Özbekiston Yozuvçilar uyuşmasida zamonaviy estrada sanʼati muammolariga bağişlangan davra suhbati bölib ötdi.
Sözga çiqqanlar könglidagini örtaga tökdi: qöşiq matnlari mazmunan ğarib; musiqalar öğirlangan; kliplar milliy mentalitetimizga töğri kelmaydi; şou-biznes ahli puldan boşqa narsani öylamayapti…
Eng köp tilga olingan jihat – köpçilik xonandalarning kitob öqimasligi, yanayam aniqroq qilib aytganda, “savodi çatoqligi” böldi. Yiğilişda aytilayotgan mulohazalarni tinglarkanman, bir kitob öqiydigan(! ) sanʼatkor döstimizning qalam ahliga nisbatan eʼtirozlari yodimga tuşdi. “Sizlar, yaʼni jurnalistlar, – deb yozğirgandi u, – xonandalarimiz çalasavod, kitob öqimaydi, deb şunçalik köp yozdinglarki, biror ziyoli davraga kirişga uyaladigan bölib qoldik. Göyo “xonanda” degan söz dunyoqaraşi tor, saviyasi haminqadar kimsaga yopiştirilgan yorliqqa aylanganday…
Uning alamini töğri tuşundim. Töğri tuşundim-u, bunga sabab – sanʼatkorlar orasidagi köp sonli “sanoatkor”lar, dedim. Va ilkis bundan ön beş yilça oldingi bir voqea yodimga tuşdi. Öşanda televideniyening “Musiqiy dasturlar” studiyasida Badiiy kengaş kotibi edim. Bir kuni oldimga yoş va taniqli estrada xonandasi kelib, qoidaga köra, yangi qöşiği yozilgan disk va uning matnini uzatdi. Matnga köz yugurtirarkanman, undagi imloviy xatolar, şakli va maʼnosi özgarib ketgan sözlarni körib, taajjublandim. “Özbek tilida şunaqa söz bor ekanmi?!” – dedim ana şunday “közi kökargan, tizzasi şilingan” sözlardan birini körsatib. Xonanda qoğozga obdon tikildi va “Bilmasam, şoir şunday yozgan”, dedi. Uning javobi meni ikki karra lol qildi. Çunki undan “Köçirişda xato ketibdi, aslida men bunday ijro qilmaganman, sözlarning asl şakli bunaqa böladi”, degan javobni kutgan edim. “Qaysi şoir? ” – dedim nim tabassum bilan. “Muhammad Yusuf! ” – ğolibona ohangda javob berdi u. Aftidan, Muhammad Yusufning nomi xonandalar uçun zör qalqon ekanini u bilardi. Endi öylab qarasam, öşanda yoş ekanman, sal qizişdim: “Yöğ-ye, şunaqami?! hozir Muhammad Yusufga qönğiroq qilib, şu şeʼrni telefonda öqib, tasdiqlatib olsak, nima deysiz?!” “Bajonidil”, dedi u bamaylixotir. Tavakkal deya, ustoz şoirning Dörmondagi dala hovlisiga qönğiroq qildim. Omadni qarang – göşakni ustozning özlari oldi. Gap nimadaligini bilgaç, “öqi” dedi. Öqidim. Töğrilab emas, qoğozda qanday yozilgan bölsa, şunday öqidim. Xonanda ham eşitib turibdi. Göşakdan ustozning keskin ovozi yangradi: “Bu şeʼr menikimas. Oxirgi paytda mening nomimdan foydalanadigan qalloblar köpayib ketdi. Yana şunday şubhali şeʼrlar kelsa, menga telefonda öqib ber, xöpmi? Rahmat… ” Mana, dedim, göşakni joyiga qöyarkanman, Muhammad aka “bu şeʼr menikimas”, deyapti. Xonandaning yuzi gezardi va jahl bilan xonadan çiqib ketdi. Insof bilan aytganda, köçirişda maʼnosi buzilib, anglamsiz holga kelgan ifodalar joyiga qöyilsa, matn judayam ğarib emas edi. Lekin şu qöşiqni kuylagan, ovozini yozdirgan, klip işlagan xonandaning matndagi saktaliklarni izohlab berolmayotgani ajablanarli hol edi. Qarşimdagi xonanda atoqli adibimiz Abdulla Qahhorning 1936-yilda yozilgan “Sanʼatkor” nomli kiçik hikoyasi qahramonini eslatardi. hikoya qahramoni – “kulturniy” sanʼatkor yodingizda bölsa kerak!? Özini savodsizlikda ayblagan traktorçidan jahli çiqqan xonanda, “labingdan bölsa olsam, e, şakarlab”, deganim u kişiga yoqmapti, “bölsa” emas, “bösa” emiş! Özi bilmaydi-yu, menga örgatganiga kuyaman! Senga öxşagan savodsizlar “bösa, bömasa” deydi. Artist kulturniy odam – gapni adabiy qilib aytadi – “bölsa, bölmasa” deydi… ” – deb böğiladi. Darvoqe, davra suhbatida taniqli hofizlarimizdan biri kuyunib, bir havaskor qöşiqçi maşhur aşuladagi “Şoh Ğoziyga karam avvalğilarga öxşamas” misrasini “Şoh oğziga karam avvalgilarga öxşamas” deb ijro etayotganiga duç kelganini, aşula tugagaç, unga xatosini aytganida, “rahmat, yaxşi aytdingiz, albatta tuzataman”, deyişning örniga “e, qöyavering, aka, kim buning farqiga borib ötiribdi?!” deb javob berganini aytib qoldi. Bu – yuksak madaniyat sohibi bölgan xalqimizga nisbatan bepisandlikdan boşqa narsa emas.
Xöş, ayrim xonandalarning bunday “kaşfiyot”lar qilişiga sabab nima?! Javob aniq – kitob öqimaslik, asl şeʼriyatdan bexabarlik. ha, asl şeʼriyat deyapmiz, çunki bugungi kunda xonandalarning pinjiga kirib olib, özlarining “nodir ijod namunalari”ni kuyga solişga orzumand qalamkaşlar toifasi şakllandi. Ular el suygan, ustoz şoirlarimizning rangin misralarini göyo kişi bilmas tarzda “qayçilab” olib, özlarining siyqa misralarini qöşib, keyin original mahsulot sifatida şeʼr topolmay yurgan (!?) xonandalarga taqdim qilişmoqda. Yaʼni, qöşiq matnini işlab çiqariş tizimi yölga qöyilgan. Ular zohiran sanʼat va adabiyot örtasida köprik bölayotganday körinsa-da, aslida devor vazifasini ötamoqda. Bu, nazarimizda, alohida tahlil, yondoşuvni talab etadigan mavzu.
Öqimişli, dunyoqaraşi keng sanʼatkorlarimiz şaʼniga soya solayotgan xonandalarga esa, bir iltimosimiz bor: jurnalistlarning “Maktabda qanday baholarga öqigansiz? ”, “Kitob öqişga munosabatingiz qanday? ” degan savollariga, agarda öqimagan bölsangiz, bu holni fazilat sifatida peş qilmasdan, yaxşisi, indamay qöya qoling. Kitobxonlik tarğibotiga qöşgan hissangiz, heç bölmasa, şu böladi…
“Yoşlik” jurnaliga obuna böling · indeks 822
Obuna haqida


