga vosita qiladi. Yomon ayol erini yerga uradi, şu bilan bolasiniyam rasvo qiladi. Sen bilan meni baxtimiz şuki… xullas, gapirsang gap köp…
– Men hovliga tuşib çiqaymi, dada?
– Ha, bola yoş, sen adirni havosini olgin, tuproqni hidini tuygin piça. Bu davr ham ğanimat.
– Birpasda şunça vaqt ötib ketibdi-ya. Rahmatli bobom bilan örikzordan toş terib, soyliqqa taşiganimiz esimda.
– Ha-a… Xudo rahmat qilsin bobongni. Halol odam edi… Hozir “halol odam” desang noşud kimsani tuşunişadi, a? Ha, mayli. Işlab-işlab, rohatini körmay ötib ketdi. Bu qistaloq Şöro deganing dehqonni kökartirmadi-da.
– Bobom öziyam tinmasdi, sizniyam heç tindirmasdi. Dam olib yonboşlaganini biror marta körmaganman.
– Bizning umr zahmatda ötdi. Endi senlarniki – mazza. Gohida seni taltaytirib yubordimmi deb ham öylab qolaman. Negadir begonasirab yurasan.
– Bu yoği yangi yermi? – gapni çalğitişga urinib, soğ qöli bilan köçat ekilgan maydonga işora qildi Rustam. – Hidoyat aytuvdi. Bular qanaqa köçat? Gilosmi, örikmi?
– Bolaligingda chiroqni körsatib, “Bu qaysi quşni tuxumi?” deb söragan eding. Olma, jonoqi olma. Baraka topsin Hidoyat. Bu yerni yer qilgunça ona sutimiz oğzimizga keldi. U seni örninggayam işladi. Eh! Şu kelinimga tirnoq ham berganda edi…
– Toğam qaysi öğli bilan kelarkan, aytmaganmidi?
– Nima farqi bor? Örni özgargani bilan qiymati öşa. Bölalaring ham mehnatni kiyvoradigan xilidan. Qayda soya bölsa, öşa yerda toğavaççalaring, yozda, albatta…
– Ha-a…
– Uyga kelib, ayang bilan gaplaşib ötirgandir-da çordana qurvolib, töqqiz qöyib. Unga eşitadigan quloq kerak. Ötgan bozor kuni söfi gimnastika, hakka nonuşta qilmasdan uyga kepti ayangni sörab. Ha desam, ikki oğiz gapim bor edi opamga, deydi. Ikki oğiz deb peşingaça çakagi tinmasa-ya. Radiogayam dam.
– Uyga tuşib çiqaymi?
– Qöy-a. Şikast qölingdan uyalib, tutma-tut panalab borib-kelguningça bu yerda men özim ildiz otvorarman…

Sayr
Otda sayr qilişning boşqaça gaşti bor. Avto ham yaxşi, lekin u baribir temir-da. Ot boşqa gap. Sening raʼyingni, xohiş-irodangni odamday his qiladi yaxşi ot.
Sayr şavqini olgan Tohirjon tulporini goh yörğalatib, goh çoptirib adirni çangitadi. Yörtganingda yöldoş bölgan şamol çopganingda qarşingga ötib yölingni tösmoqçi böladi. Bunday paytlarda zavqing Şohimardon qoyalaridek yuksaladi, yuragingda yovvoyi şodlik Köli Qubbondek mavj uradi: “Eh-ye-y! Shamolla-a-ar, shamolla-a-ar, menga yetib oli-i-ing!”
Havo çavandozning qöyniga kirib, köylagini qanor qopdek şişiradi. Dimoğiga adirning ötu ölanlari ötkir hidlarini tutadi, ot taqasi zarbidan mayda şöxak-toşçalar tangadek soçiladi. Moviy osmonda beğam suzayotgan uvada bulutlar yerdagi otliqning şiddatu şahtini körib, özlari ham asta-sekin tulpor şaklini ola boşlaydi.
“Ha-a-ayt!”
Tohirjon ot boşini ozod qöyib, dalada maşq qilayotgan boksçi bolalarning – tengdoşlarining röparasidan çiqib qoldi. Bolalar behi şoxiga osilgan qipiq qopni döpposlab şuğullanardi. Oldin uzoqroqdan ikkala qölini durbin qilib tomoşa qildi. Keyin qiziqişi ortib, yaqinlaşa keldi.
Bolalar unga beparvo nazar taşlab, öz maşqlarini davom ettirişdi. Ikki bola astoydil bir-biri bilan boks tuşar, qolganlari boşqa maşqlar bilan band edi. Tohirjon otdan tuşib, jilovni tutgança uzoq vaqt qolib ketdi. Ot betoqat depsinar, pişqirar, lekin çavandozning fikri-zikri sportçilarda edi. Bolalar tomoşabin paydo bölganidan yanada ruhlanib, qoyil qoldiriş uçun bor ğayratlarini muştlariga berişdi. Ularning bahamjihat, ahillik bilan maşq qilayotganida, bir-biriga dalda bölib, qöllab-quvvatlaşlarida, özaro samimiy hurmatlarida allaqanday sirli qudrat sezilardi. Tohirjon otini yetaklab, tilar-tilamas maşq maydonidan uzoqlaşdi.

Öqituvçi böliş qiyinmi?
– Bolalar bilan işlaş qiyin-a?
– Osonmas. Lekin örganib qolasiz. Har bir bola öziga xos dunyo. Bugun bir öquvçimning uyiga borib keldim. Özi uquvli, tarbiyali bola. Lekin birdan uyidagilarga “Maktabga bormayman”, deb turib olibdi. Uç kundan beri darsga kelgani yöq.
– Sababi nima ekan?
– Kim biladi, aytmadi. Borsam, uyida bir özi. Boşqalar Qöştegirmonga qidirib ketişgan ekan. Hovli xazon bosib yotibdi. Bola tuşkun.
– Men taniymanmi? Oti nima?
– Tanimasangiz kerak – Azizbek. Pastmahalladan.
– Taniyman, Nosir akaning öğli-da?
– Tanirkansiz, öşa… xullas, dardini oçiq aytmagaç, indamasdan supurgini olib, hovlini supurişga tuşdim. Qölimga yopişadi “Qöying, opoy”, deb. Özi hammayoqni sarişta qilguniça supada kutib ötirdim. Biram xijolat böldiki. Menimça, ertaga darsga keladi.
– Qoyilman. Tayyor psixolog ham böp qopsan.
– Siz rostdan ham maktabda işlamoqçimisiz?
– Fizkultura öqituvçisini işi qiyinmi? “Qani bolalar, töpni olib tepinglar. Qizlarga javob, ketaveringlar. Şovvozlar, endi maktab atrofida yuguramiz. Bir, ikki, uç, orqada qolgan – şirguruç”. Şumi?
– Qiyinmas, – dedi kulib Hidoyat. – Har holda uyga daftar olib kelib tekşirmaysiz-u. Öt tuşkur qoğozbozlik sizda kamroq böladi. Lekin sabr-toqat talab etiladi. Yuragingiz keng bölişi kerak. Qölingizga erk bermaysiz.
– Bolalarga boks tuşişni örgatmoqçiman. Maktabga işga kirmasam boşqa qayerda örgataman? Qişloqda uyma-uy yurib, bolalarni yiğib çiqamanmi? Maktabda esa dars jadvali böyiça özlari kelişadi.
– Boksçi böliş uçun maktabdagi dars soatlari kamlik qilmasmikan? Siz har kuni şuğullanardingiz-ku?
– Kamlik qiladi. Avval boşlab olaylik. Keyin özlari kelişadi. Qilaman desam iş köp. Hozir asosiysi boşqa masala. Boks bilan alahsib, uyda kam böldim. Yetarliça eʼtibor qarata olmadim senga. Endi köproq vaqtimni sen bilan ötkazsam deyman…
– Daftarlarni keyin tekşirarman, – Hidoyat daftar-qalamini yiğiştirib, örnidan turdi, – tumandan tökni uzadigan payt ham böp qoldi.

Birga şuğullanamiz
– Dadajon…
– Nima deysan?
– Haligi… sport yaxşi-a?
– Albatta, yaxşi. Men ham sendayligimda kuraş bilan şuğullanganman. Hozir ham, bilasan-u, tong saharlab ön çaqirim yuguraman. – Yelkasini kerib qöydi dadasi.
– Toğang ham sportçi, – deb gap qöşdi onasi.
– Spirtçi degin, – dedi Gerakl ensasi qotib.
– Siz bilarmidingiz, şaxmatni qotiradi.
– Ha, şaxmat toşini suraverib, muşaklari qayroqday-qayroqday bölib ketgan ekan-da?
– Dada, men boks bilan şuğullansam… Nima deysiz?
– Nima derdim, maʼqul. Şod bölaman, öğlim. – Xotiniga bir qarab olib, sözida davom etdi Gerakl. – Mardlarning sportini tanlabsan.
– Jiyronni sovutib yurgandim, rapqonlik bolalar şuğullanayotgan ekan. Rosa havasim keldi.
Bu gapdan Geraklning rangi bözarib, jahli çiqib ketdi:
– Nega u yoqqa bording? Pişirib qöyibdimi? Heç qanaqa boks-moks yöq! Gap tamom!
– Dadajon…
– Birga şuğullanamiz! Seni özim pişiraman!

U musulmonmas – sportçi!
Boşdan-oyoq qop-qora kiyingan, oq döppili, eçkisoqol Qobil çamasi yetti-sakkiz yaşar öğilçasini dikanglatib, boğ oralab şitob ötib qoldi. Öğilçasi ham issiqqa qaramay banoras çopon kiyib olgan, boşidagi oq döppisining kegaylari terdan qorayibroq körinadi.
Arralangan örik şoxlarini bir qöllab taxlayotgan Rustam yölovçilarga ajabsinib qaradi, öng qölini ortiga yaşirib, salom berdi.
– Assalomu alaykum!
Qobil ijirğanib, yuzini teskari burib ötib ketdi. Rustam hayron qoldi. Öziça: “Qayerda körganman, közga juda issiq körindi. Sinfdoşim Qobilga ham öxşarkan”, dedi-da, yana öz işiga maşğul böldi.
– Dada, dada, anavi Rustam amaki sinfdoşingizmi? – deb söradi Qobildan öğli.
– Ha, tezroq yur!
– Nega salomiga alik olmadingiz? Domlamiz: “Salomga alik oliş parz”, deydi-ku?
– Musulmonni salomiga alik oliş kerak. U musulmonmas, sportçi.
– Iye, dada, Muhammad Ali degan boksçiyam musulmonlikni qabul qilgan ekan-ku!
Qobil öğlining yuziga bir tarsaki tuşirdi:
– Menga qara, ey Abduqunduz, neça marta aytganman senga televizor körmagin deb. Közingni öyvolaymi? Qayda körding?
Abduqunduz hiqillab yiğlaşga tuşdi:
– Körmadim, körmadim, dadajon! Maktabda sinfdoşlarim aytdi.
– He-ye, öşa maktabingga, vallohi aʼlam! Endi bormaysan! Taʼlim-tarbiyani oxirigaça Ostonaqul hazratimdan olasan!
Abduqunduz baralla yiğlab yubordi, yerga ötirib, tovoni bilan tuproq surib, xarxaşa qila boşladi:
– Maktabim yaxşi, dada! Ustozlarimam yaxşi!
– Yaxşi ustozni endi körasan, – Qobil birdan tutaqib ketdi. – Ey, Abduqunduz, otaga gap qaytarma! Dözaxi bölasan! Tur, ketdik, Qaysari Rum!
Bola turavermagaç, dast kötarib yelkasiga tarozi qilib taşladi-da, yörtib-yörtib, yölda davom etdi.

Otalar sözi
– Rustam akani qayerdan topsa böladi?
– Boksçimi?
– Ha.
– Höv ana özi. Bolalar bilan…
Köliklar yurib ketdi.
Rustam tögarakka yangi qabul qilingan bolalarga tartib-qoidani tuşuntirardi:
– Asosiysi – uzluksiz maşq. Buning uçun iroda kerak. Iroda nima, bilasizlarmi? Bu qiyinçiliklarga çidam degani. Xullas, boksçi böliş uçun çinakam öğil bola böliş kerak. Tuşunarlimi? Xöp, bugunga yetadi, – Rustam maşğulot tugaganini eʼlon qildi.
– Ustoz, qaçon musobaqalarga olib borasiz?
– Olib boraman. Jöja tuxumdan çiqişi uçun kamida yigirma kun kerak, pöçoqni yorişga yaraydigan darajada çumdugi qotgan bölişi şart. Xullas, sabr-toqat, iroda va maşq!
– Çempion bölolmaganlar melisaga işga kirsayam böladi, a?
– Niyatni yaxşi qilsang-çi! “Çempion bölaman”, deb oldingga maqsad qöy, intil!
Mehmonlar bolalar tarqalişini kutib turişdi. Nihoyat Elmurod holi qolgan Rustamning yoniga kelib, qöl çözdi:
– Salom!
– Vaalaykum assalom, – dedi Rustam xuşlamay.
– Yoningizga yordam sörab keldim, Rustamjon. Bilaman, meni yoqtirmaysiz, lekin otam zamonidagi gaplarni kötarib yuriş sizga yaraşmaydi. Ötgan işga salovat. Egilgan boşni qiliç kesmas, deydilar… Bolalarimizni şogirdlikka olsangiz.
– Şahardayam yaxşi murabbiylar köp.
– Özimizda otni qaşqasidaymiz-da. Közdan nariroqda maşq qilişgani yaxşi. Köz tegmaydi.
– Bolalaringiz neça yoş?
– Har xil. Şerzod, neççidasan?
– Yigirma ikkida.
– Bundan yoşroqlari köp, biroz kattalariyam bor.
– Uzr, men maktab bolalariga örgataman.
– Puliga gap yöq. Xohlasangiz oldindan tölaymiz. Bexijolat.
– Men boşqa maqsadda örgataman. Şogirdlarimni halol çempionlikka tayyorlayman. Meniki – sport.
– Bizam sport tarafdorimiz. Qança köp çempion çiqsa, şunça yaxşi! Suyagiyam, göştiyam sizniki…
– Yana öşa gap… Bir paytlar meni köça jangiga tortiş uçun ming xil nayrang işlatgan edingiz. Endi…
– Endi… Men tadbirkor odamman, oçiği, qayda pul borligini orqam bilan his qilaman.
– Şunaqa gaplarni jinim suymaydi…
Elmurod hal qiluvçi sönggi zarba bermoqçi böldi:
– Axir öqituvçining oyligiga yaşaydiganlardan emassiz-u.
– Siz meni ğamimni yemay qöya qoling. Birovning ğamini yegunça…
– Siz birovmassiz-ku, yurtdoşmiz harna…
– Sizni yöriğingiz, yölingiz boşqa.
– Javob berişga şoşmang. Har tomonlama öylab köring. Murabbiylik qilayotganingizgayam ança böp qoldi şekilli, neça yil böldi?
– Bir yil.
– Vaqt birpasda ötib ketadi. Qarabsizki, bir qölda hassa, bir qölda burnoqlarni şimildiriğini artib yuraverasiz. “Keyingi puşaymon – bulbulimni uşlayman”, deydilar. Yoki rostdanam şulardan katta boksçilar çiqadi deb öylaysizmi?
– Çiqadi! Mana şu bolalardan jahon çempionlari çiqadi!
– Jahon çempioni?! – Elmurod kula turib çakagini uşlab qoldi. – Kuldirmang. Özim ham boks tuşib turaman. Kulsam çakagim oğriydi.
Rustam iljaydi.
– Bekorga kulyapsiz. Yoşim katta bölsayam unça-bunçasidan zarba ötkazmayman.
– Ötibdi-ku.
– Sizning orzularingiz haqidayam eşitgandim, – dedi Elmurod kesatiqqa parvo qilmaslikka tirişib. – Ammo bunçalik öjarligingizga işonmagandim. Böladigan işdan gapiring. Tarixda özbekdan jahon çempioni bitta çiqqan – Rufat Risqiyev. Ungayam neça yil böldi? Keyingisi qaçon bölişi nomaʼlum.
– Muhammadqodir-çi?
– Uyam adaşib bittagina çiqib qolgan-da.
– Yana çiqadi.
– Rapqondan-a?
– Rapqondan.
– Menga qarang, yigit, qişloğingizga Kubadan manaman degan murabbiylar kelib, tavallo qilsayam möjiza röy bermaydi. Çetda turib kuçanganing bilan qisir sigiring egiz tuğmaydi, deganlar. Esi-huşi joyida odamga öxşaysiz-u, gapirayotgan gaplaringizni qarang. Undan köra tirikçiligingizni qilsangiz-çi! Yo anavi rangida rahmoni yöq şogirdlaringizdan birortasi qarsillatib pul sanayaptimi – menga yöq deysiz? “Falonça böladi”, deng, tamom, vassalom!
– Yana öşa gap! Yana pul! Menga qarang, ikkita jiyaningiz Qöştegirmondan velosipedda qatnaydi. Eşitişimça, ukangizni öğillari ekan. Ularni yaşab turgan uyini “kasal ukamni Hindistonda davolataman”, deb sotib, pulini köça jangiga tikvoribsiz. Bolalarga ğamxörligingiz, sportga munosabatingiz şundan ayon!
– Odamlar nimalar demaydi, – dedi Elmurod gangib. – Ukamning bu dunyodan rizqi uzilgan ekan. Nimayam qila olardik. Jiyanlarimni esa “Onam yolğiz”, deb kelin ergaştirib olib ketdi. Ukamni xotiniga xöjayinçilik qila olmayman-ku. Rustamjon, mayda gaplardan balandroq bölaylik, döstim.
– Xöp, xayr!
Elmurod maşinaga ötirgandan keyin ham Rustamdan köz uzmadi.
– Behuda işlarga umr sarflab yuradigan ğalati odamlar ham bor-da. Bunaqalar xohlagan paytimda dunyoga yana kelaman deb öylaşsa kerak.
– Şunaqa afandilar bilan hayot qiziq-da, boss.
– Devona degin. Lekin bugun şu devonaning nomi bizga judayam kerak. Falonçining şogirdi degan gapning özi sportçining hurmatini kötarib yuboradi.
– Ha… Boss, balki palakat bosib, jahon çempioni çiqarar? Xudo biladi…
– Bötaloğim, xudoning işiga aralaşiş odobdanmas. Sen öz işingni qilib, tekisroq yöldan haydayver. Yaxşi yöldan yur!
– Tuşundim, boss, uzr… Otam ham nuqul yomon yölga yurma, deydi.
– Otalar sözi – aqlning közi!

Savdomiz pişmadi
– Ha, taqsir, qişloqqami?
– Qişloqqa, Qobiljon, qişloqqa.
Qobil yölovçilar maşinaga joylaşib olgaç, tomoğini qirib, söz qotdi:
– Sobir aka, kaminaga Qobiljon debmas, Abdiqobil deb gapiravering.
– Iye, uzr. Otingizni boşqa qöydingizmi?
– Boşqatdan tuğildingizmi, deyavering. Haq yölini tutganmiz, inşollo.
– Maşina qulluq bölsin.
– Qulluq, moşollo.
– Dehqonçilik bu yil zör böpti-da?
– Astağfurullo! Afandimisiz, taqsir? Yerga tirmaşgan yer böladi. Dehqonçilik bilan tirikçilik qib bölarmidi?
– Sizam savdoga ötdingizmi?
– Taqvoli bandasiga tepadan tuşadi, – dedi Qobil közi bilan şiftga işora qilib.
– Tepadan? Qanaqa qilib, Qobil… Abdiqobil?
– Yaxşilab sörasangiz, Özi beradi.
– Bizgayam örgating.
– Ha, balli! Menam şuni aytaman-da. Bu ötkinçi dunyoda xudobexabar bölib ötişning oqibati dözaxning olovi, vallohi aʼlam. Oxiratni öylaş kerak, oxiratni, taqsir. Şunda bu dunyo ham obod böladi.
– Şu dunyoni obod qilolmay doğdamiz-da, Abduqobil.
– Taqsir, mundoq bizni davralargayam boş suqib turing. Öğlingiz ham tahorat oladigan yoşga yetib qopti. Mana, mening Abdiqunduzim hazratimning dargohida öqiyapti. Maktabni yiğiştirgan. Kamgap, odobli bola bölib qoldi, köz tegmasin. – Qobil kutilmaganda maşinani töxtatdi. – Ukam, oting nimaydi? Ha, Abdullajon-a? Birpas pastga tuşib tur. Ha, balli. – Abdulla maşinadan tuşib, eşikni yopgaç, şivirlab davom etdi. – Taqsir, bu ibodatlarni dunyoviy mukofotlaydigon birodarlarimiz bor. Davraga kirib, aʼzo bölsangiz, rözğor ham but, hamyon ham böğoz. Mana şu öğilçangizni hazratimga bering. Kam bölmaysiz, taqsir.
Sobir biroz öylanib, ikkilanib turdi:
– Uzr, hazrat kim edi?
– Ha, bağdodlik Mamasoli hazrat-da.
– Haligi butilka maxsimmi? Bağdoddagi kitob dökonini sotib olib, aroq magaziniga aylantirgan öşamasmi mabodo?
– Astofurullo! Taqsir, birinçidan, aroq bilan sharobni farqi katta. Şarob Ibn Sinoni kitobidayam bor, şifo deyilgan. Ikkinçidan, hazratim içişniyam, sotişniyam taşlagan tavbasi kalonlardan. Öylab gapiring!
– Şunaqa demaysizmi, men uni yaxşi taniyman. – Sobir oynadan öğliga qaradi. – Çiq, Abdullajon. Böldi. Savdomiz pişmadi.

Hasrat
– Bu… er degani buyum-puyummasakan-da! – dedi Şahnoza ovozida yiği bilan. – Kuydirgani kuydirgan. Yana meni ustimdan kulgani ortiqça.
– Nega kuladi? Oyday xotin bölsang, çevarsan, pazandasan…
– Bahona-sabab topib kulgani kulgan. U kuni hovlida kir yuvib ötirsam, eşik taqillab qoldi. Çiqsam, oq xalat kiygan bir yigitça bilan bir ayol turibdi. Şunday-şunday, har ehtimolga qarşi, it-kuçuk, muşuklarni quturişga qarşi emlab yuribmiz, deyişdi. Xöp, hozir, dedimu, u kişim yotgan boloxonaga çiqib, kuçugimizni emlatib qöyaylik, öz oyoqlari bilan kelişibdi, bor-yöği tört ming söm ekan, dedim. Maʼqul, deb xarom iljayib qölimga pul uzatdi, sanamay olaveribman. Quvalab yurib, Böynoqni tutib, ukolni urişdi. Pulni bersam, haligi veterinar ayol biz bitta kuçukni emladik, siz ikkitaga pul beryapsiz, deydi…
Hidoyat xandon taşlab kulgu boşladi-yu, kaftini oğziga bosib, silkinib-silkinib uzoq kuldi:
– Obbo qurib ketmagur-yey, boplabdi-yu…
– Mendayam qolib ketmaydi, bilasanu, qaytib çiqdim boloxonasiga, ha, böldimi, deydi tirjayib. Bilib turibman, qaynisingillarimga tayyor latifa közlab yotibdi. Menam bopladim. Tört mingini yostiğiga taşlab, “Xotirjam böling, qaynonangiz uyida ekan, u yoqqayam kirdik”, deyişdi, dedim.
– Urmadimi?
– Örnidan turgunça hovliga tuşib, darvozani yoniga borvoldim. Erindi şekilli, derazadan xezlanib qöyaqoldi.
– Rustam akam eringni dilkaş, köngli oq deb maqtaydi. Birovga yomonligi yöq, deydi.
– Birovga yomonligi yöğu, oilaga yaxşiligiyam kam-da… Ötgan yili latareyaga qiziqib, bitta qöyni pulini kökka sovurganidi. Endi xöroz öyinga tanda qöydi.
– Tavba…
– Özi bolalarga yolçitib biror nima olib bermaydi. Tayyor yemlab turgan söqimimizni sotib, Rasul polvonni xörozini sotvoldi. Qolgan pulni beliga tugib “dod” deganimga qaramay Jiydaliga qoratomoşaga ketdi…
– Maktab payti eng aʼloçilardan edi-ya ering? Fizikada heç kim yetolmasdi.
– Maktab boşqa, hayot boşqa ekan-da, Hidoyat, mana, seni Rustam akang…
Dugonalar hasratlaşib, dardlaşib eşik tomon yurişarkan, darvozaxona tokçasiga qöyib ketilgan bozorlikni körib, bir muddat gapdan töxtaşdi.

Qoratomoşa
Rustam Jiydaliga yetib borganida davra tomoşabin bilan tölib-toşgan, törda Gerakl xom makaron yutgan baboqday qör tökib ötirardi. Ikki çetda ikki daʼvogar xörozini sovutib turar, ularning biri Nömon edi.
– Qaddingdan ketay, qadrdonlar! – deb hammaning eʼtiborini öziga qaratdi davraboşi. – Ana endi bugungi tomoşaning eng zör jangiga yetib keldik. Eslaringda bor, Rasul polvonni xörozi köp janglarda ğolib çiqib kelayotgan edi. Ana öşa qöling örgilsin kulonkir mulla Nömonjonning nomidan jangga kiradi. Raqibi uzunköçalik Ixtiyorjonning dakani. Qani, kim kimga tikadi?
– Özimiz boşlab beramiz-da bölmasa. Mana, beş yuz ketdi, – dedi Nömon iljayib.
– Mendan yuz, – dedi Ixtiyor atrofga alanglab.
– Qadrdon xörozimga ming tikaman, – Rasul barmoğiga tuflab pul sanay ketdi.
– Iya, iya! Hamma Nömonjon tarafga ötib ketdi-yu! Birortalaring Ixtiyorjonga ham tikinglar.
– Bizniki doim tavakkal! Gardkam! Ixtiyorjonga ikki ming tikdim, – dedi Gerakl.
Javlon davra aylanib, dov tikkanlarning pulini yiğdi va ikkita alohida qutiga joyladi. Keyin Nömonga yaqin kelib:
– Agar yutsangiz, bir umr Izzat akani çoyxonasida biqinga boliş tortib kayf qilişingizga yetadigani yiğilib qoldi, – dedi tirsagi bilan şimini kötararkan.
– Yutaman-da! Ertalab Rasuljonning özi xörozimga xom jigar yedirib, oq fotiha berib ketgan. Könglim töq.
– Biziyam quruq qöymassiz, aka, – Javlonning gapiga Nömonning ensasi qotib, eşitmaganga olib qöyaqoldi.
Davraga taşlangan xörozlar, odatda, raqibiga haybatli körinib çöçitiş istagida hurpaygança bir-biriga yolğondakam daf qiladi. Lekin negadir Nömonning xörozi parişon va karaxt körinar, zarbalarga javob qaytarmas, raqib xöroz esa töxtovsiz çöqib, tarsillatib tepardi. Nömon sarosimada najot qidirib, atrofga alanglay boşladi. Rasulga közi tuşib, u tomonga qarab yurdi. Rasul yelkasini qisib, qöllarini yarim kötarib, hayronligini bildirdi. Nömonning olazarak köziga göyo tomoşabinlar uning ustidan qotib-qotib kulayotganday, barmoqlarini bigiz qilib mazaxlayotganday körindi. U qanotini beöxşov yoyib, çökkalab yotgan xöroziga, pul solingan qutilarga qaradi. Şu payt davraga kirib kelgan Rustamga közi tuşdi-yu, xörozini dast kötarib, yugurib uning yoniga bordi. Gerakl örnidan turgaç, davra suv quygandek tinçib qoldi.
– Bu nima nomardlik? Xörozni taşlang oxirigaça! Yo yengildim deb tan olib qöyaqoling!
– Yöq-yöq! Bu yerda boşqa gap bor! Ğirrom böldi! – dedi Nömon talvasaga tuşib.
– Nima ğirrom böldi? Isboting bormi?
– Bilmayman! Lekin könglim sezyapti. – Birdan Rasulga qarab davom etdi. – Ha, Rasul… maraz, ertalab jigarga qöşib dori berib qöygansan, iplos! Ekspertiza qildiraman!
– Ekspertiza? Balki BMTga borarsan? Özing qimorvoz bölsang, nima deb şikoyat qilasan? – dedi Gerakl jahl bilan.
– Nömon, öşa ertalabki jigardan qolganmi? – gapga aralaşdi Rustam.
– Bir bölakça qoluvdi.
– Tamom. BMTga boriş şart emas, hoziroq aniqlaymiz. Ketdik!
Rasul kalovlanib Geraklga qaradi. Gerakl şoşib borib, Rustamning yölini tösdi.
– Tanişsak böladimi? Osmondan tuşdingizmi?
Şotirlaridan biri Geraklning quloğiga sekin şivirladi:
– Boksçi, çempion bu. “Arslon” deyişadi.
Gerakl Rustamga istehzoli qaradi:
– Eçkini ölgisi kelsa… Nega birovning işiga tumşuq suqasiz?
– Bular menga birov emas. Siz kimsiz?
Nömon Rustamga şivirlab, uni taniştirdi:
– Gerakl degani şu böladi.
– Tuşunarli.
Gerakl Rustamning bilagidan uşlab, çetga tortdi:
– Gaplaşib olaylik.
– Nimani gaplaşamiz?
– Maqsad nima özi?
– Pulimni qaytarib bersin! – deb oraga boş suqdi Nömon.
– Bu erkaklarni öyini. Lafz oltindan qimmat! Yo xabaringiz yöqmidi? –haq talaşa boşladi Ixtiyor.
– Töxtanglar! Töxtanglar! – dedi Gerakl ikkala qölini kötarib. – Rostanam tuşunmovçilik bölganga öxşaydi. Rasul, beri kel! Xörozga nima bölgan? Bularning şubhasi rostmi?
– Endi, boss, bu dunyoda tovuqdan nozik narsa yöq. Bir kasal tegsa, yoppa qiriladi. Qorason bölganmi, oftob urganmi – itim biladimi. Men döstlik qilib, Najim qassobdan yangi jigar opkepman-a… Esiz, xöroz. Nobop qölga tuşgan ekan-da.
– Birodarlar, bunday qilamiz, biz uçun eng asosiysi – adolat. Rasul, Nömonni pulini qaytarasan, Nömon, tikkan pulingni sanab ol. Ixtiyor, Nömonning xörozi qoçgani yöq. Demak, durang böldi. Özingni bos. Dov tikkanlar haqini qaytarib olsin, jang bekor böldi. – Gerakl Rustamga qarab sözini ulab ketdi. – Qalay, döstim? Şu kerakmidi? Muammo hal.
– Muammo hal bölgani yöq. Bu yerda juda katta masala bor. U osonlikça hal böladiganga öxşamaydi. Afsuski, – Rustam atrofdagi bangilarga, ösmir bolalarga, xöroz kötargan yigitlarga bir qur nazar taşladi, – bu illat gazak olib böpti-yu, biz bexabar qopmiz.
– Mana, davramizga xöjayin ham topildi, – dedi Gerakl jahli çiqib. Keyin vajohat bilan söradi. – Balki uluş ham berişimiz kerakdir? Qança söraysan?
– Qança emas, nima söraysan, degin.
– Xöş, nima söraysan?
– Daf böl! Biznikilarni tinç qöy! Bölmasa… çiqqan joyingga…
– Voy-vö, qörqib ketdim-ku. Sendaqalarni köpini körganman, ukam. Özingni er bilsang, özgani şer bil, deyiladi özbek maqolida. – Gerakl yiğilganlarga qarab ovozini bir parda kötardi. – Bu Arslon emiş, bilasizlar, arslon-parslonlar sirkda tomoşa körsatib, qorin töqlaydi. Lekin böri, – şu yerga kelganda köksiga şappatlab qöydi, – heç qaçon luqma ilinjida yaltoqlanmaydi, boş egmaydi. Börini qamçi zarbi ham sindirolmaydi.
– Töğri, lekin böri bilan çiyabörini farqi bor. Ammo ikkala toifaniyam kasbi – öğirlik, talonçilik. Hatto quyonlargayam töda bölib taşlanadi. – Rustam Geraklning atrofiga yiğilib olgan tödaga, Ixtiyor, Rasul, davraboşi, Javlon va şotirlarga birma-bir qarab çiqdi.
– Tomoşa tamom! Tarqalinglar! – davraboşi Geraklning fikrini uqib, eʼlon qildi, – keyingi tomoşaga yana xabarlaşamiz.

Qani ketdik, şunqorlar!
– Odamni çipor çöçqadan farqi şuki, unda maqsad, orzu böladi. Ana şu orzusiga yetiş uçun izlanadi, mehnat qiladi. Maşhur boksçimiz Rufat Risqiyevni körganman, gaplaşganman. Oddiygina, özimizga öxşagan odam. Faqat farqi şuki, u öz oldiga qöygan maqsadi yölida keça-yu kunduz maşq qilgan, qiyinçilikdan qörqmagan. Şunday, agar sizlar ham özingizni qölga olib, astoydil kirişsangiz, dunyoga maşhur sportçi bölasiz. Qayerga borsangiz hurmat bilan qarşi olişadi…
– Ol-a…, – dedi bolalardan biri qaşamşanglik qilib, – meni uşlanglar! Dunyoni piyoda aylansak, şippagimiz çidarmikan?.. Sigirimni keçgaça ikki marta suğorişim kerak. Yö-ö, töğri kelmaydi.
– Oldingi öqituvçimizam futbol jamoasi tuzmoqçi bölgandi. Hozir qayerda ekan-a? – deb gap qotdi boşqa bir bola.
– “Neftçi”ga murabbiy böp ketgandir…
Saf boşi bola gapini tugatar-tugatmas boş kötarib qaradi-yu, şundoq yonginasida turgan Rustamni körib dami çiqdi.
– Isming nimaydi?
– Adham.
– Öşa murabbiy Sarkisyanmidi? Tuzolmaganmidi futbol jamoasini?
– Ha-a… – dedi bola dovdirab. – Bolalarni töplaş sal qiyin bölgan. Heç kim işonmagan.
– Boks boşqa gap, – dedi yana birinçi bola masxarabozlik qilib. – Urişişni örganib olsak böldi-da. – Tizzasini çala bukib, qisqa huştak çalib, havoga burama zarbalar berdi. – Xuşt-xuşt…
Rustam unga beparvo qarab qöyib, tomoğini qirdi-da, davom etdi:
– Agar kimda-kim boksni muştlaşiş uçun örganmoqçi bölsa, undaylarga – katta köça. Men bezorilarni tayyorlaydigan janjalxona oçmoqçi emasman. – Bolaga yaqin kelib, közlariga qattiq qaradi. – Boks birovni uriş uçun emas, özingni himoya qiliş uçun kerak. Soğlom böliş uçun, xarakterni şakllantiriş, irodani mustahkamlaş, qisqasi, erkak bölib ulğayiş uçun örganiladi. – Bolalar jiddiy tortib, qadlarini rostlay boşladi. – Zör sportçi ota-onasini, qişloğini, yurtini faxriga aylanadi. Kim kuçli? Avvalo, öziga kuçi yetgan, özini töxtata oladigan odam kuçli. Agar kim ana şunday erkak bölişni xohlasa, har kuni darsdan keyin soat beşda kelişi mumkin.
– Fizkultura darsiga kirmasak ham bölaveradimi unda?
– Adhamjon ukam, darsga kiriş şart. Yaxşi şuğullansang, mayli “5” qöyib berarman. Lekin boşqa darslarni ham yaxşi öqiş kerak. – Safda turgan Azizga döstona köz qisib qöydi. – Işonçim komil, oralaringdan haqiqiy sportçilar çiqadi! Nima deding, Aziz?
Aziz kulimsirab, boş irğadi.
– Qani ketdik, şunqorlar!
Bolalar Rustamga taqlidan qöllarini kökraklarida muşt qilib bir maromda yugura ketişdi.

Ahli xomovqat
– Men hayronman, örtoqlar, juda hayronman. Ona suti oğzidan ketmagan norasida bolani begona odamlarni qöliga butunlay topşirib qöyiş… Tavba! Ularni na yuridik hujjati, na vakolati bor…
Nozir söz qöşdi:
– Qobil aka majburiy taʼlim töğrisidagi qonunni buzib, Abdiqunduzni maktabdan ajratib oldi. Nima, davlat yöqmi? Hukumat yöqmi? Jamoatçilik qayoqqa qarayapti?
– Örtoqlar, şahar bedarvoza emas. Qişloq ham. Hammamiz tomoşabin bölib turaversak, ertaga nima bölişini Xudo biladi. Şuni öylaysizlarmi, opa?
– Öylaymiz. Meniyam yurakkinam ezilib ketdi. Ixtiyor mendamas-u… Bolamni hidini qömsab, uxlolmay çiqaman, – Abduqunduzni bağriga tortdi onasi.
Şu payt “Jiguli” maşinasi qattiq tormoz berib töxtadi. Közlari ola-kula Qobil davraga kirib keldi.
– Birovni puşti kamaridan bölgan bolasini, ahli ayolini davraga olişga nima haqqing bor senlarni kim bölişingdan qatʼi nazar?! – Söng muştdekkina bölib ötirgan xotiniga qarab ödağayladi: – Tur, ketdik! Boşingda men turib, he, ojizayi nopok!.. Uyda gaplaşamiz!
– Şoşmang, Qobilboy. Bu bola sizning farzandingiz, lekin bizgayam begonamas. Buni taqdiriga biz ham masʼulmiz, – dedi faollardan biri Muxtor sartaroş.
Qobil uning yuziga qaramay turib zarda bilan javob qaytardi:
– Siz öz bolalaringizni eplang. Keçasi-yu kunduzi kalta işton kiyib, sakillab köçada çopgani çopgan. Sportçimiş. Ha, örgildim!
Qobilning bu sözlari Rustamning otasiga tegdi. U tizzasiga tayanib örnidan turarkan, hamma birvarakay şu tomonga qarab nafas yutdi.
– Qobiljon bizning Rustamboy bilan sinfdoş. Mana bundayligidan, – otaxon kafti bilan tizzasidan yuqoriroqni ölçadi, – billa-billa katta bölişgan. Nima jin urdi, tuppa-tuzuk yurgan bola birdan özini qaritib, soqol qöyib, oq döppi kiyvoldi. Hammadan ajrab, surunkali qiçimaga yöliqqanday doim asabiy yuradigan böldi. Men neça marta aytdim, Qobiljon, ota-bobolarimiz tutumidan qolma, eng töğri yöl özimizniki, Imomi Aʼzam özimizdan çiqqan, nima qilasan çegaradan çiqib? Namozingni öqib, işingni qilib yuravermaysanmi “Dil ba yoru dast ba kor”, deb…
– Qaysi yöl töğriligini Robbil olamiyn sizdan yaxşiroq biladi, siz adirdagi toşingizni tering! Xöpmi?!
Otaxonning yuziga ğazabdan qon tepdi. U Qobil tomonga şaxd bilan ikki-uç qadam taşlagandi, örtaga nozir tuşib, quloç yozib töxtatib qoldi. Şu köyi nozir yonboşiga boş burib, zarda bilan öşqirdi:
– Menga qara, öv, Qobil! Sen qonunga zid iş qilyapsan. Tağinam yuz-xotir qilib turibmiz. Öynaşma, bola! Asli bu qilmişlaring qip-qizil jinoyat. Oborib Ğiştköprikning orqasidagi yertölaga joylab qöyaman, Xudo aytgan kuni mulla mingan eşakday böp çiqasan!
– Jinoyatçi bölsam, jazolanglar! Bolani haq yölga soliş jinoyat bölsa, meni otinglar, osinglar! Şoyadki şahid ketsam! – dedi Qobil ikkala kaftini boşi uzra çözib.
Nozir çaqqon harakat bilan yiğlamsirab turgan Abdiqunduzning köylagini kötarib, qöranta-qöranta kaltak izlarini körsatdi:
– Şu yöl bilan töğri yölga solinadimi bola? Nega maktabga yubormayapsan?
– Bu meni işim!
– Öçir-ye, endi seni işing emas! Mana endi rasman şuğullanaman! Davlatni işi öyinçoqmi?
Qobil bolasiga qarab öşqirdi:
– Maktabga borasanmi, a, borasanmi?!
Bola dami içiga tuşib kalovlandi:
– Yö-öq…
– Seni kim urdi?
Bola battar qörqib ketdi:
– Heç kim… Özim yiqildim.
– Sizlarda savol bormi? Yana nima deysizlar? E-e, qöllaringdan kelganini qilinglar! Ahli xomovqat!
Bolani sudrab, maşinaga ötqazdi. Xotini esa ularning ortidan piyoda yölga tuşdi.
– “Xomovqat” dedimi? Nima degani u?
– “Hamoqat” demoqçi böldi, şekilli. “Ahmoqlar” degani.
– Öbba qistalağ-yey…

Çiqmagan jondan umid
– Zörsan-da, Rustam!
– Şogirdingizman-da, ustoz!
– Baribir öz aytganingni qilding-a?
– Notöğri böldimi?
– Yöq. Lekin baribir Elmurod Döltadan çöçisang kerak, deb öylovdim. Har holda, mafioz degan nomi bor.
– Qanaqa mafioz?! Ularning pöstagiga kuya tuşib bölgan. Agar öşaning dağdağasidan qörqib, jiyanini ğolib deb eʼlon qilsam, burdimiz ketib, hammamizga bir umrlik isnod bölardi.
– Sen-ku adolat qilding. Xalq körib turibdi. Lekin manavi Anvar bilan Sohib burama qorin bölgandek burişib ötirdi. Imkon bölsa-yu, musobaqadan oldinroq sovrinni Döltaning jiyaniga tutqazvorsa…
– Qöying-ye şularni!
– Ha böpti, qöydim. Şogirdlaring ança köpayib qoldi, a?
– Ha, asta-sekin köpayyapti. Öylab qarasam, asosiysi, odamlarni sportga munosabatini özgartiriş kerak ekan.
– Hozir senga juda qiyin. Hammaning közi senda. Futbolda bir aççiq haqiqat bor: töp kimda bölsa, öşaning oyoğiga tepişadi. Işqilib, hafsalang pir bölmasa böldi.
– Sizdayam ösmir şogirdlar köp-u, lekin katta sportga ötib ulgurişmayapti, a?
– Ha, öşa eski kasal – yo armiyaga ketib, keyin melisaga işga kirib ketadi, yo bir-ikki marta yutqazsa, qölni yuvib qöltiqqa uradi. Bahona – tirikçilik törvasi. Köplari çetga pul işlaşga çiqib ketişyapti. Açinasan. Uvol-da, uvol! Şunday yigitlar…
– Ha, murabbiylik ham qiyin ekan. Endi tuşunib yetyapman.
– Nimasini aytasan, qoziqqa boğlangan buqaçaday ring atrofida bir umr aylanib, infarkdan boşqa natijaga erişmaganlar ham köp. Senda esa real imkon bor. Yaxşi niyat bilan işlaş kerak.
– Yaxşi niyat – yarim ğalaba, deysiz-ku.
– Tarbiyani böşaştirma.
– Ha, işlaymiz… Işlayveramiz! Arslon izidan – yigit sözidan qaytmaydi…
– Arslonday yigitlarimiz köp.
– Hali jahon çempionlari ham çiqaramiz.
– Ö-ö, iloyim! Hayot şu ekan-da, Rustamjon. Avvaliga özing harakat qilasan. Heç narsaga kallak urolmagaç, keyin şogirdlaringga köz tikasan. Bunisi yanayam qiyin: bola birovniki, jon birovniki… Qarabsanki, Azroil Shakir tentakning muştiday aylanib qanşaringga kep turibdi. Hah, attang, Mamadali kattang, deb ketaverasan!
Jang tugab, sudya-informator ringga çiqişi kerak bölgan hakamlarni eʼlon qildi:
– Referi – xalqaro toifadagi hakam Sodiq Bötayev. Yon hakamlar: Rustam Majidov, Şavkat Bobomurodov, Alişer Boymurodov, Akmal Jumamurodov, Olimjon Suyarov!
Rustam öz nomini eşitişi bilan örnidan turib, ring tomon yurdi.

Aytdim-ku, boksçi bölmoqçiman!
– Özimni öğilbola jiyanim! Senam bir körasanmi? Bir hidlagin…
– Yöq-yöq! Dadam bilsa, öldiradi!
– Ibi, bittagina öğlini-ya? Heç qaçon!
– Haligi kuni sal qoldi onam bilan ikkalamizni otib taşlaşlariga.
– Opamga bir narsa bölsa, dadangni soğ qöymayman! Men or-nomusli, mağrur yigitman, qonga qon, jonga jon! Aytib qöy!
– Körsangiz dirdov qöziday qaltirab, suzma qip qöyasiz-ku qörquvdan. Gapni qaranglar!
– Bu gaplarni qöyatur. Vaqti kelib men ham kimligimni körsatib qöyaman. Se-ye-yen, anavi “şakarça”dan menga maydalab, misqollab olib çiqmasdan, yarim kiloça amallasang bölmaydimi? Toşkentga oborib, öynatib kelardim.
– Toşkentda sport dökonlari köp-a?
– Hamma dökon Toşkentda-yu. U yerdagi marketlardan voyvoyakni tirik bolasiniyam topsa böladi.
– Menga voyvoyakni bolasimas, boks qölqopi kerak. Keyin maşq qopiyam.
– Olamiz. Menga qara, senga nimaga kerak u matohlar? Boksçi bölmoqçimisan? Undan köra çilim opkesak-çi? Yonboşlavoli-ib, içagini bilagingga örab tortganga ne yetsin? Vat-tat!
– Çilim? Unda ötmişga qaytiş böp qolmaydimi, toğa? Eşiting, Rapqonda boks tögaragi oçilibdi. Rustam aka degan çempion oçibdi. Özim kördim. Bolalar maza qilib boks tuşişyapti.
– Boks yaxşi-yu, zarbalari yomon-da. Burning sinadi, miyang çayqaladi.
– Toğa, miya boşqa narsalardan ham çayqalmaydimi? Masalan…
– E, buni kayfini bilarmiding… Maza qilasan-da. Ke, bir kör!
– Aytdim-ku, boksçi bölmoqçiman deb!

Böyingdan akang!
– “Rapqon” ajoyib joy ekan,
Bir köça ketgan soy ekan.
Salqin sufa hoy-hoy ekan,
Kim körsa hangu mang ekan.

Menimça, siz meni eşitmayapsiz, böyingdan akang.
– A? Eşityapman, domla. Muqimiyning “Sayohatnoma”sini öqiyapsiz.
– Xayolingiz parişon bölsayam quloğingiz ding. Muqimiy domla şeʼrni quloqda qoladigan qilib mixlab ketgan-da öziyam.
– Domla, bu şeʼrni qişloğimizda bilmaydigan odam yöq.
– Qişloqda adabiyotga mehr özgaça-da, böyingdan akang!
– Adabiyotga mehr qançaligini bilmadim-u, ammo bu şeʼrda qişloğimiz nomi borligi uçun qiziqardik. Paxtadayam aytib yurardik.
– Demak, odamlar yaşab turgan qişloğiga, yurtiga befarq emas. Qişloğing nomi öz ismingdek yoqimli eşitiladi. Dunyoga çiqsang, Özbekiston deyilsa, odamning yuragi jimirlab ketişi aniq. Buni şoirlar tasvirlasin-da…
– Ötgan oy boks böyiça “Rapqon-open” musobaqasini ötkazdik. Boşqa tumanlardanam kelişdi. Siz ham ötkazing “Adabiyot gulşani” keçasini. Kelişsin qöşni qişloqlardan…
– Kelişarmikan, baçkana körinmasmikan, böyingdan akang!
– Maşhur şoirlarni qişloğimizga çaqiring. Kerak bölsa, yoningizdan sarf-xarajat qiling.
– Iya, munday qilib… – Mirkomil domla körsatkiç barmoği bilan peşonasidagi terni sidirayotgandek körsatdi. – Topgan oylikka-ya?! Men axir bu pulni muştlaşib topganim yöğu…
– Nima böpti? Menam öqituvçiman. Kerak bölsa sarflayman.
– Hakamligingizga-çi, pul tölaşmaydimi? Boksni-ku, mayli, tekinga örgatarsiz. Lekin şaharma-şahar yurib, musobaqalarga qozilik qilganingizgayam tört-beş söm ataşsa kerak?
– Hakamlik uçun oylik olmayman. Öşa musobaqa kunlarida işlaganimga haq tölaşlari mumkin. Lekin maşinada benzin sarflab borişim qimmatroqqa tuşadi. Bu şunçaki qiziqiş…
– Boyga balo urarmidi, a? Böyingdan akang, boğu roğingiz-çi? Yerlaringiz bilan mol-holingizni gapirmasayam böladi.
– Qanaqa boğu roğ? Böş vaqtimda uzumzorga qarayman. Iş bilan bölib, köpinça ketmon uşlaşga vaqtim bölmaydi. Örikzor keliningizga tan. Yaxşi bilasiz, uyam maktabdan ortmaydi. Asosan, aka-ukalari qaraşadi. Qaynoğalarim…
– Menam şuni aytaman-da. Öqituvçi öqituvçiligini qilişi kerak, böyingdan akang.
– Domla, soliqçimisiz, suriştirib qoldingiz? Özi şundoğam boksçilarimni zaril bölganda darsdan qöyib yubormay xunob qilasiz.
– Oldin darsni qoyillatib qöysin, keyin boşqa hunarni boşini tutsin.
– Boks bilan şuğullantirib, jamiyatga heç bölmasa soğlom yigitlarni yetkazib bersak, buning nimasi yomon?
– Lekin adabiyot otamdan kuçli, degan edi Abdulla akam. Adabiyot inson tafakkurini şakllantiradi, özgalarga mehr-oqibatli bölişni, sevişni, sevilişni örgatadi.
– Sport ham el-yurtga muhabbatni kuçaytiradi. Mana, bugun öquvçilarimiz viloyat birinçiligida tumanimiz şaʼnini himoya qilişdi. Yomonmi?
– Yutişdimi?
– Albatta.
– Siz hakam bölganingizdan keyin yutişadi-da, böyingdan akang.
– Özimni şogirdlarimga hakamlik qilmayman.
– Boşqa hakamlar sizni yuz-xotir qilişadi-yu, a?
– Bizda unaqasi yöq. Hammasi xolis.
– Hali, boksçilardanam ul-bul olmaymiz dersiz?
– Nima olamiz?
– Nima bölardi, kim köproq bersa, öşa çempion-da. Bölmasam şundan şunga quruqqa borib hakamlik qilmasangiz kerak. Muşuk ham bekorga oftobga çiqmaydi, deyişadi, böyingdan akang.
Rustam maşinani taqqa töxtatdi, domla old oynaga qapişib qoldi:
– Bu yoği oşib tuşdi! Örgançik sartaroşni qayçisiga öxşab quloğim yonida şaqillayversangiz hozir maşinadan itarib tuşirib yuboraman, böyingdan akang! U yoğiga piyoda ketasiz şeʼrlaringizni öqib, böyingdan akang!
– Gapiring, böying…
– Hozirgi gapingizni bir gapirdingiz, boşqa eşitmay! Tuşunarlimi?
– Tuşundim… Uzr…
– Dadam aytardi, odam öz işiga tirikçilik vositasi deb qaraşni boşladimi, iş rasvo bölgani şu, deb. Öqituvçi darsni ötdimmi – ötdim, şifokor bemorni kördimmi – kördim deb yuraversa heç qaçon birimiz ikki bölmaydi. Har kim öz işiga… sizning tilingizda aytganda, ijodkor sifatida qaraşi kerak. Izlanişi kerak. Şundan zavq olişi kerak.
– Iye, otangizga rahmat, Rustamboy. Sizdan bunaqa gaplar çiqadi deb heç öylamovdim. Faylasuf ekansizu…
– Domlajon, bolalardan kimdir jahon çempioni bölsa, menga sariq çaqalik moddiy foyda bölmasligi mumkin, lekin menga ana şu umid va orzu kuç beradi. Ilhom beradi. Ilhomni tuşunasiz-ku, a?
– Bizam xohlaymiz şuni. Lekin Kuba, Rossiya, amerikalik boksçilar “boşqa boks tuşmaymiz”, deb oqpiçoq-qorapiçoq qasam içib, çoyxonada halpana oşga ötvolişmagandir? “Oldin Rapqondan Rustamjon çempion çiqarsin, keyin ringga qaytamiz”, deb gazetaga qarta urib ötirişmagandir?
– Ha, aynan Rapqondan çiqadi. – Orqa örindiqqa işora qildi Rustam. – Mana şu bolalar bir kun kelib çempion bölişadi.
– Nega bunçalik işonç bilan gapiryapsiz, böyingdan akang? Bizni qora közlarni dunyo darajasida nom qozonişiga boşqalar indamasdan yöl qöyib beradi deysizmi? Siyosat bor, katta siyosat. Vey, butun dunyo bir-birini oq kaltak – qora kaltak qilib yotibdi. Bozorlar egallangan, jumladan, sport bozorlari ham. Siz va bizga öxşaganlar maydon atrofida aylanib “çuli-çuli” bölib yuraveradi.
– Xöp, nima qiliş kerak? Şunaqa ekan deb qöl qovuştirib bir çekkada yelka qisib turaveriş kerakmi? Domlajon, hayot kuraşdan iborat. Haqingni birov bermaydi, özing ayirib olasan, deganlar.
– Obbo siz-yey, jadidlarni gapidan tuşdingizu. Qoyil lekin, beş!
– Domlajon, imkon bölganda menam kitob varaqlayman. Ja-a çalasavodga çiqarib qöymang. Öşa jadid deganingizni davri mana endi boşlandi. Odamlarni fikrini uyğotiş, özini tanitiş, ğururini kötariş payti keldi. Agar yana Şöro davridagiday öz yurtimizda dumimizni qisib yuraversak, bir kuni yer yuzidan supurilib ketişimiz heç gapmas!
– Töğri-ku, lekin öşa siz aytgan odamlar sizni töğri tuşunib, qöllab-quvvatlaşarmikan? Işqilib xarsangga tirab qöyib, Hamza qilvorişmasa deyman-da!
– Öşa qurbonlar sabab siz va biz bulbuligöyo bölib sayrab yuribmiz. Domla, keçirasiz, siz qözğadingiz, könglim tubidagi gaplar çiqib ketdi. Odam bir marta dunyoga keladi. Odamday yaşab ötiş kerak. Undan yaxşi nom, yaxşi işlar qolişi kerak.
– Ha-a, Hidoyat kelinimdan adabiyotşunoslik sizgayam ança ötibdi. Aytişadi-ku, siniqdan boşqasi yuqadi, deb. Sizga qoyil qoldim. Tan berdim. – Mirkomil domla boşi bilan bolalarga işora qildi. – Bu tirrançalarni musobaqalarda qölga kiritgan sovrinlari qovoqlaridagi bejama naqşlarda yaqqol namoyon bölib turibdi. Ketdik, haydang!
– Özi, sizni körganda töxtamay ötib ketsam bölarkan, domla.
– Kengroq böling, Rustamboy. Siqilmang. Hah, böyingdan akang!
Rustam maşinani yana öt oldirdi. Mirkomil domla mahallasi boşida quyuq xayrlaşib tuşib qolgaç, Rustam şogirdlariga qayrilib savol taşladi:
– Abdulla, birinçi jangda raqibingdan qörqdingmi?
– Yöq.
– Yutqazib qöyişingga sal qoldi-yu. Birinçi raund deyarli uning ustunligida ötdi. Yaxşiyam polpislanib, tuzukroq zarba berolmadi. Seniyam çöçiyotganing sezilib turdi.
– Başarasidan qörqdim. Ğadir-budur, vahimali ekan.
– Uning başarasini ğadir-budurligi – yomon boksçiligidan, – dedi kulib Rustam. – Zarbalarni ötkazaverib şunaqa bölib qolgan. Sen-çi, yuzi tekis raqibingdan ehtiyot böl. – Maşina peşoynasidan Abdullaga qaradi. Keyin oynani töğrilab, özining yuzini közdan keçirdi. – Raqibingni yuzi tekis, burni paçoqlanmaganligi uni zarba ötkazmaganidan dalolat beradi. Özi, umuman ringda qörqma. “Avval zarba ötkazmagan bölsa ana endi mendan yeydi”, degin. Tuşundingmi?
– Tuşundim.
– Tabriklayman yana bir marta!
– Rahmat.
– Kirib, uyingdagilarniyam tabriklardim-u, ayangni feʼli çatoq-da. Şoşma, biz ketgandan keyin kir.
Maşinaga ötirib, motorni öçirmasdan kutib turdi. Birozdan keyin Abdullalarning hovlisidan onaning hayajonli ovozi eşitildi:
– Voy bolaginam, keldingmi? Voy bolam-a! – Ovoz birdan vahimali tus oldi. – Közingga nima qildi? Iloyo ilovando, qölginasi sinsin urgan kasofatning! Rustam akang qaqqa qaradi?
Onaning yiği aralaş tovuşini otaning guldiragan ovozi bosib ketdi:
– Turqingga bir qara, öv, xumpar, olomonni etigi tagida qop ketgan atlas köylakka öxşab qopsanu! Men sendayligimda tegirmonçini yordamçisiydim. Rözğorga qayişardim. Otamni hurmat qilardim. Sen bölsang, bittagina sigirniyam eplayolmaysan. Qani bu yoqqa kel-çi! He!..

Qoidasi qoidasizlik
– Sen özbekistonliksan-a?
– Ha.
– Hozir boşqa davlatni jangçisiga pul tikding-a?
– Ha, tikdim. Beş ming.
– Yutib olganingdan xursandsan-a?
– Yutgan odam xafa bölarmidi? Xursandman. Osmondan tuşganday böldi.
– Lekin senda ön karra, yuz karra köproq pul topiş imkoni bor.
– Qanday imkon?
– Sen tarafdagi qoramağiz bolalar iligi töq, çayir böladi. Bizda ösmirlar örtasida ham şunaqa çempionatlar ötkaziladi. Tuşundingmi?
– Tuşundim. Qoidasi qanaqa?
– Qoidasi qoidasizlik. Qolgan gapni keyin gaplaşamiz. Meni telefon raqamimni yozvol…
– Meniki… Ismim Elmurod.
– Salomat böl. Keyin gaplaşamiz.

Men soppa-soğman
– Yana keldilaringmi? Aytdim-ku, iloji yöq, sizlarni ololmayman. Yoşlaring yetmaydi. – Rustam xuddi velosipedi qulasa biror vahimali korhol yuz beradigandek biri rulni, biri egarni mahkam çangallagan aka-ukalarning kattasiga qarab, sözida davom etdi. – Neççida öqirding?
– Yanagi yili beşinçi sinfga ötaman.
– Hozir törtinçidamisan? Töğrisini ayt!
Bola böşaşdi:
– Uç…
– Özi velosipedni tepkisiga oyoğing zörğa yetyapti-yu! Şunça yöldan qatnaş osonmi? Qöştegirmondayam boks seksiyasi bor-ku!
– Rapqonda yaxşi örgatişarkan… örgatarkansiz.
– Kim aytdi? Bolalar, sira iloji yöq. Maşğulotlar peşindan keyin beşda boşlanadi. Qişda vaqtli qoronği tuşib qoladi. – Aybdorona yer çizib turgan aka-ukalar eʼtiroz bildirmoqçi bölib boş kötarişdi. Rustam ularni gapirgani qöymadi, – ota-onalaringdan söraganmisizlar? “Rapqonga qatnamoqçimiz”, deb aytganmisizlar?
– Otamiz ötib ketgan. Buvim bilan turamiz. Buvimga aytdik. Ayam ham yöq demadilar.
– Boksga demagansizlar-da, töğrimi? – biroz sukutdan söng yana savol berdi, – boşqa qarindoşlar bormi hol-ahvol sörab turadigan?
– Bor, – deyişdi bolalar istamaygina.
– Ha, mayli, – Rustam zaruratsiz boş qaşidi, – bölmasam, beşdamas, uçda kelinglar. Har kuni keliş sizlar uçun majburiymas. Özlaringni maktablaringdayam dars qoldirmasdan yaxşi öqiş şart. Yölda ehtiyot bölasizlar.
– Xöp, rahmat, ustoz!
– Seni nega ranging past? Kasal-pasalmasmisan? – Rustam egilib, kiçkinasiga sinovçan qaradi.
– Şamollagandim.
– Unda bir yöla tuzalganda kelasan. Soğliqqa eʼtiborli böliş kerak. Bugun sizlarga javob, uyga borgunça keç tuşib qoladi. Tezroq bora qolinglar.
– Men soppa-soğman. Yötalganim ham yöq. Hozirça özim kelib turaveray, – dedi kattasi velosiped egaridan oyoq oşirarkan.
– Mayli, ertadan boşlab maşğulotlarga kelaver.
– Rahmat, ustoz! Xayr!
Bolalar velosipedga mingaşib yölga tuşdi. Ularning ortidan qarab qolgan Rustam katta tugun kötarib kelayotgan onasini körib, şoşib odimladi.
– Men uyga borib kelaman. Kelgunimça arqonni tarang tortib, ringni tayyorlab qöyinglar, – dedi bolalarga. Ariqdan hatlab ötib, tugunga qöl uzatdi:
– Menga bering, aya. Töy yaxşi ötdimi?
– Ha, Mötabarxon hoji ona nevarasiga beşiktöyi qildi. Muqaddamxon ham toza niyat qilgan ekan. Yallaçilarning ovozi bu yerga ham eşitilgandir. Ozoda artis rosa qizdirdi. Nevara töyi boşqaça-da.
Rustam jimgina boş egib, onasiga ergaşdi.

Meni buyuk işlar kutyapti
– Ha, hormanglar, qöykatak quryapsizlarmi? Oxuri qani? – Javlon mototsiklga qiyşiq ötirib, bir oyoğini yerga tirab bepisand gap qotdi, – arqon orasidan babaçoqlar çiqib ketadi-ku. – Özining gapi öziga nashʼa qilib, osmonga qarab kuldi. – Vah-hah-hah-ha!
– Bu katakni senga atab qurayotgandik. Vaqtida kelding. Kir-çi, qayeridan çiqarkansan? – dedi Aziz vajohat bilan.
– Menga vazning töğri keladimi? Yo ikkitang bir bölib çiqasanmi?
– Özim çiqaman! Bir özim! Yakkama-yakka!
– Sen bilan paçakilaşgani vaqtim yöq, – dedi Javlon özini beparvo tutişga urinib. – Boşqa payt piyparman. Hozir meni buyuk işlar kutyapti.
– Qanaqa buyuk işlar, Javlon aka? – dedi bolalardan biri qiziqsinib.
– Toğ oşişim kerak. U yoği – sir. Senlar bu yerda arqon oşib yotaver. Oxirida köramiz kim zörligini.
– Sport bilan şuğullanyapsizmi? Çekişniyam taşlavorgandirsiz-da unda?
– Boşqa narsani çekişga ötdim, ukam. Odam hayotga bir marta keladi. Kayf qilib qoliş kerak. Geraklga uka tutindim. – Javlon çöntagidan bir dasta pul çiqardi. – Mana, bir kunlik uluşim. Senlar buni yil böyi muştlaşib ham topolmaysanlar. Çao, hammangga gudbay! Adriano Çelentano! – Motorining dudburonini ringga töğrilab, beş-olti marta gaz bosib, tarillatib, tutun purkatdi.
– Aziz, Geraklga uka böldim, dedimi? U kim? Taniysanmi? – dedi Abdulla.
– Menimça, toğ ortidagi “Gerakl” laqabli “dorifuruş”ni aytdi.
– Ha, amakilarim çegarada öşa odamni körişgan ekan. Qora közoynak taqib, qöriqçilari bilan öqötmas maşinada yurar ekan.
– Baribir, oxiri voy. U yöl bilan topilgan pullar faqat palakat olib keladi. Anavi Fathiddin Qöppas esingdami, oxiri qoqsuyak bölib, it azobida öldi.
– U narkomanmidi?
– Rossiyaga işlagani çiqqanda örganib kelgan ekan… E, ularni qöyaver, özimizning işdan qolmaylik. Hozir Rustam aka ham kelib qolsa kerak.
– Lekin baribir Javlonga qoyil. Geraklday odam bilan qanday tanişdiykan-a?

Munça şovqin solasan?
Tun sukunatini temir darvozaning betoqat danğillaşi buzdi.
– Rustam! Höv, Rustam!
– Hozir! Biror joyga öt ketdimi?
– Tezroq oçsang-çi!
– Mana oçayapmanu, Nömon! Nima balo, uruş boşlandimi? Munça şovqin solasan?
– Maşinangni berib turmasang hozir undan battari böladi, xotinim köçada köpayişib qöyadi.
Bu orada Hidoyat ham hovliga çiqdi.
– Bor, xotiningni olib çiqaver, maşinani özim haydayman. Tağin hayajonlanib, bir baloni boşlab yurma.
– Töxtang, men ham boraman, – dedi Hidoyat römolini yaxşilab örarkan.
Hidoyat Nömonga ergaşib köçaga, Rustam garajga yugurdi. Ota-ona yaşaydigan qibladagi xonaning ham çiroği yondi.

(DAVOMI KEYINGI SONDA)

Iqbol MIRZO,
Özbekiston xalq şoiri.

1967-yili tuğilgan. Farğona davlat universitetining özbek filologiyasi fakultetini tamomlagan. “Yurakning şakli”, “Köngil”, “Seni soğinaman”, “Meni eslaysanmi”, “Qöşiqlarim”, “Aytgil, döstim, nima qildik Vatan uçun”, “Seni bugun körmasam bölmas” kabi kitoblari naşr etilgan.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…