7 daqiqada öqiladi

975 marta körilgan

Oğir jazo (Hikoya)

Allanazar Abdiyev

Ellik yilda el yangi, qirq yilda qozon yangi” deganlari rost ekan. Qirq yil burun qozon-tovoq Xadça kampirning izmida edi, endi bölsa, manavi ikki xomkalla kelinga ötgan. Şular nima qaynatsa, şuni içasan. Boşqa tansiqroq taom tusasang yo masalliq, yo taʼm yetişmaydi. Javray-javray foydasi bölmagaç “Özlaringga maʼqulini qilaveringlar, kelinjonlar. Men nima ham yerdim, bir yutumlik qornim bölsa, juda bölmasa non-pon kavşarman” deb qöyaqoldi çorasiz kampir.
Tuya qarisa, bötasiga ergaşar, degani şu-da. Kampir kelinlar sözini quloqqa ilmasa ham ularni yotsiramagani uçun baʼzan oğzidan gullab qöyadi. Uning:
“Ertaroq turinglar. Erlaringizning oş-ovqatini berib, köngillarini kötarib, işga jönating­lar. Rözğorni butlab ötirgan şular-ku”.
“Ovqatni mehr bilan pişiringlar, şundagina şirin böladi”.
“Mehmonning izzatini qilinglar, uyingizni ozoda tutinglar”.
“Kun böyi televizorga anqaygunça, şappattay yeringga bir nima qadasang, ertaga bolalaringning oğzi tegadi. Önta tovuq boq­sang, tuxumi qorningni oğritadimi?” deganga öxşaş gaplari işyoqmas, ustiga-ustak bir-biri bilan “men qildim, sen qilmading” deya tez-tez tortişib, turadigan kelinlarining quloğiga yoqmasdi.
Xadça momo ham qarib, ança özini ol­dirib qöydi. Könglini yozadigan odami bölmagandan keyin şuda, beli bukilib, suyaklari sirqirab, zörma-zöraki yuraverdi. Şunda ham kampir qurmağur kelinlariga yarim asr yugurib-yörtib topganlarini qöş qöllab topşirgisi kelmaydi.
Katta kelini Ulzoda bilan, kiçigi Kunbekaga – mening yöriğimga yurmasanglar, ana eşik. Bolamga boşqasini olib beraman, – deb kördi.
Befoyda. Öğillar ham lapaşang – issiqqina joyini sovutgisi kelmaydi. Bekorga mağrur boşini egib, otasinikiga quvlagan katta kelinini qaytarib olib kelgani qoldi. Undan keyin ham bir-ikki gap aytganda, kelinlari ermak qilavergaç, Xadçaning dami içiga tuşib, oğziga talqon soldi. Öğillari ajraşmayman deb, xotinining etagiga yopişib turgandan keyin, jağini oğritib, itday irillaş bir tiyin. Kampir “Onam senga zararini aytadimi? Gapiga kirmas ekansan, kötar törvangni! Senday xotinim yöq!” deydigan öğli bölmaganidan xunob. “Otangga öxşamay har balo böl” deb kuyunadi. Öz zamonida erkakşoda, gapi toş kesadigan, Xadça momo munkayib qolgan bölişiga qaramay, öğillari-yu kelinlariga javraşdan çarçamaydi.
– Mening aytganim bölmas ekan, ering bilan qöşib haydayman! Meni bilmas ekansanlar! Bu katta xonadonni qurib bitkazgunça, ona sutim oğzimga kelgan. Umr böyi yiqqan-terganimni şu uyga sarfladim. Endi falon pullik hovli-joyimni senlarga öxşagan na qaynona­sini, na erini qadrlamaydigan tanballarga taşlab ketadigan axmoq yöq. Qadrimga yetganlarga beraman, – deydi jahli çiqib. Bu gapni birinçi bor eşitganda ikki kelini ham juda qörqib ketdi. Axir ikki-uç bolasi bilan ijarada turiş oson ekanmi? Odamlar gap-söz qilib yubormaydimi?
Qaynonaning “Qadrimga yetadigan” deyotgani kenja talaba qizi bilan magistr kuyovi ekanini biladilar. Bu qiz bilan kuyov tuşmagur tez-tez kampirning holidan xabar olib, qand-qurs bilan siylab, bayramlarda boşiga römol yopadi. Ular kelsa Ulzoda bilan Kunbekaning jini qöziydi, qovoqlari osiladi. Özlarini kasalga solib, körpa-töşak qilib olişadi.
Ona beçora qizini öylab:
– Ijarama-ijara yurganingizni körib, yu­ragim eziladi, – deydi.
– Bizni öylamang, ona, – deydi qizi Oqsanam.
– Bizdan xavotir olmang, qaytanga sal qiyinçilik körsak, özimizga saboq böladi, – deydi kuyovi Murod. – Xudo xohlasa bir yilda öqişimiz tugaydi. Ikkalamiz ham işlasak tezda uyli-joyli bölib olamiz.
– Boyadan beri dingkillab yurgan kelinlar sizlar kelişingizga boşi oğrib yotib oldi. Hali köradi mendan köradiganini. Baʼzida şu uyni sizlarning nomingizga meros qilib ketsammi deb öylayman, – deydi kampir oğrinib.
– Qöying, ona, eşitib qolişadi, – deydi qizi.
– Eşitsa eşitar! Ulardan qörqadigan joyim yöq! “Har kim siylaganning quli” deydilar, – kampir yanada avjiga minadi.
Vaziyat şunday bölib turganda “şum şumni namozşomda topadi” deganday, Ulzoda bilan Kunbeka bir-biri bilan “sulh tuziş”ga ötadi.
– Ovsinjon, endi nima qilamiz? – dedi Kunbeka, bekaçi bir gal kelib ketganidan keyin. – Ahvolimiz çatoq. Boya eşik ortidan çala eşitib qoldim, qoqboş kampir uyni Oqbaloq (ortidan mazaxlab qöygan oti) bekaçga bermoqçi ekanmi? Özingiz ham deraza tagida quloq taşlab ötirgandingiz-ku, eşitmadingizmi?
– Men ham aniq-tiniq eşitmadimku-ya, lekin gaplaşganlaridan şunday peslikni anglaganday böldim… Buyoqqa yurçi, – deb Ulzoda ovsinini öz xonasiga yetakladi. Ikkalasi maslahatni pişitdi: “yalmoğiz kampir”dan qutuliş kerak. Mabodo keyinçalik ikkovi urişib-netib qolsa ham, bu sirni bir umr heç kimga aytmaslikka qasam içdi.
Xadça kampirning odati – erta yotadi. Tun yarmida turib, bolalar-u nevaralarining yotişiga ser soladi. Darvozaning qulflangan-qulf­lanmaganini tekşiradi. Keyin yana köz ilib oladi. Saharda yana uyğonib, namozini öqiydi. Taşqarilab, atrofga köz yugurtiradi. Darvoza ilgiçini tuşiradi. Hovlini yiğiştirgan böladi. Katta nevaralariga (onasi mensimaganiga, bolalari ham unga böyin egmay turadi. Bu esa kampirning battar jinini qözitadi. “Ha, onala­ringga öxşamay öl!” deb tönğillab qöyganini bilmay qoladi) baqirib-çaqirib ektirgan kök piyoz, pomidorning tuni bilan muşuk, it yançib taşlaganlarini tiklab qöyadi. Zörğa yursa ham, köchani, supurgisi keladi. Lekin öğillari:
– Ona, tinçgina ötirsangiz bölmaydimi? Bizlarni nomusga qöyasiz-ku. Körganlar qari onasiga supurgi uşlatibdi, deb kuladi. Sizga şu kerakmi? Nima qilasiz, özlari supurib olar, supurmasa çang bosib yotar… Bu safar yangamning gali ekan-ku, – deb qöşib qöyadi kiçik öğli.
Bir-ikki marta öğillaridan dakki yegaç Xatça supurgini unutdi. Hovlining isqirti çiqib yotsa ham, ustidan bosib ötaverdi.
Bugun ham hovli-atrofga köz yugurtirib, soat yettilardan oşganda kelib yotoğiga çözildi. Odatdagiday pinakka ketdi, endi ikki soatlardan keyin uyğonadi. U turgunça kelinlari-yu maktabga ketadigan nevaralari çoy içib böladi. Ikki kelin ham “iş yöq” deb bahona qilib, jonini huzurini öylab, qimirlamay ötiradi. Faqat uyqudan keç turadigan bolalarini ovqatlantirgani uçun qaynonaga ham çoy damlab, dasturxon yozadi.
Kampir turib, yuz-qölini yuvib, dasturxonga kelsa, har kuni özidan keyin uyğonadigan nevaralari – katta öğlining kiçik qizi beş yoşli Farida bilan kiçik öğlining tönğiçi beş yaşar Karim çoylarini içib bölib turayotgan ekan. Buvisini körib:
– Buvi-i! – deb ikkalasi ham yugurib kelib quçoqladi. Şular bir boşqaça, katta nevaralariday emas. Hali kiçkina bölganigami, haytovur juda mehribon. Unga qöl-qanot. Xad­ça opaning “uni olib kel, buni oborib qöy”iga yarayotgan şu kampirlar.
– Nima buvingni bugun köryapsanmi? Qani boyagi joyga tez boringlarçi, – dedi Ulzoda.
– Hoy kelin, bularni ertalabdan qayerga haydayapsan?
– Qanaqa ertalab? Soat töqqizdan oşdi-ku. Qöşni Çaqmoq çeçaning uyi oldidagi yalanglikka Navrözga atab arğimçoq qurişibdi. Şunga katta bolalar öqişdan kelguniça borib, uçib, bir maza qilsin deb, ertaroq uyğotgandim, – dedi Ulzoda. Keyin yonida baqrayib turgan Kunbekaga qarab:
– Kelin, enamning çoyi sovub qolgandir. Isitib, ustiga yana sut quyib, yaxşilab damlab bering, – dedi.
Nevaralar ketdi. Sut quyilgan quyuq qora çoy dasturxonga qöyildi.
– Ha, özinglar qayoqqa otlandinglar? Yasan-tusan qilib olibsanlar, – dedi kelinlariga.
– Bozorga borib kelmoqçimiz, ena. Rözğorning ham tagi körinib qolibdi.
Ular ham ketdi.
Şovqin-suronga örgangan odamga jim-jitlik taʼsir qilar ekan. Sovib tursin deb, ikki piyo­laga çoy quygani qaçon edi, heç iştahasi tortmadi. Şu payt:
– Çeça, hoy çeça! – deb qöşni kampir Turdigul böy körsatdi. – Eson-omonmisiz? Yaxşi yotib turdingizmi?
– Şukur, çoy içay deb ötiribman.
– Qani unda turing! Xonimning öğli askardan kelibdi. Kampirlar yiğilib, köçada sizni kutib turibdi. Yuring, çoyni öşa yoqda içasiz.
– Heç bölmasa şu ikki piyola çoyimni içib olay-da. Kelinlar ham bozorga ketişgandi. Ular eşitmabdimi?
– Eşitgandir. Keça keçqurun hamma uyga aytib çiqişdiku.
– Kunduzi kirmoqçi bölişgandir. Hozirgi yoşlar qöşnining qadrini bilarmidi? Bölmasa xizmatda bölişardi-da.
– Nimasini aytasiz? – deb xörsindi Turdigul.
Xadça opaning beli yetti bukildi.
– Qöying şu çoyingizni, öziyam sovub, qaymoği çiqib ketibdi, – deb şoşiltirdi Turdigul kampir. Qöyarda-qöymay, sudraganday qilib ergaştirib çiqdi. – Undan köra, Xonim­ning qöli şirin Sarişa kelinining çoyini içib, ovqatini yeb kelamiz.
Darvozadan çiqayotib Xadça opa:
– Uyda ham odam qolmadi, töxtaçi, – yonidan ötayotgan bolani çaqirdi. – Hoy bola, Palbiyning öğlimisan? Beri kel. Hov anavi Çaqmoq momongning uyi oldida nevaralarim öynayapti. Şularni çaqirib kel. Buving aytdi, uyga kelib ötirarkansizlar, de. Boraqol, çop, bolam.
– Xöp böladi, – deb Palbiyning bolasi yugurib ketdi.
Köchaning narigi boşidagi Xonimning uyi­da töy boşlanib ketibdi. Köpçilik yiğilgan. Yoşi katta kampirlar sarson bölib yurmasin, deb, qönoq joy bermay, özining katta hujrasida kutdi. Töla dasturxon atrofida kampirlar maza qilib çoy içib, gaplaşib, xumordan çiqişdi. Hazillaşib, köngillarini yozişdi.
Bir payt hovliqib, yuzida qon yöq, rangi oqar­gan Sarişa kelin kirib, qaynonasi Xonimning quloğiga bir nimalarni şivirladi. Uy egasining quti özgardi. Qölidagi piyolasi tuşib ketib, çoynakning jömragini sindirdi.
– Şörimiz quribdi-ku! – deganini sezmay qoldi, közi bilan Xadça opani topdi: – Çeça, uyingizga boring! – dedi-yu özini tutolmay yiğlab yubordi.
Xadça kampir bir balo bölganini sezib, uyiga şoşildi. Qadamini qança tezlatmasin, heç yöli köpaymadi. Töyxonadagi tumonat odam uning uyiga yoprildi. Hovlisiga yetmasdanoq sovuq xabarning nima ekani maʼlum böldi: boyagina çopqillab yurgan ikki nevarasidan birdaniga ayrilibdi.
– Voy dod! Voy dod! E Xudo! Körsatmaga­ning köp ekan-ku! Ularni olgunça, mening jonimni olsang bölmasmidi?! – deb faryodi osmon-u falakni tutib, qöşni kelinlarga suyanib, zörğa ostona hatladi.
Dasturxonning ikki tomonida nevaralari xuddi uxlayotgandek, qimirlamay, yotardi… Ikkalasining oldida ikki böş piyola turardi.

Allanazar Abdiyev,
Qoraqalpoğiston Respublikasi
xalq yozuvçisi

Qoraqalpoq tilidan
Gulmira Palöanova tarjimasi

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…