Toyqulov tun böyi uyqu bermadi. Tong otgunça ökirib çiqdi. Devorning naryoğida xuddi birov böğizlayotganday baqiradi, öziyam. Gör böladimi, içdi-da, içdi. Oldi-ortiga qaramay, boşi bilan şu zormandaga şönğib ketdi. Şermatning ham terisini şilib oldi: hali uni opke, hali buni opke, hali uni buyur, hali buni buyur. Koşki öpqoni yopilsa, töysa. Şugina Şermatdan nima umid qilasan, deydigan odam yöq. Böyni şardozdaygina bölib boş irğaydi. Beşiktebratarday çayqaladi.
Şermat olamning avzoyi buzilgan payt tuğilgan. Mitti, bir paqir-pastak, böş-boyov kimsa. Kiçik, singan kosovday jussasiga kiyim-boşi osilib turibdi. Polizdagi qöriqçi tayoqqa kastyum-şim kiydirgan deysiz.
Beçora Şermat, bizni keldi deb, ura-tuya mehmonxonaga çopgan. Yozning yovğoni qaynaganiga qaramay, issiqda pak-pakanagina bölib ğijim-mijim kostyum-şim kiyib olibdi. Şu issiqda ölasanmi, egningga yengil-yelpi ilsang, seni birov urişadimi?
Aytdim-ku, ozğin, buning ustiga, böydan ham xudo qisgan. Hovuçga siğadigan handalakday yum-yumaloq boşi ozğin böynida omonatgina likillaydi, çehra deb bölmaydiku-ya, kuygan kulçaday dumaloq, nim qora yuzi jilmayganda yanayam xunuklaşadi. Tabassumidan yiği nuqsi uradi odamga. Qilpiq közi iltijoli boqadi. Xullas, bir ojiz pakana banda qölçalari köksida, yemakxona hovlisida tuzalgan stol atrofida tik turgan köyi iljayib bizdan köz uzmaydi: bizdan deganim, aniqroği, Toyqulovdan.
E-yey, töxtang, şu yerda töxtang. Toyqulov – men bilan bir idorada işlaydi, hamkasb. Davlatdoru savlatdor. Oltmişdan oşgani bilan ança baquvvat, jismu jasaddan xudoyim sira qismagan, böy degan ikki metrdanam oşadi, daroz, vazni ham yuz öttiz kilo toşni koptok qilvoradigan, möğilaft, otkalla bir yebtöymas odam.
Toyqulov qayerda-yu, Şermat qayerda… Biroq bir kam dunyo. Toyqulovning jasadi bor, biroq şunga yaraşa fisqu fasodi, nadomatu hasrati ham bor. Oq devorda çivinning çiqitini topadigan odam. Oq yöq, qora bor bu dunyoda. Şermatning salobat-siyoqida odamxorçilik nuqs bersa-da, botinida, qalbida odamgarçilik tuyğusi tölqin uradi. Xudoyim unga yoruğ yurak, köngliga nur ato etgan.
Xullas, Toyqulov töydimi-yöqmi, bilmayman, tuşlikda boşlangan ziyofat bar yopilgunga qadar davom etdi. Şermatni şerdil deb dabdabayu-asasali qadah nutq irod etib köklarga kötaraverdi. Boyoqiş Toyqulovning qip-qizil öyinçi ekanini qayerdan bilsin. Löliga labing laʼl, deb iş bitiradigan maynavozning maqtovlaridan mayişib işşaygani-işşaygan! Şaxsan boşliğimizning özi Toyqulovga topşiriq beribdi: “Şermatdan ham xabar olib kelinglar. U viloyatda işlagani bilan idoraning, şaxsan mening vakilim… Siz tajribali ustozsiz, yöl-yöriq körsating. Bu yil mukofotga ham lozim köriliş arafasida… Tak çto! Bu yoği Sizning povedeniyangizga boğliq, Şermatjon…”
Şermatda jon qoldimi? Şermat osmonga uçdi. Şermat şamol böldi. Şermat dovul böldi. Şermatning şaşti börondan ötdi. Örtada uyiga ham uçib borib keldi. Ey-yey, Toyqulovday odamga qança qilsang oz, qança ziyofat bersang kam-da!
Toyqulovning jaği tinmaydi – gapni ham olayapti, taomni ham qiyratayapti. Men uyaldim. Men qizardim. Men bözardim. Koşki Toyqulov közimga qarasa, terlab-pişib, pişillab, öqçib ovqatni urgani-urgan, yengilmas qöşin – şişa ölgurning ham keti uzilmaydi, biri yiqilsa boşqasi bostirib keladi. Toyqulov yolğon-yaşiqlarini “Şundaymi, ukajon?” deb menga ham tasdiqlatib olmoqçi böladi, mening öqrayib, bezrayib ötirişim parvoyiga kelmaydi. Şermat (endi Şermatjon) unga çippa yopişdi. Qadrdon, ini-inoq böldi-qoldi. Yamoği bilan burun artadigan Şermat endi boşqa bir Şermatga aylanib bormoqda edi. Toyqulov bir narsani boşlamasidan oldin vaqtida etakni yopiş kerak, degan öy bilan taʼbim tiriqligini tobim yöqligiga yöyib örnimdan turdim, mehmonxonaga jönadim. Toyqulov qoldi.
…Qisqasi, hikoyaning boşida aytganimday ökirdi-bökirdi, tunning tinkasini quritib menga ham uyqu bermadi. Örtadagi devorning til-zaboni bölsa aytsin, mehmonxona hali bundayin qönoqni körmagan çiqar.
Lahzaga közim ilingan ekan. Nimadir taqillayapti. Eşik (oçiq edi-ku). Derazaga köz soldim. Tong uyğonayapti. Xira-şira. Eşik yana taqilladi, örnimdan turmasimdanoq şaraqlab oçilib, Toyqulov kirib keldi, lorsillab borib muzlatkiçni oçib, içidan bir şişa pivo olib, betoqat yutoqib tik turgan köyi qulqillatib içdi, özimni uxlaganga solib yotdim. Nafs ötini bosib tepamga keldi. Ğuldiradi:
– Turing-ye, tong otdi. Uxlayvermang. U töşakni ustimdan sidirib taşladi (qiliği sovuqning işini köring). Qovoq-qiyofasi yanada şişib, beöxşov va qöpol gavdasida qorni meşday bölib osilib qolgan. Kap-katta odamning kallayi sahar birgina tizzaiştonda tepangda devning malayiga öxşab çayqalib turişi ğalati tuyularkan. Yalinganday böldim:
– Yana ozgina uxlay…
– Böpti, peşindan söng yölga çiqamiz, – dedi u ğuldirab.
– Nega, bugun yana ikkita tumanni körişimiz kerak edi-ku.
– Körganda nima özgarardi. Gap tamom, ketamiz. Bugun, bilasizmi, anavining tuğilgan kuni.
– Kimning tuğilgan kuni?
– E-yey, dunyo bexabarsiz-da, ozroq huşyor böling: xöjayinning tuğilgan kuni!
– Işni tugatmay ketolmaymiz.
– Ketamiz. Bunday paytda çetda turiş yaxşimas, nazardan qolasiz.
U ikki qölini belidan tuşirib lapanglab borib deraza yonidagi kursini olib kelib ötirdi. Men örnimdan turdim. Yuvinib xonaga kirganimda Toyqulov nimanidir kovşab turardi.
– Demak, biz ham xöjayinning qoşida bölişimiz kerak, bu maşqi baland mişiqi boşqa payt yoniga yölatmayapti-ku. Töğrisi, uni boşqalar öziga oğdirib olgan, kadr bilan muovinning gapidan çiqmayapti, meni unga şular yomonlaydi, laʼnatilar. Anavi kun menga yoşingiz uluğ, Siz hammamizga örnak bölişingiz kerak-ku, deydi. Viloyatdan kelgan vakillarimizdan biri ziyofat beruvdi, ozgina otib ham oluvdim, biroz keç qolibman… Sezib yuribman, meni böşatmoqçi, laʼnati. Men yuqoridagi tanişimga aytib qöydim. Oldini olgan yaxşi-da, ukam.
Toyqulov öttizdan ötib-ötmagan yoş rahbarimizni gördan olib görga soldi. Palağda dedi, jöja dedi, pişmagan dedi, kerak bölsa tepaga ustidan xat irğitvoraman, dedi. Qarasam, jazavasi qöziyapti. Keçagi isqoti içkilik zahri es-huşini oldi-qoçdi qilayotganini angladim. Tund boşida alam böroni turganini payqadim.
Toyqulovga açinib ketdim. Dağdağasi qaʼrida dağ-dağ titroq borligini his qildim. Ovozi sinib, parçalanib borayotganga öxşadi. Löpildoq yuzining qoni qoçib, yonoği dir-dir uçadi. Keçagi ziyofatda gurzisi dunyoni tirqiratadigan tarzda gerdayib ötirgan Toyqulov ayni çoğ nimtik bir kimsaga aylanib bormoqda edi.
Toyqulovning dunyosi qora tortganiça bor. Huştagim xuş yoqsin degan xuşomadgöylarni yoş rahbar öziga yaqin yölatmadi. Tanbeh bilan tanobini tortdi: “Yana şunday qilsangiz Siz bilan xayri-xuşlaşamiz…” Bu tanbehdan Toyqulov ham quruq qolmadi. Yana bir toifa – laganbardorlarning laganiga qöl uzatmadi. Ularni ham katta köçaga röbarö qildi. Xullas, yoş rahbar qattiqqöl, oldi-berdidan uzoq odam çiqdi. “Qaysi maktabni bitirgan ekan-a?! Ustozi kim ekan buning?!.”
– Nima dedingiz, meni nafaqaga jönatarmikin-a?
Toyqulovning şalvirab siniq ohangda aytgan iltijoli sörovi ğaşimni keltirdi.
– Men qayerdan bilay, özidan sörang…
U menga xömrayib qaradi-da, tasur-tusur qilib xonadan çiqib ketdi.
Mehmonxona taşqarisidagi ulovjoydamiz. Toyqulov negadir maşinani öt oldiray demaydi. Qovoq-tumşuği osiğliq, ertalab boşi ğuvillab turgan paytda içidagi bor nafratni tökib solganidan xijolat çekayaptimikin?.. Negadir bezovtalanadi, menga allaxiyol bölib tikilib qöyadi. Şabadaning şiviri şamolga yetib boribdi, derdi katta enam. Şundayin, Toyqulov ham meni sotadi, gaplarimni rahbarga yetkazadi, deb öylayapti. Özimça şunday tusmolladim. Maşinaning old örindiğida heç narsani sezmaganday beparvo ötiraverdim. Toyqulov ulov saloniga kirib ötiradi, yana qaytib çiqadi. Kiradi, çiqadi… Ustiga-ust, bosib-bosib çekadi. U boşini rulga qöyib oğir xörsindi. Şu mahal osmondan tuşdimi, yerdan çiqdimi, – bilmadim, maşina yonida qölida kattakon quti kötarib olgan Şermat paydo böldi. Toyqulovning yuzi yorişdi. Salondan otilib çiqib qiltillabgina turgan Şermatning qölidagi narsani olib yukxonaga soldi. Şermat bilan xuşhol, biroq jiddiy qiyofada xayrlaşdi. Men ham maşinadan tuşib Şermatga qöl çözdim. Beçora mutelarça möltillab turibdi.
Toyqulov maşinani jildirdi. Şermat ortimizdan şumşayib qarab qoldi. Köngilga oğriq solguvçi bu manzaradan söng özimdan ham nafratlanib ketdim. Yuragim siqila boşladi. Yonimdagi badbin kimsani urib-tepib, ezğilab taşlagim kelayapti. Bitta maşinada yonma-yon ketiş azobning azobi edi.
– Şu narsaning nima keragi bor edi? – Tişlarim ğijirlab, gapim çarxlanib çiqdi, – Uyalmaysizmi?!
Toyqulov yalt etib qaradi. Söng töğriga, yölga köz tikdi.
– Men buni özimgamas, anavining tuğilgan kuni uçun oldim, – ğudrandi.
– Pulini bermadingiz-ku – ğazabimni bosib, özimni bazör tutib, çaqib oldim. – Beçora bolaning turişini qarang, paypoği toq, boridan yöği köp bir noşudgina bola bölsa, şuniyam…
Toyqulov ijirğandi:
– Bu yerlarda çorva köp. Tandir göşt qahatmas. Bir qöy kimni öldiribdi.
Bepoyon adirlikning qoq belidan kesib ötgan suv sathiday tep-tekis yölning oxir-adoği körinmaydi. Maşina uçayapti, qilt etib çayqalmaydi. Manavi bilan bir ulovda ketişning ham iloji yöq edi. Feʼli-xöyi oldindan maʼlum edi-ya, biroq bu darajada nafsingir, ipirisqiligini bilmas ekanman, yölda yöldoş bölsang yulduzni örganarkansan-da. Bir amallab tuman markaziga yetib olsam bas, tuşib qolaman. Poyezdda ketaman. Şu mahal oldinda, yöl çetida “Töxtat” işorasini qilib qöl siltab turgan çolga közim tuşdi. Egniga beqasam jelak ilib olgan, oppoq sallasi uçi bilan yuzini garmseldan tösib turgan çolning yonida özi bilan birga olib çiqqan tugun-taqa va ikki közi narsa-qora bilan yarimlatib tölğizilgan gilamxurjun turardi. Toyqulov parvoyi-palak, öziça nimadir deb ğönğilladi, qariyaning yonidan ötib ketdik.
– Töxtating! Töxtating!!! – çinqirib yubordim.
Hangu mang bölib qolgan Toyqulov maşinani çetga oldi.
– Tinçlikmi? Çayon çaqqanday çinqirasiz, ukam?!
– Çolni olib ketamiz…
– Nega, – u iljaydi, – nega?
– Biz Hizrni kördik… – Oğzimga bu gap qayerdan kelganini özim ham bilmay qoldim. Toyqulov bir sapçib tuşdi: “E-yey!!!”. Maşina orqaga yurdi. Çolni özimiz bilan birga olvoldik. Men özimga şerik, yöldoş topilganidan yengil tortdim. Toyqulov öşa-öşa – qovoq-tumşuq. Yuzi yana tundlaşib, yonoqlari dirillab-dirillab uçib-uçib qöyadi. Battar böl, nokas.
– Oqsoqol yöl bölsin? – tönğilladi nihoyat.
– Toşkentga, inim, Toşkentga.
– Bir öynab, öynatib, şamollab kelay debsiz-da, a?
– Ha endi, inim, har kimning öziga yaraşa taşvişi bor-da, – çol bu xudbinning tagdoru tiğdor pisandasini yaxşi ilğamadi.
Ana endi çolga niş urişni boşladi. Kenab-kenoqlab gap irğitaveradi. Toyqulov yana nimadir deb öyib olişga çoğlangan ham ediki, baxtga qarşi, qöl telefoni jiringlab qoldi.
– Allo, eşitaman! Eşitaman, Tohir Jörayeviç! Assalomu alaykum, ukajonim! Rahmat, ukajonim, baxtimga Sizlar soğ-omon bölinglar, ilohim, martabangiz baland bölsin. Bizmi (u menga qaradi…), borayapmiz. Şu desangiz, hamma topşiriqlar bajarildi. Odil Törayeviç qalaylar, yaxşimilar? Yaxşi bölsin, ilohim. Boşlari toşdan bölsin, ilohim… Keçqurun uylariga ötamizmi? Bugun tuğilgan kunlari ekan-ku… Ertalab (u yana menga qaradi) ukamiz aytib qoldi. Zap yaxşi, dono inson rahbarimiz. Xöp, mayli körişamiz, omon bölinglar…
Toyqulovning bu darajada tez tuslanişini manaman degan aktyor ham eplay olmasa kerak. Yuzidagi ohanrabo jilmayişni körsangiz… Yanada semirib, yanada savlatga tölib, yelkasidan qanot yozayotganday, bu dunyoga siğmay borayapti. Orqa örindiqqa burilib çolga qarab jilmayib ham qöyadi. U tuman markaziga şodu şodmon keldi. Maşina soy böyidagi tol soyasida töxtadi.
– Içim kuyib ketayapti… Keça, rosa… – göyoki mendan izn sörayotganday böldi. – Biror narsa yeb olsak.
Tol soyasidagi çorpoyaga çiqdik. Toyqulov lölibolişga boş qöyib çalqayib çözildi. Çol tahorat olgani ketdi. Toyqulovning qöl telefoni tağin ovoz berib qoldi.
– Ha, senmisan, Sobir! Nima gap! Tez-tez gapir, lanjillama. Yaxşi, biz qaytayapmiz. Katta xöjayinning xabari bor. Keçqurun u kişinikida körişamiz. Xabaring bordir, bugun tuğilgan kuni-ya… Nima? Nima? – U gumgursday bölib yotgan joyidan turaman deb tirsagi bilan xontaxtani qasirlatib ağdarib yubordi. Men uning öz xodimi Sobir xöroz bilan gaplaşganini angladim. U örnidan turib ketdi.
– Böşabdi. Ketibdi, – dedi qöllarini muşt qilib. Söng yuzida köpçigan terni şimi çöntagidan kirrati daströmol olib şoşib-pişib artdi. Esankiragan köyi yana ötirib oldi. Qöl telefonini olib kimgadir qönğiroq qildi.
– Allo, yana men! Tani-joningiz soğ bölsin, Tohir Jörayeviç! Özingiz boşimizda hamişa soyabon böling, ukajon… Şu… şu… haligi, – jim qoldi. Mening ham quloğim ding. Toyqulov muovin bilan gaplaşayapti. Qöl telefon orqali Tohir Jörayeviçning ovozi jaranglab eşitildi:
– Nega jim qoldingiz?
– Odil Törayeviç bizdan ketdilarmi?
– Şunday böp qoldi, naçora. Tepaning topşiriği.
– Nega hali menga aytmadingiz?
Qöl telefondagi ovoz:
– Özingiz eşitmasdan telefonni öçirib qöydingiz-ku… Ha mayli, keçqurun gaplaşamiz, – muovin gapini qisqa qildi.
Toyqulovning ahvolini köring! Ötirgan joyida uf-uflaydi. Xursandligidan had egasi, baxtliligidan taxt egasi deysiz.
– Ana, ketibdi. Ketibdi-ya, ketibdi. Jöjaxöroz! Bizlarga öxşaganlarga xezlanaverib, kekirdakdan ayrildi, ana! Bir yilga borib-bormay pattasini qöliga oldi. He-yey, buni bir yuviş kerak… Omon-eson Toşkentga yetib olaylik, inim, ziyofatning zörini men qilib beraman…
U mening yelkamga gursillatib urib qöydi. Bir tomonim qiyşayib, oğriq belimni zirqiratib yubordi. Men nima deyişni bilmasdim.
– Qayoqqa ketibdi, – dedim zörğa. Oçiği, yoş rahbarimizga jonim açib, özimni yanada yolğiz his qildim. Odil Törayeviç yoş bölsa ham işni puxta biladigan, adolatli, demokrat rahbar edi. “Manovinga öxşaganlar tödalaşib oxiri qulatişibdi-da”, degan xayolga bordim.
– Nega aza ochayapsiz, ja-a-a ishonardingiz-a, öşa bolaga.
Toyqulov ğijinib qöl siltadi-da, örnidan turdi:
– Ketdik. Turing, yalpaymasdan. Biratöla Toşkentda ovqatlanamiz, – u endi özini tetik, muzaffar qömondonday tutardi. – Anavi çolni ham çaqiring. Namozini yölda öqiyveradi, vaqt ziq…
Toyqulov yöl-yölakay Odil Törayeviçning avra-astarini çiqarib, böralab sökib bordi. Uning talqiniça pastkaş ham şu, noşud ham şu, savdoyi ham şu, mansabparast ham, betgaçopar bir tirmizak ham şu. Ha, Odil Törayeviç şunday kimsa!.. Işdan ketgani juda yaxşi bölibdi. Men bu odamning içida yoş rahbarga nisbatan bunçalab nafrat, oğu-zardob çökib yotganini bilmagan ekanman. Toyqulov bizga yetti yot begona, ğolvamizning mutlaqo qiziği yöq çolga ham maʼnilatdi:
– Oqsoqol, biz haligi, özimizda birovi bor edi, Odil Törayeviç degan jinqarça. Şu haqda gaplaşayapmiz. Bugun kovuşiga patak solib töğirlab qöyişibdi. Ey-yey dunyoi azim, zap işlaring bor-da!
Şaharga kirib kelişimiz zamona Toyqulov muovinning haydovçisiga qönğiroq qildi: “Ukajon, tez yetib keling. Parkning yonida körişamiz. Tohir Jörayeviçga arzimas mozorbosdi olib kelayapmiz. Uylariga eltib taşlaysiz. Qarşining tandir göşti…”.
Köz oldim qoronğilaşib ketdi. Jon uhmida maşina qopqasiga qarsillatib urdim:
– Töxtaaat! Töxtaaat maşinani!!!
Toyqulov çol ikkimizni şahar çetida tuşirib ketdi. Çol menga qarab jilmayib qöydi:
– Öğlim, yaxşi bola ekansiz. Yunusobod tomonga taksi töxtatib bering.
Men ming bir xijolat bilan otaxonni taksiga ötqizdim. U menga qarab miyiğida kulib, boş irğab qöydi:
– Xayr, körişgunça, öğlim… Sen bilan körişamiz, öğlim. Yer olmadekkina.
Keçqurun soat sakkizga yaqin uyğondim. Dong qotib uxlagan ekanman. Yöl azobi – gör azobi, degan gapni qaysi bir zamonda Toyqulovga öxşagan yuviqsizga yöldoş bölgan odam aytgan bölsa ajabmas.
Boriş kerak, borişim kerak. Tuğilgan kunga borişim şart. Bunday kunda çetda turiş uyat. Işlab turganda edi, mayli, bormasam ham bölardi. Mensiz ham odam qaynab, biri kirib biri çiqardi, xuşomadning huştagidan quruq qolmaganlar juda köp.
Yölga tuşdim, bir öy boşimni öyib bormoqda: “Noqulay bölmasmikin?”, E-yey, heç narsa bilmaganday bölib tuğilgan kuni bilan tabriklab qöyaman, vassalom. Mana, şu muyulişdan söng tor köça oxirida Odil Törayeviçning xonadoni. Burildim, yoş rahbarning uyi oldida qator tizilgan ulovlarga közim tuşdi. Yaxşi, işxonadagilar kelişibdi. Şukr, odamgarçilik bor, oqibat ölmagan, yaxşi-yomon kunda köngilga dalda berguvçilar köp. Körib qöy, Toyqulov, körib qöy! Sen kelmasang ham yaxşini yöqlaguvçilar topiladi, yaxşilik yerda yakson bölmaydi, Toyqulov!
Hovliga kirdim. Işkom ostida tuzilgan keng-möl stol atrofida hamma jamuljam. Supa yonida samovar qaynatayotgan qorovulimiz Rajab mergan “pişib”gina qopti, haligi zormandadan qöproq otib olibdi; ikki qöli belda, çayqalib turibdi: “Voy-yey, bomisiz? Qatta yuribsiz? Hamma şötta-yu”. Hammamas mergan, hammamas! Toyqulovni topib ber-çi, mergan. U kelmagan, kelmaydi ham, mergan. Rajabning beozor tanbehidan dadillanib, yerdan köz uzmay davra tomon yöl oldim. Xayolimda boşqalar ham meni intiq bölib kutayotganday tuyuldi. “Ana, nihoyat janob Eşmatov ham keldilar…”, Kotibamiz Sanobar peşvoz çiqib qölimdagi sovğani oldi.
– Tabriklayman… – men Odil Törayeviçga yuzlandim… Rahbarimiz davrada xuşholu xuşçiroygina bölib ötiribdi. Şu tob… şu tobda, şitobda menga orqa ögirib ayiqday bölib ötirgan Toyqulovga nigohim tuşdi. U ham ilkis burilib, menga qaradi. Uning közlaridan ğazab uçqunlari saçradi. Nigohim tinib, davra çetidagi kursiga omonatgina çökdim.
– Endi tabrik uçun sözni tajribali xodimimiz, ustozimiz Turdiboy aka Toyquloviçga beramiz.
– Azizlarim! Hurmatli Odiljon Törayeviç, mehribon ukam! Sizni bugungi qöşaloq bayram bilan çin dildan qutlayman. Siz çin maʼnoda insonsiz, çin maʼnoda rahbarsiz, çin maʼnoda bugun Sizni tayinlaşgan yuqori lavozimga loyiqsiz, mosu xossiz! Ölgunimça duoyi joningizni qilaman.
Qattiq bet boltani kemtik qiladi. Eh, Toyqulov, Toyqulov. Uyatdan yer ham yorilmadi-ya. Boşim gangib, öy-fikrlarim ostin-ustin bölib ketdi. Nima deyapti, bu?! Yuqori lavozim dedimi? E-yey, bu yoği… Yonimdagi Tavakkalovga qaradim:
– Ha, bunça angrayasiz? – dedi u.
– Şu… Xöjayin boşqarma boşliği böldilarmi?
– E, Sizga nima bölgan, keça buyruq çiqdi-ku…
– A-a!
Men dik etib örnimdan turdim, qölimni muşt qilib dast kötardim-da, baqirdim:
– Menga söz beringl-a-a-a-r, Menga söz bering-l-a-a-a-a-r!!!
Davradagilar çapak çalib yuborişdi. Qiyqirganlar ham böldi.
Men bor ovozda qiçqirdim.
– Haqiqat bor! Haqiqat bor!!! Haqiqat bor!!!
Köksimni kuydirayotgan olovning aççiq tutuni öralab dimoğim açişdi, özimni ança yengil his eta boşladim. Qölimdagi qadahni bir sipqorişda içdim-da, joyimga ötirmay hovli eşigi tomon yurdim. Haqiqat bor bölgan taqdirda ham Toyqulov ötirgan davrada qololmasdim. Toyqulovga öxşaganlarni haqiqat öz davrasiga qöşgani, yonma-yon ötirgani alam qiladi.
Hovli eşigiga yetib-yetmasimdan kimdir yelkamga dağallik bilan turtkiladi. Qarasam, Rajab mergan. Çalqayib turibdi.
– V-u-uy, qayoqqa ketvossiz? Sizni çaqirayaptila…
– Kim?
– Ana-a-a-a! Töra ota çaqirayaptila-a… Xöjayinimizning dodalari.
Men Rajab mergan işora qilgan tomonga qaradim. Samovar yonidagi supada ötirib çoy höplayotgan otaxon menga jilmayib qarab turardi. Azoyi badanim jimirlab, oyoq-qölim böşaşib ketdi. Çolning egnidagi beqasam jelak çiroq yoğdusida kamalakday tovlanib turardi.
– Kel, öğlim, kelaver! Mana Sen bilan yana körişdik. Aytgandim-ku, yer olmadekkina deb.
Çolning çehrasida tiniq tabassum nuri jilvalanardi. Bazm tomon köz yugurtdim. Toyqulov bizga közi tuşişi hamono örnidan dik etib turib ketdi. Joyida toş qotib turaverdi. Tamom böldi Toyqulov! Endi tamom böldi… Yanayam kim bilsin…
Qöçqor NORQOBIL
1968-yili tuğilgan. Toşkent davlat universititeti (hozirgi ÖzMU)ning jurnalistika fakultetini tamomlagan. “Daryo ortidagi yiği”, “Ön sakkizga kirmagan men bor”, “Kulib tur, azizim”, “Quyoşni kim uyğotadi?” singari kitoblari naşr etilgan.
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


