68 daqiqada öqiladi

1 573 marta körilgan

Zarb

Zarb

(Qissa)

(Davomi.)

Ota-onam uzoqda

– Hoy bola, kimsan? Bu yerda nima qilyapsan?

– Maşq qilyapman.

– Qaçon tögarakka aʼzo bölding? Seni avval körmaganman-ku.

– Aʼzo bölmoqçiydim, Rustam aka ruxsat bermadilar.

– Nega?

– Ota-onamning roziligi kerak ekan.

– Ular norozimi?

– Ota-onam uzoqda. Juda uzoqda.

– Usti-boşingga qaragan odam boyvaçça deb öylaydi. Anavi ot ham senikimi?

– Ha, meniki. Unçalik kambağalmasmiz. Faqat otam…

– Qöyaver. Agar rostdan boksçi bölmoqçi bölsang, Rustam akani özim köndiraman. Har kungi maşqdan taşqari keçki payt alohida şuğullanaman. Xohlasang, ertaga şu mahalda kel. Birga maşq qilamiz.

– Isming nima? Meniki Tohir.

– Azizman. Kel, maşqni boşladik. Avval beş çaqirim yuguramiz. Çigilyozdi uçun.

– Boksçi böliş uçun ham yuguriş kerakmi? Otda çopsam bölmaydimi?

– Hazilkaş ekansan, otda çopsang uloqçi bölasan. Raqib ringni taşlab qoçganda yetvoliş kerak, töğrimi?

– Ha, çopdik unda!

He, qovunçi!

Tuğruqxona hovlisida xuşxabar kutib turgan Alixon ovçi qölidagi ikki yaşar çamasidagi bolakayning ilkis qöltiğidan tutib, imkon qadar özidan uzoqlaştirdi:

– I-i-i, ana-a, ha bola bölmay… siyğoq! – Kulimsirab qarab turgan Rustam, Nömon va Hidoyatga arzihol qildi, – bunaqa sumakçalardan uyda yana ikkitasi ötiribdi. Şu turhatimni miltiqdoş oğaynilarim körib qolsa bormi? Bir umrga muşakvozlik böladi-da öziyam. Ha, nima deysan, Alixon ovçi “lalay-lalay” qilib tuğuruqxona yonida kiçkinasini tösib ötiribdi. – Ovçi bolani öng qöltiğiga olib, çap kafti bilan peşonasiga şapillatib urdi. – Ammo-lekin, xotin beçora bu çurvaqalarni qanday eplaydi, men hayron. Bir yilça oldin vey, xotin, dedim, ha, dadasi, dedi, miltiqçilarni qatorlaştirib taşlading, rahmatu, ammo-lekin özinggayam qölingdan supurgingni oladigan bitta qizaloq tuğib olsang-çi, dedim, xöp böladi, dadasi, dedi, meni armonda qöyma, dedim, kimsan Alixon mergan degan nomim bor-a, dedim, tikka aytdim, yana xöp, dadasi, dedi. Qani köramiz, vaʼdasida turadimi-yöqmi… Lekin, avvalo, poşşo – Egam… – Keyin kömak kutib Hidoyatga yuzlandi, – singil, buni iştonçasini almaştiriş kerakmikan-a? Yaxşiyam ehtiyot şart qaynonam qöynimga quruqroğini tiqib qöygandi…

Hidoyat “höppisim-yey”, deb bolakayni qöliga olib, iştonçasini yeçayotganda tuğuruqxona eşigi oçilib, hamşira Rustamni çaqirdi:

– Siz keling.

– Menmi?

– Ha, siz.

– Men emas, otasi – buyoq.

– Siz kiring, sizda iş bor.

– Tuşunmadim?

Rustam jiddiy tortgan xotiniga xijolatomuz bir qarab qöyib, içkariga kirdi.

– Döstingizning ayoli qiz tuğdi, – deb gap boşladi hamşira. – Izillab yiğlayapti. Uçinçi qizi ekan-u.

– Qizam farzand, nimaga yiğlaydi?

– Şuni döstingizga özingiz ayting.

– Nega men? Iya, töxtang, özidan suyunçisini olmaysizmi?

– Avvalgisida döppisini yerga urib baqirib bergan ekan. Xuddi biz aybdorday. Nima eksa, şuni öradi-da.

Rustam taşqariga çiqib, bir muddat taraddudlanib qoldi.

– Nima böldi? Tinçlikmi? – dedi Nömon peşonasi tirişib.

– Farzand muborak, döstim, – uni bağriga bosdi Rustam. – Umri bilan, rizqi bilan bergan bölsin!

Nömon uning quçoğidan siltanib çiqib, qattiq tikildi:

– Gapirasanmi? Yo özim söraymi?

– Nima dey? – Rustam bir oz sukut saqlab, davom etdi. – Tabriklayman.

– Eson-omon qutulib oldi-ku, Xudoga şukur, – taskin bergan böldi gap nimadaligini anglagan Hidoyat.

Kutaverib toqati toq bölgan Alixon ovçi boloxonaning örtança derazasini möljallab baqirdi:

– Höv tepadagilar! Biror yangilik böladimi, yöqmi? Bu yerda enasini kutib osmonga termilgan yetim kaklik jöjaday turaveramizmi? U yoqda qozonga juftta qaşqaldoqni qaynatmaga taşlab kelganmiz. Qozonga tirmaşib, qoqmoç böp ketgandir!

Nömon ovçi tomonga parişon qarab qöydi-da:

– Qizmi? – dedi böşaşib.

– Şunaqa. Holva.

– Balki yanglişişgandir. Özim kirib sörab köray-çi. – Nömon eşik tomon yura boşladi.

– Nega yanglişadi? Qirqta çaqaloq tuğilgani yöq-ku.

– Obbo, öğil kutgandigu. – Nömon döppisini yeçib, kaftiga urdi. – Öğil!

– Endi, oğayni, qiz ham farzand. Noşukur bölma. Uçta qiz katta qilgan jannati böladi.

– Akamniyam öğli yöq. Uçta qizi bor. Dadam hovliga çiqib: “Bu hovlining egasi bormikan, yo bizdan keyin savatboşlarga qolarmikan?..”, deb nola qip qoladi.

– Kimdadir şuyam yöq. Tirnoqqa zorlar qança, – dedi Rustam ezilib.

– Masalan, biz… – Hidoyat şunday deb gap boşladi-yu, tilini tişladi. Xijolat çekib, beixtiyor maşina yoniga borib, eşigini oçdi.

Ikkinçi qavat oynasi taraqlab oçilib, durrasini qiya öragan doya pastga qarab şanğilladi:

– Salimaxonni xöjayini! Hov Salimaxonni eri! Sizmi? Ha, suyunçini qiyiqqa örab buyoqqa otavering, öğil böldi, öğil!

Nömon er-xotinning yarasiga tuz sepgandek aybdorona sarosimaga tuşib qoldi:

– Rustam… Haligi… Yuviş kerak endi!

Rustam indamay ulov tomon yurdi. Oynasini tuşirib, nima qilişini bilmay turgan Nömonni çaqirdi:

– Nömon, çiq, ötir!

– Özim ketarman.

– Qizlaring yolğiz qolgan.

– Yolğizmas, qöşni çiqib qarab turadigan bölgan.

– Ötir degandan keyin ötirgin-da, – dedi döq aralaş Rustam. Söng birdan yumşab kulimsiradi. – He, qovunçi!..

Eçki suti şifo

– Keça biznikida qolgan bolalardan kiçigini kasali jiddiy. Keçasi bilan kolxozni qöyiga öxşab yötalib çiqdi. Xuddi köksövga öxşaydi, – dedi açiniş bilan Rustamning otasi.

– Köksöv? – taajjublandi Rustam.

– Öpka kasali, kök yötal ham deyişardi.

– Heç eşitmagan ekanman.

– Hidoyating juda kuyunçak, bolajon-da. Ertalabgaça şu bolaning boşida ötirib çiqdi-ya. Xuddi özini bolasiday.

– Özim ham hayron böluvdim. Şamollaş bölsa, tez ötib ketardi. Öpkakasal deng?

– Akasiga tayinlab tuşuntirdim. Bu dardga eçki suti şifo. Lekin köpçilikni orasida yursa, boşqalargayam yuqişi mumkin.

– Özi bir kelib, bir kelmayotgandi. Kelsayam tuzalmabsan deb maşğulotlarga qöymayotgandim.

– Töğri qilibsan.

– Şu aka-ukalarga mehrim tuşgan edi-da, dada.

– Nega ötgan zamonda gapiryapsan? “Mehrim tuşgan”, de. Otasini ötib ketganini eşitib, meniyam könglim ezildi.

– Dada, şularni uyga butunlay köçirib olib kelib qarasak bölmaydimi? Qöşni Şahobiddinni eçkisiyam bor.

– Şahobiddindan yoruğlik çiqişi qiyinu, bozor töla soğin eçki. Sotib olarmiz. Faxriddin dallolga tayinlab qöyaman.

– Dallolni öğli menga qatnayapti aytgança. Ança qoruvli bola.

– Ha, unday bölsa, yaxşi. Dallol unçalik aldamaydi.

 

Qaytar dunyo bu

– Javlon bola, xöroz parrandani poşşosi! Bilasanmi nimaga? Ana, bilmaysan. Nimagaki, xörozni boşida toji bor! Xöpmi? Toj kimda böladi? Yaşab taşla! Poşşoda böladi!

– Rasul aka, sassiqpopişakni körganmisiz? Undayam…

– Men parranda dedim şekilli, Javlon bola?

– Parrandadan tovusdayam toj böladi. Keyin, ğulğulidayam…

– I-ye, sen xöroz tarafmisan yo sassiqpopişakmi? Issiğida xayrlaşamiz şekilli…

– Men ataylab şunaqa savol beraman, özim bilvolay deyman-da, jon aka. Har xil yuvuqsiz işkallar bor, ilmoq taşlab qolişi mumkin. Öşanda hozir sizdan  ilaştirgan gaplar bilan anjirini çiqarib taşlayman. Ustozsiz-da, Rasul aka!

– Jöjasanu, pixini yorgansan, Javlon bola! Ha, böpti, buyoqqa qara! Mana bu – erta bahorgi birtepar, buni tuxumini Marğilondan obkelib bostirganman. Ikkitasi makiyon çiqdi.

– Menga qarang, Rasul aka, baʼzi tuxumfuruşlar kurk tovuqqa bostiraman, aslzoda, zotdor nasl kerak, desangiz, tuxumni qaynoq suvga bir botirib, artib-surtib tutqazvorarkan. Undan qirq yildayam jöja oçib çiqmaydi. Şunaqalarniyam körgandirsiz?

– E, köpini körganmiz. Har xil janaslar bor. Eng yomoni, ötgan yili Çiçqonqişloqda böldi. Eşitgandirsan, Rözi örisni mahallasidagi Muhiddin şilta nimadan ölganini?

– Eşitdimu, aniğini bilmayman. Hamma har xil gapiradi.

– Aniği şuki, falon pulga buyurtma qilib Kolumbiyadan jangari xörozni bir juft tuxumini samolyotlarda opkeltirsa, kurk tovuqni topib kelgunça, xotini pişirib yeb qöyibdi. Keyin… şilta… alamiga çidolmay… oğilga kirib… – Rasul qöli bilan böyni atrofini bir aylantirib, oyoq uçida turib öng qölini osmonga çözdi, – arğamçini galstuk qivoribdi.

– Yöğ-ye, çöntagida olib yurmagan ekan-da? Ha esiz tuxumlar-a? Öziyam nosqovoqday ajabtovur bölsa kerag-a? Rasul aka, manavi xöroz juda boşqaça-ya? Buyam Amerika-pamerikadan kelmaganmi?

– Didingga qoyil, Javlon bola! Xörozni erkagi – şu. Amerika tugul Anjanni urişqoqlariniyam jilpillatib qöyadi. Maqsud Dangalni tarbiyasini olgan. Ha, manavinisi – tullak. Bu uç yillik. Ikkalasiniyam yangi söyilgan qöçqor jigari bilan boqqanman. Biror marta qoçmagan.

– Özingizga öxşaganakan-da, aka?

– Töğri. Bizam heç qaçon qoçmaganmiz. Xö-öp, qoratomoşaga qaysi birini oboray? Ha, akangni xörozlari! Qiyqiriq!

– Farqi yöq. Baribir sizniki yutadi.

– Folçimisan? Qayeringga qarab fol oçyapsan?

– Şep aytdi. Qöşni viloyatda donği çiqqan xörozvozni dakani ötgan hafta ön ming kötaribdi. Bu gal hamma öşa xörozga tikadi. Şep öşa xörozvozni xörozini vaqtinça karaxt qiladigan dori içirişga köndirib qöyibdi. Sizniki yutadi, uyam teng şerik.

– Iye, unga zarar bölyapti-yu.

– Keyingi gal siz yutqazib berasiz. Maqsad – köproq qimorbozlarni jalb qiliş, köproq soqqa yiğiş, şov-şuv kötariş.

– E, şepga qoyil! Şu odam bilan tanişganimdan beri oşiğim olçi.

– Bir marta Rustam çempiondan yeganimizni hisobga olmasak.

– Qaytar dunyo bu. Bizdayam reja bor. Xudo xohlasa, bir kuni pat tiqib uçiramiz.

Qani, közimga qarang-çi

Tuğruqxonadan mahallagaça çurq etmay kelgan Rustam Nömon apil-tapil rahmat aytib maşinadan tuşib qolgaç, murosasoz ohangda gap boşladi:

– Hidoyat, haligi gap oğzimdan bexos çiqib ketdi-da. Özimizni nazarda tutmayotuvdim.

– Menam Nömon akani tinçlantiriş uçun aytuvdim. Qadriga yetsin-da. Keyin, gapim sizga tegib ketdimikan deb qörqdim.

– Menam sening könglingni oğritib qöydim deb xijolat böldim.

– Biz bir-birmizni töğri tuşunamiz-ku, a?

– Bölmasam-çi. Siz uydan uzoqda yurgan paytlaringizda ham, oğziga kuçi yetmaydiganlar baland-past gap tarqatişganda ham men doim sizni tuşunişga harakat qilganman.

– Men ham olislarda seni mehringni his qilib yurganman.

– Lekin bildirmagansiz.

– Nega? Kelganimda közlarim aytmasmidi?

– Sözlaringizdan eşitgim kelardi. Ayol kişi közi bilan emas, quloği bilan sevadi degan gap bor.

– Erkak kişi-çi?

– Közi va oşqozoni bilan.

– Yolğon. Yuragi bilan sevadi. Masalan, men… Töğri, biz özbeklar hadeb izhori dil qilavermaymiz. Boşqalar sevaman deb onasigayam, bolasigayam, xotinigayam kunda yuz marta aytsa, biz assalomu alaykum deganimizda, körişganimizda hamma tuyğuni ifodalagan bölamiz.

– Qani, közimga qarang-çi, qölingizni bering-çi.

– Mana, yaxşilab öqi.

– Rus tilini bilasan, yuzta tilni bilasan, köz tilini bilmaysan, şöring qursin oyimqiz, degan qöşiq bor-a?

– Birinçi eşitişim.

– Menam hozir töqidim.

 

Sen ham borasanmi?

Köçada töp bölib yugurib ketayotgan bolalar qöştegirmonlik aka-ukalarning yoqavayron yiğlamsirab kelayotganini körib taqqa töxtaşdi. Aka-ukalar qarşilaridan xayrixohlik bilan yugurib kelayotgan boksçi akaxonlarini körib, öpkalari rosmana tölib ketdi.

– Velosipeding qani? – deb söradi bolalardan biri hansirab atrofga alanglarkan.

– Kim urdi? – dedi ikkinçi bola aka-ukaning yuzidagi kökargan-şilingan jarohatlarga közi bilan işora qilib.

– Voy, yomon yasaşibdi-yu, – dedi boşqa bir bola açinib.

– Yölda bolalar tutib olib urişdi. Velosipedimizniyam olib qöyişdi, – dedi aka-ukalar birinma-ketin hiqillab.

– Qayerda, kim urdi?

– Körsat bizga ularni!

– Solişişga boramizmi?

Bolalar bir-birini turtkilay ketdi:

– Sen borasanmi?

– Qayerga?

– Urişişga-da.

– Jim, bolalar! Hammamiz borolmaymiz. Ustoz sezib qoladi. Uzumzorning yonidan yugurib ötib ketdik, qaytib ötmasak bölmaydi, – dedi birinçi bola. Söng aka-ukalarga yuzlandi. – Ular neçta edi?

– Törtta.

– Xöp, kim-kim boradi?

– Men boraman!

– Menam boraman!

– Sen-çi? Borasanmi?

– Albatta, ertalab amakim sökuvdi, qölim qiçib turibdi. Azim bilan Abdulniyam olib ketaylik.

– Aziz, sen ham borasanmi?

– Boraman.

– Qöy, tağin et-beti kökarib, lat yesa, musobaqaga boradigan bola…

– Ha, musobaqasi bor, – deb uning gapini maʼqulladi ikkinçi bola. – Aziz, sen bularga boş bölib tur. Yöqligimizni bildirmanglar. Mening sigirim paykalga kirib ketibdi. Öşani quvlab, qolib ketdim. Tuşunarlimi?

– Meni bir nima dersizlar. Bahonadan köpi bormi? Misol uçun, yurakburma bölib, makkapoyaga kirib ketdim. Qani, bölmasa, surdik!

Bolalar yugurişda davom etişdi. “Jangovar guruh” esa aka-ukalarning kattasi yetovida boşqa tarafga çopib ketdi.

 

Kiçkinasi köz oldimdan ketmayapti

– Aka-ukalar körinmay ketdimi? Bugun ham kelişmadimi?

– Yöq, kelişmadi. Menam xavotirdaman.

– Borib suriştirib keliş kerakmikan?

– Bir ötib kelasizmi özingiz? – dedi Rustam kesatgannamo.

– Mayli. Kiçkinasi köz oldimdan ketmayapti, – javob berdi Hidoyat kesatiqni tuşunmay.

– Unda… darsdan keyin birga ötib kelamiz.

– Yaxşi bölardi. Aytmoqçi, bugun majlis bölarkan-ku. Menimça, şogirdlaringiz masalasi ham köriladi.

– Şunaqami?

– Boksingiz öqişga salbiy taʼsir körsatayotganmiş.

– Demak, zarbalarga tayyorlanib borişim kerak ekan-da.

– Nima ovqat qilay?

– Dadamdan söra. Bizga maktabda qalampir şörva tayyorlab qöyişganga öxşaydi.

– Qumortqi…

– Nima u?

– Tilimizni bilmaysiz-a? Qalampir şörva “Qumortqi” deyiladi.

– Şevadami?

– Ha, albatta. Boşqa yerda bir qozon qilib qalampir qaynatib heç kim içmasa kerak. Lekin viruslarni öldiradigan turkana dori-da…

– Puli kuygan qari qiz qizil qalampir çaynabdi, degan gapdan maʼlum… Men ketdim, maktabda qumortqi tayyorlab kutib ötirişgandir.

Qanğillatib solaman!

Bezorilardan öç oliş iştiyoqida ildam çopib borayotgan bolalarni Qodirjon “Stop! Stop!” deb töxtatdi. Çang yerga qönib, odam odamni taniydigan şaroit paydo bölgaç, jabrdiyda şoşa-pişa uqtira boşladi:

– Nozim aka, aytib qöyay, ularning orasida oq-sariqdan kelgan novçasi bor. Juda gapga usta ekan, odamni gangitib taşlaydi.

– Biz gaplaşib ötirmaymiz. “Danğ” etkizib…

– Yöq, u danğillatişingizga qöymaydi, masalan, yaxşimisiz, deb mayin ovozda söraydi. Hol sörab turgan odamga dabdurustdan muşt otvormaysiz-ku, töğrimi?

– Xöp, tezroq gapir, nima qiliş kerak?

– Keyin, siz, yaxşiman, deysiz. U kimga yaxşisiz, ayangizgami yo qassob amakigami, deb söraydi. Siz ayam uçun yaxşiman-da, deysiz. U, demak, qassobga yomonsiz, töğrimi, deb söraydi. Siz ha, desangiz, yolğonçilikda ayblaydi, agar bilmayman, desangiz Bilmasvoy ekansan-da, qayerda turasan özi, deb söraydi. Siz, masalan, Töğinçi mahallada turaman, deysiz. U ançadan berimi, deydi. Siz ha, ön beş yildan beri, nimaydi, deysiz jahlingiz çiqib. U yana yolğon gapiryapsan, deb ödağaylaydi.

– Obbo! Qodir, seni bekorga urmagan ekan-da, qornim dam böp ketdi, uka, tezroq maqsadga ötaqol!

– Xöp, nega yolğon gapirarkanman, jaqqa javob, deysiz. U, nima, sen simyoğoçmiding, şunça yildan beri mahallada turasan, deb turtib yuboradi.

– Şu xolosmi? U turtgunça iyagini möljallab qanğillatib solaman!

– Töxtang, u yana neçinçi yil tuğilgansan, deb sörab qolişi mumkin.

– Obbo, nima balo, biz muştlaşgani ketyapmizmi yo vayankamatga körikdan ötganimi? Töqson ikkiman, deyman!

– Ana-a! – Qodirjon turgan joyida bir sakrab, çapak urdi, – baloga qoldingiz, qarmoqqa ilindingiz. Agar töqson ikkinçi yil tuğilgan bölsang, demak, yoşing ikki mingga yaqinlaşib qopti-da, körinişingdan ança yoş körinasan, Pifagor senga akaça, Ibn Sino ukaça ekan-da, balki Xudoyorxonga özing söska tutgandirsan, deb masxaralaydi. Öşan-çun mobodo sörab qolsa, tuğilgan yilingizni töliq ayting.

– Bu bola bizni viloyat olimpiadasiga olib ketyaptimi deyman?

– Eng yomoni, laʼnati sariqmoşak laqab qöyişga juda usta ekan. Şunaqa qöyadiki, yangi oq köylakday yaraşadi qoladi.

– Böldi, ketdik, laqab qöyişni men unga örgataman!

Bolalar yana yugura ketişdi. Qodirjon saf boşiga çiqib, orqamaçasiga yugurib borarkan, yana raqibni taʼriflay ketdi:

– Meni birinçi körgandayoq “Ha, söpiltiriq, qinjir quyonni bozorga opketyapsanmi?” deb söradi.

Bolalar Botirjonning ozğin jussasini, şalpangquloqlarini köz oldiga keltirib, yugurişdan töxtab, qorinlarini uşlab qolişdi.

Qumortqi

– …Ayniqsa, 6-“A” sinfdagi Uluğbek Ahmedov, Davlat Mamatxöjayev, Aziz Rahmonovlar öqişga qiziqmay qöyişdi, böyingdan akang. Masalan, adabiyotga umuman befarq. Ö-qiş-may-di! Na Puşkinni, na Tolstoyni, na Repinni öqişmaydi…

– Domlajon, Repin rassom şekilli? Tarix kitobida rasmiyam bor.

– Repin deb eşitdingizmi? Bu yaramas töpolonçilar dastidan boşlar aylanib, xotirayam ayron böp ketdi. Rekin dedim şekilli? Ukrainlarda şunaqa şoir bor. Unça maşhurmasu, menga yoqadi. Xullas, 6-“A”ga faqat boks bölsa böldi! Örtoqlar, örtoqlar, özaro hurmatni saqlaylik. Bularning kundaliklarini tekşirib, keyin maşğulotlarga qöyiş kerak özi, aslida.

– Böldimi? Yana kim fikr bildiradi? – dedi maktab direktori qoşlarini baravar kötarib.

– Hozir biz tovuq öğirlagan tulki qolib, gilos çöqilagan olaqanotni quvalab yuribmiz, – deb gap boşladi mehnat öqituvçisi, – hozir asosiy masala, meni nazarimda, bolalarni paxtaga çiqarmaslik. Özimizni gulday umrimiz ğöza oralab ötdi. Savodsizligimiz, ramaqijonligimiz, qörqoqligimiz şöroning paxta siyosatiga borib taqaladi. Moskovni aytib ötirmay, Tbilisi, Yerevan, hatto Olmaotada öquvçilar töqqiz oy öqirdi-yu, biz şöring qurğurlar uç oy nari-berisida bilim olardik. Maktab dasturi esa hammaga bir xil edi…

– Ha, endi, Nazarjon Naziroviç, hozir darsdan keyin ixtiyoriy kömakka çiqişyapti. Buni nimasi yomon? Mehnatdan heç kim ölgan emas, – direktor negadir eşik tomonga bir qarab oldi.

– Ixtiyoriy, deymiz-ku, lekin uyma-uy quvalab yuramiz. Nega şu masalani kötarmaysiz, domlajon? – Nazarjon Naziroviç bir muddat javob kutgandek Mirkomil domla tomon engaşdi, – hozir zamon boşqa. Bola beçora qişloğimizdan odam çiqaraman deb harakat qilsa-yu, siz bunga töğanoq bölsangiz. Sizda adolat bormi, janob… domla?

– Odam çiqişiga qarşimasman. Öşa odam öqimişli bölsin deyman, xolos, böyingdan akang. Taniqli ziyolilar köpaysin, deyman.

– Agar qişloğimizdan şoir çiqariş niyatingiz bölsa, xavotir olmang. Çiqadi şoir ham. – Musiqa öqituvçisi stolni barmoqlari bilan pianino qilib xattaxtaga qarab bir maromda sözlay ketdi. – Avvalamboşi, sanʼat uçun şaroit birlamçi. Qora mehnat isteʼdodning duşmanidir, degan edi Nodir Jonuzoq. Qadimda şoirlarning şeʼr yozişlari uçun qulay şaroitlari bölgan ekanmi? Bölmagan albatta. Lekin mehnat köngilli bölgan. Zavqiy domla Çopdorga kelib yer özlaştirib, qovun ekkanini hamma biladi. Şu yerda ğazallar ham bitgan. Nega? Çunki heç kim boşida qamçi öynatib turganmas…

– Siz aytgan isteʼdodni öldiradigan mehnatni qilib, ijodni ham döndirib, maşhuri zamon bölganlar özimizdayam köp, böyingdan akang. Ana, Soyib Mirzo butun boşli Toşkentda çönglardan biri bölib yuribdi. Öşayam özimizni qoradaraxtlardan.

– Öktam Hamro-çi, Öktam Hamro? Qişloqni töylarini bir özi gullatadi, azamat. Isroil Bekmirzani töyida söz olib, öşa yerni özida tikkalay “Isroil akam rais”, deb şeʼr töqivordi. Qistir-qistir böp ketdi. Özimizdayam talantlar köp.

– Sizam öldirdingiz, “Isroil akam rais, Obkeladi mayiz, Obkeganda mayiz, Yemaganlar dayis…” şuyam şeʼrmi? Zohid Neʼmatniki boşqa gap…

– Meni bitta savolim bor, – qöl kötardi geografiya öqituvçisi. Direktor iyagi bilan tasdiq bergaç, davom etdi. – Boya familiyalari aytilgan bolalar avvallari aʼlo öqirmidi?

– Yöq, böyingdan akang.

– Demak, heç nima yöqotmabsiz. Loaqal, bolalarning böş vaqti foydali maşğulot bilan töldirilibdi. Oçiğini aytsam, siz sanagan bolalar geografiyadan yaxşi özlaştirişni boşlaşdi.

– Hay-hay, köz tegmasin, astaroq gapiring, Zamiraxon.

– Bironta mamlakat poytaxtini töğri körsatib bera olişadimi?

– Albatta. Faqat avval u yerda boks böyiça biron-bir musobaqa bölib ötişi kerak. Buyam natija.

– Men gapirsam maylimi? – deb örnidan turdi kimyo öqituvçisi. – Avvallari öşa 6-“A” sinfidagi Ahmedov Uluğbekni heç tinçlantirib bölmasdi. Judayam töpolonçi bola edi. Hozir faqat tanaffuslarda tomoşa körsatadi.

Mirkomil domla pixillab kuldi:

– Tanaffuslarda deng-a? Qoyil!

– Töğri, özgargan, – deb gap qöşdi davradagilardan ikki-uçtasi.

– “Darsda uxlab qolib şovqin sololmaydi”, deyilsa töğriroq böladi.

– Yerning tortiş kuçi bölganidek, partaniyam tortiş kuçi böladi. Boşingizni öziga tortganini bilmay qolasiz. Özimizam öquvçi bölganmiz. Şovqin solib ötirganidan uxlaganiyam durust.

– Ana-ana!

– Sport bilan şuğullangan boladan yomonlik çiqmaydi.

– Mana, masalan, Uluğbek Ahmedov faqat sportga qiziqadi, deyiş notöğri. Uning çizgan rasmlarini köring siz.

– Quyonni rasmini çizsa kerak-da.

– Domla, şogirdlarimni yerga uravermang, – dedi sabr kosasi  tölgan Rustam ötirgan joyida böynini çözib. – Eşik oldida uçala bola turibdi, qaysi birini çaqir desangiz çaqiraman. Köpçilikning oldida bitta şeʼr aytib bersa tinç qöyasizmi?

– Çaqiring, – amr qildi direktor. Keyin Mirkomil domlaga qaradi:

– Domla, qaysi birini çaqirişsin?

– Farqi yöq… – ğudrandi domla joyiga ötirarkan.

Rustam Azizni boşlab kirdi.

– Xohlagan şeʼrini aytaversinmi?

– Aziznimas, boşqasini çaqiring.

– Farqi yöq edi-yu.

– Aziz Muqimiyning “Sayohatnoma” şeʼrini biladi. Öşani aytadi. Boşqasini çaqiring. Masalan, Ahmedov Uluğbekni. U ikki dunyoda şeʼr yodlay olmaydi.

Rustamning buyruği bilan Aziz taşqarida turgan Uluğbekni çaqirdi.

– Uluğbek xohlagan şeʼrini aytaversin, agar bilsa. Törtlik aytsayam mayli.

– Törtlik? – hayron böldi Uluğbek közlarini jovdiratib.

– Törtlik tört qator böladi, – dedi Mirkomil domla barmoqlarini körsatib. – Haligi maşhur bölgan qöşiqlarni şeʼrini aytib bersangam mayli. “Laʼlixon”nimi, a, böyingdan akang!

– Xalq oğzaki ijodidan namunalar! – Uluğbek tomoğini qirib şeʼr aytişga çoğlandi.

– Namunalar? Qani, eşitaylik-çi. Kesakdan çaqmoq degani şudir-da!

– Boşla. Parça-parça bölsayam ayt.

– Van, van, van,

Senga berdim tan!

Tu, tu, tu,

Ay lav yu!

Bolapaqir direktor tomonga xavotir aralaş köz taşladi. Rahbar taqir boşini silab, ingliz tili muallimasiga qarab jilmayib turganidan köngli tinçib, yanada ovoziga erk berdi:

Sri, sri, sri,

Gözallardan biri!

Fo, fo, fo,

Közlari… voy-bö!

Fayv, fayv, fayv,

Boşqa gap hayf!

 

Siks, siks, siks,

Hammayoq tekis!

 

Sevn, sevn, sevn,

Gap otsam, sevin!

Angrayib qolgan Mirkomil domla öqituvçilarning hiring-hiringidan öziga keldi.

– Yana bormi xalq oğzaki ijodingdan, Ahmedov? – direktorning savolini rağbat örnida qabul qilgan Uluğbek şiftga qarab, deyarli qiçqirib davom etdi:

– Bozorga bordim,

Eçki oldim.

Eçki ölgur pöçoqxör.

Baqirmagan çö-çö…

– Böldi! Bas! Yetadi! – direktor kaftini qalqon qilib vajohat bilan Uluğbek tomon oşiqdi.

– Yaxşi ketayotuvdi-da. Bekor töxtatişdi!

Uluğbek xuddi parvoz qilmoqçidek, ikki yelkasini baravar kötarib, xayrixohlik körsatgan ingliz tili muallimasiga bir qarab olib, avjga çiqdi:

– Boğim boru boğim bor,

Boğimda anorim bor.

Heç kim qizini bermasa…

– Stop! Böldi-ye! – direktor Uluğbekning bilagidan mahkam uşlab, majlis ahliga xijolatli iljaydi, – tağin “Ötirgan – öpoq…”niyam şeʼr deb aytvormasin, a, domla?

– Menga yoqdi, lekin. Birinçi boşlagan şeʼriy parçalari şiru şakar böpti. Har holda, ingliz tilida sanaşni bilarkan.

– Vey, Ikromjon, özimizam “Rapa-rapa, rapatam,Öris meni opatam!” deb aşula aytib yurardik-a? Bularnikiyam zamonga mos. Ohangini qarang, hih! – musiqa öqituvçisi zavqlanib qarsak çaldi.

– Oxirgi marotaba ogohlantiraman, – dedi direktor jiddiylaşib Rustamga qarab. – Yana şikoyat tuşsa, boks maşğulotlaringizni töxtatasiz.

– Qanaqasiga oxirgi marotaba böladi? Oldingi safar ham oxirgisi edi-ku! – norozilandi Mirkomil domla.

– Bu eng oxirgisi. Keyingi safar eng oxirgisining oxirgisi bölmaydi. Tuşunarlimi?

– Tuşunarli.

– Sen-çi, tuşundingmi? Ustozingni yuzini yerga qaratmaysanmi? Seni deb ustozing maktabdan ketadi. Uqdingmi?

– Uqdim!

– Nima deyiş kerak?

– Rahmat, boşqa qaytarilmaydi! – dedi Uluğbek qaddini ğoz tutib.

Voy-bö, şunaqa zörmisiz?

– I-ye, i-ye, mulla söpiltiriq, quyonni sotib, örniga oşqovoq sotvoldingmi? Voy-bö, öziyam daştda bögan tomoşaqovoqlardan ekan-da!

– Özingga qara, sariq söpiyon!

– Dirdovqözi… – Nozim bezorilar sarkorining diqqatini öziga tortmoqçi bölgandi, u yana Qodirjonga qarab bamaylixotir savol yoğdiraverdi:

– Söpiltiriq, manavi döngpeşanani ariqçadan tutvoldingmi?  Qoqbaliqni közida maʼno boru, bunikida sirayam körinmaydi-yu, a? Voy, söpiltiriq, Afrikadan qarindoşlar kelişgan deb bir oğiz aytib ham qöymaysan-a? Mana bunisi Muhammad Alini jiyanimi deyman-da, burnini yapasqiligini ayt, eşikni oçgani qölini işlatmaydimi buning? Nima? Boksçiman deysanmi yo hökizçaman deyapsanmi? Ha, böşalib ketib dalama-dala yuribsanda şataloq otib dumingni xoda qilib…

Şu joyga yetib Nozimning tahdidli savoli raqibning “ilhom oti” jilovini tortdi-yu, beixtiyor iljayib qolgan bolalar öziga keldi:

– Velosiped qani? – deb söradi xunobi oşib Nozim.

– Eşak bor, bölmaydimi?

– Özingni taklif qilyapsanmi?

– Kimni eşak deyapsan, taka?

– Taka seni familiyang. Hozir kallangga bitta qöyaman, şoxingam ösib çiqadi!

– Voy-bö, şunaqa zörmisiz? – dedi mahalliy bezorilar sardori ovozini mazax ohangida özgartirib. 

– Yakkama-yakka çiqsang, bilvolasan, şipirinqi!

– Yakkama-yakka jang seni boksingda böladi, paşmak! Bizda hamma bir kişi uçun, bir kişi hamma uçun! Qani, sol, bolalar baçajişlarni!

Olatasir muştlaşuv boşlandi. Raqiblar mör-malaxday yopirilib, boksçilarni yerga yotqizib, tepkilay ketdi. “Mehmon”larning baxtiga qişloq kattalari şu tomonga baqir-çaqir qilib kela boşladi. Ularning orasida alpang-talpang çopib kelayotgan melisani körib, hamma töğri kelgan tomonga tumtaraqay qoçdi.

Qodirjon yöl çetida yotgan velosipedni minib, poygaçilarday çönqaygança tepkini tinimsiz aylantirib, birpasda közdan ğoyib böldi. Şeriklari ham bor kuçlari bilan uning ortidan çopişdi. Paxtazorga yondoş tuproq yölda çang ğubori tumanday muallaq qoldi, xolos.

Uyda ötiruvdim ğamsiz…

– Ustoz, yordamga keldik.

– Özimiz taşib olamiz. Ovora bölmanglar. Tağin birov körsa, bolalarni majburiy mehnatga jalb qilyapti deb yurmasin. Özi, keçagi majlis ham yetadi. Qani, marş! Jönanglar! Saldan keyin menam boraman.

– Bir amallaylik, uka, – uzilib qolgan suhbatni uladi qişloqdoş.

– Toşkentga borgandan keyin özimni giloslarimniyam sotişga vaqtim bölmaydi. Musobaqaga ketyapman, aytdim-ku.

– Kötarasiga berib yuborarsiz.

– Özimnikini şunaqa qilaman haliyam.

– Biznikiniyam ola keting. Bor-yöği tört yuz kilo.

– Aka, böynimga ololmayman. Xafa bölmang, sizni işontirib olib ketsamu, uyoği öxşamay qolsa… Eng yomoni, birovning omonati…

– Sizga işonaman, öxşamay qolsayam daʼvo qilmayman.

– Sotolmayman, meni qiynamang, aka. Menga qarang, xaridorlar özlari qişloq kezib yuribdi-yu. Öşalar bilan kelişing.

– Be, ğunajinning köziday giloslarimni firibgar talonçilarga nosvoy puliga tutqazgandan köra olaqanotlarga talatganim yaxşi. Xöş, özingiz-çi? Öşa qaroqçilarga ixtiyoriy aldanasizmi? Mana, Toşkentga olib ketyapsizu?

– Men iş bilan ketyapman. Biryöla…

Rustam uçun önğaysiz bu suhbatni şogirdi Madaminning tomdan taraşa tuşgandek murojaati buzdi:

– Ustoz, sizni Oxunjon aka çaqiryaptilar.

– Nimaga?

– Bilmadim. Melisa Baxtiyor akayam bor.

– Yöğ-e. Baxti melisani menda nima işi bor ekan? Uyda ötiruvdim ğamsiz… Yur, boraylik-çi… Uzr-da, aka, buyoği zarilga öxşaydi.

Endi qaytiş yöq

– Menga qara, ov, ovsar! Anavi yutgan bolani yaşaş joyini aniqlab, özing borib ota-onasini rozi qilib kel. Söraganini ber! Kördingmi aylanib tepişini. Haqiqiy karateçi şunaqa böladi. Xörozni özi-ya!

– Xöp böladi. Borizga şukur, şep. Nihoyatda kuçli jamoa yiğdingiz, – olqişladi uni şotiri. – Keça zör kuraşçilarni ham çertib-çertib tanladingiz. Endi hamma jang sanʼatini omuxta qilib dars ötadigan davr ham kep qoldi-yov.

– Lekin bizni musobaqada baribir boksni örni katta. Xalqaro janglarda yutganlarning aksariyati boks bilan şuğullangan.

– Endi nima qilamiz?

– Rustam akang bilan yana bir raund gaplaşişga töğri keladi şekilli.

– Men yoningizdaman, şep!

– Sen… ha, yonimdasan, ja könglim töq. Xudogayam rahmat…

Bu odam kim?

– Nima gap özi, amaki?

– Nega birovni bolasini urasiz?

– Birovni bolasi? – öşqirdi Gerakl. Söng Tohirni siltaşga tuşdi. – Kimni bolasisan, öv? Men senga nima degandim? Şu laʼnatilarni oldiga bormagin, demaganmidim?!

Tohir karaxtlanib, yerga qarab jim qoldi.

– Amaki, öylab gapiring! – dedi Aziz tutaqib. – Biz nega laʼnati bölarkanmiz?

– Sen aralaşma, gişçumçuq!

– Tohirni qöyvoring!

– Tur, yöqol!

Gerakl öğlini maşina tomon sudrab borib, böynidan uşlab egib, majburlab içkariga tiqdi. Bolalar ğuj bölib ulov yölini tösdi. Gerakl ketma-ket signal berdi. Heç kim yöl bermagaç, noiloj tuşdi. Umidvor Tohir ham oynadan möraladi.

– Tohir, bu odam kim böladi senga? – dedi Aziz Geraklga işora qilib.

– Dadam… – dedi Tohir yutinib.

Şundan söng bolalar jimgina yöl böşatişdi. Hammasining muşti tugilgan, közlarida ğazab olovlanardi…

Bölar ekan-ku

– Örtoqlar, eʼtibor bering, bolalarga qasddan tan jarohati yetkazilgan. Beşta bolaga şoşilinç tibbiy yordam körsatilgan. Deyarli hammasining közi kökargan, burni qonagan. Yetib kelganimizda qoçib qolişdi azamatlar.

– Moddiy zarar ham yetkazilganmi? – deb söradi mahalla oqsoqoli Oxunjon aka.

– Yöq. Moddiy zarar yetkazilmagan. Buning iloji ham yöq – muştlaşuv dala yölida yuz bergan.

– Tut-putni ağdarib, ariqçani kömib taşlaşmaganmi işqilib?

– Sizga öxşagan maslahatçilari bölmagan-da afsuski, – hudud nozirining avzoyi aynidi. – Sizni familiyangiz nimaydi? Aha, Rossiyada uç yil zim-ziyo böp ketgan Nozim böyoqçining dadasimidingiz? Hozir qayda u? Nima iş bilan band? Ketmay turing, sizga alohida gap bor.

– Men aytardim-a oqibati yaxşi bölmaydi deb, – xonaga xalloslab, hovliqib Mirkomil domla kirib keldi. – Özi bezori bölişsa-yu, tağin ularga urişişni örgatişga balo bormidi?!  – Şu payt közi Rustamga tuşib, boş irğab salomlaşgan böldi. – Mana, endi melisavozlik!

– Xöp, Baxtiyorjon, bunday qilsak, qöşni qişloqdagilar bilan özim gaplaşsam. Arizalarini qaytarib olişsa, aybdorlarni özimiz jazolasak… – dedi Oxunjon aka tarafdor qidirgandek atrofdagilarga qarab.

– Ariza-pariza yöq. Şikoyat ham qilişmagan. Kim urganiniyam mardlarça aytişgani yöq. Qişloğingiz bolalarining donği ketgani uçun töğri şu yerga keldik.

– Balkim u bizni bolalarmasdir, – dedi Rustam umidlanib va ötirgan joyida bir qözğalib qöydi.

– Tutolmagan bölsak ham körganmiz-ku. Topdik öşa özimiz quvlagan bolalarni.

– Balki öxşatgandirsiz?

– Ana közlariyam kökarib yotibdi, – nozir bolalardan birini barmoği bilan körsatdi.

– Bir yilda közing neça marta kökaradi? Akangga ayt-çi, – dedi Rustam şogirdiga.

– Bilmadim. Köp.

– Musobaqalarda, maşqda tez-tez muşt tuşib turadi. Bu boksçilarda tabiiy hol. Agar şuni asos deb hisoblayotgan bölsangiz, yanglişasiz.

– Agar kerak bölsa qöşni qişloqdan arizalaram yozdirib kelaman.

– Endi, ukam, bölmasam ga-ap bunday, bizni butun tumanga şarmanda qilmasdan bularni özimizga qöyib bering. Boplab taʼzirini beraylik.

– Şunga keldim özi. Qanday çora körasizlar? Bilsak böladimi?

– Eng keskin va oğir jazo beramiz. Ota-onalarini çaqiramiz. Hamqişloqlari oldida uyaltiramiz.

– Boks seksiyasini yopamiz! – deb gapga qöşildi Mirkomil domla.

Hamma birdan Rustamga qaradi.

– Agar mening bolalarim şu işni qilişgan bölsa, aybim katta. Ularga yetarliça tuşuntirmagandirman. Lekin… boks seksiyasini yopmaylik.

– Boşqa iloji yöq, – dedi oqsoqol kuçayib. – Tağinam bu ukamiz kelib özimizga imkon beryaptilar. Agar keskin çora körmasak, bu iş rasmiylaştirilsa, bardamalab ketib, oqibati yomon böladi. Nafaqat maktabimiz şaʼniga, butun qişloğimizga doğ tuşadi.

– Agar çora körilsa, meni daʼvoyim yöq. Işni rasmiylaştirmayman.

– Boks seksiyasi yopildiyam deylik. Unda tuman markazidagi sport maktabiga borib işlayman. Işga taklif qilib yotişibdi. Lekin qişloqdagilar boksni unutişadi deb öylaysizmi?

– Yöq, bu bolalar endi sizni etagingizni heç qaçon qöyvorişmaydi. Tuman markaziga qatnab bölsayam boks bilan şuğullanaverişadi, – dedi sartaroş iyagini siypalab.

– Ertaga viloyat çempionatiga Aziz Rahmonovni olib ketişim kerak. Balki kelganimdan keyin yana maslahatlaşarmiz.

– Heç qanaqa musobaqa-pusobaqa yöq endi. Keyin yana boşqa gap topiladi. Yopmaylik deysiz. Çempion böldi-ku deysiz, – dedi norozi ohangda Mirkomil domla.

– Viloyat çempionatiga çiqdimi şogirdingiz? – qiziqsindi nozir.

– Ha, çempion bölişiyam mumkin.

– Rapqonni televizorda gapirmasayam mayli. Heçqisi yöq. Şundoğam dovruğimiz doston böldi, böyingdan akang.

– Yomonmi gapirsa? Men hakamlik qilgan janglarni şarhlaşganda qayerdan, qaysi qişloqdan çiqqanimni aytib ötişadi. Agar Aziz viloyat çempioni bölsa-yu, Rapqonni tilga olişsa yomonmi?

– Köpçilik nima desa şu. Seksiya yopilişi aniq. Yo musobaqadan oldin yo keyin, – dedi Mirkomil domla ovozi böğilib. Söng nozirga qaradi. – Bularni özlaştirişlariyam yomon.

– Böldi-da, domla, endi yana şeʼr ayttirişingiz qoluvdi.

– Faqat mening darsimdangina emas, boşqalaridanam böş. Öta böş.

– Viloyat birinçiligida har kimam qatnaşavermaydi, – Rustamni qölladi nozir, – respublikaniki qaçon?

– Iyulda.

– “L”sidami, “n”sidami? – peşona tiriştirdi Mirkomil domla.

– “L”sida, iyulda, – domlaning yuziga qaramay javob qildi Rustam.

Çekkada turgan Aziz adabiyot öqituvçisiga qarab gap qöşdi.

– Agar şeʼr aytib bersam ruxsat berasizmi? Men heç qayerga urişişga bormaganman.

– Fizikadan savollarga javob bersangam qarşiman. Eşitdik keça senga öxşagan bittasini şeʼrlarini.

– Bu bola töpolonda qatnaşmagan bölsa, unga daʼvoyim yöq. Qolaversa, musobaqaga borişiga ota-onasidan boşqa heç kim qarşilik qilolmaydi.

– Iya? Hozirgina jazo talab qilayotgan sizmidingiz, – peşonasi tirişdi domlaning.

– Aynan bu bolaning aybi yöq ekan-ku. Unga imkon beriş kerak. Menimça, tögarakni bir kun-yarim kun keçroq yopsak ham osmon uzilib tuşmaydi.

– Nima? Balki bu jöjaxörozlarga rahmatnoma ham eʼlon qilarmiz, böyingdan akang?

– Yöq. Tuşuntiriş xati yozib berişsin keçirim sörab. Maʼlum bir vaqtgaça boks bilan şuğullanişni taqiqlaylik. Agar seksiya yopilsa, boya aytganlariday, bolalar murabbiylarining ketidan tuman markaziga qatnaşlariyam mumkin. Yölda bir nima bölsa-çi, kim javob beradi? Mayli, şeʼr aytsin. Eşitaylik. Yaxşi aytsa, borsin musobaqasiga. Buyam bir imtihon.

– Siz oldin eşitib köring buning şeʼrlarini. Keçagidaqasidan bulargayam ayt, bu yerda ayollar yöq-ku.

– Boşqaçasini aytsam-çi?

– “Sayohatnoma”dan boşqa şeʼr aytsang, kundaligingga yakuniy “beş” qöyaman. Keyin boks bilan şuğullanişingga umuman qarşilik qilmayman. Xohlasang, çömilayotgandayam qölqoplaringni yeçma.

– Musobaqaga-çi, boramanmi?

Hamma bir-biriga qaradi.

– Umuman olganda, men qarşimasman. Melisa ukamiz ham rozi-ku, a? – dedi oqsoqol.

– Albatta, roziman.

– Tavba, maktabdagilari yetmaganday bu yerdayam şeʼrxonlik bölarkan-da.

– Domla, siz adabiyot öqituvçisimisiz? Munça şeʼrga tixirlik qilasiz? Qani, Aziz, ayt!

Xuddi kinoga kirgan tomoşabinlarday hamma joylaşib ötirib oldi.

Aziz ikkala kaftini şimining çöntagiga bosgança şeʼr boşladi.

– Muhammadqodirga!

Boburdan merosmi közingdagi çöğ,

Ey sen muşti qattiq, köngli böş bola?

Yaşil örmonlarda ulğayganing yöq,

Sening ham köz oçib körganing dala.

 

Özi yayramagan seni yayratib,

Otang sahar kelib, ketgan saharda.

Onang paxta tergan seni uxlatib

Tollarga osilgan belançaklarda.

Baxtiyor bolalik keçagi ertak,

Yuragi uvişgan, közi açişgan.

Sening ham qölingga berişib etak,

Sening ham ustingdan dori soçişgan.

 

Asl çempion har özbek bölolgan,

Daladir dunyoda asli katta ring.

Dehqonning qöliga kişanlar solgan,

Millat duşmanlari sening raqibing.

 

Zarbingdan qalqisin kulayotganlar,

Yumşoq örnidan bir turib qöysinlar,

“Özbekning işi”ni öylab topganlar,

Özbekning muştini körib qöysinlar!

 

Kuraş töylarga körk, sayilda ermak,

Bilaklarga berdik xirmonlarda tob.

Yaponning egnida bizlarning yaktak,

Paxtamiz Muhammad Aliga qölqop.

 

Bizning ustozimiz imon va ixlos,

Asli-ku maqtaniş emas bizga xos.

Ön ikki yoşida közlari çaqnab,

Bobur yölbars bilan olişgani rost.

 

Kimlardir bizlarni qöşmasdi safga,

Muştingda millatning nomusi jodir.

Qay raqibni yiqsang, ular tarafga

Bir kulib qarab qöy, Muhammadqodir.

 

Dengiz bölib jöşgin, daryo bölib qalq,

Ketsin köngillardan ranjlar ozori.

Sening suyançiğing ortingda bir xalq,

Sening murabbiying – millat sardori.

 

Qadoq bitgan panja zarbi şunaqa!

Ketmon tutgan panja zarbi şunaqa.

Habaşmisan, farang, tur, ey oğayni,

Özbekning anjança zarbi şunaqa!

 

Hayot asli kuraş, hayot asli jang,

Yangi zafarlarga yöllasin seni.

Tön kiyib qaçonki maydonga çiqsang,

Pahlavon Mahmudlar qöllasin seni!

 

Men bulbul emasman, men bir jaydari,

Könglimga siğinib bir qalam surdim.

Xudodan sörayman, sening singari

Qodir öğlonlari köpaysin yurtning!

Mirkomil domla mijjalarini kafti bilan artib, Azizga quçoğini oçib, tebrangança kelaverdi:

– Beriroq kel, bolam. Peşonangdan bitta öpay!

– Bölar ekan-ku! Yaşavor! Şeʼrni kim yozganini ham bilasanmi?

– Ha.

– Bunaqa öğil bola şeʼrni Muhammad Yusuf yozadi-da, – deb uning örniga javob berdi Rustam tölqinlanib. – Qani duo qiling, oqsoqol.

– Iloyim, ğolib bölib, yoruğ yuz bilan qaytişni nasibi röz aylasin, omin!

– Muhammadlar qöllasin seni!

Ğalamis ham köp-da

– Ustoz, ustoz!..

– Keçasi ringimizni yoqib ketişibdi…

– Eşitdim, dadam aytdi. Tezroq yuringlar!

Maktab yonidagi qölbola maşğulot maydoni tutab yotibdi. Ring arqonlari uzilgan. Qoziqlari yonib bitgan. Olov atrofdagi maysazorni ham ançagina egallab, kuydirgan. Yirtilib yotgan maşq qoplari şabadada bir qözğalib, yana yerga yopişadi.

– Qaysi ablahning işi ekan bu? Kimga kerak ekan? – dedi Rustam öziga özi gapirganday.

Şu payt maktab qorovuli paydo böldi:

– Yarim tunda şovqin eşitganday böldim. Ha, endi, öspirinlar töydan qaytişayotgandir-da, deb yotaveribman. Aʼzam Quyqiy uylandi-yu. Nahorgi oşda körinmadingiz? Tavbangdan ketay, özini töyida aşula aytgan odamni endi körişim. Kayfi bormi yo? Ha, mayli. Oşdan çiqib kelsam, bu ahvol. Tavba, astofirullo… Ğalamis ham köp-da.

Rustam sillasi qurib, oğir xayollarga çömgança yerga ötirib qoldi. Biroz vaqt ötib, tizzasiga bir muşt urdi-da, örnidan turib, yonğin qoldiqlarini qöli bilan tozalay boşladi. Şogirdlari va maktab qorovuli ham yumuşga qöşildi.

Nima qilsak ekan?

– Aytsam işonmaysiz. Öşa kundan beri tuz totgani yöq bolam beçora. Xonasidan çiqmaydi. – Ayol birdan piqillab yiğlab yubordi. – Bir narsa böp qolsa…

– E, ovozingni öçir! Heç narsa qilmaydi…

– Özingiz kirib bir köring. Keyin bilasiz.

Gerakl uf tortib örnidan turdi-da, Tohirning yotoqxonasiga kirib, chiroqni yoqdi. Yuztuban yotgan Tohir miq etmadi.

– Ey bola! Biror joying oğriyaptimi seni?

Tohir javob bermadi. Gerakl birdan tutaqib, öşqirdi:

– Tur örningdan, öv! Hozir paçağingni çiqaraman!

Otaning guldurakdek vahşati bolaga taʼsir qilmadi.

Birozdan söng Gerakl böşaşdi. Tohirning yoniga ötirib, bilagidan uşlagan edi, u qölini zarda bilan tortib oldi.

– Xayriyat, tirik ekansan-ye!

Tohir otasiga ters ögirilib, devorga qaragança yotaverdi…

Er taşqariga çiqib, betoqat kutayotgan xotiniga yaqinlaşarkan, murosa ohangida gap boşladi:

– Munir, rostdan bu yoği jiddiyga öxşaydi. Nima qilsak ekan?

– Özingiz-da! He yöq, be yöq boksdan ajratib oldingiz. Qatnasa qatnabdi-da, köçada bemaʼni sanğigandan köra. Oxiri, zerikib özi taşlab ketardi boksini.

– E-e, bu yerda boşqa gaplaram bor-da sen bilmaydigan… Mayli, borsa-borsin. Lekin men ruxsat berganimni aytma. Göyo men bilmayman. Balki, sen aytganday tuzukroq muşt tuşsa, tavbasiga tayanar. Tuşunding-a? Xuddiki mendan yaşirinça sen ruxsat beryapsan unga…

Hamma töplandimi?

– Assalomu alaykum! Ustoz, bugun maşğulot böladimi?

– Qanaqa maşğulot? Yana oçiq dalaga boramizmi?

– Yöq, özimizning joyda.

– Kultepadami?

– Yöq, ustoz. Oldingidan ham yaxşiroq ring qurib berişdi.

Rustam hayron bölib, telefonini çap quloğidan öngiga oldi.

 – Qurib berişdi? Kimlar?

– Mahalla.

Rustam jonlandi:

 – Toşkentga borib kelgunimça-ya? Ikki kunda-ya? Maşq qoplari-çi?

– Özimiz yasadik. Qopga qipiq aralaş qum soldik.

– Hamma töplandimi?

– Töplandi.

– Qöştegirmondan qatnaydigan aka-ukalaram kelişdimi?

– Yöq.

– Kelişgani yöq, de. Mayli. Işlari çiqib qolgandir-da. Yo ukasini yana mazasi yöğmikan? Bir soğayib qoladi… Bir… Böpti, qolgan gapni maydonda gaplaşamiz.

Telefonini öçirib, yon çöntagiga soldi.

 

Nasihat

– Töy şu-da, bolam, hammani birday rozi qilib bölmaydi. Mehmon serobgarçilik böldi, desa, mezbon isrofgarçilik böldi, deydi. Işqilib, bizniyam töylarga yetkazsin! Bola yoş, qişloqqa qaytib, ustozlik yölini tutganinggayam tört-beş yil böp qoldi…

Rustam dadasi gapni qaysi tomonga burayotganini fahmlab, zarur bölmasa-da, yon oynasini kötarib-tuşirdi.

– Dada, töyxona köçasida tomoşa körsatayotgan zangvozlarni siz körmadingiz-da! Beş yaşarça bola şunaqa akrobatlik qildiki, oğzingiz oçiladi. Yana, birov pul uzatsa, töppa-töğri iştonini içiga tiqadi. Rosa kulgi böldi.

– Ilohim, ana öşanaqa soğlomu çapdast farzandlardan ato etsin sengayam. Könglingga olmaginu, xotiningni bir döxtirga körsatmading-da.

Rustam duv qizarib oldi-da, yöl bermay kelayotgan “Jiguli”ga ustma-ust signal berib, yonidan ötib olgaç, sipo javob qaytardi:

– Köringanmiz, dada. Soppa-soğsizlar, kutinglar, deyişgan.

– E, bola yoş, kutgan bilan bir iş çiqarmidi? Harakat qiliş kerak bundoğ.

Rustam otasiga ajablanib qaradi.

– Heç esimdan çiqmaydi, ayang “sariq kasal” bölib, Qöqondagi şifoxonaga tuşganda toğang qatnaşga qulay, deb işxonasiga tegişli köpqavatli uydan ijarajoy topib bergandi. Ikki hafta adabimni yeganman. Kunduzi metin “zindon”ning issiği yurakni siqsa, keçqurun devorqöşni er-xotinlarni qirpiçoği qoningga taşna qiladi. Endi uyquga yotişing bilan taraqa-turuq, bir narsalar singan, dod-voy, çinqiriq… Qiyomat qoyim qöpdi-yov, deysan. Birinçi kuni ularni vahmasidan qörqib pastki qavatdagi eşik oğasiga yugurib tuşibman. Şunday-şunday, ön törtinçi xonadonda vaziyat çatoq, hozir yo xotin, yo er aniq öladi, “Söyib göştingni tuzlayman!” deganini öz quloğim bilan eşitdim, desam, pinak buzmay, “Qöyavering, mehmon, har kuni şu ahvol, ularga jin ham urmaydi, turmuş tarzi şunaqa”, deb qöl siltab qöyaqoldi. Ertalabgaça quvalaşib, yumalaşib çiqişdi baraka topgurlar. Eşikni buzib kiray desam, begonaman, eşitib yotaveray desam, bilib-sezib turib qotillikni oldini olmadingmi, degan söroq-savolni öylayman. Bir balo qilib tong ottirvoldim. Ertaman qaysi köz bilan körayki, eşik oçilib, başang kiyingan er-xotin heç narsa bölmaganday bir-birlarini yalab-yulqaşib, qöltiqlaşib çiqib, men bilan asal-şakar salomlaşib, köçaga xuş-xandon çiqib ketişdi. Devorga suyangança angrayib qopman. Yo xudo, şunaqayam oila böladimi? Bundan köra tinçgina orani oçiq qilib, öz yölingdan ketmaysanmi?

– Keyin-çi?

– Nima keyin? Keyin örganib qoldim. Ularni bölgan bötasi şu ekan. Toğangga aytsam, “E-e, parvo qilmang, qiziq odamlar, sevişib turmuş qurişgan. Agar ajralasan, desangiz, öşa zahoti özlarini öldirişadi. Örtaga tuşganning qançasi ahmoq böp ketdi. Quda-anda bularni janjali sabab yuzkörmas, özlari bölsa yana boyagi-boyagi, oşiq-maʼşuq. Har xil odam bor-da, poçça”, deydi. Yigit toğangning kallali şogirdi ekan, yaqin tortib, keyinçalik hovli-joy qilib, biz tarafga köçib keldi… Bola yoş, ha, rözğorni qolipi bölmaydi. Nega iljayib qolding? Ha, sezding-a? Bugungi töy egalari öşalar böladi. Toğangni töy egasi bölib gerdayib turişini körding-ku. “Haligi hunarlardan haliyam bormi?” deb sörasam, “Farzandli bölib, tekin tomoşaniyam bas qilişgan, keçasi-yu kunduzi bir xilda – Layli-Majnun”, deydi toğang. 

– Ha-a, qiziq, – deb qöydi Rustam nima deyişini bilmasdan.

– Qiziqligini qöy, bola yoş, bunday qil: nima köp – tevarakda aziz avliyolarning mozorotlari köp. Bekordan-bekor şunça odam çiroq yoqib qurbonlik atab yurmasa kerak. Şohimardongami, Poşşopirimgami ixlos qilib borib kelinglar onang uçoving.

– Siz-çi, dada? Siz bormaysizmi?

– Bunaqa işlar xotin-xalajga yaraşadi.

– Köryapsizmi? Özingiz ham işonmaysiz.

– Ha, endi, sendan nima ketdi, bolam. Böş vaqt topib borib kelaver – ham ziyorat, ham sayohat. Heç bölmasa miyang dam oladi. Buvaydada sölim joylar köp. Lekin yerga dumalab, mozorni şayxini qamçisini yeb yurma.  Hammasiga çidaymanu, ana şu irim-sirimiga kelganda kulgim qistaydi. Balki, bundayam bir hikmat bordir, kim bilsin.

– Köpi xurofot, dada. Bizni taraqqiyotdan ajratgan, qoloq va qörqoq qilgan narsa ana şu mayda-çuyda irim-sirimlar, Alloh bir çetda qolib, qabrlarga, toşlarga, odamlarga siğinib yuriş eng katta ahmoqlik, deganingiz quloğimda turibdi.

– Şunaqa deganmidim? Odam qarib qolgandan keyin… Lekin gaping töğri. Hamma narsa Yaratganni irodasiga boğliq. Böpti, Allohdan söraşdan töxtama, lekin özingam qimti…

Bobolarga munosib böl!

– Bolalar, umuman olganda, buyuk bobolar tarixiga qiziqişingiz meni qanoatlantirdi. Tarixiy xotirasiz kelajak yöq, deydilar. Qanday uluğ ajdodlarning avlodi ekanini bilgan odam heç qaçon past ketmaydi. Beruniy, al-Xorazmiy, Ahmad Farğoniy, Jaloliddin Manguberdi, Amir Temur, Mirzo Uluğbek, Navoiy, Bobur Mirzo… Bolalar, bolalar, diqqat menda, menga qaranglar, madomiki şunday buyuk zotlarning qonlari tomirimizda oqayotgan ekan, nega endi bizning oramizdan ularga munosib izdoşlar çiqmayapti? Kim javob beradi? Kim?

Şu payt eşik oçilib, kollej direktori bilan Rustam kirib keldi. “Hurmat!” deb xitob qildi öqituvçi. Öquvçilar örinlaridan turib, qöllarini kökislariga qöyib salom berişdi.

– Hurmatli öquvçilar, biz bir jiddiy masalada kirdik. Azizbek Rahmonov, bu yoqqa çiqing-çi!

Aziz hayron bölib, şoşilmasdan xattaxta yoniga çiqdi. Hamma nafasini yutib, köngilsiz voqeaga şaylandi.

– Bizni qişloqdan köplab taniqli odamlar çiqqan. Ular orasida bitta kolxoz raisi, bir nafar tuman gazetasi muxbiri, qariyb ikkita katta fermer, bitta dongdor pillaçi, xuşovoz xonanda Erali Esonaliyev hamda ustoz murabbiy Rustamjon Majidovlar bor. – Direktor şu yerga kelganda bir tomoq qirib, taraddudlanib oldi. – Ha, endi, meni yaxşi taniysizlar. – Dabdurustdan özi qarsak çalişni boşlab yubordi, keyin boşqalar ham qöşildi. – Rahmat, rahmat! Qatorimizdan bugun sizning kursdoşingiz Azizbek Rahmonov ham joy oldi. – Birdan yuzlar yorişib, “Xayriyat-ye, yaxşilikka ekanu” degan ovozlar eşitildi, poyma-poy qarsak yangradi. – Ertaga Azizbek Ösmirlar örtasida boks böyiça respublika birinçiligida qatnaşadi. Biz unga tolmas iroda va omad tilaymiz. Işonamizki, Azizbek poytaxtda bizning qişloğimiz va kollejimiz şarafini munosib himoya qiladi. Oq yöl senga, öğlim! – Direktor közida yoş bilan Azizni quçoqladi.

– Azizbek, bobolarga munosib böl, bobolarga! Bilib qöyki, seni Rapqon kutadi!

Aziz qizarib-bözarib sinfdoşlariga qaradi. Közlari Nurxonning közlari bilan uçraşdi. Nurxon iymanib, sekin közini olib qoçdi.

Böladigan bola

– Şogirding oltmiş tört kilolikmidi? – söradi Şavkat Bötayev.

– Ha.

– Böladigan bolaga öxşaydi. Oldingi janglarda uçinçi raundga ötkazmadi-yu birortasini. Muskullariyam irğayning ildiziga öxşaydi. Neça yildan beri şuğullanadi?

– Beş yildan oşdi.

– Viloyatda çempion bölgan şogirdlaring bor edi, a, bundan boşqayam?

– Bor. Lekin respublikada yutişolmagan.

– Attang-a! Bu bolangda şans boru, ammo…

– Nima ammo? Hali jang boşlanmadi-yu?

– Oltmiş törtdagi ikkinçi boksçi… – Bötayev avval atrofga bir öğrinça alanglab oldi-da, kafti bilan oğzini panalab, şipşidi.

– Yöğ-ye?!

Bötayev gavdasini xiyol orqaga taşlab, boşini qiyşaytirib, zaruratsiz burun tortdi:

– Bervorişadi yutuqni. Yakka-yu yagona arzanda öğli. Endi, töğri, nokaut qilib yotqizib qöysa, avliyosiyam yordam berolmaydi. Lekin bu qiyin masala.

– Bölmasa çalpak qilamiz-da. Qölimiz toşni orasida emas-ku.

– Omadingni bersin!

Rustam öylanib qoldi. Keyin şoşib yölakka çiqarkan, raqibning mansabdor otasi şotirlari bilan kerilib kelayotganini kördi. Röpara kelgaç, şotirlardan biri oyoq ostiga “çirt” etkazib namoyişkorona tupurib, tirjayib ötdi. Rustam muştini tugun qilib u tomon bir odim qöydi-yu, arang özini bosib, kiyiniş xonasiga burildi. Bir muddatdan söng xonaga möralagan Azizni qöli bilan imlab çaqirdi:

– Yaqinroq kel! Hakam boksçi bilan panada uzoq gaplaşib turişi mumkin emas. Gaplarimni yaxşilab eşit. Raqibingni murabbiylari bizni mensişmayapti. “Rapqonga qopqoq yopamiz, qaytib boksçi çiqmaydi” deyişdi.

– Qölqopim bilan oğziga bir urib, tişini öziga sanataymi?

– Oçkolar hisobidan yutolmaysan. “Hakamlar bizga yonbosadi, hokim töradan qörqişadi”, deb katta ketişyapti-yov.

– Siz ham hakamsiz-u. Hurmatingizni qilib halol baholaşar.

– Qaniydi?.. Bizga faqat nokaut kerak. Zarbalarni aniq va kuçli ber. Oçko töplaşga qiziqma. Payt poyla. Çarçat. Faqat nokaut! Tuşundingmi? Boraqol… Töxta! Raqibing “Azizni yeb-içib yuboraman” dedi. Özim eşitdim.

Aziz zöraki kuldi:

– Oşirvordingiz. Şundoğam yutaman. Xavotir olmang. Faqat nokaut!

Aziz qölqopni bir-biriga uriştirdi.

– Ağdaramizmi?

– Ağdaramiz! – öng qölqopi bilan Rustamning öng qöliga yengil muştladi.

Bizgayam yuqsin!

Rustamning dadasi “Yo pirim-yey”, deb oynayi jahon yoniga bordi va şarhlovçining hovliqqan ovozini pasaytirdi:

– Nosirjon, kelganlaring yaxşi böldi-da. Bunaqa katta musobaqalarni köplaşib körgan durust. Zavqi boşqaça böladi. Nima deding, Nömonjon? – çol toqatsizlanib, goh ötirib, goh yonboşlayotgan Nömonning javobini ham kutmay, sözini davom ettirdi, – Hamma onalar bir xil-ye, tavba. Bizni Rustamjon ringga çiqqanda ham onasi televizorga qaraşga yuragi betlamay ayvonga çiqib ketardi.

Nosirjon hayajonda döppisini yeçib, qayta kiyar, iyagini kötarib, tomoğini qaşlardi:

– Özimizam şu… – Nömon tomonga yarim ögirildi, – sigaret-pigaret yöqmi mabodosiga?

– Sizni taşlagan deb eşitib hayron bölgandim akaxon gulday hunarni nega taşlaydi deb. Aytganday, kaşandalar haqidagi latifani eşitganmisiz?

– Azbaroyi rangiga urib ketganidan Munkar-Nakir eski ölik ekan, deb qabridan çiqib ketganinimi? Yuz marta eşitganman. Şunaqa paytlarda xumori tutadi-da.

– Xumoriga öt tuşsin! – Çol televizor ovozini kötardi. – Jim! Boşlanyapti. Ana, Azizni çaqirişdi.

Şarhlovçi Azizni taniştira ketdi:

– Qizil kiyimdagi boksçi Aziz Rahmonov oldingi janglarini raqiblari ustidan yaqqol ustunlik bilan yakunlagan. Ustozi maşhur boksçi Rustam Majidov.

Jang boşlanişi bilan Azizning onasi eşikni oçdi-yu, boş suqib, yana qayta yopdi.

Nömon hayajondan xirillagan tovuşda ğururlandi:

– Hozir qançadan-qança odam özimizni Azizbekka termilib ötiribdi-da, a?!

– Gap qöşmay ötir!

Şarhlovçi jöşib taʼrif etardi:

– Aziz bugun ringga özining texnikasini namoyiş qiliş uçun çiqqan körinadi. Zarba ham ötkazayotgani yöq. Hozir Rapqon qişloği ahli bu jangni tölqinlanib tomoşa qilayotgan bölsa ajab emas.

– Ha, bölmasam-çi! – deya ota televizor yonini silab qöydi.

– Yaşavor, bolam! Möljallab ur! Körib qöysin öğil bolaning zarbasi qanaqa bölişini!

– Bodom atala içadigan qip taşla!

– Öpkani bosing-ye, Nömonjon! Raqibiyam özimizning qoraközlardan, uyam birovni bolasi. Gohida raqibni duşman bilan adaştirib qöyamiz-da özi.

Aziz ketma-ket kuçli zarbalar yölladi. Ayniqsa, oxirgisi qanşarga aniq tuşib, raqib arqonga suyanib, avval çapga, keyin öngga sirğalib, mehmonnavozlikdan toliqqan qönoqday asta yonboşladi-qoldi. Bahs bunday tez yakun topişini kutmagan referi najot istab tevarakka qararkan, atay çözib, sekin sanay boşladi.

– Ana endi xohlasang keçgaça sanamaysanmi? – Rustamning quvonçi va xavotiri ana şu sözlarda jam edi.

– Nokaut! – Aziz qölqoplarini bir-biriga uriştirib, oyoq uçida sakrab-sakrab ring burçagiga borib, ustoziga köz qisib qöydi.

Referi kömagida örnidan turmoqçi bölgan raqib kutilmaganda yana gangib, ringdan pastga – yugurib kelgan otasi va uning şotirlari oyoqlari ostiga taloplab tuşdi.

– Ha, sumalanmay öl! Esiz, şunça harakatu xarajat! Bir muşt bilan elovlab qolding-a! – ğazab bilan pişqirdi otasi. Söng yonidagilarga qaradi, –  buni suv-puvga pişib, öziga keltiringlar. Uyda çilyosin qilamiz…

Mağlub ringga qaytib çiqavermagaç, tomoşabinlar qiyqiriği ostida Azizning qöli azot kötarildi. Rustam arqonlar orasidan çaqqon ötib, şogirdini quçoqlab, gir aylantirib qutladi.

– Bilardim yutişini! Aziz – çempion!

Azizning otasi sekingina közyoşlarini artib, xörsinib qöydi. Nömon örnidan tura kelib, uni qölidan tortib turğizdi. Quçoqlab, dast kötarib aylantirdi:

– Yuqsin, yuqsin! Bizgayam yuqsin!

– Otangga rahmat-ye, otangga rahmat!

– Ustoziga ming rahmat!

Çol derazani taraqlatib oçib, hovliga alangladi:

– Kelin, hov, kelin! Kelavering endi! Ğalaba muborak!

Şu havodan nafas olyapsanmi?

– Ha, Rustamjon, kayfiyat yöq?

– Tumandan kelyapman. Majlisdan.

– Ha-a, tuşunarli. Majlisdan çiqqan odamni kayfiyati bundan boşqaça bölmaydi. Bir kuni deng, Rustamjon, miltiğingni hujjatini yangilab qöy deb qolişdi vallamatlar. Bir könglim “miltiq meniki bölsa, öqni pulimga olsam, senlar nega yuvuqsiz tumşuğingni suqasan? He, otib bergan quyoningni quloğiga!” degim ham keldi. Ammo-lekin, ke, şular bilan teng bölib paçakilaşib ötiramanmi, men ovçi odamman, ertaga “panğ” etkizsam, bir balolarni böynimga ilvorişmasin, zamon nozik, deb öylab, xöp böladi, katta aka, deb qöya qoldim. Şunday qilib, hokimlikka bordim. Borsam, odam borki, bir narsadan quruq qolayotganday guras-guras içkariga uryapti. Şu, oqim meniyam örab-çirmab töğri majlislar zaliga obkirib taşladi-yu.

– Alixon aka, qiziq gapirasiz-da. Hamma ovçilar lofçi böladi özi. Tabiatni muhofaza qiluvçilarni majlisiga taklif qilişgandir-da?

– E-ye, men erkin ovçi bölsam, tuşovim tizzamda. Qaysi mard meni Uçuydagi Ivanni uyidan topib keladi. Telpon tutmayman – tinçlik kerak. Endi çurrakka miltiqni töğrilagan payting “Tez yordam”ga öxşab “Ti-tu, ti-tu!” qilib vahima solib qolsa… Xullas, öz oyoğim bilan bordim. Bordim-u, ammo-lekin xaşaki rahbarlaringga qoyil qolmadim. Masala yölçiroqlarni tösayotgan daraxtlarni şox-şabbalari ekan. Tavba, bizni tumanda bir juftgina yölçiroq bölsa… uyam hokimlikni röparasida yaydoqda turibdi. Biror marta çiroğiga rang kirib, köz qisib işlaganini bandasi körgan emas. Yana, maktab direktorlarini yiğvolgan. Nuqul sökiş, haqorat, dağdağa. Tepada ötirganlar oğziga kelgan gapni qaytarmay, ayolmi, erkakmi yoppa soçmaga tutyapti. Ikki soatiga zörğa çidadim. Yonimda özini özi açomlab uxlab yotgan domlanamo kişini turtib “Yana qança davom etadi bu tomoşa”, desam, bamaylixotir “Endi boşlandi-yu, hali tağin uç-tört soat  çözişadi”, deb yana pinakka ketdi. Vey, majlisam odamni tinkasini quritib, botqoq keçganday qivorarkan-da. Yana har zamonda ikkita soçi qirtişlangan davangir qöy sanaganday barmoq bilan davomatni tekşirganiga ölaymi? Keyin şart turib eşikka yörğaladim. Majlisboşi: “Ha, aka taqsir, bir joyda bosi-ib ötirolmaysizmi? Yo bavosil bigiz urib qoldimi? Ja gijinglab qoldingiz qişki baytalga öxşab? Tinçlikmi, aka taqsir?” deb söroqqa tutib qoldi. Ovçi emasmanmi, meni javobim tayyor öqlangan turadi, bilasiz. “Öşa yölçiroqni tösib, tarvaqaylagan daraxtni bir suğorib kelay, zahartang böp ketdim, katta aka”, degim ham keldi-yu, ke endi, şular bilan jiqqa-muşt bölib ötiramanmi, menga yaraşmasa kerak, degan xayolda “Xöjayinjon, bir daqiqaga taʼtil bering, iltimo-os”, dedim. Vajohatimdan çöçidimi, yo xudo insof berdimi, “Ha, şoşib borib sekin qaytadigan joygami? Işingni tez bajaru qayt, asosiy masalaga endi ötamiz”, dedi. Bir könglim “Asosiy masalangga nosqovoğimni popildiriği! Kim böpsanki menga muhlat berasan, tirraqi?” demoqçi böldimu, ke, şulardan tezroq qutulay degan maʼnoda “Xöp böladi, xöjayinjon”, deb tikka Mehnatobodga manğivordim. Qalay?

– Aka, siz oson qutulibsiz, bizniki boşqa masala. Rahbar begonamas, toğamiz böladi. Yaqinda işga qayta tiklangan, xabaringiz bordir. Özini körsatgisi keladimi, sportçi bolalarniyam paxtaga opçiqasan deydi.

– Nima dedingiz?

– Nima derdim, özim çiqaman, ayolim çiqadi, kerak bölsa opangizam çiqar, lekin mayda bolalar çiqmaydi, dedim.

– U nima dedi?

– Nima derdi, arizangni yoz dedi.

– Siz-çi?

– Arizamni sizga yozmayman, meni soham bölak, dedim.

– U-çi?

– Şu tumanda yaşaysanmi, şu havodan nafas olyapsanmi, bolalaring ham şu tumanda röyxatda turadimi, teradi paxtani, boşqa gap yöq, dedi.

– Indamadingizmi?

– Çempionlarni zax, loy dalaga haydab nima topasiz? Bölajak farğoniylar, uluğbeklar, navoiylar bod kasaliga çalinib, mayib bölib ötsinmi? Umuman, kelajakni majruh qilmoqçimisiz, dedim.

– Indamadimi?

– Nega indamaydi? Bu – siyosat, deydi. Öynaşma bola, deydi. Oqibati yomon böladi, deydi.

– Siz ham indamay ketmagandirsiz?

– Aytdim, bunaqa siyosat yöq dedim. Kerak bölsa fermerlar özlari tervolişsin haşar qilib dedim. U zamonlar ötib, u daraxtlar kesilib ketgan dedim.

– Sökmadimi?

– Söksin-çi, dadamga aytarman. Toğam har holda. Çöçisa kerak.

– Çöçiydi, dadangizdan çöçiydi. Dadangiz Gdlyanni odamlariniyam qopqonga tuşgan quyonday qip qöygan. Haqiqatçi-da, haqiqatçi! Haq bölsang qozi rozi, deyişadi. Agar yana paxta-maxta deb birortasi boşingizni oğritsa, tikka meni yonimga kelavering. Xöpmi?

– Xöp. Töğri Uçuydagi Ivanni uyiga, a? Qorayoğ zibirni böyidan topamanmi?

Bu nima deganingiz?

– Soppa-soğsiz, aka.

– Soppa-soğman, töğri, döxtir.

– Endi kelinni olib kelib körsatasiz.

Rustam öqraydi:

– Kimga?

– Men emas, ayol mutaxassislarimiz tekşirib körişadi. Keyin uzil-kesil xulosa qilamiz.

– Keliningiz ham soppa-soğ bölsa-çi?

– Baʼzan şunaqasiyam böladi. Er-xotin ikkoviyam soğlom bölişi mumkin. Yaratganning özi bermasa, biz heç narsa qilolmaymiz. Sizniyam töğri tuşunaman. U kişiga aytiş osonmas. Könglini oğritib qöyişdan qörqasiz.

– Gap şunda-da! – jonlandi Rustam.

– Bizga keladigan bemorning dardi deyarli aniq. Masalan, siz bilan bemalol gaplaşa olaman, çunki siz otdaysiz. Lekin dardmandlar bilan köngliga qarab, avaylab gaplaşamiz. Sizgayam maslahatim – yotiği bilan tuşuntiring.

– Bemorlarga yordam berolmay qolgan paytlaringiz köp böladimi?

– Agar bemor özi işonsa, aniq tuzalib ketadi. Ixlos – xalos degan gap bor.

– Rahmat, döxtir. Qöl haqi nima böladi?

– Bu nima deganingiz?! – Şifokor qattiq ranjigandek közlarini qisib, yovqaraş qildi, –  biz haqimizda şunaqa fikrdamisizlar hali? Nahotki men sizga taʼmagir bölib körinayotgan bölsam? Kassaga töladingiz-ku! Hisob! – Keyin kutilmaganda yumşab, muloyim tortdi, –  ha, endi, suyunçi masalasi boşqa gap. Himmatingiz qimmatingizni belgilaydi, deydi-ku faylasuflar…

Rustam şifoxonadan çiqib ketayotganda tuyqus Nömonga röpara keldi. Navbat kutib turgan dösti uni kördi-yu, qoçgani joy topolmay qoldi.

– Iye, qayga borsam, şunda paydo hazratim, deganlari siz ekansiz-da!

– Şu desang, örtoq, ançadan beri qovuğim oğriydi. Samovar qurğur tez-tez qaynab ketadi. Bir-ikki joyda xijolatli iş ham böldi, – dedi dovdirab Nömon kamarining töqasini siypalarkan. Rustam qattiq qarab turganini körib qöl siltadi. –  Obbo, sendan heç narsani yaşirib bölmaydi. Közlaring rengenga öxşaydi-ya. Gapni töğrisi, öğil körmoqçiman. Şunga özimni bir körsatay deb keldim.

– Ha, kimdir tirnoqqa, kimdir barmoqqa zor… Gulday qizlaring bor, havasim keladi. Mayli kirib çiq, men kutib turaman.

Nömon eşik tutqiçini tutib, quymiçini uşlab qayrilib qaradi:

 – Ukol urmasmikan işqilib?..

Palaxmon toşi

– Böldi-da, xolajon, men bilan ikki marta körişdingiz-ku, – Nurxonning hazil aralaş aytgan bu sözlaridan xonadon bekasi battar dovdiradi.

– Voy qizlarim-yey, kutilmaganda kelib toza xijolatga qöydilaring. Şoşmanglar, hozir dasturxon yozaman.

Sevinç içkaridan çopqillab çiqib kelib, hamma bilan quyuq hol-ahvol söraşdi. Sörida gazeta öqib ötirgan dadasi közoynagini peşonasiga kötarib, örnidan turdi va qizlar bilan yoppa salomlaşib, içkariga kirib ketdi.

– Obbo, asal qizlarim-yey, dugonalaringni soğinib kebsizlar-da.

– Ön kundan beri öqişga bormaydi, soğinamiz-da. Hali öqituvçilarimiz ham kep qolişsa kerak… soğinib.

– Öqituvçilar? Yöq-yöq, ovora bölişmasin, aytib qöy.

Birdan Nurxon onani savolga tutib qoldi:

– Ayajon, şunday qizingizga açinmaysizmi? Rahmingiz kelmaydimi?

– Voy, nimalar deyapsan? Bitta-yu bitta qizimga jonimni beraman.

Nurxon ikkala kaftini kötarib, bir-biriga navbat bermay çuvillaşayotgan qizlarni tinçlantirdi, – Sevinç, öqişga birga bormoqçiydig-a institutga?

– Ha, şifokor bölmoqçiydik… Men buvimni davolamoqçiydim.

– Endi-çi? Rözğor bilan öralaşib öqiy olarmikansan?

– Endi… qizaloqlarim, qiz bola uçun birinçi navbatda oila, rözğor turadi. Qiz bola – palaxmon toşi, xöpmi, – ona vaqt ğanimat ekanligini fahmladi, – ota-ona rozi – Xudo rozi degan gap bor.

– Palaxmon toşi ekan deb, istagan payt istalgan tarafga qaratib otaverar ekan-da?

– Menga qara, Nurxon, özingni taqdiringni bilasanmi? Seni kimga uzatişmoqçi, xabaring bormi özi?

Nurxon birdan böşaşdi:

– Yöq… Kimga ekan?

– Ayang bilan dadang seni allaqaçon Xolmat savdogarni öğliga atab qöyişibdi-ku! Sendan söraşmabdi-da bir oğiz…

Qizlar yana ini buzilgan ariday juvillay ketdi:

– Voy, kim u? Qaysi bola? Oti nima?

Ona ğolib qiyofada qöllarini biqiniga qöyib, atay urğu berib taʼkidladi:

– Jav-lon! Yaxşi taniysizlar. Doim kollejlaring atrofida girdikapalak emiş-ku.

Nurxon sekin, lekin qatʼiy ohangda “Heç qaçon!”, dedi-da, bitta-bitta qadam bosib köçaga çiqib ketdi.

Sovğa

– Mana, darsimizni yakunlab ham oldik. Uyga vazifa hammaga tuşunarli böldimi? Yaxşi-i. Endi kiçkinagina taqdirlaş marosimini ötkazamiz.

Öquvçilar ustozlariga taraddudlanib qarab qolişdi:

– Ustoz, kimning tuğilgan kuni ekan?

– Tuğilgan kun emas, – öqituvçi xabarning qadrini yanada oşiriş uçun atay vaqtni çözardi. – Tuğilgan kun emas, – deb takrorladi yana bir marta. Söng öquvçilariga birma-bir qarab çiqib, quvonçli tovuşda şoşa-pişa bayon etdi, – kursdoşingiz Aziz Rahmonov respublika çempioni bölganini hammamiz bilamiz. Televizorda kördik. Azizbekni tumandan ham kelib tabriklaşdi, maktab jamoasi ham qutladi.

– Biz ham tabrikladik, opoy, – dedi oxirgi qatorda ötirgan Azimjon.

– Kursdoş sifatida yana bir bor tabriklasak ham yaraşadi. Bugun qizlarimiz taşabbus bilan çiqişdi. Köp öylandik, nima sovğa qilsak ekan, deb. Nihoyat, bir ovozdan mana şu sovğada töxtadik, – qölidagi öroğli qutisimon narsani körsatdi.

– Köylakmi, opoy, köylakmi? – dedi Zokirjon dörillab.

– Köylak eskiradi, bu eskirmaydi. Aksinça, es kirdiradi. Azizbek, çiq bu yoqqa.

– Şartmasidi, ovora böpsizlar-da…

–  Biz ovora bölganimiz yöq, senga yoqsa böldi.

Öqituvçi sovğani boşi uzra kötarib köz-köz qildi-da, Azizga qöşqöllab tutqazdi. Qizlar jör bölib “Tab-rik-lay-miz! Tab-rik-lay-miz!” – deb sinf oynasini zirillatişdi. Maktab hovlisida daraxt oqlab yurgan Mamaziyo qorovul şovqinni eşitib, xona derazasidan közlarini qisib qaradi-da, “Tuşunarli”, deganday boş irğab, nari ketdi.

Aziz sovğani oçdi. “Boburnoma”ni körib, yuzi yorişib ketdi.

– Rahmat, rahmat!

– Öqib tuşuniş qiyin-ku buni, – dedi Mömin sal ğayirligi kelib.

– Töğri, tili oğirroq, – uni quvvatladi Davlatjon.

– Olimlarimiz sizlarni möljallab, bugungi tilga tabdil qilib çiqqan. Aslini keyinçalik öqiysizlar. Qiziqib qolgan odamga qiyin tuyulmaydi. – Muallima Azizga yuzlandi, –  har qanday sovğaning maʼno-mohiyati böladi. Tuşungandirsan?

– Tuşundim.

Qönğiroq çalindi.

– Ana, tanaffus ham böldi! Ertagaça xayr!

Öqituvçi çiqib ketişi bilan, bolalar ğala-ğovur qilib taşqariga yöl oldi. Sinfdan çiqib ketayotgan Nurxon bir muddat Azizning yonida töxtadi. Qöl berib tabrikladi.

– Sovğani kim tanlaganini bildim.

Nurxon jilmayib çiqib ketdi.

Quvonçdan sarmast Aziz deraza yoniga kelib, qöllarini keng yoyib yubordi:

–  Eh!

Yoppasiga mehmonga

Adirning örkaçiga monand yastangan uzumzor yonida Rustam maşinasini töxtatdi. Peşonasini çitdurra bilan tanğigan, belboğiga tokqayçi osgan otasi öğliga peşvoz çiqib keldi.

– Assalomu alaykum, dada, hormang.

– Va alaykum assalom, bor böl. Yaxşi keldingmi?

– Keldim. Şaharda piça işim bor edi. Şunga uşlanib qoldim.

– Ha, bolalar aytişdi. Boksni qişloqda hamma maza qilib kördi. Rosa xursand böldik. Umringdan baraka top, bolam.

– Abdullaning burni oz-moz jarohatlangandi, uydagilari töpolon qilib çiqişmadimi?

– Yöq, endi çiqişsa kerak-da, – kulib qöydi ota, – seni kutişayotgandir.

– Şunaqa payt oldinroq jönatib yuborgan yaxşi-da. Kelgunimça jahldan tuşib, sal sovib turişadi.

– Çarçab kelgandirsan. Hovlida heç kim yöq.

– Iya, qayoqqa ketişdi?

– Ayang xolangni uyiga qidirib ketgandi. Poççang yangi traktor olganmiş.

– Traktori bor edi-ku?

– Eskisini Öktam Hamroga sotarmiş.

– Yangiliklar katta-ku. Öktamboyning ham biqini çiqib qopti-da!

– Jiyaning Ğayrat ham Avstraliyaga borib kelmoqçi. Fermani kengaytiriş rejasi bormiş. Tuyaquş boqaman, deydimi-yey.

– Öziyam Ğayratingiz unça-munça quşni tuya qilib yuboradi. Dada, menam maktabni sotib olsammikan-a? Keliningiz bilan maktabdor bölib yurardik.

– Ha, şunaqa qil… Kelin sening yöqligingni bildirmay şogirdlaringni yugurtirib olib ötib ketgandi. Hozir qaytib ötişsa kerak.

– Öziyam yugurib yuribdimi?

– Yugurgan odam baxtga tezroq yetvoladi, deyişadi-ku, bola yoş…

Ota va bola yölga qaraşdi. Uzoqdan avval velosiped mingan Nömon körindi. Keyin maykaçan bolalar tödasi közga taşlandi. Nihoyat, şogirdlar töpi Rustamning maşinasiga yaqinlaşgan payt adirning nişab tomonidan Hidoyatning ovozi keldi:

– Orqada qolmanglar! Oz qoldi!

Nömon Rustamning kaftiga kaft urib ötib, çol bilan qöşqöllab körişdi.

Rustam adir ungiriga qarab yurdi. Bolalar ustozini körib qolib, xursand bölganidan tezlaşişdi. Dam olib ötirgan Hidoyat qölidagi sekundomeriga qaray-qaray, qizarinqirab salom berdi. Qöştegirmonlik aka-ukalar jörovoz boş egişdi:

– Assalomu alaykum, ustoz.

– Vaalaykum assalom. Iya, ertalabdan keladigan odatlaring yöq edi-ku.

– Keça bizni uyda qolişgan, – izoh berdi Hidoyat aka-ukalarning orasiga kirib.

– Uylaringdagilar xavotir olişadi-yu.

– Qönğiroq qilib, biznikida qolişlariniyam aytib qöydim, – Hidoyat aka-ukalarning boşini siladi.

– Sizga har doimgiday oğzakidan beş! – dedi Rustam oğzining tanobi qoçib.

– Qani, biznikiga yoppasiga mehmonga! Tuşlik vaqtiyam böp qoldi, – Nömon öng qölini köksiga qöyib, çolga alohida takalluf körsatdi. – Keliningiz oş damlayotuvdi, tagini opketmasin!

Çol uzumzorga bir nazar taşlab, negadir boş çayqab qöydi-da, yöl boşladi.

Hayot qanday gözal!

Kollej hovlisidagi qarağay yonida hovuzdagi nilufarga termilib öy surayotgan Nurxonning yoniga Sevinç kelib, mahkam quçoqlab oldi.

– Voy, tinçlikmi, Sevinç? Yuragimni yording-ku!

–  Tinç-lik, tinç-lik! Töy qoldirildi!

– Yöğ-ye?

– Yöğ-ye, bor-ye! Bilib turibsan-u… Özing boş bölib quda tarafga boribsan-a men uçun! Hammalarini köndiribsan-a öqişimga!

– Bir men emas, butun kurs…

– Yaxşiyam deyman maktabga bir yil oldin kirganing. Bölmasa, sen bilan kursdoş bölmasmidim. Yiğlab-yiğlab erga tegib ketgan bölarmidim…

– Kuyovbola xafa bölmadimi, işqilib?

– Yöq. Öziyam öqimoqçi. Bir joyga topşiramiz. Eh, hayot qanday gözal! Sen qançalar yaxşisan-a, Nurxon!

Böyga yaraşa aql

– Saʼdulla amaki! Saʼdulla amaki!

Içkaridan ayol kişining “Huv, hozir!” degan ovozi eşitildi va zum ötmay darvozaxonada Nurxonning onasi paydo böldi.

– Keling, Javlonjon. Tinçlikmi?

– Ertalab bozorda Saʼdulla amakimni körgandim. Yassi ekranli televizor qidirib yurgan ekanlar. Men, tanişlarimda zöridan bor, özim uyga oborib beraman, deb vaʼda bergandim. Mana, öşa televizor. Yaponlarniki.

– Voy, aylanay, Javlonjon. Bozordayam işlayapsizmi?

– Ha, aya. Dadamga qaraşyapman.

– Qani, yuring içkariga, – mulozamat qildi ona va hovliga qarab öğlini çaqirdi. – Abdullajon! Hoy Abdullajon! Tezroq çiq, bolam, Javlon akang keldilar. – Abdulla şoşib çiqib, Javlonning qölidagi qutini olib, içkariga kirib ketdi. Ona esa uy tomonga qarab qiziga buyurdi, – Nurxon! Tez çoy qöyvor! Javlon akang sen aytgan televizordan opkepti.

Javlon jonlanib hovliga kirdi, alanglab Nurxonni qidirdi:

– Mayli, bir piyola çoy bölsa…

Abdulla qaytib çiqib, supa çetiga ötirdi. Ona dasturxon yozib, non uşatdi. Javlon takalluflarga boş irğab, közi bilan oşxonadan Nurxonni izlaşda davom etdi.

– Işlar yaxşimi, Javlon aka?

– Zör!

– Televizor neça pulga tuşdi?

– Arzon.

– Ha-ya, esim qursin, pulini söramabman ham.

– Pulini qöyavering. Amakim bilan kelişvolganmiz.

– Çoy ham qaynab qolgandir. – Ona içkariga kirib, çoynak kötarib çiqdi. Javlonning hafsalasi pir böldi.

– Aytgança, aya, meni bozorda kutişyotgandi. Uzr-a, çoyni keyingi safar içarmiz.

Javlonni kuzatib qaytayotgan Abdullaga peşvoz çiqqan Nurxon ijirğandi.

– Ketdimi anavi?

– Iye, nega “anavi” deysan? Bir çiroyli oilaning farzandi. Böy-bastiga odamning havasi keladi.

– Şu böyga yaraşa aql ham berganda qaniydi…

Hazratim nima deydilar?

– Nömon, Nömon, ilgarigi pivalar boşqaça bölarmidi? Bunisini bizdan oldin ham kimdir içganga öxşaydimi?

– Doim şunaqasan-a, Öktam. Yettinçi kurujkadan keyin aynişni boşlaysan. Hamma piva – bir. Eşşakni…

Şu vaqt kostyum-şim kiyib olgan, soqoli qirtişlangan Qobil davraga yaqinlaşdi.

– Iye, iye, jamoat jamu…

– Bitta siz kam, Qobilboy aka. Keling-keling, – joy körsatdi Öktam.

– Öktam, farosating yöq, desam, xafa bölasan. Bu kişim kimsan mulla Abdiqobil-ku. Yerga urib Qobil deysan, – Öktamga ayyorona köz qisdi Nömon.

– Qobil deyaveringlar. Özlaringni Qobiljonlaringman-da.

– Gunohga botmaymizmikan? Hazratim qaydalar?

– Xayr-maʼzurni nasiya qivordi jipiriq, – ensa qotirib osmonga bir qarab oldi Qobil.

– Qayga ketdi?

– Bu yerdan körinmaydi.

– Aytgança, Abdiqunduz qayerda?

– Uyam katta böp qoldi. Öziga yoqadigan işni qilaversin. Menga nima?

– Abdiqobil, kontrol kerak, kontrol!

– Muzdaymikan? – Qobil kaftining orqasini kurujkaga tekkazib, yutinib qöydi.

– Quysinmi?

– Agar malol kelmasa… köpirtirmasdan.

– Ey örtaq, bir kuni safimizga qaytişingni bilardim. Kel, bitta öpay. Aylanay, aylanay özimni Abdiqobilimdan. Özing eriysan-da bugun, – Öktam quçoğini oçib talpingança qoldi. Qobil böşagan kurujkalarni kötarib dökon içiga yörğaladi.

Özbekçasiga “Hotamtoy” böladi

Izzat aka çap kaftini köziga pana qilib, öçoqqa yorqaçoq – payraxa qalab, olovni jönaştirib yubordi. Qozon içidagi töğralgan dumbadan yoğ silqib, oqiş tutun asta taraldi.

– Rustamjon ukam, tikoyoq turib qolding, uzr-da endi, öçoqboşida ötiriş taomilda yöq, bilasanu…

– E, boyaka, bundan ortiq maroqli tomoşa bormi? Özi, çaman oçilgan paxtani körganda, keyin zirvak paytida haqiqiy özbek boşqaça yayraydi.

Yoğ içida kahrabo tus olgan jizzaning bir kattaroq bölagi “çivv” etib havo çiqardi-yu, qozon böylab şitob suza boşladi. Izzat aka kapgir bilan jizzani bir qözğab oldi.

– Rustamjon, sen dunyo körgan yigitsan, bir narsaga yoqa tutaman, qayga borsang birinçi navbatda qorin ğami, yemak-içmak. Çoyxonaniyam özing körib turibsan, oyoq qöygani joy yöq. Televizorni yoqsang, hamma kanalda befoyda maslahatlar: ikkita qoqvoş ovqat pişirişni örgatayotgan böladi. Vey, agar ikki kilo qöy göşti bölsa har qanday pandavaqi özi biladi qanaqa pişirib yeyişni.

– Boyaka, jizza kuyyapti.

Izzat aka sopol tovoqni olib jizzaning yoğini silqitib, suzib olarkan:

– Kuyib qayoqqa borardi, kuymaydi, kuymaydi, – deb minğirladi.

– Çetdayam şu ahvol, odamzod birinçi galda tomoq dardi bilan band. Ularniyam körsatuvlari asosan jinoyat xabarlari, futbol, keyin masxarabozlarning sahnalaştirilgan bahs-şoulari.

– Vey, Rustamjon, – dedi Izzat aka qozonga bozillatib suyak taşlarkan, – bir kuni örisni körsatuvida kurkani içiga bir juft olmani bölaklab tiqib, orqasidan bir şişa qizil vino quyvorsa-ya! Obbo dayus-yey, zakuskasi özi bilan ketdi zanğarni, dedim.

Izzat aka çapdastlik bilan sopol tovoqdagi jizzaga bir çimdim tuz sepib, bir siqim sabzi va halqa piyoz soçib, Rustamga tutdi.

– Bu deyman, ming xil ovqat boru, hammasi palovxontörani oldidan ötaversin, Rustamjon. Vey, xorazmça oşniyam yeganmisan? Samarqandnikini-çi?

– Özimizni Çimyondayam öşanaqa qovurmasdan “sofaki” oş qilişadi.

Izzat aka qönğirtob körinişga kelgan bir juft ilikli suyakni olib, qozonga “boz-buz”latib bir kosa piyoz taşladi.

– Parhez oş-da. Töylarda nahorga berişadi.

Qozonga bir lagan maydalangan “qorakesak” qöy göşti tuşdi. Izzat aka tutun va hovurdan beixtiyor közlarini qisib, hafsala bilan kapgirni işga soldi. Göşt bir-biridan ajrab, rang ola boşlagaç bir tutam sabzi taşlab, qovurişda davom etdi.

– Bunda nima hikmat bor? Sabzini biratöla taşlamadingiz?

– Hikmati şuki, Rustamjon, – Izzat aka kutilgan savoldan mamnun bölib bir qad rostlab oldi-da, sirli ohangda izoh berdi, – göşt yumşoqroq pişadi… Buni riştonliklaram bilişmaydi, – deb “işonaver, biz bilamiz-ku” deganday çap közini çala qisib, oğzini bujmaytirib, quruq burun tortib qöydi.

– Menam çoyxona solmoqçiman. Dehqonçilikdan köra şu osonroqmi deyman. Maktabdayam yozda iş yöq. Taʼtilda bekorçilik. Şunga, çoyxona qursam, harna yoz kunlarida beş-ön söm kep turarmidi, – Rustam çoyxonaçiga sinovçan tikildi.

Izzat aka kutilmaganda şapaloq yegan odamday bir qalqib tuşdi.

– Hm-m… Enangni it tepgur Isroilni sabzisi erkak ekan, boşqa muşak sabzi opkeltirdim… Şunaqa degin-a? Lekin hozir çoyxonaga keluvçilaram kamayib ketgan. Tağin, xarajatingga kuyib qolmagin, ukaginam, – jon tortgan böldi Izzat aka.

– Kelişadi. Narxini sizning çoyxonangizdan köra arzonroq qilib qöyganimdan keyin, albatta, kelişadi. Men suvni böyiga – Baçqirariqqa mindirib quraman, salqin böladi. Köproq xarj qilganlarga bitta aroq tekinga beraman. Şaharda şunaqa ekan.

– Omadingni bersin, – deb norozi ohangda tönğilladi çoyxonaçi. – Lekin hamma işni öz egasi, piri bor, tağinam bilmadim…

– Hazillaşdim, boyaka. Çoyxonani ğovğasiga menda toqat bormidi?

Çoyxonaçining çehrasi yorişdi:

– Şunaqa döstdan yana bitta bölsa, duşmanga iş qolmaydi.

– Boyaka, sizning obröyingiz baland. Boksçilarimga homiylik qilsangiz, taʼsiri boşqaçaroq bölardi. Bir özim yonimdan sarflab yuraversam, “Rustam tentak topganini begona bolalarga sarflaydi”, deydiganlar yana köpayadi.

– Keyin ikkita tentak bölamiz-da. Şundaymi? Eş-qöş bölib-a?

– Boyaka, bir rivoyat bor. Ketadimi?

– Öçoq boşida juda ketadi-da. Şarmandasidan bölmasa böldi.

– Yöğ-ye, ibratlisidan. “Bir bor ekan, bir yöq ekan”ini taşlab aytaveraman-da. Xullas, bitta sizga öxşagan gurillagan boy bor ekan. Sizga öxşamagan jihati, qistalaq, xudo urgan xasis ekan. Şunçalik ziqna ekanki, havoni köproq şimirib, kamroq çiqarişga urinarkan…

– Öbba qizpuruş-yey! Mabodo moskovçi Nuriddinni opadadasimasmikan?

– Alqissa, öşa boy bir sandiq duru javohirlarini özimizning Jiydaliga öxşagan joyga payt poylab dafn qilibdi.

– Juda öxşatvorasan-da, Rustamboy, “dafn qipti”, demasdan “kömib qöyibdi”, desang-çi!

– Boyaka, odatda jonsiz jismlar kömiladi, boyning nazarida xazinasi farzandiyu otasidan, onasidanam qadrli jigarbandi bölgandan keyin dafn etgan böladi-da. Iltimos, rivoyatni orasiga otaşkurak tiqmay turing. Şu desangiz, har ön yilda bir borib yarim tunda yerni qazib, sandiğidan xabar olib, yana dilxuş yaşayverarkan. Navbatdagi önyillik yakunida borib “Ke, qirq yildan beri javohirlarimni körmadim, qaçongaça sandiqni siypalab qaytaman”, deb zanglagan qulfni toş bilan urib oçib qarasa, xazina örnida bir juft binoyiday tappi bir-biriga mingaşib turgan emiş. Boy “do-od!” deb peşonasiga bittani uribdi-yu, alçayib huşidan ketibdi. Bir mahal mol bozoridan qaytayotgan Xöroz buva boyni bu tahlit topib, u yoq-bu yoğiga urib öziga keltiribdi. Falokat sababini eşitgaç, “E, boyaka, ajoyib odamsiz-da, bunday qiling, tappi qolaversin, qulfni joyiga iling, sandiqni kömib, xuddi xazinangizga it ham tegmaganday gerdayib yuravering, axir bu boylik sarf bölmasa, ehson qilinmasa, birovga foydasi tegmasa, bas, tillo nima-yu, tappi nima?!” deb boyning orqasiga bitta şappatlab qöygan ekan.

– Va-xa-xa-xa, yomon yopiştirding-u, Rustamboy, – dedi Izzat aka tutundanmi yoşovsiragan közlarini kafti bilan artib.

– Xullasi kalom, boy degani ozgina qöli oçiq bölişi, har zamonda dunyoviy işlargayam çiqim qip turişi kerak. Bundaylarni çetdagilar “metsenant” deyişadi. Özbekçasiga “Hotamtoy” böladi.

– Qilib yurgan işlaringga baʼzan hayron qolaman, – dedi Izzat aka iyiği çiqqan eski döppi bilan qaynab turgan çovgum dastasidan tutib qozonga suv quyarkan, – töğri, savob ham kerak. Ammo-lekin tutuming Afandining tuxumfuruşligiga öxşaydi… Men unaqa Hotamtoylik qilolmayman.

– Boysiz-u!

– Özing-çi?

– Sizdan ötib qayoqqayam borardim. Sizning homiyligingizni yaxşi tarafi – bolalar çetdan biron-bir sovğa olişsa boşqaçaroq tatiydi. Qolaversa, sizgayam savob kerag-u. Bilasizmi, boksçilarimga homiylik qilsangiz, qança savobga qolasiz.

– Qança?

– Musobaqaga borganida qişloğimizning şaʼni uçun urgan har bir zarbasidan sizga savob yoziladi.

– Ol-a! Boplading, – çoyxonaçi çap közi bilan osmonga işora qilib gapida davom etdi. – U yoq bilan kelişib qöyganmisan?

– Viloyat birinçiligida yutib kelsa, butun tuman duo qiladi. Öşa duolardan sizgayam tegadi-da.

– Respublikada qatnaşganlarga homiylik qilsam, millionlab odamlarning duosiga qolarkanman-da, – çoyxonaçi yoyilib kuldi, söng birdan jiddiy tortib savol taşladi, – yutqazgan tarafning qarğişiga kim qoladi?

– Kim qolardi, ustozi-da.

– Topqirsan, Rustam. Gapni topib gapirasan. Pulni rozi qilib olişni bilasan.

– Pulingiz köpaysin, Boyaka!

Öçoqboşiga alanglab kirib kelgan Faxriddin dallol qozonga suqlanib qaragança Rustamga qölining uçini berdi:

– Hormanglar!

– Keling, Faxriddin aka.

– Iya, “Tayson”ni otasi-ku. Adhamjonning dadasisiz-a? Keling, keling, – çoyxonaçi qöşqöllab söraşdi.

Dallol odob saqlab qöl qovuştirdi:

– Ha, keldik, rahmat! Bu yoği şadovur palov ekan-da… – kekirdagini öynatib “ğöld” etkazib yutinib qöydi.

– Bu kişini farzandi nasib qilsa hali katta musobaqalarga boradi. Kelajagi bor şogirdlarimdan.

– Rahmat, Rustamjon! Öğlimizga ança mehnatingiz singdi. Unutmaymiz. Şu öğlim bilan bi-ir rasmga tuşib qöymabsizlar-da. Esdalik böp qolardi.

– Esdalik?.. Tinçlikmi?

– Tinçlik. Köçadigan böp qoldik. Endi şaharda boksni davom ettirar. Taşlamaydi, Xudo xohlasa.

– Dab-durustdan şaharga köçib ketaverasizlarmi? Birov xafa qildimi? Yo niyat bormidi şunaqa? – dedi Rustam ranjiganini berkitmay.

– Niyat bor edi. Iş topildi. Uy tayin böldi. Yaxşi-yomon gapirgan bölsak, rozi bölarsizlar… Taqdir-da, Rustamjon, bordi-keldi qip turamiz…

Faxriddin uzoq xayrlaşib, qozondan köz uzolmay, ikkilanibroq eşik tomon yurarkan, ostonada töxtab yana bir marta:

– Böpti bölmasam, oşlaring şirin çiqsin, xayr, – deb eşikni qiya yopdi.

– Sengayam osonmas, mehnatingga açinyapsan-a?

– Ilyos akaning öğliyam armiyaga ketadigan böpti. Tört yil boksni örgatganim bir yildan keyin nima bölarkin…

– Armiyadayam sport bilan şuğullanişadi-ku. Unutvormas.

– Unutişga unutmas, lekin özida iştiyoq qolarmikan? – Rustam xörsinib qöydi. – Keç böp qoldi. Men endi boray.

– Iye, vey, tayyor oşni taşlab-a?! Çönğaraning devzirasidan toptirib keltirdim-ku sen uçun, boşqaga hayf!

– Rahmat. Uydayam işlarim boridi.

– Aytgança, haligi gaping hazil edi-a? Çoyxona töğrisidagi…

– Yöq, çin. Rostdanam çoyxona oçmoqçiman.

– Unda men boks maktabi oçaman, – ikkovi ham kulib yuborişdi.

– Soddaligingizam bor-da. Çoyxonani boşimga uramanmi?

– Mayli, tegişingni tovoqqa solib uyingga kiritvoraman. Faqat tovoq qaytsin, xöpmi?

Uying bormi seni?

– Menga qara, ey mullavaçça, neççi marta aytiş kerak senga? Vaqting tugadi! Uying bormi seni? Soat ön bir böldi-yu! Böldi, yopaman! – boşqaruvçi kompyuterxona pardalarini tortayotib öziga özi javradi. – Tavba! Bu bolani ota-onasi tirikmikan? Bolam qayda, kim bilan yuribdi, dunyoqaraşi rivojlanyaptimi-yöqmi, mafkuraviy immuniteti qay darajada deb qiziqmasa-ya. Axir butun dunyoda globallaşuv jarayoni ketyapti, axborot xuruji avjiga mingan, tavbangdan ketay. Mana fojia qayda?!

Abduqunduz öçirilgan kompyuter yonida birpas közlarini işqalab ötirdi, boşqaruvçi zarda bilan yengidan tortib köçaga ravona qilayotganida engaşib paypoği içidan ğijimlangan ming sömlik çiqazib, uning qöliga tutdi. Boşqaruvçi pulni oldi-yu, yon çöntagiga tiqib, “Böpti, töloving qabul qilindi, lekin ertalab sakkizda kelasan, joying birovga berilmaydi”, deb mijozi bilan qörs xayrlaşdi.

Keyin eşikni qulflaş uçun kalit tanlarkan, muk tuşib kompyuter öynayotgan yoşroq bolaga yaqinlaşib, barmoqlarini taroq qilib, ösiq soçlarini taradi, – Qözim, böldi, öçiring. Qolganini ertaga öynaysiz. Ayangiz aşşa pişirib qarab ötirgandir, qözim…

Oşiq oğzidagi oş

Peştoqiga “Meliqözi maxsim suppermarkit” deb yozilib, noşudlik bilan turli gullar, meva-sabzavotlar, şişalar rasmi tartibsiz çizilgan qişloq dökoni eşigiga bir boğ isiriq, qalampir, taqa va qöytikan ilib qöyilgan. Qizil tönli Qorbobo tasviri tuşirilib, “Yangi yilingiz bilan!” deb yozilgan oyna tagida kalta iştonli bolalar çönqayib ötirgança muzqaymoq yalayapti. Dökondan qölida xaltaça bilan çiqqan Azizning közi tomigaça yuk ortilganidan inqillab kelayotgan eski “Moskviç”ga tuşdi. Maşina dökonning eşigiga köndalang töxtadi. Aziz ulovidan bir amallab tuşgan xöppasemiz Meliqözi maxsim bilan söraşgani qöl uzatdi.

– Qaraşvoraymi, maxsim toğa?

– Bor, işingni qil, – ters javob berdi maxsim.

– Ha, toğa, tinçlikmi? – Aziz heç narsaga tuşunmay, hayron bölib maxsimning yuziga qaradi.

– Qişloğimizdan bir mard yigit çiqdi, deb suyunsak, bu yoği çatoğ-u!

– Nimasi çatoq?

– Oğzingdagi oşni oldirib ötiribsan-u, bundan çatoği böladimi?

– Oçiqroq gapiring, toğa.

– Soyib nosvoyning boğiga borgin, darrov tuşunasan. Ha, çempion!

Moskovçi boy

– Töyga aytişni birinçi bölib sizdan boşladim, Rustamjon. Hurmat bölsa şunçalik böladi-da, a? – deya taklifnoma tutqazdi hamqişloq.

– Rahmat, Nuriddin aka.

– Quruq rahmat bilan qutulmaysiz. Xöpmi?

– Xöp. Bizdan nima xizmat?

– Ha, yaşang! Uka degani şundoq bölsa-da. Ota-bobolarimiz davrida töy kuraşlari bölardi. Bu, qişloğimizdagilarga nima böldi, hayronman. Kim töy qilsa, endi boksçilarsiz ötmayapti. Tuşundingiz-a, Rustamjon?

– Tuşundim.

– Eng zör, çayir, urişqoq bolalarni töplab olib boring. Bir mazza qilib tomoşa qilişsin.

– Ğoliblarga sovğa masalasi nima böladi?

– Sovğasiga mana biz turib beramiz-da.

– Boks tuşib zarba yeyiş oğir, zarbani beriş undanam oğir. Şunga yaraşa mukofot qöyasiz. Kuraş sayillaridayam mukofotlar böladi, xabaringiz bor.

– Albatta, ukajon. Uyaltirib qöymayman. Işondim-a.

– Işonavering, – Rustam quloği ding bölib turgan şogirdlariga qarab qöyib, davom etdi, – Ğoliblarga bittadan tuya.

– A?

– Mayli, bittadan qöçqor bölaqolsin, – Rustam bolalarga yuzlandi, –Töyda yutganlarga qöçqor bermoqçi amakilaring.

– Rustamjon, uyimni topolmay qolaman-a.

– Moskovçi boyman deb töylarda pul soçasiz-ku. Iftixorxöjaning sunnat töyida Erali hofizning boşidan bir öram ikki yuztalikni soçganingizni körib, pul zavodi bormikan akaxonimni deb öylab qolgandim. Savlatingizga qarang, uloqçi ot hurkadi.

– Özim bilib beraman, el qatori. Savdolaşmaylik.

– Yöq, aniq gap ayting. Nasiyaga muşuk oftobga çiqmay qöygan.

– Böpti. Aytdim-ku hamma nima sovrin tiksa, undan kam qilmayman. Ungaça yana körişarmiz. Lekin hozir temir daftarga tirkab qöying. Esdan çiqib töy ertasiga bir-birimizga qarab jilmayişib qolmaylik…

– Ustoz, bu töyda kimlar boks tuşadi? – söradi şogirdlardan biri.

– Buni birgalaşib kelişamiz. Oldingiday rostakamiga emas, maşğulot paytidagidek tomoşa qöyamiz. Eng muhimi, hatto töyda ham odamlar boksga işqibozlik kilişyapti. Gap sovrinda, mukofotdayammas, boks ommalaşyapti. Menga kerakli tarafi şu.

Bolalar birdan qiyqirib, sakrab yuborişdi. Rustam qayrilib, ortida bir çelak şaftoli kötarib turgan Hidoyatni kördi. U hammaga ikkita-ikkitadan meva tarqatdi. Oxirida böşagan paqirni töntarib, Botirjonni ötqazdi va şaftolining pöstini arçib, unga mehr bilan tutdi.

Navbatdagi raund

Rustam hovlisi yonida turgan “Mersedes”ga hayron bölib qaragan edi, ulov içidagilar u bilan baravar boş irğab salomlaşdi. Darvozadan içkarilarkan, sörida otasi röparasida lölabolişga yonboşlagan Elmurodni körib, taʼbi tirriq böldi-yu, istar-istamas borib söraşdi.

– Rustamboy, ajoyib döstlaring bor-da. Mana, Elmurodjon bilan bir soatdan beri qaymoqlaşib ötiribmiz. Şunaqa azamat yigitlar köpaysa, hammaga yaxşi böladi.

Rustam quruqqina qilib:

– Ha-a… Nimasini aytasiz, – deb qöydi.

– Kim kimligini yoşi uluğlarimiz yaxşi biladi-da! – dedi zavqlanib Elmurod, –  Tilla bilan misni ajratadigan zargar-da bular.

– Bir soatdan beri ötiribsizlarmi? Maktabga odam jönatmabsiz-da, dada.

– Seni darsdan qöymaylik deb… Direktoring ham injiq emasmi…

– Men ham şuni aytaman-da, ota. Qayoqdagi direktor-pirektorlarning qoş-qovoğiga qarab ötirmay, böladigan işni qilaylik, deyapman, ota, – Elmurod böşagan piyolaning labiga çertib, Rustamga uzatdi.

– Har kimning rizqi öz yölida, deysiz-ku, dada. Karvon köp, rizqi bölak. Odam bir iş qilsa, behadik, içi çiqib qilişi kerak, deb tarbiya bergansiz, töğrimi, dada?

Otasi öğlining mehmonni xuşlamaganini payqab, ikkalasiga ham bir-bir hayratlanib nazar taşlab oldi:

– Ha, mayli, öğillarim, özlaringni xos gaplaring borga öxşaydi. Men bir mol-holga qarab kelay. Sizlar bemalol… – yuziga fotiha tortib, tizzasiga tayanib turib ketdi.

Rustam otasini nigohi bilan kuzatib qöyarkan, uzoqlaşişi bilan:

– Muddaoga ötaylik, – deb çört kesib qöya qoldi.

– Rustamjon, döstim, şinğovini eşitgandirsiz, özingiz zoğ yigitsiz. Oçiği, yigitlarim beş yildan beri çetga çiqib, köça janglarida qatnaşib keladi. Yutuqlarimiz bor. Mablağimiz yetarli. Lekin tajribali mutaxassis topolmayapman. Yaxşi kuraşçi, karateçi murabbiylar bor. Ammo köça jangida boks ham juda zaril ekan.

– Qora tomoşa deng? Xöroz yo qöçqor uriştirişdek gap-da. Qisqasi, qimor-da, töğrimi?

– Darrov qizişasiz. Endi birinçi raund boşlandi-yu, – Elmurod kuçlanib kuldi, – Biznikiyam sport. Xalqaro darajada. Aytaylik, Taylanddagi jahon birinçiligida özbekistonlik falonçi hammani sindirdi, degan gap obrö keltirmaydimi?

– Öşa obrö neça pullik? Maqsad birovning ustidan pul qiliş emasmi? Bu dunyoda pulning haloli, haromi degan gaplar bor.

– E, menga qarang, erkak! Munça pul, pul deb qoldingiz. Pul bu – vosita. Vosita hammaga kerak. Sizga kerakmasmi yo? Hovlingizni ahvolini qarang. Keçirasiz-u, otaxonni mahsisiga qaragan odam sizga rahmat demaydi… Pul bölsa, hozir farzand ham köriş mumkin. Çorasi bor…

Rustam Elmurodga ğazab bilan tikilib qoldi. Mehmonning ovozi ham, rangi ham öçdi.

– Uyimda mehmonsiz, bölmasa… Ha, mayli… Uzr, boqqa çiqmoqçiydim. Bir-ikkita tönkalarni qöporişim kerak…

Elmurod yasama xuşhollik bilan çap qölini köksiga qöydi:

– Mehmondöstlik uçun rahmat. Nasib qilsa, keyingi raundlarda yana körişarmiz. Onaxonni sörab qöying.

 

Ha öl-a, suzma!

– Höv, Izzat, özingni töyingdayam qozonga şunça göşt taşlarmiding? Odam yegan bilan şoxi çiqarmidi? Huzurini makkapoya köradi. Bu seni nasiya çoyxonangmas! Tağin bu xolavaççamiş… Höv boyvaçça, birinçidan, göşt odamni qaritadi, ikkinçidan, uyquni qoçiradi, xayolni böladi… – töyxona egasi Nuriddin moskovçi şu tariqa oşpazga malomat yoğdirayotgan payti Rustam bir guruh şogirdlari bilan töyxonaga kirib keldi. Moskovçi boy qölidagi bir bölak göştni toğoraga qayta taşlarkan, Izzat akaga öqraygança ovoz çiqazmasdan oğiz harakati bilan yana bir narsalarni darğazab uqtirdi-da, yangi mehmonlar istiqboliga tabassum bilan şoşildi.

Xizmat qilib yurgan Nurxon qölqopini bir-biriga uriştirib, yelka taşlab odamlar oralab kelayotgan Azizga imkon qadar yaqinlaşib, salom berdi. Aziz uni körmaganday atay boşqa tomonga qarab birov bilan salomlaşgan bölib ötib ketdi.

– Aziz döstlar! Mana bugun Nuriddinboy elga töy beryapti. Iloho, töylari oxirigaça mana şunday tinç, fayzli ötsinki, aslo melisavozlikka örin qolmagay! Omin! Kuraşçi polvonlarning bellaşuvini kördik. Ana endi davraga boksçilarni taklif qilamiz. Marhamat, Rustamjon!

Davraga Rustam çiqib, mikrofonni oldi-da, birma-bir yoş va vazn toifasiga qarab juftliklarni maydonga çaqira boşladi. Nihoyat, navbat Azizga kelganda raqib topilmay qoldi.

– Qadrli hamqişloqlar, nima qilamiz? Raqib bölmaganidan keyin Azizbekni ğolib deb eʼlon qilamiz-da! Yo boşqa taklif bormi?

Aziz davra çetida qöl çaliştirib turgan Javlonga qarab:

– Bizga yoşiniyam, vazniniyam farqi yöq. A, Javlon aka? Bir taşlaşamizmi? – deb gap qildi.

– Men… boksçimasman-u… Kuraş bölganda, boşqa gap edi, – dedi Javlon vaziyatdan silliq çiqib ketganiga yelkasidan toğ ağdarilganday bölib.

– Böldi! Tamom! Kuraşamiz! – Aziz bu şartga ham rozi bölib qölqoplarini yeça boşladi.

Ikki raqibga tön va belboğ berişdi. Javlon noiloj belini boğlab, davraga çiqdi. Azizning közi ayvonda qizlar davrasida voqeani hayajonlanib kuzatib turgan Nurxonni qidirib topdi.

Bakovul kuraş şartlarini tuşuntirib, bellaşuvga ruxsat berdi. Davradagilarning “Bekor qildi-da Aziz, Javlon ezib qöyadi”, “Boks bilan kuraş boşqa narsaligini bilmaydimi bu?”, “Aziz çiniqqan-da, Javlon xomsemiz” kabi gap-sözlari quloqqa çalindi. Aziz bel olişi bilanoq “Yo madad!” deb Javlonni bir siltab öziga tortdi-da, oyoğini yerdan uzib, yelkasidan oşirib taşladi. Raqibini yerga bosgança atrofga qaradi. Qiyqiriq, olqişlar, “Halol!” degan hayqiriqlar ketidan “Obbo, pök ekanu bu”, “Kiprik qoqqunça qoqib qöydi-ya”, “Kuçli kuçli ekan-da, a?”, “Ha, kuçli kuçli-da!”, “Vey, bu Javloning popiris çekib, hotdog yeb yuravergan ekan-da!”, “Ha öl-a, suzma!”, “Sportçi baribir sportçi-da” kabi qizğin munosabatlar quloqlarni batang qildi.

Aziz örnidan turarkan, yana nigohi bilan Nurxonni izlab topdi. Nurxon quvonçdan sakrab, qarsak çalayotganini körib hayronu lol böldi.

Çaqaloqni ismi nima böldi?

– Gerakl aka, qayga ketyapmiz? Aytmadingiz, – dedi qiziqsinib Abdulla.

– Sen bilan biz hali uzo-o-q manzillarga boramiz. Muhimi, şoşmasdan şoşiliş kerak. Oğir karvon baland dovon oşadi.

– Aka, mana şu maşina neça pul turadi?

– Ança, – kulib qöydi Gerakl.

– Ellik ming turar?

– Ellik mingga buni çiroğiniyam silatmaydi, dagar, – Gerakl bolaning soddaligidan zavqlanib, boşining orqasiga yengil kaft urib qöydi, – Ellikni orqasiga yana bitta nol qöyvor.

– Yöğ-ye, yarim millionmi?! Qoyil! Bizgayam nasib qilarmikan?

– Niyatni yaxşi qilaver. Men nihoyatda kambağal, noçor oilada tuğilganman. Işonasanmi, ön oltita farzand edik. Otam kolxozçi, onam bekorçi edi. Ota-onaga yordam beriş kerakmi? Kerak! Qanaqa yöl bilan bölsa ham ularni rozi qiliş şart, – körsatkiç barmoğini havolatdi, – axir ular – ota-ona! Seni dunyoga keltirgan. Töğrimi?

– Töppa-töğri!

– Haqiqiy öğil bola ota-onasi noçor, qiynalib turganini körib, çidab tura oladimi?

– Çidab turolmaydi!

– Bale! Çidab turolmaydi. Men ham çidab turolmadim. Tirikçilik yölini tutdim. Mana, kam bölganim yöq.

– Ota-onalaringiz hayotmi?

– Ha… – biroz töxtab, söng qöşib qöydi, – hayot…

Maşina töxtab, tuşişdi. Gerakl röparadagi toqqa işora qildi:

– Köryapsanmi?

– Toğnimi? Köryapman.

– Sen bilan men mana şu toğlardek bardoşli bölişimiz kerak. Qasd qilganlar qiya bölib ketaveradi. Toğga toş otgan bilan nima böladi, bilasanmi?

– Toş dumalaydi.

– Yöq, otilgan toşlar hisobiga toğ yanayam kattalaşadi.

– Farzandlaringiz ham bormi?

– Bitta öğlim bor. Endi ikkitaga köpaydi.

– Tabriklayman. Çaqaloqni ismi nima böldi?

– Abdulla.

– Iye, menga adaş böpti-yu!

– Öşa bola sening özingsan. Men seni öz öğlimday yaxşi körib qoldim.

– Yöğ-ye… – xursand bölib ketdi Abdulla.

– Ha. Sen oğzida qulfi bor, tişi tiliga qafas bölgan, işonsa böladigan, sotmaydigan, çinakam mard yigitga öxşaysan. Menga senday sadoqatli yordamçi kerak. Lekin avval sinovlardan soğ-salomat ötişingga töğri keladi.

(Davomi kelgusi sonda)

Iqbol MIRZO,

Özbekiston xalq şoiri.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…