11 daqiqada öqiladi

148 marta körilgan

Is. Hikoya

Umid Ali

Boşingga ne balo kelsa, tilingdandir, tilingdan.

Jaloliddin RUMIY

Ayvonda turgan köçma çanoqning ilmiliq suviga qöllarimni çayayotgandim. Tuyqus qöşni hovlidan taralayotgan şirin isdan dilim yayrab ketdi. Nazarimda, birov şirguruç pişirayotganga öxşadi. Yoki sutning özini qaynatayotganmikan? Işqilib, sut qöşilgan bir taom­ning hidi edi-da. Ayni keçki xörak mahali emasmi? Oçdan-oç qorning şirinroq taom tusab turgan mahal bunday iştaha qözğatar isga doş bera olarmidi?

Artingunça ham bu yoqimli hid dimoğimni qitiqlab taşladi. Tezroq ul-bul yeb olmasam, şu kelayotgan anvoyi hid holimni tang qilişini sezib turardim. Oşxona tomon qadam taşlagan ham edimki, şu paytgaça öziga jalb etib, tamşantirgan bu is çuçuklaşib, endi asabimga tega boşladi. Oşxonaga kelib, dasturxon atrofidan joy olgunimga qadar burnim tölib qolgan çuçukroq is birdan badböy tortdi-yu, boyadan beri kişi ixtiyorini öziga oğdiraverib odamni jinni qilayozgan şirin ifordan asar qolmadi. Böy badlaşdi. Tavbangdan ketay, xuddi bir kişini yoqtirib qolib, söng nimadir sabab bölib, uni yoqtirmay qolganingda, şugina emas, uni körişga közing, otişga öqing bölmagan vaqt qanday holni keçirasan – şu köyga tuşdim-da… Is şu qadar badböylaşdiki, boya şirin iforga toqat qilolmay qolgan bölsam, endi bu qölansa hid burnim­ning iç-içiga qadar şönğib kirdiki, naq yorilib ketaman, deb öyladim. Bundan qanday qutulaman?

– Padarlaʼnati, eplasang pişir-da ovqatni, tagiga oldirmasdan…

Ketim yer iskamay örnimdan turdim. Oşxonadan töğri ayvonga ötdim. Hozir mana şu badböy hid kelayotgan qöşni hovliga çiqib, odamga huzur bermayotgan kasga aytarimni aytmoqçi bölib, – kerakli bad sözlarni yiğayotgandim.

Köçaga çiqdim. Qiziq, havoda heç qanday hid-pid yöq. Aftidan, toqatimni toq qilgan bu sassiq is devor oşa taralib kelgan, degan fikrga bordim-u, devor-darmiyon qöşnimiz Salim akaning eşigiga borib, jonholatda taqillata ketdim.

– Salim aka, yanga… kim bor?

Har qalay, uzoq kuttirişmadi. Eşik hayallamay ğiyq oçilib, Salim akaning xotini Zubayda yanga körindi.

– Biror nima pişiryapsizmi? Biram hidi dimoqni açitib yubordi-ku!

Zubayda yanga hang-mang böldi. E yöq, be yöq birdan ovqatdan gap boşlaşim bu xotinga eriş tuyilgandir-da.

– Keçga qozon osganim yöq. Peşinda şörva qilganman. Şuni endi isitmoqçi böp turuvdim.

Şamol şu qöşni tarafdan esayotgandi. Köngilni ozdiradigan hid ham şu tomondan, söldan yelayotgandi. Zubayda yangani tağin sinab körgim keldi:

– Heç qanaqa hidni sezmayapsizmi? Avvaliga şirinroq, keyin aççiqroq, xuddi tagiga olib, kuyib ketgan sutning hididay ötkir…

– Yöğ-e, Samadjon, burningizga ötirib qolgandir-da. Heç qanday sutning hid-pidi yöq. Bölmasa, beş-oltita govmişni soqqanman, sezmay ölibmanmi?

Böşaşib ketdim. Qanaqasiga axir? Dimoğni yoraman deb turgandi-yu… Xayolimda bu qölansa hidni butun mahalla sezgan, hammaning burnini töldirib taşlagan edi.

Zubayda yanga ortiq savoling yöqmi deganday qaraş qildi-yu, jim turaverganimdan tuşundi, çoği, indamay eşikni yopdi.

Men is yöqolgandir, şamol uni boşqa yerga olib ketgandir, deb öylab qaytib uyga kirdim. Esim oğişiga sal qoldi. Havo şunçalar toza, musaffo ediki, boya anqigan sassiq hiddan nom-nişon yöq edi. Demak, menga şunday tuyilgan. Keça televizorda körganim – ustiga sariyoğ quyilgan, buği örlayotgan oppoq şirguruçni körib, havasim kelgandi. Şu yodimga mixlanib qolganmikan?

Lekin baribir iştaha ölib bölgan ekan. Oşxonaga kirdim-u, dasturxon yozib, nonga tikilib ötiraverdim. Özimni majburlab, ikki piyola qaynoq çoy içdim. Söng uyga, yotoqqa ötdim. Televizor körişga ham, telefon titkilaş­ga ham tobim bölmadi. Közlarim öz-özidan yumilib kelaverdi. Özimni şunday divanga tappa taşladim-u, toşday qotdim.

Ertalab könglim behuzur bölib uyğondim. Hamma yoqni kuyib jizğanagi çiqqan göşt hidi tutib ketgandi.

Laʼnati! Badböy hid tağin burnimga qar­moq taşlagan ekan. Xona şu qadar qölansa hidga tölib-toshib ketgandiki, dimiqib ölib-netib qolmaganimga hayron böldim. Örnimdan sapçib turib, jonholatda deraza darçalari­ni oçib yubordim.

Yöq, heç narsa özgarmadi. Qaytanga hovlida bijğiyotgan bu ölaksaning hidi xonaga yopirilib kirayotganga öxşadi.

Burnimni qisib, kappa-kappa nafas olgança eşikka çiqdim. Halovatim yöqolgandi. Endi oçiq oğiz oşa içimga sizib kirayotgan yoqimsiz hid bor vujudimni egallab, asta-sekin zaharlaşga ötgandi, çoği. Hovli, nazarimda, kunjak-kunjaklarigaça ölimtiklarga tölgan-u, ulardan anqiyotgan badböy is dar-u derazalar tuynuklari, tirqişlari oşa xonalarga sizib kirayotgandi. Ammo heç qanday ölaksaning özi yöq, badböy hid taratadigan çiqindi yo axlat ham közga taşlanmas, atrof toza, gird-atrof ozodalikdan yaltillab tursa-da, baribir kişini ösal qiladigan qölansa is qayerdan kelayotga­niga aqlim yetmayotgandi. Agar uzoq-uzoqlardan sassiq isni şamol olib kelyapti, desam, hozir qilt etgan şabada ham yöq edi.

Oçiği, men ortiq toqat qilolmay qoldim. Eşikka – köçaga otildim. Buni qarangki, darvozasi oldida burnini ikki kaftlab uşlab olgan Zubayda yanga ham bu badböylikdan ozorla­nib, nima qilişini bilmay turgan ekan.

– Keçayam şunga öxşaş sassiq hid anqigandi, işonmagandingiz, yanga, – dedim qöşni ayolga bir kun oldingi voqeani eslatişga urinib.

– Qaydan bilay, keça özi sezmovdim-da. Ertalab tursam, şu hol. Salim akangizning burni bitib qolgan, bilmaydiyam. Ustimdan kulgani qoldi. Uf-f, ötkirligini qarang… Bitta-yarimta ölgan mol-hol qayerdadir oftobda jizillayaptimikan-a… – deya birdan afti burişib ketdi.

– Öta badböy. Qiziq, boşqalar bilmayaptimi? Qöşnilarni aytaman-da…

Zubayda yanga u yon-bu yoniga qaradi.
Eşiklar oldi kimsasiz, bari berk, odam nişonasi körinmasdi.

– Bu hiddan bari ölib-netib qoldimikan, – şu gapni aytdi-yu, öziga nashʼa qildi, çoği, xaxolab kulib yubordi.

– Qaydam? Ehtimol ular ham Salim akaga öxşab burni yopilib, badböy islarni qabul qilmayotgandir-da…

– Uff-e, munça sassiğ-a, çidab bölmayapti-ku! Içkari kiray, römolçaga atir-patir sepay, heç bölmasa…

Zubayda yanga tağin öng-söliga bir qur nazar taşlab, biror zoğ körmagaç, ortiga burildi-da, eşikni oçib, içkariga kirib ketdi.

Meni bir hol ajablantirayotgandi. Keça boşlangan badböylik faqat uyda, hovlida ta­raldi, ayvondayoq seza boşlagandim, ammo köça-köy tip-tiniq, toza, sof isga töla edi. Bugun esa uy-ku uy, içi ham, taşi ham bu qölansa hidga tölib-toşgan, boz ustiga, eşik­dan narisi ham – keng-u şinam, oldi-yu orti oçiq köça ham iflos isga tölib-toshib boryotgandi.

Agar şu köyi angrayiib turaversam, mazam qoçişi tayin edi. Özi arang oyoq­da turibman. Uyga kirgim kelmay (huşdan ketişim aniq), qadamni öng tomonga, köçamiz boşiga qarab taşladim – uzoq­roqqa, toza havo simirgani. Men odimla­şim bilan ortda qolib ketayotgan darvozalar darçalari bir-bir oçilib, uy egalari çuvvos solib çiqa boşladilar. Ular nimalar yuz berayotganiga allaqaçonlar aqllari yetgan, nega atrof-javonibni sassiq hid çulğab olgani va bu hammani sarosar qilgani, bu yoqimsiz is qa­yerdan kelyotgani xususida bir-birlari bilan söz olib-söz bera boşladilar. Men ortimga ögirilmay, faqat oldga qarab jadal yuraversam ham, qöni-qöşnilarning baqir-çaqirlari, behuda söz-gaplari quloqqa yetib kelardi. Ular badböy hid qayerdan kelyotganini aniqlab, darrov söndiriş, bu balodan tezroq qutuliş yölini izlab, boş qotirardilar-u, ammo çora-tadbir qöllaşga kelganda birovdan durustroq fikr çiqmayotgani odamga alam qilardi.

Men uydan ança olislab ketgandim. Ammo burnim içini bu badböylik tark etmagan, tegramda, har bir qadamda bu yoqimsiz hid xuddi bulq-bulq qaynab çiqayotgan botqoqday, toza könglimni ozdirib, huzurdan ayirayozgandi.

Qança yurdim, bilmayman. Bir payt töp etib yiqilib huşdan ketganim yodimda qoldi. Özimga kelib, közlarimni oçganimda esa tun çökkanini, osmonga qaraganim on yulduzlar milt-milt etib turganini kördim.

Qudratingdan! Yana bir narsa ayon edi: tong otganidan beri köngilni aynitib, jonni badar qilgan hid, ha, ha, sassiqdan-sassiq hid ariganini, atrof, yer-u osmon, nafas olib turganim – mana şu havo sofligiga amin bölib turardim. Vujdudim rohatda, könglim yayrayotgandi.

Demak, meni oxiri yiqitgan öşa sassiq hid, huşimga keltirgan esa sof toza havo ekan-da…

Lekin baribir jumboq yeçilmagan, meni esankiratib qöygan bu maşʼum voqea hali tugamaganga öxşab tuyilardi.

Qaddimni rostlab, kiyim-boşlarimni qoqib, çang-u garddan xalos qildim. Söng boşimni kötarib qaragan ham edim… yo fa­lak… meni birov qöllarida kötarib keldimi yo men aylanib-aylanib kelib, uyim oldida qoqilib, huşdan ketganmidim? Bu yoği menga qoronği edi. Ne köz bilan qarayki, taniş darvoza yonida turgandim. Ha, ha, öz uyim­ning eşigi oldida qad rostlab turardim. Lekin kunduzi örlagan, men qoçişga uringan badböylik endi arigandi. Qörqa-pisa darvoza darçasini turtib, içkariga oyoq qöydim. Içkarida ham sof havo suzib yurardi.

Töğri oşxonaga yönalib, piyozning pösti bölib qolgan qorinni töyğaziş uçun muzlatkiçdan ul-bul olib yedim, sovib qolgan çoydan xörillatib içdim. Söng yotoqqa yörğaladim.

Qanday rohat-a! Sof havoga nima yetsin?.. Şiftga termilib öy surib uxlab qolibman. Ertalab uyğonganimda esa… xuddi ertaklardagidek, oxir-oqibat, teşik toğorasi bilan qolgan baliqçi çol köyiga tuşgandim. Boşimni yostiqqa qöyar mahali men bahramand bölgan sof havo örnini endi öşa – meni uzzukun azoblab, rohatdan mahrum etgan sassiq hid dimoğimni arralab turardi. Men bu baloyi azimdan xalos böliş uçun uydan uzoq­laşişim kerak, degan öyga borib eşikka talpindim. Keçagi saʼy-harakatni takrorlaşni dilimga tugdim. Biroq darvoza oldiga kelib,
uning qulflanganini, içkaridan oçişning mutlaqo iloji yöqligini körib tentagim çiqib ketdi. Darça tutqiçidan uşlab, kuç bilan bir-ikki silkitgan ham edim, köça tarafdan, darvoza­ning ortidan taniş ovoz keldi:

– Ovora bölmang, oçolmaysiz baribir.

Zubayda yanga. Taajjub. Bu nima qiliq ekan?

– Nega ustimdan qulflab qöydinglar? Oçing­lar! – dedim tağin tutqiçni silkitib.

– Havo toza bölmagunça oçmaymiz. Hammamiz şunga qaror qildik.

– Ha, şunday.

– Manavi nahs hid yöqolsin, keyin oçamiz.

– Ungaça uyingda dimiqib ötira tur.

Köça tomondan taniş-notaniş ovozlar yangradi. Tağin hayratim oşdi. Bu qanday bedodlik? Muttahamlik!

– Axir, bu mening işimmas-ku? Men aybdormasman! – baqirib yubordim alamdan.

– Samadjon! Bu sassiq hidni birinçi siz payqadingiz. Menga aytdingiz, keyin boşqalar bildi. Birinçilardan bölib ilğaganingiz uçun irim qilib, sizni vaqtinça qamab qöydik. Xavotir olmang, is yöqolsa, oçamiz eşigingizni…

Zubayda yanganing irimkaşligi, odam aqliga siğmaydigan ahmoqona işlarni qilib yurişini avvaldan bilardim-u, ammo bu qadar tubanlaşib ketadi, deb öylamagandim. Nahot el boşiga kelgan iş deb meni qurbon qilayotgan bölişsa…

Odamlarning johilligiga bir kulgim qistasa, bir yiğlagim kelardi. Ular röy berayotgan bu voqeaga, sassiq hidning burqsişiga meni sababçi deb öylaşlarini tuşunib turardim, biroq menda ayb yöqligi, bu işga men sarkor emasligimni qançalar uqtirmay, işonişmadi. Şu köyi öz uyimda qamalib qoldim. Kuni keça yurib-yurib holdan toyib huşimdan ketgan bölsam, endi öz uyimda – taşqarida yo içkarida goh behuş, goh huş bölib yotardim. Menga faqat şu ayon edi: badböylik tun çökişi bilan arir, ammo tong otar-otmas yana sepini yoyib hamma yoqqa burqsiy boşlardi.

Özim-ku mayli, endi odamlarning ham özlaridan ketib, çözilib yotib qolişlarini, huşdan ayro bölişlarini darvoza ortida bölayotgan gap-sözlardan, uzuq-yuluq eşitayotgan qöni-qöşnilarning ğiybatlaridan, hasratlaridan, bir-birlariga qilgan tavallo-yu nola-afğonlaridan eşitib bilib turardim.

Men jon-jondan odamlarga yordam qölini çözişni, ularning dardiga malham bölişni çin dildan istayotgandim, ammo ne tongki, özim kömakka muhtoj, uyda bandi bölib ötirardim. Bu tanglik, yarim vabo kun ketidan tun, tun ortidan tong yoyilib, hafta-yu oylar jilib ötsa ham töxtamadi. Faqat har tun olamni quyuq sukunat qamrab olgandagina tölqini bilan kelgan sof havo badböylikni quvib solar, to şafaqqaça vujud-u yurakka orom berar, söng issiz yöqolib, örnini tağin zolim sassiqlik egallab olar edi.

Bir kuni qiziq hodisa röy berdi. Hammaning kuç-quvvatini sörib, tirik murdaga aylantirgan zulmkor badböylik kuppa-kunduzi, quyoş boşim uzra çaraqlab nur taratib turgan dam ilkis söndi-qoldi. Odatda, oqşomlari ölimtik hid arişi bilan vujudimga kuç inar, qonim jöşar, butun borliğim rohat tuyar edi. Bu hol ilk marta olam munavvarlikka ingan dam, röppa-röşnolikda yuz bergani meni ham quvontirib, taajjubga soldi. Men odamlarning nafasi sezilarmikan, birortasi huşiga kelganmikan, toza havoni tuyayotganmikan, deb butun vujudimni quloq qilib darvozaga zingil solib turdim. Lekin heç kimdan sado bölmadi. Bu yangilikni biror bir tirik jon payqamaganini bildim. Aftidan, yoş-u qari, bola-baqra – hamma teppa-teng huşsiz yotar yo huşi özida bölsa-da, bir oğiz söz qotmay sukut saqlab ötirgan bölişsa kerak , deb öyladim. Çunki allaqaçonlar barça ti­rik mavjudot uyquga ketganda yo söz qotmay bir-birining suvratiga termilib ötirganda jonga tekkan, hammaning rohatini öğirlab, könglini behuzur qilib bölgan sassiq hid sönib, örnini toza havo egallaşni anglab yetgandim. Axir, ayni şu çoğlardagina badböylik quvvatsiz­laşar, ortiq qölansa hid anqimay qolar edi-da. Ammo uzluksiz gapirmaslik, til-zabonni işlatmaslikning ham imkoni yöq. Hayot bu. Til tufayli aloqalar jonlanib, muloqotlar hayot buloğining közini oçib yuboradi. Men şu dam his-hayajonlarimni bosolmay, tuyğularimni tizginlolmay, tölqinlanib ketdim. Darvozaga tirmaşdim.

– Yaşasin musaffo havo! Payqayapsiz­larmi? Ey, kim bor? Oçinglar eşikni. Mana sizlarga olam-olam toza havo. Sassiq hid yöqoldi. Mana, sezmayapsizlarmi? Zubayda yanga, şu yerdamisiz?

Ilkis öylarim oqimi Zubayda yanga sari oqdi. Negadir şu tob uni öylay ketdim. Uning johilligi, sarkaşligi, badxohligi, kaltabinligi yana qança odamlar boşiga kaltak bölib tuşarkin-a…

Darvoza naryoğida öqtin-öqtin eşitib turiladigan Zubayda yanganing sas-sadosi eşitilmadi. Uni öçgandi. Huşdan ketib yotgan bölsa, öziga kep qolar, deb öyla­dim. Ança kutdim ham, biroq na uning, na boşqa qöşnining ovozi eşitildi.

Xudbinligim tutdi. Dimoğim kötarilib ketdi.

“Battar bölinglar… Sassiq hid, oxir-oqibat, baringni olib ketdi. Zubayda yanga, sen ham çiranişingdan qöymasding. Mana atrofni toza havo qurşab, borliq rohat tuyayotganda yer bağirlab çözilib yotibsan. Özingga kelmayapsanmi, battar böl…”

Şu öylar könglimdan ötgandi hamki, dimoğim açişa boşladi. Tevarak javonib yana asta-sekin sasib-bijğib, aççiq isga töldi. Men qançalar özimni sobit va soğlom tutişga urinmay, irodamning kuçiga tayanmay, quvvatim kamaya-kamaya, oxiri söndi. Huşimdan ketar mahalim esa miyamda nimadir yalt etib, şuurimda uçqun çaqnadi. Ammo zum ötmay u söndi. Men bu sirni anglaşga ulgurgandim.

Umid ALI

 

1978-yili Samarqand viloyati, Samarqand tumanida tuğilgan.
Alişer Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetining Özbek filologiyasi fakultetini tugatgan. “Dilmohim”, “Kökka yöl”, “Köngilga sayr” “Salom, şirin tuyğular”, “Ikki qutb” şe’riy, nasriy va publitsistik kitoblar muallifi.

 

2024/11

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…