6 daqiqada öqiladi

540 marta körilgan

Havaskor bedana

Havaskor bedana

Uni menga bedana deb taqdim etdilar. Qimmatbaho likobçada butlarini bedanavor tarvaytirib yotgan çumçuq hol tili bilan arzi hol qildi.

– Ey odamzod, sabr qilib menga tiş urmay tursang, öz tariximni aytib berar edim.

Uning kutilmagan bu faryodini eşitib, rozilik maʼnosida boş irğadim va qölimni tortdim. U gapida davom etdi:

–  Men aslida bedana emas, oddiy çumçuq bölib dunyo körgan edim. Kunlarning birida şoxdan şoxga uçib öynab yurganimda nogahon çittak bilan döstlaşib qoldim. Yangi döstim serharakat böliş bilan birga ğoyat sözamol ham edi. Uning sözlari qandaydir ruhlantiruvçi, közlari işontiruvçi, oyoq-qanotlari ğoyat çaqqon edi. Maqtaş borasida unga teng keladiganini topiş qiyin. Şu bilan birga, u döstlarining ham öziday uddaburon bölişini istar edi. Özining va döstlarining mavjud holatidan aslo qoniqmasdi. Yana nimalardir qilgisi, nimalardir degisi, qöyingki, dunyoni özgartirgisi kelardi. Binobarin, u boşqalarni ham şunga undar, sira tinib-tinçimas, hovliqib çirqillaganiça u şoxdan bu şoxga sakragani sakragan edi.

Banogoh bir kuni u meni ham maqtadi:

– Sening ajoyib ovozing bor, bedanaday sayray olasan.

Men avaliga unça işonqiramadim.

– Mening sayroğim boşqaça-ku, – dedim ikkilanib.

– Heçqisi yöq, bora-bora örganib ketasan, – dedi işonç bilan u. – Heç kim tuxumdan sayrab çiqmagan, hamma ham keyin örgangan. Qolaversa, sening ajoyib ovozing bor, rang-röying ham bedanavor.

Menga uning bu gapi maʼqulday tuyuldi. Jon-jahdim bilan “Çip-çiriq” örniga “Bit-biliq” deb sayray boşladim. Mening ovozim özimdan ğayri ixtiyoriy tarzda “Bit-bildiriq” bölib çiqa boşladi. Ammo yangi döstim meni yana ruhlantirdi.

– Heçqisi yöq, “Bit-bildiriq” bölib çiqsa, yanayam yaxşi. Seniki “Jaz” yönalişi böldi. Yaʼni faqat özingga xos yangi bir ohang qöşding. Dunyoda birorta bedana bu tarzda kuylay olmaydi. Odamlar orasida şinavandalari bor. Ular buni nihoyatda qadrlaşadi. Agar biror bir şinavanda bedanavozning nazariga tuşib qolsang, butun umring rohat-faroğatda ötadi. Hozirgiday bir çigirtka uçun yarim kun halak bölib yurmaysan. Ozuqaning eng saralarini özlari yiğib kelib berişadi. Yeganing tumşuğingda, yemaganing dumingda böladi.

– Bu nima degani? – Ilgari bunaqa gapni eşitmaganim uçun hayron bölib söradim.

– Bu şunaqa bir ibora, ğalçamisan?.. Don serob bölganda qari çittaklar şunday deydilar.

Kaminangiz maşqqa zör berdi. Oldingi “Çip-çiriq”larim esimdan çiqa boşladi. Çittak döstim meni böliq bedazorga olib bordi. Endi çigirtkalari serob bedazorda biroz tölişib, bedanalarga ham gap bermay qöydim. Işim rivojda edi. Oldingi çumçuq döstlarim endi közimga ğarib körinardi. Kundan-kun semirib bordim. Xursandçiligimni izhor etiş uçun har zamon-har zamonda “Bit-bildiriq”, “Bit-bildiriq”, deb qöysam, atrofimdagi quşlar menga havas va hasad bilan boşlarini yonboşga burib, qarab qöyardilar. Ayniqsa,  mendan ikki par oldin tukkan çumçuqlarga rosa alam qilar edi. Buni sezganim sari yanada ğurur bilan köksimni kerib, sayraydigan böldim.

Bu işimdan bedanalarning ğaşi kelar, meni insofga çaqirmoqçi bölişardi. Ammo şuhrat mayidan mast bölgan quşning quloğiga gap kirarmidi? Döstim çittak bilan tobora böliq bedazorlarda sayron qila boşladim. Kunlarning birida közlarimni çirt yumgança öz ovozimga özim mahliyo bölib, “Bit-bildiriq”, “Bit-bildiriq”lagança sayrab turganimda nogahon tepadan kölanka yoprilganday böldi. Qörqqanimdan huşimni yöqotdim, közimni oçsam, ovçining töridaman. Özimni öngga-sölga urib har qança çiranmay, tördan xalos böla olmadim. Meni tutib bedanabozorga keltirdilar. Bedanavozning rangdoru guldor qafaslarini körib, bir yengil nafas oldim. “Xayriyat, kunim bor ekan. Bu joyning şaroiti ham bedazordan kam emasdir, har qalay, işqivoz odam quşlarga ozor bermas…”.  Bir tunni unda ötkazdim. Tong otdi. Yonimdagi quşlar beş-olti, hatto ön martagaça “bit-biliq” ota boşladi. Men ham butun kuçimni töplab “bit-bildiriq”, “bit-bildiriq”, deb sayray boşladim. Ammo meniki zörğa uçtagaça borar edi. Şunda ham nafasim qaytib, közlarim tinib ketar edi. Bir payt içkaridan soçini taqir qilib oldirgan, semiz bir odam çiqib keldi-yu, töğri mening qafasim oldida töxtadi. Men özimça sayroğim bu odamga maʼqul böldi, deb öyladim-u, yana qatorasiga uç bora “bit-bildiriq”  tortvordim. Haligi odam menga bir zum hayron qarab turdi-da, qafasning tuynugidan qölini yuborib, meni tutib oldi. Söngra közlariga yaqin oborib, qanotlarimni uşlab tortib, yozib kördi va şerigini çaqirdi.

– Jonmurod, buni qara, özi çumçuq-ku, bedanaga öxşab, bezanib olgan ekan. Ovozini ham öxşatibdi-yu, baribir oxirida  “çiriq” deganga öxşaş “diriq” degan joyi bor. Şerigi ham yoniga keldi, meni qiziqib tomoşa qildi. Söng öyçan gapirdi

– Joyiga qöy-çi, sayraşini eşitaylik…

Qaytarib guldoru şokilador qafasga qöydilar. Men lik etib şoxga qöndim-u, sayray boşladim. Bor kuçimni yiğib “bit-bildiriq”ni törttaga yetkazmoqçi böldim, axir hazil gapmi, butun koinotning gultoji,  hayvonlarning eng aʼlosi – inson eʼtibor berayotgandi. Oxirgi sayroğimda havo yetişmay qoldi. Nafasim tiqilib, boşim aylanib, ötirgan şoxçamdan “şilq” etib yerga tuşdim. Oğzimni kappa-kappa oçib yutoqib nafas ola boşladim. Ikki oyoğim osmonda bölib qoldi. Odamlar baravariga xo-xolab kulib yubordilar.

– Bu özimizning ayrim yoş sanʼatkorlarga öxşar ekanmi? – dedi soçi qöqigani.

– Töğri, – uning gapini quvvatladi şerigi, – xuddi özi. Özi aytib, özi mast bölib raqsga tuşadigan, joyi kelsa, tappa yerga yotib oladigan, pitir-pitir harakatlar qiladigani bor-ku, öşaning xuddi özi.

– Barakalla-ye, “Çiranma ğoz, hunaring oz”, degan gap bor edi, endi “Çiranma çumçuq, hunaring yöq!” deymizmi, buni?

Xullas öşa dargohda bir neça kun ermak böldim. Oxir bir kun taqirboşning otasi kelib qoldi. Taqirboş meni otasiga ham maqtadi. Otasi avvaliga hayron bölib turdi. Söngra birdan feʼli aynidi.

– Yöqot buningni! – dedi ğazab bilan. – Kimki öz holini özgartirib boşqalarga taqlid qilsa, Xudoning qahri keladi. Albatta bir balo yuboradi.

– Bu bir çumçuq-da, ota, vahima qilavermang, – taqirboş meni himoya qila boşladi.

– Yöq! – dedi çol kesib. – Maxluqning katta-kiçigi bölmaydi. Bu Xudoning ğazabiga uçragan. Uyingda saqlasang, senga ham zarari tegib qoladi. Kasofati uradi. Uni bugunoq yöq qil. Pişakka berib yubor, – dedi çol jahl bilan.

Öğil otasining jahli çiqqanini körib, birdan rozi böldi.

– Xöp böladi, bugunoq oşxonaga jönatib yuboraman.

Bugun ertalab oşxona dastyori bedanaboznikiga bordi. Bu yoğini özingiz körib turibsiz. Endi sizdan bir iltimos, şu haqda bir nima yozib qoldirsangiz, toki bundan keyin heç bir jon öziga tağyir berib, birovlarga taqlid qilaman, deb mening holimga tuşib yurmasa…

– Xöp böladi! – deb yubordim beixtiyor, uning nolalariga bardoş qila olmay.

Qişloqdan kelgan havaskor qalamkaş röparamda ötirgança, öz kosasidagi bedana şörvani xörillatib-xörillatib içarkan, menga hayrat bilan qarab qöydi. Bir söz demasdan kosasini böşatdi. Uzun tillarini tepaga pastga tez harakatlantirib, antiqa tarzda labini yaladi. Söngra peşonasidagi reza-reza terlarini kirçil qölrömolçasi bilan artgança, savol berdi:

– Nega bedana şörvani içmayapsiz, domullo? Sizga maʼqul bölsin, deb  ataylab, şörva aytuvdim. Yo maʼqul bölmadimi?

– Rahmat, bugun keçroq nonuşta qiluvdim. Özingiz, bemalol… – şunday degança kosani u tomonga surib qöydim.

– Bay-bay, şunday laziz taomni-ya… Xafa bölmang-u, oğzingizning taʼmini bilmas ekansiz.

 Qalamqoş tomoğini taqqillatgança, çumçuq şörvaga non törğay boşladi.

Aftidan, u şundoq közining oldida bedana – çumçuq bilan bölib ötgan suhbatimizdan bexabar edi.

Orif Hoji

1966-yili tuğilgan.

Samarqand davlat universitetining özbek filologiyasi fakultetida tahsil olgan.

“Bandi ruh”, “Ozod ruh”, “Yangi ohanglar”, “Samarqand sayqali”, “Qirq hadis va bir rivoyat”, “Onalar oyoği ostida jannat”, “Işq yöli”, “Ey, gul”, “Köngil quşi” nomli şeʼriy, “Oppoqqina quşginam”, “Oq tulpor” kabi hikoyalar töplamlari çop etilgan.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…