Maşinadan tuşişim bilan non yopiş uçun obdon qizitilgan tandirning haroratini his etdim.
Bu gapimdan söng meni toğ bağridagi sölim göşada ulğaygan bölsa kerak, deb öylagandirsiz. Yöq. Men köplarning nazarida çöl, aslida suvi möl, serhosil boğ-roğlar maskani – Şofirkonda tuğilganman. Bolaligim ham öşa çamanzorlar bağrida keçgan. Kiçkinaligimda eng köp eşitganlarimdan biri (balki sizni ham onangiz şunday koyigandir): “Qizib turgan tandirga qarama, xamir tuşib qoladi, bolam!” Men bölsa, yugurib kelib lovullab turgan tandirga böylab qoçardim. Şundan bilamanki, tandirning issiq tafti odamni lohas qiladi.
Qizilqumga kelib olgan ilk taassurotim ana şu taft – tandirday qizib turgan Uçquduq.
Oçiğini aytganda, olifta talaba köngliga Uçquduqning havosi yoqmadi. Maşinadan uzoqlamay, yana ortimga – poytaxtga qaytgim keldi. Köz öngimda jonajon universitetim – Toşkent davlat texnika universiteti paydo böldi. Qaytamanu, magisrtaturaga hujjatlarimni topşirib öqişni davom ettiraman. Keyin aspirantura, doktorantura qilib, bir kun körasizki, professor – Nuriddin Kamolov bölaman.
Şu orzular oğuşida biroz turib qolgan ekanman birdan dami çiqqan pufakday şalvirab qoldim. Axir, magistraturaga hujjat topşira olmayman. Çunki Uçquduqqa – talaba, universitet va Navoiy kon-metallurgiya kombinati tomonidan tuzilgan uç tomonlama şartnoma asosida kelyapman-a! Bunday şartnoma ham saboqdoşlarning köpiga nasib etmagan. Qizilqum bağridagi şu şaharçaga kelişga havasmandlar, eh-hey, qança edi-ya, deb özimga-özim tasalli berdim. Negaki, bu möjaz şaharçada yolğizman – heç kimni tanimayman, biror suhbatdoş ham, köngil yetar odam ham yöq. Şaharça ham, uning zahmatkaş ahli ham, möyi endi sabza örgan Nuriddin kelganini bilmaydi.
Şaharçada yagona men kabi endigina kelganlar qönim topadigan va yaqinda işga joylaşganlar turadigan “Işçilar yotoqxonasi”ga bordim, joylaşdim. Nafas rostlab olgunimça kun ham botibdi.
Nazarimda, köçada kunduzgidan köra odam köproqday. Ular saraton quyoşidan panalagan bolalar va işdan horib qaytgan ota-onalar edi. Ğir-ğir çöl şamoli esadi. Bu şamol köpdan buyon istiqomat qiladiganlarining taniga rohat bağişlasa, birinçi bor kelgan kişiga ğalati tuyuladi. Samoda birdan bodirlab yulduzlar paydo böldi. Keçalari osmon Uçquduqqa yaqinlab qolarkan. Qöl çözsang, yetguday! Odatda köpçilik toğlarda osmon yaqin böladi, deb biladi. Ehtimol şundaydir-a, ammo bepoyon kengliklarda oyu yulduzlar yerga yaqinlab qolişini şu yerga kelib his qildim. Qaysi tomonga qarama, adoqsiz kenglik. Yulduzlar Qizilqumga langar taşlab turadi. Beixtiyor hayratga tuşasan: qança uzoqqa tikilsang, şu tomonda yulduzlar sahroga yoğilib yotadi.
Tuni gözal va maftunkor sahro bağridagi şaharçada tong özgaça tarovat bilan otdi. Qizilqum bağridan olovlanib, guyo undan kuç-quvvat olib kökka otiladi. Barkaşdek quyoş qizilqum tusda tovlanadi-jilolanadi.
Ertasi kuni Şimoliy kon boşqarmasiga bordim. Boşqarmada yoş mutaxasislar bilan işlaş böyiça alohida bölim bor ekan. Yaxşi kutib olişdi. Suhbatlaşdik. Bölim Şimoliy konga yöllanma berdi. Bordim. Kondagi mutasaddi:
– Bizda iş yöq, – dedi.
Töğrisi, bu gapdan xursand bölib ketdim: “Uçquduqqa kelib, eng yaxşi gapni sizdan eşitdim”, dedim. Şu kuni tuşdan söng yana boşqarmaga qaytdim va vaziyatni bayon qildim.
Yoşlar mutaxassislar bilan işlaş boşliği va Şimoliy kon muhandisi örtasida ziddiyat kelib çiqişiga sababçi bölib qoldim. Ertasi kuni yana konga bordim. Muhandis: “Sen bola jonga tegding, hozir işga qabul qiliş komissiyasini yiğaman, agar komissiyadan ötsang, işlaysan. Öta olmasang, Toşkentga qaytib ketaverasan”, dedi.
Muhandisning bu gaplari jon-jonimdan ötib ketdi. Jussamni çaqmoq örganday böldi. Xayolimga: “Nahotki, meni – keçagina universitetni imtiyozli diplom bilan tugallagan navqiron yigitni şu sahroda – qip-qizil çölda yurgan odamlar savollarga kömib taşlasa, işga olişmasa-ya”, degan öy keldi.
Komissiya aʼzolarining söroq-savollariga javob berdim. Bugun öylasam, juda jöngina suhbat bölgandi. Ammo komissiya aʼzolari javoblarimga “töğri yo notöğri” deb munosabat bildirmasdi. Konga oid xarita körsatişdi.
– Bu nima?
Qarasam, loyiha ekan. Ammo yonidan kondagi hozirgi holat ham şartli belgilar asosida körsatilgandi.
– Loyiha – Loyihalaş instituti tomonidan çizilgan.
– Xöş, tuşuntirib ber.
– Bitta xatosi bor. Institut bu yerda çizmadan çiqib ketibsizlar, agar buni inspektorlar körsa, korxonaga jarima belgilaşi mumkin.
– Sen bizni tekşirgani kelgan inspektor emassan, çizmani gapir.
– Belgilangan loyihadan taşqariga çiqilgandan söng, xatosini aytaman-da, yana nima deyişim kerak!
Komissiya aʼzolaridan biri:
– Bor, çiqib ket, – dedi.
Oradan biroz vaqt ötgandan söng çaqirişdi.
– Niyating qanday? – deb söradi birpas avval taşqariga çiqişimni talab qilgan kişi.
– Universitetga qaytib ilmiy iş qilmoqçiman.
– Ilmiy izlanişni auditoriyada konni xaritadan körib qilasanmi? Körib yuribmiz şaxtani tasavvur qilolmaydigan ustozlaringni. Agar rostdan ilmiy iş qilmoqçi bölsang, avval işlab çiqarişni örgan. Undan söng ilmingni qilaver.
Keyin bilsam bu maslahatlarni bergan kişi uçquduqlik mutaxasislarning ustozi Naim Nasimoviç ekan. U kişining mulohazalari maʼqul kelib, işni boşlaydigan böldim. Rostini aytganda, talabaning orzusi ham, niyati ham katta böladi.
Bir latifa bor-ku: “Yuridik institutida öqiydigan birinçi kurs talabadan söraşibdi. Öqişni tugatgandan söng nima qilasan?
“Boş prokror bölaman!”
Ikkinçi kursni bitirgandan söraşibdi.
“Zam prokror bölaman.”
Uçinçi kursni tamomlagandan söraşibdi.
“Öqişni tugatib olaylik-çi…”
Törtinçi kursida öqiydiganga ham şu savolni berişibdi.
“Aka, iş yöqmi?”, – degan ekan”.
Kamina ham Uçquduqqa borsam birdan katta odam bölib ketaman, deb öylagandim. Keldim, kördim. Savol-söroqlarga javob berib, ekskavatorçiga yordamçi bölib işni boşladim.
Hozir bunday daraja yöq. Yaʼni nolinçi “razryad”dan “hayyo-huyt” deb işni boşlab yubordim. Baxtimga konga yaqinda yangi ekskavator olingan ekan. Şu maşinada Mansur Yaganuroviçga “pamoşnik” böldim.
Xuddi “Oqkema”dagi Mömin çolning nevarasiga öxşayman. Bola toşlarni minib tank qilib otganiday men ham Mansur Yaganuroviçning yonida turib ulkan ekskavatorni boşqargim keladi. Ammo boşqaruvni u kişi ham berib qöymaydi.
“Nuriddin, oynani tozala!”
“Nuriddin, moyiga qara!
“Nuriddin, …”.
“Nuriddin, …”.
Yaganuroviçning saboqlari davomida Uçquduqqa singib ketdim, çoği. Şu zahmatlarni çekib işlayotgan odamlarning mehnatini körib, ularga mehr qöydim.
Oradan köp ötmay, şaxta ustaligiga ötkazişdi. Yer qaʼridan nodir va kamyob boyliklarni qaziyverib, konçi ham bölib qoldim. Bugun işga kiriş uçun Uçquduqqa kelgan öşa paytdagi ulkan şaştimdan aslo qaytganim yöq.
Işlab çiqarişni körib, konçilarning muammolarini his qildim. Ana endi, ilm qilsak yaraşadi. Bugun öylayotganlarim orzumand yoşlik yillarinikidan albatta farq qiladi.
– Nimasi bilan deysizmi?
– Bugungaça kon işlari boşqa sohalarning rivoji hisobidan köproq qazilma boyliklarini qazib oladi. Xöş, konçilik öz hisobidan rivojlaniş uçun nima qilmoq kerak? Şu men uçun katta mavzu bölyapti.
Ha, aytgança, men endi uçquduqlikman. Şu şaharçada farzandlarim dunyoga keldi. Oilam bilan qiziqqan sohamiz böyiça işlayapmiz. Qizilqum bağriga singib, uning töşidan yurtimiz ravnaqi uçun kerakli boyliklarni suğirib olayotganimizdan mamnunmiz.
Uçquduq oqşomlarida har doim yulduzlar langar taşlab turadi.
Odilbek ORTIQOV
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida

