15 daqiqada öqiladi

694 marta körilgan

“Sobit-u sayyorada inson özing…”

Xayriddin Sulton

Ötgan asrning yetmişinçi yillari.

Toşkent davlat (hozirgi Özbekiston Milliy) universiteti jurnalistika fakultetining birinçi kursida bizga özbek mumtoz adabiyoti fanidan maşhur Botirxon Akramov domla dars berardi.

Bir kuni Sayfi Saroyi yoki Sakkokiydan maʼruza öqişi kerak bölgan domlamiz auditoriyaga hayajon bilan kirib keldi va salom-alik, yöqlamadan söng, kutilmaganda quyidagi misralarni öqiy boşladi:

Sobit-u sayyorada

Inson özing, inson özing.

Mulki olam içra bir

Xoqon özing, sulton özing…

Ustozimiz ehtirosli ohangda şeʼr öqir ekan (u kişi, aslida, teatr sanʼati institutini bitirgan, lekin navoiyşunos olim bölib tanilgan edi), biz, talabalarning butun vujudimiz quloqqa aylanib, közlarimizda hayrat-u hayajon uçqunlari porlar edi.

Ayniqsa:

Atomni ijod etib,

Dahşat balo bunyod etib,

Oqibatni yod etib,

Hayron özing, hayron özing, –

degan satrlarni eşitganda butun auditoriya benihoya mutaassir bölib qoldi.

Nihoyat, qiroat tugadi. Botirxon aka, bu şeʼr Erkin Vohidovning hali heç qayerda çop etilmagan “Inson” qasidasi ekanini, bu asarni keça şoir bir davrada öqiganini, domlamiz qölyozmadan nusxa köçirib olganini aytib, uni çuqur tahlil qilib berdi.

Erkin Vohidovdek maşhur inson bilan hamsuhbat bölgan domlamizga nihoyatda havasimiz keldi.

Adaşmasam, 1976-yili Yozuvçilar uyuşmasida I.V.Gyotening “Faust” asari tarjimasi muhokama qilindi. Asar Erkin Vohidov tomonidan özbek tiliga ögirilgan edi. Bir neça talabalar qatorida men ham şu uçraşuvda qatnaşgan edim. Fayzli adabiy keçaga aylanib ketgan uşbu anjumanda atoqli faylasuf olim, akademik Vohid Zohidov:

– Erkinjon, – dedi hammaning eʼtiborini öziga jalb etib, – tragediyaning rusça tarjimasida “деяние” degan söz bor, uni nima deb tarjima qildingiz?

Erkin aka xuddi şu savolni kutib turgandek, ohista örnidan turib: “деяние”ni sözma-söz tarjima qilsa, özbekçada iş, harakat, faoliyat böladi, lekin asar ruhidan kelib çiqib, uni “aʼmol”, deb olindi, – dedi.

Esimda, şunda akademik domla ikkala kaftini köksiga qöyib, “Böldi, boşqa savolim yöq” degandek mayin jilmaygan, davra ahlining ham bu javobdan qanoat hosil qilgani ayon körinib turar edi.

Men öşanda yillar ötib, bu uluğ söz sanʼatkori, ajoyib insonning şogirdlari qatoridan joy olişimni, hatto u kişining qöl ostida işlaş nasib etişini xayolimga ham keltirmagan edim.

Bundan qirq bir yil muqaddam, yaʼni

1981-yili Özbekiston adabiy jamoatçiligi uzoq kutgan, bunga erişiş uçun köp harakat qilgan “Yoşlik” jurnali taʼsis etilib, unga Erkin Vohidov boş muharrir etib tayinlandi.

Yangi rahbar ijodiy jamoa borasida maslahat sörab, “Guliston” jurnalining sobiq boş muharriri, ustoz Asqad Muxtorga murojaat qiladi. Asqad aka “Guliston”da işlagan Saʼdulla Siyoyev, Abdulla Şer, Erkin Aʼzam, Sulaymon Rahmon kabi ijodkorlar bilan birga meni ham “Yoşlik”ka tavsiya qiladi. Oradan köp ötmay biz – eski “guliston”çilar yangi jurnalda iş boşladik. Şu maʼnoda, “Yoşlik” jurnali asli “Guliston” bağridan unib çiqqan, deyişimiz ham mumkin.

Albatta, yangi jamoaga birdaniga ötib qöya qolganim yöq. Erkin akaning taklifini eşitib, içimda jon-jon deb turgan bölsam ham, özimni biroz taroziga soldim, yaʼni, avvalo Ğafur Ğulom nomidagi naşriyot rahbariyati menga ruxsat berişi qiyin ekanini, qolaversa, işxonada kvar­tiraga navbatim kelib qolganini pisanda qildim.

Holbuki, men kvartira oliş uçun ariza ham bermagan, binobarin, ikki yuz kişidan ortiq talabgorlar röyxatida ham yöq edim.

Nega deganda, tört yuzga yaqin xodim xizmat qiladigan naşriyotga ikki-uç yilda bitta uy ajratilar, şu sababli mendek pessimist odam uçun bu uzundan-uzun röyxatning oxiriga tirkaliş maʼnisiz bir iş bölib tuyular edi. Lekin şunga qaramasdan, Erkin akaga boyagi vaj-korsonlarni töqib aytişga majbur böldim.

“Odamlar, aslida, yomon emas, faqat kvartira masalasi ularni buzadi”, deganida Mixail Bulgakov ming karra haq edi.

Oçiğini aytganda, uysizlik, ijarama-ijara darbadar kezib yurişlar rosa jonimga tekkan edi. Bir kuni erinmasdan hisoblab çiqsam, talabalikning birinçi kursidan boşlab to şaxsiy kvartira egasi bölgunimga qadar Toşkenti azimda öttiz yetti joyda ijarada yaşagan ekanman.

Erkin aka mening surbetona talabimni hamdardlik bilan eşitdi. Biroz öylanib: “Aniq vaʼda berolmayman, lekin harakat qilib köramiz”, dedi.

Şu tariqa men jurnalning nasr bölimiga – muharrir lavozimiga qabul qilindim. Erkin Aʼzam bölim mudiri etib tayinlandi. Qizğin işga kirişib ketdik. Örni kelgani uçun bir holatni eslab ötmoqçiman.

Hukumat qaroriga muvofiq, “Yoş gvardiya” naşriyoti jurnalga muassis etib belgilangan, uning moddiy va moliyaviy taʼminoti naşriyot zimmasida ekaniga qaramasdan, beş-olti oy ötib ketsa-da, bizga muqim joy ajratilmadi. Şu sababli Puşkin köçasi, 1-binoda joylaşgan Yozuvçilar uyuşmasining çoğroq majlislar zali bizga vaqtinçalik boşpana vazifasini ötab turdi.

Tasavvur qiling, boş muharrirdan tortib maşinkaçi ayolgaça ön-ön ikki xodim bir xonada işga kömilib ötiramiz. Kutilmaganda Uyuşma masʼullaridan biri kirib keladi-da, zudlik bilan zalni böşatib qöyişimizni, bu yerda hozir majlis ötkazilişini aytib çiqib ketadi. Biz apil-tapil narsalarimizni yiğiştirib, majlis qaçon tugar ekan, deb yölakda qoğoz qöltiqlab sarğayib turamiz.

Ança vaqt şu zaylda işlab, ming maşaqqat bilan jurnalning birinçi sonini tayyorladik.

– Iş rejasiga köra nasr bölimidan Şukur Xolmirzayevning “Toğlarga qor tuşdi” nomli qissasi, Murod Muhammad Döstning “Daşt-u dalalarda” va mening “Saodat sohili” degan hikoyam bosmaga topşirilişi kerak edi.

Şukur akaning qölyozmasi tahririyatga keçikib keldi. U kişi bexos yiqilib oyoğini sindirib olgan, şuning uçun biz har kuni muallifimizning eski konservatoriya qarşisidagi kvartirasiga borar, adib iştirokida qölyozmani tahrir qilar edik. Uç-tört kun şu tariqa işlaganimizdan söng bu tadbirimizdan jöyali natija çiqmasligi ayon böldi. Avvalo, buni Şukur akaning özi sezdi va qatʼiy ohangda, hali qölyozmaning işi köpligini, bu holda uni naşrga berib bölmasligini aytdi.

Biz muşkul ahvolda qoldik. Jurnalni bosmaxonaga topşiriş uçun sanoqli kunlar qolgan edi. Yirikroq nasriy asarsiz ilk sonni çop etiş albatta noörin bölur edi. Çunki ne maşaqqatlar bilan taşkil etilgan jurnal yoş özbek adabiyotining salohiyatini “körsatib qöyişi” ham kerak edi-da. Tahririyat tortmalarida katta proza asarlari yöq emas, bor edi. Ammo ularning biri hajviy mavzuda, ikkinçisi hali köp tahrirtalab edi. Qolaversa, birinçi songa öşa paytning tili bilan aytsak, bunday bir “yoruğroq, tiniqroq narsa”, yaʼni senzura çangalidan osonroq çiqadigan asar zarur edi.

Şu tariqa boşimiz qotib turganida Erkin Aʼzam boş muharrirning topşiriğini menga yetkazdi. U kişi aytibdilarki, Xayriddin şu hikoyasini qayta işlab qissa qilsin. Hayron bölib, mudirimga tikildim. “Ikki kundan keyin jurnal topşirilsa, qanday qilib hikoyani qissaga aylantiray? Men sirkning fokusçisi emasman-ku!” – dedim jiğibiyron bölib. Mudirim bunga javoban boş çayqab, davrimizning maşhur adabiy hikmatlaridan birini takrorlab menga nasihat qildi.

Hikmat:

Roman yozsang – uzun yoz, kessa bölur,

Qissa yozsang – qisqa yoz, qöşsa bölur.

Xulosayi kalom, menga qişloqqa javob berildi – “asar ustida işlagani”. Göyo badiiy asar loyki, men uning ustiga çiqib tepib pişitsam!

Parkentdagi uyimda uç kunmi-tört kun işlab, hikoyaning Hindistonga aloqador qismini, Bobur Mirzoning ruhiy-hissiy dunyosi tasvirini kengaytirdim, asarga yangi lavha va detallar, söfiylik falsafasiga oid muşohadalar qöşildi.

Şu tariqa ikki bosma taboqdan iborat möjazgina qissa vujudga keldi. Bahodir Jalolov unga ramziy maʼnolar aks etgan rasm işladi. Asar 1982-yilning yanvarida – “Yoşlik” jurnalining tarixiy birinçi sonida bosilib çiqdi.

Va barça hangoma şundan söng boşlandi.

Qissa eʼlon qilingaç, döst-u duşman nazariga tuşdi. Tabiiyki, döstlar suyunib, ğanimlar kuyundi.

Fevral oyida Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasining kotibiyat yiğilişi böldi. Unda boşqa masalalar qatorida bir guruh yoş qalamkaşlar bilan birga mening ham Yozuvçilar uyuşmasi aʼzoligiga qabul etiş haqidagi arizam körildi.

Nomzodlarni navbatma-navbat kotibiyat yiğilişi bölayotgan kiçik zalga çaqira boşladilar. Nihoyat, galim kelib, hayajon içra ostona hatlab içkari kirdim…

Içkarida esa gurzi yalanğoçlagan bir ustozimiz meni kutib turgan ekan.

Ey, ajoyib zamonlar ekan-da! Şu kiçkinagina qissa uçun meni – na adabiy, na hayotiy tajribasi bölgan ğör bir qalamkaşni şunday nufuzli yiğinda bu zabardast munaqqid obdan “döpposlagan” edi: “Nega BAM haqida emas, Bobur haqida yozadi?” “Qonxör şaxsni ideallaştirişdan qanday siyosiy maqsadni közlagan?” “Axir, u Oybek emas-ku, nega tarixiy asarga qöl uradi?” “Куда смотрит руководство журнала “Ёшлик”? (Tabiiyki, özbek tilida adabiyot yaratadigan Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasining majlislari ham öşa yillar, zalda birorta rus bölmasa-da, “oğalar” tilida ötkazilardi).

Bu tazyiq-tahdidlar bugun kulgili, kurak tugul, tuvakda ham turmaydigandek bemaʼni körinadi. Ammo u paytlarda bu siyosiy dağdağalar, xususan, “куда смотрит…” deb boşlanadigan maşʼum pöpisalardan qörqqulik edi.

Garçi taqvim hisobiga köra saksoninçi yillar boşlangan bölsa-da, ğoyaviy muhitimizda öttizinçi yillarning mudhiş nafasi goh oşkora, goh pinhona sezilib turardi. Men buni nayzador domlamizning otaşin nutqidan söng zalda öltirgan köpgina muhtaram adiblarning oğir sukutga çömib, oqsoç boşlari egilib qolganida yana bir bor his qildim.

Bugun – dorilomon zamonga çiqib olib ularga taʼna-malomat qilmoqçi emasman, aslo. Olloh özi bunday yaraşiqsiz işlardan barçamizni asrasin. Faqat şuni aytmoqçimanki, alpomiş munaqqidning ğör bir qalamkaşni dastak aylab Bobur Mirzoga hujum boşlagani ijtimoiy-siyosiy hayotimizda navbatdagi qora kunlar yaqinlaşib kelayotganidan dalolat berib, ne-ne mard yuraklarga qörquv solgan, ne-ne mötabar boşlarni xam qilib qöygan edi.

Çunki bunday tajovuzkor bayonotlar behuda aytilmasligini hamma yaxşi bilardi. Siyosiy ob-havoni ziyraklik bilan iskab yuradigan bu munaqqidning tösatdan bu jabhada oybolta kötarib qolgani bejiz emasdi.

Negaki, Bobur Mirzoning başariyat oldidagi uluğ va betakror xizmatlarini maʼrifatli dunyo tan olgan, binobarin, buni eʼtirof etmaslik şöro mafkurasiga şaraf keltirmasligi ayon edi. Şuning uçun Bobur Mirzoning 500 yillik yubileyi arafasida Özbekistonda ham unga rasmiy munosabat birmunça yumşagan, hatto Pirimqul Qodirovning uzoq vaqt töxtatib qöyilgan “Yulduzli tunlar” romani ham nihoyat bosilib çiqqan, asarning xorijiy tillarga tarjimalari boşlangan, rusçaga qilingan tarjimasi uçun muallif va tarjimon Yuriy Surovsev respublikaning oliy adabiy mukofoti – Hamza nomidagi davlat mukofotiga sazovor bölgan edilar. Mana şunday bir vaziyatda bu yalovdor tanqidçining Bobur Mirzoga, binobarin, bu boradagi rasmiy siyosatga qarşi nutq irod qilişi “vakolatli idoralar”ning qudratidan quvvat olganini anglatar edi.

Lekin olamda yaxşilar köp – birin-ketin Asqad Muxtor, Pirimqul Qodirov, Odil Yoqubov, Erkin Vohidov sözga çiqib, Boburni va şu bahonada qissani himoya qildilar. Şunisi esimda qolganki, notiqlarning barçasi gapini boyagi munaqqidning nomini ehtirom bilan zikr etişdan boşlab, “Muhtaram Falonçi Falonçiyeviç juda töğri taʼkidlaganidek…” deya davom ettirar edi.

Keyin nomzodlar uçun yaşirin ovoz beriş bölib ötdi. Qabul natijalarini eşitiş uçun yana içkariga taklif etildik. Mening haqimdagi qaror yakuni bundoq bölibdi: kotibiyat aʼzolaridan ön sakkiz kişi tarafdor, bir kişi qarşi ovoz beribdi…

Xöp, “yana keldik maqsudimizga” degan­laridek, asosiy masalaga qaytsak. Mening bax­timga, “Yoşlik” jurnalini taşkil etiş haqidagi hukumat qaroriga binoan tahririyatimizga bitta kvartira ajratilgan bölib, jamoaning barça aʼzolari uyli-joyli ekani uçun öz-özidan men yagona talabgorga aylanib qolgan edim.

Xursandçiligimning çeki-çegarasi yöq edi. Çunki bu paytga kelib bitta boşim uçta bölgan, lekin beş yildan buyon hanuz Parkent – Toşkent avtobusiga osilib işga kelib-ketardim.

Ammo dunyodagi eng rasvo, eng battol byurokratiya bölgan, murvatlari zanglab ketgan sovet byurokratiyasi menga kvartira berişga sira-sira şoşilmas edi. Hukumat qarorini bajariş Toşkent şahar ijroiya qömitasiga yuklatilgan, ammo ijroqöm “böş turgan tayyor kvartira yöq”, degan bahona bilan işni aççiq­içakdek çözar edi.

Oradan bir yilça vaqt ötdi. Şahar ijro­qö­miga qatnayverib, tuflilarim yirtilib ketdi. Qu­ruq qoşiq nafaqat oğiz, balki tufli ham yirtar ekan.

Boş muharririmiz ahvolimga açinib, köp bor mening oldimda şahar ijroqömining raisi Vohid Oxunoviç Kozimovga qönğiroq qildi. Trubkani har safar bir rus ayol olar va dona-dona qilib: “Он уехал на похороны” (“U dafn marosimiga ketdi”) deb takrorlar edi. Oxiri Erkin akaning ham toqati toq bölib, “Nima balo, Toşkentda vabo tarqaganmi? Bunaqada şaharda odam zoti qolmaydi-ku”, degani ham esimda.

Bir yakşanba kuni Parkentdagi hovlimizda nimadir yumuş bilan band edim, bir kişi kelib, meni raykomga çaqirişayotganini aytdi. Raykomning menda nima işi bor ekan, deb hayron bölib borsam, Hamidulla Ahmedov degan toşkentlik birinçi kotib bölardi, şu kişining kabinetida Erkin Vohidov bilan Ibrohim Ğafurov ötirişgan ekan. Söraşib, salomlaşdik. Maʼlum bölişiça, ular Söqoq dam oliş uyiga, direktor-şoir Orif Odilxonovni yöqlab kelişgan ekan. Orif aka bulardan bexabar Toşkentga iş bilan ketib qolgan ekan. Kimdir ularning tumanga kelganini Hamidulla Ahmedoviçga bildiribdi va raykom kotibi suyunib ularni kutib olibdi. Erkin aka şu yerda bizning bir şogirdimiz yaşaydi, deb meni yöqlatgan ekan. Hovlidagi havorang “Jiguli”da u kişining öğli Xurşidbek kitob öqib ötirgan ekan, uni ham içkariga olib kirişdi.

Hamidulla Ahmedoviç taşkilotçi odam emasmi, darhol tuman madaniyat uyida şoir-yozuvçilar bilan uçraşuv ötkaziş harakatiga tuşdi. Qişloqdagi tikuvçilik fabrikasida işlaydigan ayollarni uçraşuvga töplab kelişdi. Parkentlik xotin-qizlar maşhur şoir va munaqqidning dilkaş, samimiy suhbatidan bahra olib, xursand böldilar.

Uçraşuv tugab, mehmonlarni kuzata boşladik. Erkin aka özi rulda ekan, xayrlaşib maşinaga ötirayotganida menga qarab: “Toşkentgaça ança yöl ekan, har kuni qatnaysizmi?” deb söradi. “Örganib ketganman”, dedim kulib. “Bölmasa, bundoq qilsak, – dedi u kişi, – siz ertaga soat sakkizda ijroqöm binosining oldiga kelib turing, men ham şu vaqtga yetib kelaman. Vohid Oxunoviç axir işga şu eşikdan kiradi-ku, şu yerda uşlaymiz. Boşqa payt, köryapsiz, qabuliga kirib bölmayapti”.

Şunday deb ular jönab ketişdi.

Ertasiga kelişilgan vaqtda hozirgi Amir Temur xiyoboni yonidagi Toşkent şahar ijroiya qömitasining asosiy kiriş eşigi oldida ikkalamiz raisni kuta boşladik. Erkin aka katta amaldorlarning feʼl-atvorini yaxşi bilar ekan, aytganidek, yarim soatça ötib, eşik oldiga kelib töxtagan oppoq “Volga”dan Vohid Oxunoviç salobat bilan tuşdi. Poygakda odob saqlab turgan Erkin Vohidovni körib, “Iye, iye, Erkinjon, qandoq şamol uçirdi?”, deb farğonaça mulozamat bilan (u kişi asli qöqonlik edi) samimiy körişdi, menga ham iltifot qilib qöl çözdi. Vestibyulda ğoz qotib çest bergan militsionerga bilinar-bilinmas boş irğab, bizni içkariga boşladi. Yordamçi lift eşigini oçib turgan ekan, içkari kirib, törtinçi qavatga kötarildik, mening közimga juda vahimali bölib köringan raisning kabinetiga kirdik.

Bir piyoladan çoy içilgaç, Erkin aka jinday qöşib-çatib, meni taniştirib-taʼrifladi. “Saodat sohili” bosilgan jurnaldan bir nusxa olib borgan edik, raisga taqdim qildik. Bizning baxtimizga, domla Kozimov ham Bobur Mirzoning oşiği ekan. Londonda, Buyuk Britaniya qiroliçasining muzeyida Köhinur olmosini körgani haqida sözladi.

Keyin biz dardimizni bayon qildik. Vohid Oxunoviç, hozirgidek esimda, Vladimir Smotrov degan kvartira boşqarmasining boşliğini çaqirib, “Yoşlik” jurnaliga ajratilgan kvartira masalasini tezda hal qiliş haqida topşiriq berdi.

Xudoning qudratini köringki, Bobur Mirzoning şarofati, Erkin Vohidovdek daryodil insonning beğaraz saʼy-harakatlari bilan men Toşkentdek şahri azimda uy-joyli böldim.

Zarofati çeksiz edi…

Erkin Vohidovni yaqindan tanigan-bilgan döstlari va yaqinlari, şogird-u hamkasblari u kişi haqida birdek mehr va ehtirom bilan sözlaydilar. Uşbu xotiralarni tinglagan inson köz oldida şoirning betakror siymosi, yuksak bilim va madaniyatli, bağrikeng, tom maʼnodagi ziyoli şaxs sifatidagi munavvar qiyofasi namoyon böladi.

Ularda zikr etilmiş fikrlarga qöşilgan holda, men Erkin akaning nihoyatda zarofatli inson bölganini eʼtirof etişni istar edim.

Şu borada baʼzi taassurotlar yodimda qolgan:

“Yoşlar bilan qariyalarga tegmang…”

Mehnatkaş, kamtarin şoira opamiz Gulçehra Jörayeva “Yoşlik” jurnalida şeʼriyat bölimini boşqarar, ayni vaqtda boşlanğiç partiya taşkilotining kotibasi ham edi.

Bir kuni opa mening oldimga kirib keldi.

– Xayriddinjon, bizni keça raykomda yoşlarga eʼtibor bermayapsizlar, deb yaxşigina tanqid qilişdi, – dedi kulimsirab, – Erkin Vohidoviç bilan maslahatlaşgan edik, u kişi siz bilan gaplaşib, hujjatlaringizni tayyorlaşimni topşirdilar. Siz jurnalimizning masʼul kotibi, rahbar xodimlardan birisiz, albatta, partiya safida bölişingiz kerak.

Leninçi kommunist böliş heç qaçon xobi-xayolimga kirmagan edi, şuning uçun yotiği bilan uzr aytdim:

– Opajon, siz bilan Erkin akaning işonçi men uçun katta şaraf, ammo men hali partiya safiga kiriş uçun tayyor emasman, yoşlik qilaman.

– Neçaga kirdingiz? – deb söradi opa mehribonlik bilan.

– Öttizga, – dedim.

– Ayni aʼzolik yoşida ekansiz, – dedi partkom kotibamiz va yarim soatça meni köndirişga urinib daʼvat qildi. Men yoşligimni, pala-partiş yurişlarim köpligini, partiya intizomini buzib qöyişim mumkinligini qayta-qayta aytib, oyoq tirab turaverdim.

Oxiri opa mendan biroz ranjib, nasr bölimining mudiri Erkin Aʼzamning yoniga ketdi.

Keyin eşitsam, Erkin aka özining yoşi ötib qolganini, qariganda (yaʼni öttiz olti yoşda) partiyaga kirsa, odamlar amalparast deb kulişi mumkinligini aytib, rozi bölmabdi.

Uç-tört kundan keyin redaksiyada yiğiliş böldi. Gulçehra opa şu masalani kötarib, rahbarimizga jindek arz qilgan böldi:

– Xayriddinjonga partiya aʼzoligiga öting, desam, yoşman, deb könmadilar. Erkinjon bölsa, qariman, deb unamayaptilar. Men buni tuşunmay qoldim, Erkin Vohidoviç…

Boş muharririmiz bizga bir qarab oldi-da, miyiğida kulimsirab:

– Mayli, Gulçehraxon, yoşlar bilan qariyalarga tegmay qöyaqoling, – dedi.

Qor ostidagi murojaat

Bir kuni boş muharririmiz Erkin Aʼzam ikkalamizni xonasiga çaqirib qoldi.

– Endi, yigitlar, baʼzan şunaqa işlar ham bölib turar ekan, – dedi qandaydir iymanib va muddaosini bayon qildi.

Ertalab u kişini Markaziy komitetga çaqirib, nozik bir topşiriq berişibdi. Yaʼni Özbekistonning atoqli madaniyat, sanʼat va adabiyot arboblari nomidan xalqni paxta yiğim-terimiga daʼvat etadigan murojaat matnini tayyorlab berişni iltimos qilişibdi.

– Endi bunaqangi tekstlar şoirlardan köra nosirlarning qalamidan yaxşi çiqadi, – dedi Erkin aka, – şuning uçun ertalabgaça qoralama nusxasini yozib kelsalaringiz, birgalaşib körar edik.

“Amri vojib”, böynimizga olib, rahbarning kabinetidan çiqdik. Işdan keyin Erkin Aʼzamning Qorasuvdagi kvartirasida ötirib, Özbekiston xalqiga murojaat loyihasini inşo qilmoqqa kirişdik.

Bundan bir-ikki yil oldin Brejnev Özbekis­tonga kelib, yuksak minbardan “Надо, Шарафчик, надо!” deb 6 million tonnalik paxta majburiyatini respublikaning böyniga ilib ketgan edi.

Bunday ulkan planni bajariş amalda imkonsiz ekanini hamma bilib-tuşunib tursa-da, yanvar oyigaça yöqdan bor qiliş harakati “paxta siyosati” degan nom bilan betöxtov davom etardi.

Köpdan buyon faqat badiiy asarlarni tahrir qilişga örganib qolgan qalamimiz balandparvoz, yolğon-yaşiq gaplarni yozişga tixirlik qilardi. Şuning uçun ikki-uçta partiya gazetasini oldimizga oçib qöyib, “hali dalalarimizda hosil möl”, “Bugun Özbekistonda hamma paxtakor”, “Oq oltinni oltin qöllar yaratadi”, “Hosilning sönggi misqoligaça nest-nobud qilmasdan terib oliş – barçamizning burçimiz” degan qolip jumlalarni köçirib olib, yarim keçadan ötganda murojaatni moxovga oşna qilib yozib bitirdik.

Qoğoz-qalamni yiğiştirib, bundoq derazadan qarasak, taşqarida gupillab qor yoğyapti! Noyabr oyining boşlarida bunday qalin qor tuşganini men şaxsan endi körişim edi.

Ertalab palto-telpakka burkanib, diydirab işga keldik. Havo qattiq sovuq, yöllar yaxlab yotibdi.

Boş muharririmizga kirib, buyurtmani topşirdik. Qoğozga bir köz yugurtirdi-da, “Rahmat”, dedi, kiyinib, Markazkomga ravona böldi.

Ertasi kuni u kişi SSSR yozuvçilari delegatsiyasi tarkibida Suriya Arab Respublikasiga jönab ketdi.

Oradan ikki-uç kun ötdi, lekin bizning qor ostida tuğilgan murojaatimiz nima uçundir matbuotga çiqmadi. Kim bilsin, balki buyurtmaçi taşkilotlarga maʼqul bölmagandir.

Keyin bilsak, öşa kunlari Brejnev oğirlaşib, Markazkomda bu murojaat heç kimning yuragiga siğmay qolgan ekan…

 

Xayriddin Sulton

1956-yili Toşkent

viloyatida tuğilgan.

1981–1985-yillar “Yoşlik” jurnalida bölim muharriri, masʼul kotib, katta muharrir lavozimlarida xizmat qilgan.

 

Naşr etilgan kitoblari:

“Quyoş barçaga barobar”

“Bir oqşom ertagi”

“Onamning yurti”

“Umr esa ötmoqda”

“Boburning tuşlari”

“Boburiynoma”

“Töqçilik va yöqçilik”

“Saodat sohili”

“Uç yuz oltmiş tört kun”

“Haqiqat jamoli”

“Köngul ozodadur”

“Odamlardan tinglab hikoya”

“Navoiy – 30”

 

Kinosenariylar:

“Çangak”

“Moziydan bir sahifa”

“Mehrobdan çayon”

“Tuşlarimda körib yiğlayman”

“Yolğiz yodgorim”

“Uluğ amir va donna Maria”

 

2022/4

“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822

Obuna haqida

Izohlar

Hozirça izoh yöq. Birinçi bölib fikringizni yozing.

Siz nima deysiz?

Izoh tahririyat körib çiqqaç, eʼlon qilinadi.

Şu ruknda köp öqilganlar

Barçasi (258)

Suv. Hikoya

– Öz oyoği bilan jildirabgina kelmagan suv suvlik qiladimi?! Ketaman bu Cahroyi kabirdan… ketama-an-n! Dilşod şunday deya örnidan sapçib turdi-yu, derazadan taşqariga termildi. U avval hovlisidagi qovjirab qolgan…

“Eynşteyn jumboği”

Dekabrning asov şamoli tun bağrida özini har yonga urib, böriday uvillaydi. Uylar ham sovuqdan junjikkanday bağridagi çiroqlarini öçirib, şamolga jör bölib, qoranği tun vajohatini yanada orttiradi. Biroq şu imoratlar…

Uluğbek Hamdam. Yöl (falsafiy roman

Men bir ojiz tomçiman, ammo yuragimda ummon soğinçi yaşaydi. Mavlono Rumiy TUŞDAN OLDINGI VOQEA Ovoz keldi! Ovo-o-oz!.. Eşityapsizmi, ğoyibdan bir ovoz keldi! Dunyolarni töldirib emas, yöq, balki yöl kabi uzun, yöl kabi…