(Hikoya)
Asli ilgari ham pildirab yurardi. Endi bolalar öyinçoği – pirildoqday pirillay ketdi. Bir joyda ketini bosib ötira olmay qoldi. Işini çala taşlab, tamaki tutatgani çiqib kelaveradi. Mijozlari oğzini lang oçib, jağlari oğrib, intizor kutadi uni. Yana deng, bari katta odamlar yoki ularning oila aʼzolari. Şunday oliymaqom şifoxonaga işga kirgunça ham oğzidan ona suti anqigan. Örta maxsus maʼlumotli bölsa-da, qöli yengilligi bois unça-munça döxtirday işga aralaşib, u-bu kimni davolay boşladi ham. Bemorlar atayin uni sörab keladigan bölişdi. Öziga yaraşa obrö qozondi. Katta joyning kiçkina imtiyozlaridan foydalanişga örgandi. Yolğiz erkatoyini kazo-kazolarning arzandalari qatnaydigan oliymaqom boğçaga bazör joylaştirdi.
Tong saharlab öğlini uyqusini çala qilib uyğotadi-da, xotini oğziga ul-bul tutadimi-yöqmi – hay, mayli, boğçada kaşa yeya qolar, bolani pörim kiyintirgaç, kötarib çopqillaydi. Törtinçi qavatdan tuşgunça öpkasi kelib oğziga tiqiladi. Şap-şap qadam tovuşlaridan qöşnilar ham biladiki, Temurvoy kallayi saharlab boğçaga ketyapti. Bu paytda dömning bolalari ayni şirin uyquni olayotgan böladi. Hovliga çiqişi bilan öğlini pastga tuşiradi, qölidan yetaklab bekat tomon oşiqadi. Ikki sumkasini burnoği yili kesib taşlangan azamat çinorning keng-möl tönkasiga joylaştirib, “Mo-lo-koo!” deb baqirişga çoğlanib, tomoq qirgança ovoz payçalarini sozlayotgan sutçi xotinga boş irğab salom beradi göyo. Juvon ham közlarini pirpiratib ketayotgan bir burdagina erkakka emas, piçinon kavşab borayotgan bolakayga qarab jilmayadi. Xuşi kelsa, “Ha, boğçagami?” deyişi mumkin. Javobi özi bilan. Xudo urib uyqu kuçlilik qilsa-yu, keçroq uyğonsa, sutçining oldidan şamolday uçib ötadi. Öğlini ham kötarib oladi, yerga qöymaydi. Halitdan zil-zambil, tengqurlariga qaraganda böydorroq. Xotini bolasining soçini silab, istarali yuzlaridan öpib, “Toğalariga tortgan-da!” deyişdan çarçamaydi. Bu bölsa bahslaşib ötirmaydi. Içini muşuk tirnamasayam kerag-ov. Heç qursa, öğlimni özimdan özdiriş uçun, ana, hukumatning boğçasiga joylaştirib qöyganman, hali suzişga, hali kuraşga olib yuguraman, desa bölardi. Lekin dimi çiqmaydi. Tarbiyasi şunaqami…
Mana şu avtobusga ilinmasa, keyingisi yigirma daqiqada keladi, işga keçikişi aniq. Şu uçun suloqmonday öğlini kötargança bekatga qarab yugurgilaydi. Avtobus hali tirband emas, oyna tomondagi böş joyga örnaşib, Temurvoyni tizzasiga oladi, özining kiçkina jussasi körinmay ham qoladi. Uzoqdan qaragan kişi bir örindiqda ikki bolakay ötirvolibdi, deb öylaşi heç gap emas. Avtobus şahri azimning qişloqdan köçib kelganlar yaşaydigan bu çekkasidan markazga yetib borgunça köp bekatlarda töxtaydi, odam tuşirib, odam oladi. Bu bölsa miq etmay ketaveradi. Köça manzaralariga maʼnosiz boqib boraveradi. Öğli bir nimalar sörasa, ja zehni ötkir qurmağurning, bilganiça javob beradi. Köpinça bolaning özi dadasining javobini tuzatib qöyadi.
– Ana Temur bobom! – bolakayning har kungi xitobi şu. Xiyobon örtasidagi haykalni körsatib, ismi bir xilligidan ğurur tuyadi. Bu bölsa doimgiday siniq jilmayib, çakkalaridan soçlari tökilayozgan boşini ohista irğaydi.
Avtobus nikolay ğiştin bino qarşisida töxtaydi. Ota-bola yölovçilar orasidan sitilib, taniş bekatga tuşgaç, bu yoğiga sekin salobat bilan (agar şu salobat deyilsa) qadam bosadilar. Boğça yaqinida hali inomarka maşinalar körgazmasi boşlanmagan, bitta-ikkita mers-pers, prado-sradoni hisobga olmasa. Temurvoy köringan avtomobilning markasiyu modelini aytib boradi, dadasi boş silkib qöyaveradi.
– Sizga bunaqasidan! Oyimga anavinaqasidan, faqat rangi qizil böladi. Oyim qiz bola-ku! – şaharda tuğilgan-da, oyi, ada deyişga örgangan. Şunisi tuzuk, öziga yaxşi, ena, ota deb örtoqlarining oldida mulzam tortmaydi. – Özimga esa Muhammadqodirning dodasining moşinasidan olaman! Kotta bölsam, pulim köp böladi…
Otasi bolakayning doimgi gaplariga parvo qilmaydi. “Kaşangni ye! Heç kim bilan urişma!” deya qayta-qayta uqtirgança boğça darvozasidan kirib boradi. Hali bolalar kelmagan böladi. Temurvoyning köça kiyimlarini yeçib, javoniga iladi, içkari kiyimlarini kiydirib, oyoğiga şippagini beradi. Boğça opasiga topşiradi. “Mayli…” deydi yerga tikilgança. Öğli kelib quçoqlaydi: “Derazadan qarayman!” deydi. Bu hovliga çiqqaç, ikkinçi qavat oynasidan Temurvoyning qöl silkiyotganini köradi. Darvoza ostonasidan hatlayotib, yana ortiga ögriladi. Endi öğlining nigohi tirbandlaşa boşlagan köçada, inomarka maşinalarda, qölida bir nimalar kötarvolgan örtoqlarida böladi. Uning közidagi mung aralaş havasga ortiqça eʼtibor qilmay, çunki hamişagi holati şu, işxonasiga şoşadi. Boşliqlar kelgunça, u yoq-bu yoqqa qarab qöyişi kerak…
– O-o-oy!… – ayolning jon aççiğida baqirgan ovozidan huşi joyiga qaytib, darhol uskunani öçirdi. Xayol bilan çalğib, bemorning soğ tişini öyib yuborişiga sal qolibdi-ya. Birpasda farroşdan tortib boş şifokorgaça hamma şu yerda hozir böldi: xayrixoh qaragan, zaharxanda iljaygan, maʼnosiz boqqan qiyofalar…
– Keçiras… keçiras… – tilidan şu söz tuşmaydi, bemorning atrofida girdikapalak aylanadi.
Yoşi qaytib, yuziga ajinlar uya sola boşlagan ayol öng yoniga egilgan köyi tufdonga qayta-qayta tuflaydi. Hamşiralar tutgan qoğoz soçiq bilan lab-lunjini artadi. Bu bölsa uning yelkasiga yengilgina qoqib, uzrini aytmoqqa şaylanadi-yu, qimmatbaho svetiriga barmoq tekkizişga botinmaydi. Qöli havoda qoladi. Bemorni şaştidan tuşirib, otang yaxşi, onang yaxşi, deb könglini ovlab, bir amallab kuzatişgaç, hamma yengil nafas oladi. “Özi, oliy maʼlumoti yöq, bu yer esa hukumat şifoxonasi, tiş davolaşni kim qöyibdi unga…” degan pisandalarga quloq qoqmay, közini pirpiratib turaveradi. Xudo urgan bandasini payğambar ham hassasi bilan turtibdi deganlaridek, unga hamkasblarining munosabati birdan özgaradi. Bir-ikki odamşavandasi içi açiganday qaraydi, xolos. Hatto hamişabahor hamşiraoy ham mensimasdan: “Glavraç çaqirvotti…”, deb ketadi çimrilib. “Kuningni körsatişadi endi”, degan iddao sizib turadi gapiriş ohangidan.
Xonasida tek qotib ötirgan edi, nima qilarini bilmay. Bundan köra tepib-tepkilaşgani yaxşiydi. Boş şifokorning çaqirtirganini eşitib, bir hisobda sal yengil tortdi ham. Zum ötmay qabulxonada paydo böldi. Kotibaga aybdor-aybdor möltiradi. Qoraqoş xonim pardoz oynaçasidan birrov köz uzib, “Qança kutiş mumkin? Imillamasang-çi!” degannamo öqraydi, içkariga işora qilib boş likillatdi. Bu bölsa şundan keyin ham biroz taraddudlanib turdi. Haşamdor eşikni ohista oçib, muhtaşam xonaga boş suqdi. Rahbarning qovoğidan qor yoğadi, lekin közlarida vajohat sezilmaydi. Sal dadillaşib, bir qadam oldinga taşladi. Eşik özi kelib, tirq etib yopildi. Qölini qovuştirib, xöjayinning oğzini poyladi.
– Kallangni yeb qöyibsan san bola. Kimlarga xizmat qilişimizni esdan çiqardingmi?! Haliyam unça injiq emas ekan. Öğliga aytsa, sanga qöşilib, maniyam oyoğim osmondan bölib ketadi-ya… – Boşliq köpni körgan odam, inson taqdiriga daxldor masalada yetti ölçab, bir kesiş kerakligini yaxşi biladi. Ustiga ustak, şu musiçaday yigitni oşirib jazolaşga ham köngli bormaydi. Bu bölsa burnini tortib, qölini qovuştirib, yelkasini tiriştirib, közini pirpiratib turaveradi. Körgan odamning içi açiydi, köngli yumşaydi. – Biror gap bölsa, ayt. Qöldan kelsa, yordam qilamiz. Oxirgi paytda ğalati böp qolding, özi…
Xöjayinning muloyim gapidan közida yoş ğiltilladi. Özining işda qolişini emas, öğlining boğçada qolişini öylab köngli töliqdi. Xayrixoh tikilgan boş şifokorga vaziyatni tuşuntirişga urinib ğuldiradi. Rahbar heç nimani anglamayotgandi, bu bölsa hammasini aralaş-quralaş qilib taşladi:
– Yomonlikka olsa, haydatvoradi, dedila… Şu navaralarini juda yaxşi körar ekanla… Boğçaga özlari maşinada olib kelib, taşlab ketarkanla… Birgina şapati… – özining yuziga asta urib körsatdi.
Boşliq uzoq vaqt angrayib turdi. Masalaning tagiga yetib, bu notavon xodimining holiga açinişini ham, açinmasligini ham bilmay qoldi. Arzimagan narsadan şunçalik vahimaga tuşiş mumkinmi odam? Atrofidagilar har nima deb hovliqtirib qöyibdi-da.
– Okaxonni kengfeʼl deb eşitaman. Şu muştday bola bilan paçakilaşib ötirmasa kerak…
– Muştmas, şapati… – şoşib aytgan izohidan sezildiki, rahbarining gapini tuzuk-quruq tuşunmagan edi. Boş şifokor bunga eʼtibor qilmadi, stol çertib biroz öylandi, söng bölari maslahatga ötdi:
– Polvonni oling-da, töğri oldilariga boring, – endi qadimgiday sizlay boşlagandi. – Şunday, şunday deng. Tuşunadilar. Asli buyam şart emas. Ja könglingiz joyiga tuşmasa, deyman-da.
Boşliqning xonasidan quşday yengil bölib çiqdi. Yana deng, muammongizni hal qilvolgunça, işdan ruxsat berib turamiz, degani-çi. Boğça opalari: “Şaxsan özlari kelib, mudiradan: “Qani, öşa zöravonni körib qöyaylik-çi?!” deb sörab, qoş çimiribdila…” deyaverganidan keyin öğlini tobi qoçdiga çiqarib, uyda qoldirayotgandi. Kim biladi deysiz, aytib bölarmidi, kattalardan har narsa kutiş mumkin. Lekin Temurvoy boğçaga boraman deb xarxaşa qilgani-qilgan. Sahar mardondan turib oladi. Askarlar kuniga bayram böladi, şunga şeʼr yodlaganman, deydi. Generel Temurbek Yölyaxşiyev çaqiriğingizga binoan yetib keldi, deb qaddini ğoz tutadi, şu tariqa bayramdagi rolini repetitsiya qiladi. Unga sayin onasi kuladi: general yetib kelmaydi, generalning huzuriga yetib keladilar, deb. Ming qilsa ham ayol-da: “Mana, qarang, öğlimizning ham beti kökargan”, deya erini işontirişga tirişadi – öxşamaydi, surtgan upa-eligini Temurvoy kafti bilan artib taşlaydi. Yo, çindan ham, et-betini sal kökartirib, boğçaga oborsakmikan, degan xayollarga beriladi. Lekin bolasiga içi açiydi.
Işni ertaga qoldirmadi. Öğlini kiyintira solib, şahar markaziga oşiqdi. Baland oynavand bino poyiga yetgunça heç ikkilanmadi. Yaşil formalarni körib sust bosdi, qadamlari sekinlaşdi. “…viç…viç”, deb kalovlandi, içida öziga özi takrorlab kelgan gaplari faromuş böldi. Öğli esa melisaning kamariga taqilgan qinda çinakam pistolet bormi yo tuşlikka yeyiş uçun pomidor-bodring solvolganmi, balki nosvoyini şu yerda asrab yurgandir, deb qiziqsinib qaraydi – bilolmaydi. “Yiğilişdalar, navbatga yozilgan bölsangiz, kutib turişingiz mumkin”, deya devorga tirab terilgan qator örindiqlardan joy körsatişadi. Borib ötiradilar. Faqat qari-quri, xotin-xalaj… Bir kampir yonidagi çolga har ikki gapining birida: “Bu yil, axir, xalq bilan muloqot yili bölsa”, deb takrorlayveradi. Qora-kök kostyum-şim kiygan, böyinboğ taqqan sipta yigitlar şoşib kirib-çiqadi, hali u yoqqa, hali bu yoqqa ötadi. Turniket tez-tez çiyillab, şiqillab turadi.
Bir payt hammada yengil jonsaraklik boşlandi. Kelyapti, kelyapti, deb qolişdi. Melisalar qaddini rostlab, qornini içiga tortib, qölini çakkasiga tirab tek qotdi. Buğdoyrang yuziga, qisiqroq köziga, sokin qadam taşlaşiga… yana qandaydir harakatlariga, belgi-alomatlariga qarab kişining beixtiyor köngli yumşardi. Amaldor turniketdan ötib, özini mahtal kutayotganlarga ehtirom bilan salom berdi, qölini köksiga qöyib taʼzim qilgan böldi. Kampirlar yayrab-yoyilib ketdi, çollarning yuzidan ham dard aridi, quruqşagan lablarida tabassum öynadi. Hamma mana şu salomga alik olib, yana yuzlab çaqirim naridagi qişloğiga qaytiş uçun atayin kelganday xuşhollik sezdi. Barça muammolari öz-özidan yeçim topganday edi. Amaldor bolakayni körib, töxtadi: yuzida ajabsiniş alomati balqidi. Bu bölsa haliyam anqayib turardi. Öğli “Muhammadqodirning dodasi-ku!” deya yengidan tortgaç, huşini yiğvoldi. Yonoğiga sekin urib, “şapati…” dedi, biroq ovozini özidan boşqa heç kim eşitmadi. Amaldor erkatoy nevarasining nomi quloğiga çalinib, ular tomon yurdi. Bu bölsa gapni nimadan boşlaşni bilmay, ğudranardi.
– Assalomu alaykum! – dedi Temurvoy dadil, bolalarga yaraşmaydigan, kattalarga xos öktam ovozda.
– Va alaykum assalom!
– General Temurbek Yölyaxşiyev çaqiriğingizga binoan yetib keldi!
Amaldor jilmayib, bolakayning soçini mehr bilan tözğitib qöydi:
– General yetib kelmaydi, generalning huzuriga yetib keladilar. Xöş, örtoq general, bizga nima xizmat?
Temurvoyning adasi közlarini pirpirata-pirpirata tuşuntira ketdi:
– Şapati… – yana özining yuziga urib körsatdi. – Nevarangizni… Muhammadqodirjonni… şapati… Öğlimiz biroz şöx-da…
– Şapatisiga közi kökaribdimi?! – quvligi tutdi amaldorning, dovdiratib tomoşa qilgisi keldimi. – Muştlab tuşirganida nima bölardi?! Temurvoy temir muşt sohibi ekan-da. Katta bölsa…
– Katta bölsam, dodangnikidaqa moşina olaman, degandim, Muhammadqodir dodam sanga moşinalarini sotmaydila, dedi… Şunga… şunga…
– Yiqqan puling maşinaga yetadimi, özi?!
– Yaqinda sunnat töyimni qilamiz, hamma menga pul beradi. Hozirça kam… – bolaning şaşti biroz pasaydi.
Amaldor kostyumining içki çöntagidan beş-oltita qoğoz pul çiqarib, bolakayga uzatdi. Otasi şoşib qoldi: “Olma! Olma!” deya şipşidi. Temurvoyning esa yuziga tabassum yugurdi:
– Hay, mayli… kattalarning qölini qaytariş yaxşi emas.
Çol-kampirlar kamşik tişlarini qoqşol barmoqlari bilan yaşirib kulib yubordi. Melisalar ham oxiri nima bölar ekan deb qiziqsinib, köz qirlarini taşlab turardi. Bolakay pulni bamaylixotir sanab, çöntagiga tiqdi. Minnatdor boqdi yon-yoğiga.
– Örtoq general! Ketişga ruxsat sörayman!
Temurvoy boğçadoşi Muhammadqodirning bobosiga emas, bayram tadbirida rol öynayotgan tengquriga gapirganday baralla: “Ruxsat!” dedi. Bu bölsa amaldorga yetti bukilib rahmat ayta ketdi.
Ota-bola favvoralar yonidan ötib borardi. Temurvoy hovuz ziyidagi marmar hoşiya ustida dikinglab sakraydi. Dadasidan qölini qöyib yuborişini söraydi. Oğzida xörozqand: oldin bir-ikki yaladi, söng şima boşladi, oxiri qarsillatib çaynaşga tuşdi. Lab-lunjidan şira oqib dedi:
– Ada! Siz bu dunyoda heç kimdan qörqmaysiz-a?!
– …
2016
Farrux Jabborov
1985-yili tuğilgan.
Özbekiston davlat jahon tillari universitetining xalqaro jurnalistika fakultetini tamomlagan. Hikoyalari matbuotda va töplamlarda çop etilgan.
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


