9 daqiqada öqiladi

1 622 marta körilgan

Qalbdagi döst bilan suhbat

Qalbdagi döst bilan suhbat

“Yoşlik” jurnalini taşkil etişdan közlangan maqsadlardan biri yoş isteʼdodlarni kaşf qiliş, ularni jurnalxonlarga tanitiş bölgan. Jurnal va uning jamoasi aynan şu yölda xizmat qilgan (hozir ham baholi qurdat harakat qilayotir). Bundan roppa-rosa 35 yil oldin tahririyat jamoasi xorazm­lik bir guruh yoş qalamkaşlarning umid uyğotganlarini tanlab, ularning eng yaxşi asarlarini eʼlon qilgan. Öşa yoşlar orasida Yusufjon Latipov ismli nosir ham bor edi. Uşbu hikoya özining tili, samimiyligi va bayon uslubi bilan öquvçida yaxşi taassurot qoldirgan bölsa ajab emas… Yoş nosir bir muddat tahririyatda ham mehnat qiladi.

Mana, oradan 35 yil ötib “Yoşlik”ning yoş muallifi yana jurnal tahririyati eşigini qoqdi; bu safargi yöqlov boşqaçaroq – keksa, ammo sodiq muallif tahririyatning elektron manzili eşigini qoqib, köngil keçinmalari bitilgan badiasini jönatibdi. 1984-yil – “Yoşlik yöqlamasi” rukni ostida hikoyasi eʼlon qilingan Yusufjon Latipovni yana yöqlab, uning “Söqirlik sitamlari”ni eʼtiboringizga havola qilyapmiz.

 

 

(Novella)

 

“El neçuk topqay menikim,

men özimni topmasam.”

Alişer Navoiy

  1. Iltijo

– Mana, ötiribman, zulmatga boqqança, devorga suyanib. Yotaman-turaman. Yana öşa zulmat. Ilojim qança. Körganlar öylaydi: “Nazar kör quyoşda isinib ötiribdi” deb. Lekin özimdan ötganini özim bilaman. Bir umr qiynalib yaşadim. Yetimlik, yolğizlik, adaşişlar… endi buyoği ham ranj-alam ekan-da.

– Qisingandan foyda yöq, Nazar.

– Şunça öğil-qiz östirdim. Qariganimda suyançiq bölişar, qölimdan işimni olişar deb öylagan edim.

– Qaysi öğil-qiz boqqan haz-huzur köribdiki, sen rohat körsang, sodda odamsan-da, Nazar.

– Niholni ekasan, mehringni berib, parvariş qilasan, ammo mevasi özgalarga nasib etadi. Soyasidan özgalar bahramand böladi.

– Kuyunaverma, hayot şunaqa. Ekkanni Tangri yorlaqasin deb, birov aytarmidi, aytmaydi. Qaytanga, körligingni yuzingga solib, ta’na toşlarini otişadi.

– Nima gunoh qilibmanki, Xudoyim meni bu köylarga soldi. Egilmagan boşimni egib, kimlarga zor qilib qöydi, nega axir?!

– Qöy, yiğlama, Nazar, ökinçdan foyda yöq. Köz yoşingni art. Duşmanlarni suyuntirma.

– Atrofimda qaşqirlar tödasi izğib yurgandek tuyuladi. Qörqaman!

– Qörqma, özingni Xudoga topşir.

– Hayotdan ham, özimdan ham bezib ketdim. Tezroq omonatini ola qolsaydi.

– Şoşma, bunga hali ulgurasan.

– Borimni yöqotdim. Men uçun yaşaşning qiziği qolmadi.

– Eng qimmatlisini yöqotmagansan, hali tiriksan, Nazar, hayot guling sölmagan. Uni avayla, ehtiyot qil.

– Haşamat, dabdaba, zeb-u ziynatlar, hamma-hammasi ikki köz uçun ekan. Barini zulmat yutdi!

– Közlaring oçilayotganga öxşaydi, Nazar.

2.

– Joning soğligida hammaga keraksan. Yiqildingmi, tamom. Biror kimsa ostonangga oyoq bosmas ekan. Dasturxonimdan oş yeganlar, şarob içganlar qani?

 – Qöy, özingni qiynama, Nazar. Barçasidan yuz ögir, umidingni uz.

– Aytişga oson, göyo tölqinlar qirğoqqa çiqarib taşlagan xas-çöpga öxşayman. Bir umr yelib-yugurib erişganim şumi?

– Atrofingga yaxşilab qara, şukur qil, Nazar!

– Qölimdagi mana şu hassamdan-da yaqinroq kimim bor? Heç kimim. Hammadan xafaman.

– Xafa bölma, Nazar! Ha, yaqinlaring olislab, körinmay ketdilar. Oqim şiddatli. Balki, ezilib yurişgandir, senga tuzukroq qaraşga imkon topa olmay.

– Nega Xudoyim meni itdek xor qilib qöydi?! Qaysi gunohim uçun? It ham mençalik emas. Böynida zanjir bölsa ham, akillab, duşmanlariga taşlanadi. Men esa ilojsizman. Hamişa boşim egik. Nonim ham, suvim ham minnat. Töyib ketdim! Qornim uçun emas, qadrimga yiğlayman.

– Xafa bölma. Töğri, boşing egik. Ammo bu sözlaring Yaratganga ters tuşmayaptimi? Öylab gapir, tilingni mudom mahkam tut, Nazar. Unutma, martabang baland.

– Tong otayotir deb quvonmayman, kun botayotir deb açinmayman ham. Hayotim – zulmat. Duşmanim ham, döstim ham zulmat. Nima qilay, Xudoyim? Özing yöl körsat.

– Tangrining hukmiga rozi böl, Nazar! Çorasizlik çorang bölsin.

3.

– Beş yildirki, adoqsiz zulmat sahrosida tentirab kezaman. Uning poyoniga yetamanmi, yöqmi, bilmayman. Sabr-toqatim yana neça yilga yetarkin? Içimda bir çiroq goh yonib, goh sönadi.

– Qayğurma, Nazar, özingga sabr-bardoş tila, Parvardigorning karami keng.

– Kimsasiz biyobonda ohlar urib boraman. Tört tomonim qibla, iltijolar qilaman. Tavba-tazarru… Bari befoyda. Otasining qöliga suv quymaganlardan ne tama, Parvardigor. Özimga bir mehribon, sadoqatli yöldoş istagandim. Topolmadim. Hassa hamrohim böldi. Kimdan najot tilasam, u mendan yuz burdi.

– Najot istasang, avval özingni top, Nazar! Bu köhna dunyo ostin-ustin, serğalva, makrga töla. Özingni topmoğing muşkul bölsa-da, töxtamay qidir.

– Yodimda, muallim biz – bolalarga köp tanbeh berguvçi edi. Har kim öz çoponini özi suvdan sudrab çiqsin derdi. Birovlarning minnatini kötarişga qurbim yetmay qoldi, Xudojon! Heç bölmaganda biror kun minnatsiz yaşasam, heç kimga oğirim tuşmasa deyman. Közlarim yana oçilarmikin, Xudoyim?

– Dardni berganning Özi şifosini ham bergusidir, Nazar! Noumid bölma.

– Tuşlarimga kunduz kiradi. Soğinganla­rim, men bilgan va bilmagan odamlar, ötganlar. Marhumlar öşa-öşa, heç özgarmaydilar.

– Xotira közgusida asl qiyofang aks etadi. Qanday bölsang, şundayligingça qolasan, Nazar.

– Yelkamdan toğ bosib turgandek göyo. Içimni it timdalaydi. Yeldek ötib ketgan asrlar, ming yilliklar. Ötmiş va kelajak. Yuho zulmatining bu ikki jaği orasida ezilgan uşoq­dek jismim. Körgan tuşlarim qisqagina umrim emasmikin? Sovuq sağanaga mang­layimni bosaman. Peşonamga yozilgani şu. Sağana ustida kaltakesak yugurgilaydi. Jonsarak jonivor bir zum töxtab şarpamga quloq tutadi.

– Bandasining közlari sağanadan narini heç qaçon körmagan, Nazar. Gumonlarga berilma, köngling töq bölsin.

4.

– Xudoyim, oxiri meni bariga böyin egdirding-ku, ha, köndir­ding.

– Könmay ilojing qança, Nazar! Qaçon bölmasin, vaqti-soati kelgaç, hamma böyin egadi. Hamma!

– Odam bolasidan har neni yasab bölar ekan. Özimni taniy olmay turibman. Meni ne köylarga solding, Xudoyim?

– Nazar, qulning amali itoat etmoqdir, xojasini tergamoq emas.

– Ilmdan bexabar nodonni keçir! Borligingga şubha qilgan ojiz-u notavonni keçir!

– Qisinma, Nazar. Parvardigoring keçirimli, rahmdil…

– Behuda keçgan umrimga açinaman. Hayot emas bu, bemaʼnigarçilik­ning özginasi.

– Nolima, Nazar. Ötgan umrdan kimning köngli tölibdiki, seniki tölsa. Biri kam dunyo.

– U dedim, bu dedim. Bola-çaqam birovdan kam bölmasin dedim. Özimni ötga-çöqqa urdim. Arslondek ökirdim. Tagi pastlarning oyoqlariga yiqilib, muşukday suykaldim. Mana, endi ötiribman, mevalari, yaproqlari duv-duv tökilib, şip-şiydam bölib qolgan daraxtga öxşab. Heç kimga keragim yöq.

– Nazar, bola-çaqa bir bahona. Aslida, nafsing tinç qöymagan. Ha, arslon kabi na’ra tortgan ham öşa – buzuq nafsing!

– Yöq, u temir qafasda edi. Men buni tuşimda körganman. Tutqunlikda yuz yil yaşagan. Ehtimol, bundan ham köproqdir. Yuz yil jonivorni ölaksa bilan bo­qişgan, sassiq ölaksa bilan. O, mening arslonim! Qafasni tilka-pora qilar deb umid qilganman, köp kutganman. Bari çippakka çiqqan.

– Nazar, baloyi nafsni qafasga qamab, Parvardi­goring yanglişmagan. Ming çandon urinsa ham, arslon qafasdan qutula olmas, öziga ziyon-zahmat yetkazar, xolos.

– Yöq, u arslon men edim! Barça urinişlarim bekor ketgan.

– Xayolkaşsan, Nazar, tomirlaringda qon emas, öy oqayotgandek.

5.

– O, Xudoyim, qay manzilda tugarkin bu adoqsiz zulmat. Rutubatlar qaçon poyon toparkin. Zimistonda yotaverib ayiqday semirib ketdim. Tambalman, tanbal! Xomsemizlik desam, bunga öxşamas. Tanim tobora şişib borayotir, tars yorilgudek!

– Ha, darding oğir, Nazar! Köngil taxti-yu vujuding qal’asini manmanlik, kibr-u havo işğol etgan. Öziga siğmagan, dunyoga siğmas.

– Mendan qandaydir yoqimsiz is kelayotganday, zax hidimikan, yo moğor? Tanimga qöl tekkizsam, uvalanib tökila boşlaydi. Jirkançman, jirkanç! Yo qudratingdan, tuproqdan yaralganimga endi inondim!

– Asling gil ekan-ku, Nazar! Munça manmanlik neçun?

– Xokisor böl deysanmi? Tuproqday oyoqosti bölaymi? Yuz yil tepkilab, bosqilab yurganlari yetmasmi? Bas, yetar! Vujudimda vulqonlar qahri, ummonlar şiddati, bir-biriga zid unsurlar jangi.

– Muşkul ahvolga tuşib qolibsan, Nazar, adaşmoğing tayin. Yöllar köp axir. Ustiga-ustak söqirsan, söqir!

– Yaxşi bölay deyman-u, heç bölolmayman. Qölimdan kelmaydi. Yaxşilikka intilgan sayin, turtib-turtkilab yomonlik tomonga ötkazib qöyişadi. Mendan nima istaydilar? Maqsadlari nima? Aqlim yetmaydi.

– Nahotki, şunga ham aqling yetmasa, har kim öz kömoçiga özi kul tortadi, Nazar.

– Odilsan. Bilguvçisan. Özing ayt, bu dunyoga kelib, kim qadr topdi? Şohmi? Gadomi? Yoki dili pok avliyomi? Kim? Osdilar, çopdilar, yondirdilar! Bariga moziy guvoh. Tahqirlanmagan kim bor?!

– Nazar, Örmonga öt ketsa, höl-u quruq barobar yonadi. Xudodan qörq, qahrini keltir­ma, panoh tila.

6.

– Goh-goh körligimni unutib qöyaman. Boşim toşga tekkaç, aqlim kiradi. Xom sut emgan bandaman-da. Axir, deyman-u tugilgan muştni yengimning içiga yaşirib, qöl qovuştirib turaveraman. Ezilgan, xörlangan yurakka qil ham siğmaydi. Nogoh bir istak suqilib-bostirib kiradi. Haqiqatni biliş istagi. Ha, tentakman, tentak! Özing şohid, Xudo­yim. Yetmiş yil muk tuşib, kitob titkilab, söqir holimda savolimga javob izlaganim-çi. Bu yumuş keltirgan bir talay taşviş. Badnom bölganman. Şayton yöldan ozdirgan ekan. La’nati Iblis!

– Eh Nazar, soddaliging qursin, har kimga, har gapga işonaverasan, ergaşib keta­verasan.

– Töğrisini aytsam, öşanda oz-moz qörqqanman. Kitobga egilgan har bir kallani merganlar pana-panadan nişonga olişgan ekan.

– Nazar, baribir mergan mergan-da. Ayyor va epçil. Bitta öq bilan ikkita quyonni bexato urgan.

– Baʼzan körlikning ham nafi tegarkan! Şukurki, omon qolganman. Biroq qörquv, hali-hanuz tark etgani yöq. Uyqudagi ilonday besas içimda yaşirinib olgan, şekilli. Şundanmi, sal narsadan hadiksirayveriş odatga aylangan.

– Ha, Nazar, hali söqirlikning foydasi köp tegadi, körligingdan xursand ham bölasan.

7.

– Xudoyim, nega meni közlarimdan ayir­ding? Yölimni yöqotib, battar xonavayron bölişimni xohladingmi? Yo ming bir sav­doni boşimdan keçirib, adaşib-uloqib, böğzimgaça gunohga botib yurganim uçunmi? Fikrim ojiz. Bu yoziğmi? Jazoyingmi? Yoinki sinovmi? Zulmatdagi kişi heç biri­ning farqiga bormas. Ilojsizlik oyoq-qölimni ki­şanlab qöydi. Qiynalib ketyapman, Xudoyim! Özing xalos et! Közlarimni oç!

– Uyat-e, Nazar, işlaring öngidan kelib turganda Xudoyingni bir bor eslamas eding, endi uning yoqasiga yopişib olding. Kör tutganini, kar eşitganini qöymas ekan-da.

– Tavba qildim, Xudoyim! Mana qöllarim öz yoqamni tutdi. Tavba qilyapman. Sabr-qanoatsiz bandangni keçir! Keçirgin-u, meni sal tuşun, salgina. Axir dodimni senga aytmasam, kimga aytaman, xudoyim? Malham istab, ming bitta eşikka boş urib borganman axir! Şifo istab, döxtir hayron, Tabib lol. “Qaçondan bu­yon körmaysiz?” deb söraydi barça. Bilganlari şu. Beş yildir, ön yildir, balki yuz yil bölgandir, deyman. Men qayoqdan bilay. Ötirgan bir kör bölsam deyman. Birov kelib, kör bölibsan-ku, Nazar, deb aytmasa deyman. Xudoyim, şu beçora qulingga bir bor rahm qil! Ziğirça nuringni undan ayama. Nur-ziyo senda köp-ku. Şundoq ham, olamga siğmay, tökilib-soçilib, isrof bölib yotibdi-ku.

– Nazar, dunyoda nima köp, tökilib-soçilib yotgan narsa köp. Biroq bu behisob degani emas, hammasi hisob-kitobli, barçasi sanoqli, barining öz sohibi bor. Sen Parvardigoringdan ginalar qilma, özingdan öpkala. U neça martalab közlaringni moşdek oçib qöydi-ku, bilmading, qadriga yetmading, Nazar, yolğonçining makriga uçding.

Yusuf LATIF

“Yoşlik” jurnalini taşkil etişdan közlangan maqsadlardan biri yoş isteʼdodlarni kaşf qiliş, ularni jurnalxonlarga tanitiş bölgan. Jurnal va uning jamoasi aynan şu yölda xizmat qilgan (hozir ham baholi qurdat harakat qilayotir). Bundan roppa-rosa 35 yil oldin tahririyat jamoasi xorazm­lik bir guruh yoş qalamkaşlarning umid uyğotganlarini tanlab, ularning eng yaxşi asarlarini eʼlon qilgan. Öşa yoşlar orasida Yusufjon Latipov ismli nosir ham bor edi. Uşbu hikoya özining tili, samimiyligi va bayon uslubi bilan öquvçida yaxşi taassurot qoldirgan bölsa ajab emas… Yoş nosir bir muddat tahririyatda ham mehnat qiladi.

Mana, oradan 35 yil ötib “Yoşlik”ning yoş muallifi yana jurnal tahririyati eşigini qoqdi; bu safargi yöqlov boşqaçaroq – keksa, ammo sodiq muallif tahririyatning elektron manzili eşigini qoqib, köngil keçinmalari bitilgan badiasini jönatibdi. 1984-yil – “Yoşlik yöqlamasi” rukni ostida hikoyasi eʼlon qilingan Yusufjon Latipovni yana yöqlab, uning “Söqirlik sitamlari”ni eʼtiboringizga havola qilyapmiz.

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…